(౧౨) ౨. పచ్చోరోహణివగ్గో

౧. పఠమఅధమ్మసుత్తం

౧౧౩. [అ. ని. ౧౦.౧౭౧] ‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో అనత్థో చ; ధమ్మో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా అనత్థఞ్చ, ధమ్మఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అధమ్మో చ అనత్థో చ? మిచ్ఛాదిట్ఠి, మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, మిచ్ఛావాచా, మిచ్ఛాకమ్మన్తో, మిచ్ఛాఆజీవో, మిచ్ఛావాయామో, మిచ్ఛాసతి, మిచ్ఛాసమాధి, మిచ్ఛాఞాణం, మిచ్ఛావిముత్తి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అధమ్మో చ అనత్థో చ.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, ధమ్మో చ అత్థో చ? సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి, సమ్మాఞాణం, సమ్మావిముత్తి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, ధమ్మో చ అత్థో చ.

‘‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో అనత్థో చ; ధమ్మో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా అనత్థఞ్చ, ధమ్మఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. పఠమం.

౨. దుతియఅధమ్మసుత్తం

౧౧౪. ‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అధమ్మో, కతమో చ ధమ్మో, కతమో చ అనత్థో, కతమో చ అత్థో?

‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసఙ్కప్పో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాసఙ్కప్పపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాసఙ్కప్పపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛావాచా, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాచా ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావాచాపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావాచాపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాకమ్మన్తో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాకమ్మన్తో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాకమ్మన్తపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాకమ్మన్తపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాఆజీవో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఆజీవో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాఆజీవపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాఆజీవపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛావాయామో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాయామో ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావాయామపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావాయామపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసతి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసతి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాసతిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాసతిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసమాధి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసమాధి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాసమాధిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాసమాధిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాఞాణం, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఞాణం ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాఞాణపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాఞాణపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛావిముత్తి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావిముత్తి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. దుతియం.

౩. తతియఅధమ్మసుత్తం

౧౧౫. ‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి. కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’’తి?

అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ [పుచ్ఛేయ్యామ (సీ. స్యా. పీ.) మ. ని. ౧.౨౦౨ పస్సితబ్బం]. యథా నో ఆయస్మా ఆనన్దో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఆనన్దేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో ఆనన్ద, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి.

‘‘తేసం నో, ఆవుసో, అమ్హాకం అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – అధమ్మో చ…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బన్తి. కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’తి?

‘‘తేసం నో, ఆవుసో, అమ్హాకం ఏతదహోసి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ. యథా నో ఆయస్మా ఆనన్దో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’తి. విభజతు ఆయస్మా ఆనన్దో’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, పురిసో సారత్థికో సారగవేసీ సారపరియేసనం చరమానో మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో అతిక్కమ్మేవ మూలం అతిక్కమ్మ ఖన్ధం సాఖాపలాసే సారం పరియేసితబ్బం మఞ్ఞేయ్య; ఏవంసమ్పదమిదం ఆయస్మన్తానం సత్థరి సమ్ముఖీభూతే తం భగవన్తం అతిసిత్వా అమ్హే ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛితబ్బం మఞ్ఞథ. సో హావుసో, భగవా జానం జానాతి పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. సో చేవ పనేతస్స కాలో అహోసి యం తుమ్హే భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ. యథా వో భగవా బ్యాకరేయ్య తథా నం ధారేయ్యాథా’’తి.

‘‘అద్ధావుసో ఆనన్ద, భగవా జానం జానాతి పస్సం పస్సతి చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. సో చేవ పనేతస్స కాలో అహోసి యం మయం భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ, యథా నో భగవా బ్యాకరేయ్య తథా నం ధారేయ్యామ. అపి చాయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. విభజతాయస్మా ఆనన్దో అగరుం కత్వా’’తి.

‘‘తేనహావుసో, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పచ్చస్సోసుం. అథాయస్మా ఆనన్దో ఏతదవోచ –

‘‘యం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి.

కతమో చావుసో, అధమ్మో, కతమో చ ధమ్మో, కతమో చ అనత్థో, కతమో చ అత్థో?

‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాసఙ్కప్పో ధమ్మో… మిచ్ఛావాచా, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మావాచా ధమ్మో … మిచ్ఛాకమ్మన్తో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాకమ్మన్తో ధమ్మో… మిచ్ఛాఆజీవో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాఆజీవో ధమ్మో… మిచ్ఛావాయామో, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మావాయామో ధమ్మో… మిచ్ఛాసతి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాసతి ధమ్మో… మిచ్ఛాసమాధి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాసమాధి ధమ్మో… మిచ్ఛాఞాణం, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మాఞాణం ధమ్మో….

మిచ్ఛావిముత్తి, ఆవుసో, అధమ్మో; సమ్మావిముత్తి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘అయం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇమస్స ఖో అహం, ఆవుసో, భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. ఆకఙ్ఖమానా చ పన తుమ్హే, ఆవుసో, భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ. యథా వో భగవా బ్యాకరోతి [బ్యాకరేయ్య (స్యా.)] తథా నం ధారేయ్యాథా’’తి.

‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘యం ఖో నో భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – ‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో…పే… తథా పటిజ్జితబ్బ’న్తి.

‘‘తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో – అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో…పే… తథా పటిపజ్జితబ్బన్తి. కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’తి?

‘‘తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం ఏతదహోసి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా ఆనన్దో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ. యథా నో ఆయస్మా ఆనన్దో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’తి.

‘‘అథ ఖో మయం, భన్తే, యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమిమ్హా; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతమత్థం అపుచ్ఛిమ్హా. తేసం నో, భన్తే, ఆయస్మతా ఆనన్దేన ఇమేహి ఆకారేహి ఇమేహి పదేహి ఇమేహి బ్యఞ్జనేహి అత్థో సువిభత్తో’’తి [విభత్తోతి (?) ఏవమేవ హి అఞ్ఞేసు ఈదిససుత్తేసు దిస్సతి].

‘‘సాధు సాధు, భిక్ఖవే! పణ్డితో, భిక్ఖవే, ఆనన్దో. మహాపఞ్ఞో, భిక్ఖవే, ఆనన్దో. మం చేపి తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ, అహమ్పి చేతం ఏవమేవం [అహమ్పి తం ఏవమేవం (మ. ని. ౧.౨౦౫)] బ్యాకరేయ్యం యథా తం ఆనన్దేన బ్యాకతం. ఏసో చేవ తస్స [ఏసో చేవేతస్స (మ. ని. ౧.౨౦౫)] అత్థో ఏవఞ్చ నం ధారేయ్యాథా’’తి. తతియం.

౪. అజితసుత్తం

౧౧౬. అథ ఖో అజితో పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అజితో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘అమ్హాకం, భో గోతమ, పణ్డితో నామ సబ్రహ్మచారీ. తేన పఞ్చమత్తాని చిత్తట్ఠానసతాని చిన్తితాని, యేహి అఞ్ఞతిత్థియా ఉపారద్ధావ జానన్తి [ఉపారద్ధా పజానన్తి (సీ.)] ఉపారద్ధస్మా’’తి [ఉపారద్ధమ్హాతి (సీ. పీ.)].

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ధారేథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, పణ్డితవత్థూనీ’’తి? ‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో ఏతస్స, సుగత, కాలో యం భగవా భాసేయ్య, భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి.

‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అధమ్మికేన వాదేన అధమ్మికం వాదం అభినిగ్గణ్హాతి అభినిప్పీళేతి, తేన చ అధమ్మికం పరిసం రఞ్జేతి. తేన సా అధమ్మికా పరిసా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోతి – ‘పణ్డితో వత, భో, పణ్డితో వత, భో’తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అధమ్మికేన వాదేన ధమ్మికం వాదం అభినిగ్గణ్హాతి అభినిప్పీళేతి, తేన చ అధమ్మికం పరిసం రఞ్జేతి. తేన సా అధమ్మికా పరిసా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోతి – ‘పణ్డితో వత, భో, పణ్డితో వత, భో’తి.

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అధమ్మికేన వాదేన ధమ్మికఞ్చ వాదం అధమ్మికఞ్చ వాదం అభినిగ్గణ్హాతి అభినిప్పీళేతి, తేన చ అధమ్మికం పరిసం రఞ్జేతి. తేన సా అధమ్మికా పరిసా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా హోతి – ‘పణ్డితో వత, భో, పణ్డితో వత, భో’తి.

‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖవే, అధమ్మో, కతమో చ ధమ్మో, కతమో చ అనత్థో, కతమో చ అత్థో? మిచ్ఛాదిట్ఠి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాదిట్ఠి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛాదిట్ఠిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మాదిట్ఠిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘మిచ్ఛాసఙ్కప్పో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసఙ్కప్పో ధమ్మో… మిచ్ఛావాచా, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాచా ధమ్మో… మిచ్ఛాకమ్మన్తో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాకమ్మన్తో ధమ్మో… మిచ్ఛాఆజీవో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఆజీవో ధమ్మో … మిచ్ఛావాయామో, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావాయామో ధమ్మో… మిచ్ఛాసతి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాసతి ధమ్మో… మిచ్ఛాసమాధి, భిక్ఖవే అధమ్మో; సమ్మాసమాధి ధమ్మో… మిచ్ఛాఞాణం, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మాఞాణం ధమ్మో.

‘‘మిచ్ఛావిముత్తి, భిక్ఖవే, అధమ్మో; సమ్మావిముత్తి ధమ్మో; యే చ మిచ్ఛావిముత్తిపచ్చయా అనేకే పాపకా అకుసలా ధమ్మా సమ్భవన్తి, అయం అనత్థో; సమ్మావిముత్తిపచ్చయా చ అనేకే కుసలా ధమ్మా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి, అయం అత్థో.

‘‘‘అధమ్మో చ, భిక్ఖవే, వేదితబ్బో ధమ్మో చ; అనత్థో చ వేదితబ్బో అత్థో చ. అధమ్మఞ్చ విదిత్వా ధమ్మఞ్చ, అనత్థఞ్చ విదిత్వా అత్థఞ్చ యథా ధమ్మో యథా అత్థో తథా పటిపజ్జితబ్బ’న్తి, ఇతి యం తం వుత్తం, ఇదమేతం పటిచ్చ వుత్త’’న్తి. చతుత్థం.

౫. సఙ్గారవసుత్తం

౧౧౭. [అ. ని. ౧౦.౧౬౯] అథ ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సఙ్గారవో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భో గోతమ, ఓరిమం తీరం, కిం పారిమం తీర’’న్తి? ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి ఖో, బ్రాహ్మణ, ఓరిమం తీరం, సమ్మాదిట్ఠి పారిమం తీరం; మిచ్ఛాసఙ్కప్పో ఓరిమం తీరం, సమ్మాసఙ్కప్పో పారిమం తీరం; మిచ్ఛావాచా ఓరిమం తీరం, సమ్మావాచా పారిమం తీరం; మిచ్ఛాకమ్మన్తో ఓరిమం తీరం, సమ్మాకమ్మన్తో పారిమం తీరం; మిచ్ఛాఆజీవో ఓరిమం తీరం, సమ్మాఆజీవో పారిమం తీరం; మిచ్ఛావాయామో ఓరిమం తీరం, సమ్మావాయామో పారిమం తీరం; మిచ్ఛాసతి ఓరిమం తీరం, సమ్మాసతి పారిమం తీరం; మిచ్ఛాసమాధి ఓరిమం తీరం, సమ్మాసమాధి పారిమం తీరం; మిచ్ఛాఞాణం ఓరిమం తీరం, సమ్మాఞాణం పారిమం తీరం; మిచ్ఛావిముత్తి ఓరిమం తీరం, సమ్మావిముత్తి పారిమం తీరన్తి. ఇదం ఖో, బ్రాహ్మణ, ఓరిమం తీరం, ఇదం పారిమం తీరన్తి.

‘‘అప్పకా తే మనుస్సేసు, యే జనా పారగామినో;

అథాయం ఇతరా పజా, తీరమేవానుధావతి.

‘‘యే చ ఖో సమ్మదక్ఖాతే, ధమ్మే ధమ్మానువత్తినో;

తే జనా పారమేస్సన్తి, మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం.

‘‘కణ్హం ధమ్మం విప్పహాయ, సుక్కం భావేథ పణ్డితో;

ఓకా అనోకమాగమ్మ, వివేకే యత్థ దూరమం.

‘‘తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య, హిత్వా కామే అకిఞ్చనో;

పరియోదపేయ్య అత్తానం, చిత్తక్లేసేహి పణ్డితో.

‘‘యేసం సమ్బోధియఙ్గేసు, సమ్మా చిత్తం సుభావితం;

ఆదానపటినిస్సగ్గే, అనుపాదాయ యే రతా;

ఖీణాసవా జుతిమన్తో [జుతీమన్తో (సీ.)], తే లోకే పరినిబ్బుతా’’తి. పఞ్చమం;

౬. ఓరిమతీరసుత్తం

౧౧౮. ‘‘ఓరిమఞ్చ, భిక్ఖవే, తీరం దేసేస్సామి పారిమఞ్చ తీరం. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, ఓరిమం తీరం, కతమఞ్చ పారిమం తీరం? మిచ్ఛాదిట్ఠి ఓరిమం తీరం, సమ్మాదిట్ఠి పారిమం తీరం…పే… మిచ్ఛావిముత్తి ఓరిమం తీరం, సమ్మావిముత్తి పారిమం తీరం. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, ఓరిమం తీరం, ఇదం పారిమం తీరన్తి.

‘‘అప్పకా తే మనుస్సేసు, యే జనా పారగామినో;

అథాయం ఇతరా పజా, తీరమేవానుధావతి.

‘‘యే చ ఖో సమ్మదక్ఖాతే, ధమ్మే ధమ్మానువత్తినో;

తే జనా పారమేస్సన్తి, మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం.

‘‘కణ్హం ధమ్మం విప్పహాయ, సుక్కం భావేథ పణ్డితో;

ఓకా అనోక మాగమ్మ, వివేకే యత్థ దూరమం.

‘‘తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య, హిత్వా కామే అకిఞ్చనో;

పరియోదపేయ్య అత్తానం, చిత్తక్లేసేహి పణ్డితో.

‘‘యేసం సమ్బోధియఙ్గేసు, సమ్మా చిత్తం సుభావితం;

ఆదానపటినిస్సగ్గే, అనుపాదాయ యే రతా;

ఖీణాసవా జుతిమన్తో, తే లోకే పరినిబ్బుతా’’తి. ఛట్ఠం;

౭. పఠమపచ్చోరోహణీసుత్తం

౧౧౯. తేన ఖో పన సమయేన జాణుస్సోణి [జానుస్సోని (క. సీ.), జానుస్సోణి (క. సీ.), జాణుసోణి (క.)] బ్రాహ్మణో తదహుపోసథే సీసంన్హాతో [సీసంనహాతో (సీ. పీ.), సీసన్హాతో (స్యా.)] నవం ఖోమయుగం నివత్థో అల్లకుసముట్ఠిం ఆదాయ భగవతో అవిదూరే ఏకమన్తం ఠితో హోతి.

అద్దసా ఖో భగవా జాణుస్సోణిం బ్రాహ్మణం తదహుపోసథే సీసంన్హాతం నవం ఖోమయుగం నివత్థం అల్లకుసముట్ఠిం ఆదాయ ఏకమన్తం ఠితం. దిస్వాన జాణుస్సోణిం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను త్వం, బ్రాహ్మణ, తదహుపోసథే సీసంన్హాతో నవం ఖోమయుగం నివత్థో అల్లకుసముట్ఠిం ఆదాయ ఏకమన్తం ఠితో? కిం న్వజ్జ [కిం ను అజ్జ (స్యా.), కిం ను ఖో అజ్జ (పీ.), కిం ను ఖ్వజ్జ (క.)] బ్రాహ్మణకులస్సా’’తి [బ్రాహ్మణ బ్రహ్మకుసలస్సాతి (క.)]? ‘‘పచ్చోరోహణీ, భో గోతమ, అజ్జ బ్రాహ్మణకులస్సా’’తి [బ్రహ్మకుసలస్సాతి (క.)].

‘‘యథా కథం పన, బ్రాహ్మణ, బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, భో గోతమ, బ్రాహ్మణా తదహుపోసథే సీసంన్హాతా నవం ఖోమయుగం నివత్థా అల్లేన గోమయేన పథవిం ఓపుఞ్జిత్వా హరితేహి కుసేహి పత్థరిత్వా [పవిత్థారేత్వా (క.)] అన్తరా చ వేలం అన్తరా చ అగ్యాగారం సేయ్యం కప్పేన్తి. తే తం రత్తిం తిక్ఖత్తుం పచ్చుట్ఠాయ పఞ్జలికా అగ్గిం నమస్సన్తి – ‘పచ్చోరోహామ భవన్తం, పచ్చోరోహామ భవన్త’న్తి. బహుకేన చ సప్పితేలనవనీతేన అగ్గిం సన్తప్పేన్తి. తస్సా చ రత్తియా అచ్చయేన పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన బ్రాహ్మణే సన్తప్పేన్తి. ఏవం, భో గోతమ, బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి.

‘‘అఞ్ఞథా ఖో, బ్రాహ్మణ, బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ హోతి, అఞ్ఞథా చ పన అరియస్స వినయే పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి. ‘‘యథా కథం పన, భో గోతమ, అరియస్స వినయే పచ్చోరోహణీ హోతి? సాధు మే భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతు యథా అరియస్స వినయే పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి.

‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణ, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణ, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘మిచ్ఛాదిట్ఠియా ఖో పాపకో విపాకో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చా’ తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాదిట్ఠిం పజహతి; మిచ్ఛాదిట్ఠియా పచ్చోరోహతి.

… మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాసఙ్కప్పం పజహతి; మిచ్ఛాసఙ్కప్పా పచ్చోరోహతి.

… మిచ్ఛావాచాయ ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛావాచం పజహతి; మిచ్ఛావాచాయ పచ్చోరోహతి.

…మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాకమ్మన్తం పజహతి; మిచ్ఛాకమ్మన్తా పచ్చోరోహతి.

…మిచ్ఛాఆజీవస్స ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాఆజీవం పజహతి; మిచ్ఛాఆజీవా పచ్చోరోహతి.

…మిచ్ఛావాయామస్స ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛావాయామం పజహతి; మిచ్ఛావాయామా పచ్చోరోహతి.

…మిచ్ఛాసతియా ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాసతిం పజహతి; మిచ్ఛాసతియా పచ్చోరోహతి.

…మిచ్ఛాసమాధిస్స ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాసమాధిం పజహతి; మిచ్ఛాసమాధిమ్హా పచ్చోరోహతి.

…మిచ్ఛాఞాణస్స ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాఞాణం పజహతి; మిచ్ఛాఞాణమ్హా పచ్చోరోహతి.

‘మిచ్ఛావిముత్తియా ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చా’తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛావిముత్తిం పజహతి; మిచ్ఛావిముత్తియా పచ్చోరోహతి. ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, అరియస్స వినయే పచ్చోరోహణీ హోతీ’’తి.

‘‘అఞ్ఞథా, భో గోతమ, బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ, అఞ్ఞథా చ పన అరియస్స వినయే పచ్చోరోహణీ హోతి. ఇమిస్సా చ, భో గోతమ, అరియస్స వినయే పచ్చోరోహణియా బ్రాహ్మణానం పచ్చోరోహణీ కలం నాగ్ఘతి సోళసిం. అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. సత్తమం.

౮. దుతియపచ్చోరోహణీసుత్తం

౧౨౦. ‘‘అరియం వో, భిక్ఖవే, పచ్చోరోహణిం దేసేస్సామి. తం సుణాథ… కతమా చ, భిక్ఖవే, అరియా పచ్చోరోహణీ? ఇధ, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘మిచ్ఛాదిట్ఠియా ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చా’తి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛాదిట్ఠిం పజహతి; మిచ్ఛాదిట్ఠియా పచ్చోరోహతి. మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స ఖో పాపకో విపాకో… మిచ్ఛావాచాయ ఖో… మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స ఖో… మిచ్ఛాఆజీవస్స ఖో… మిచ్ఛావాయామస్స ఖో… మిచ్ఛాసతియా ఖో… మిచ్ఛాసమాధిస్స ఖో… మిచ్ఛాఞాణస్స ఖో… మిచ్ఛావిముత్తియా ఖో పాపకో విపాకో – దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అభిసమ్పరాయఞ్చాతి. సో ఇతి పటిసఙ్ఖాయ మిచ్ఛావిముత్తిం పజహతి; మిచ్ఛావిముత్తియా పచ్చోరోహతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, అరియా పచ్చోరోహణీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పుబ్బఙ్గమసుత్తం

౧౨౧. ‘‘సూరియస్స, భిక్ఖవే, ఉదయతో ఏతం పుబ్బఙ్గమం ఏతం పుబ్బనిమిత్తం, యదిదం – అరుణుగ్గం. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, కుసలానం ధమ్మానం ఏతం పుబ్బఙ్గమం ఏతం పుబ్బనిమిత్తం, యదిదం – సమ్మాదిట్ఠి. సమ్మాదిట్ఠికస్స, భిక్ఖవే, సమ్మాసఙ్కప్పో పహోతి, సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచా పహోతి, సమ్మాకమ్మన్తో పహోతి, సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవో పహోతి, సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామో పహోతి, సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతి పహోతి, సమ్మాసతిస్స సమ్మాసమాధి పహోతి, సమ్మాసమాధిస్స సమ్మాఞాణం పహోతి, సమ్మాఞాణిస్స సమ్మావిముత్తి పహోతీ’’తి. నవమం.

౧౦. ఆసవక్ఖయసుత్తం

౧౨౨. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తన్తి. కతమే దస? సమ్మాదిట్ఠి, సమ్మాసఙ్కప్పో, సమ్మావాచా, సమ్మాకమ్మన్తో, సమ్మాఆజీవో, సమ్మావాయామో, సమ్మాసతి, సమ్మాసమాధి, సమ్మాఞాణం, సమ్మావిముత్తి – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ధమ్మా భావితా బహులీకతా ఆసవానం ఖయాయ సంవత్తన్తీ’’తి. దసమం.

పచ్చోరోహణివగ్గో దుతియో.