౫. అక్కోసవగ్గో

౧. వివాదసుత్తం

౪౧. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో, యేన సఙ్ఘే భణ్డనకలహవిగ్గహవివాదా ఉప్పజ్జన్తి, భిక్ఖూ చ న ఫాసు [ఫాసుం (?)] విహరన్తీ’’తి? ‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం వినయోతి దీపేన్తి, వినయం అవినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి. అయం ఖో, ఉపాలి, హేతు అయం పచ్చయో, యేన సఙ్ఘే భణ్డనకలహవిగ్గహవివాదా ఉప్పజ్జన్తి, భిక్ఖూ చ న ఫాసు విహరన్తీ’’తి. పఠమం.

౨. పఠమవివాదమూలసుత్తం

౪౨. ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, వివాదమూలానీ’’తి? ‘‘దస ఖో, ఉపాలి, వివాదమూలాని. కతమాని దస? ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం వినయోతి దీపేన్తి, వినయం అవినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి. ఇమాని ఖో, ఉపాలి, దస వివాదమూలానీ’’తి. దుతియం.

౩. దుతియవివాదమూలసుత్తం

౪౩. ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, వివాదమూలానీ’’తి? ‘‘దస ఖో, ఉపాలి, వివాదమూలాని. కతమాని దస? ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అనాపత్తిం ఆపత్తీతి దీపేన్తి, ఆపత్తిం అనాపత్తీతి దీపేన్తి, లహుకం ఆపత్తిం గరుకాపత్తీతి దీపేన్తి, గరుకం ఆపత్తిం లహుకాపత్తీతి దీపేన్తి, దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అదుట్ఠుల్లాపత్తీతి దీపేన్తి, అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం దుట్ఠుల్లాపత్తీతి దీపేన్తి, సావసేసం ఆపత్తిం అనవసేసాపత్తీతి దీపేన్తి, అనవసేసం ఆపత్తిం సావసేసాపత్తీతి దీపేన్తి, సప్పటికమ్మం ఆపత్తిం అప్పటికమ్మాపత్తీతి దీపేన్తి, అప్పటికమ్మం ఆపత్తిం సప్పటికమ్మాపత్తీతి దీపేన్తి. ఇమాని ఖో, ఉపాలి, దస వివాదమూలానీ’’తి. తతియం.

౪. కుసినారసుత్తం

౪౪. ఏకం సమయం భగవా కుసినారాయం విహరతి బలిహరణే వనసణ్డే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

[చూళవ. ౩౯౯; పరి. ౪౩౬] ‘‘చోదకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖిత్వా పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరో చోదేతబ్బో. కతమే పఞ్చ ధమ్మా అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖితబ్బా? చోదకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘పరిసుద్ధకాయసమాచారో ను ఖోమ్హి, పరిసుద్ధేనమ్హి కాయసమాచారేన సమన్నాగతో అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన. సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పరిసుద్ధకాయసమాచారో హోతి పరిసుద్ధేన కాయసమాచారేన సమన్నాగతో అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా కాయికం సిక్ఖస్సూ’తి, ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘పరిసుద్ధవచీసమాచారో ను ఖోమ్హి, పరిసుద్ధేనమ్హి వచీసమాచారేన సమన్నాగతో అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన. సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పరిసుద్ధవచీసమాచారో హోతి పరిసుద్ధేన వచీసమాచారేన సమన్నాగతో అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా వాచసికం సిక్ఖస్సూ’తి, ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘మేత్తం ను ఖో మే చిత్తం పచ్చుపట్ఠితం సబ్రహ్మచారీసు అనాఘాతం. సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో మేత్తం చిత్తం పచ్చుపట్ఠితం హోతి సబ్రహ్మచారీసు అనాఘాతం, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా సబ్రహ్మచారీసు మేత్తం చిత్తం ఉపట్ఠాపేహీ’తి, ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘బహుస్సుతో ను ఖోమ్హి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపా మే ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా ఆగమం పరియాపుణస్సూ’తి, ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘ఉభయాని ఖో పన మే పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి సువిభత్తాని సుప్పవత్తీని సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో. సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఉభయాని పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి సువిభత్తాని సుప్పవత్తీని సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో, ‘ఇదం పనాయస్మా, కత్థ వుత్తం భగవతా’తి, ఇతి పుట్ఠో న సమ్పాయిస్సతి. తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా వినయం సిక్ఖస్సూ’తి, ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో. ఇమే పఞ్చ ధమ్మా అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖితబ్బా.

‘‘కతమే పఞ్చ ధమ్మా అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేతబ్బా? ‘కాలేన వక్ఖామి, నో అకాలేన; భూతేన వక్ఖామి, నో అభూతేన; సణ్హేన వక్ఖామి, నో ఫరుసేన; అత్థసంహితేన వక్ఖామి, నో అనత్థసంహితేన; మేత్తచిత్తో వక్ఖామి, నో దోసన్తరో’తి – ఇమే పఞ్చ ధమ్మా అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేతబ్బా. చోదకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి. చతుత్థం.

౫. రాజన్తేపురప్పవేసనసుత్తం

౪౫. [పాచి. ౪౯౭] ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే. కతమే దస? ఇధ, భిక్ఖవే, రాజా మహేసియా సద్ధిం నిసిన్నో హోతి. తత్ర భిక్ఖు పవిసతి. మహేసీ వా భిక్ఖుం దిస్వా సితం పాతుకరోతి, భిక్ఖు వా మహేసిం దిస్వా సితం పాతుకరోతి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘అద్ధా ఇమేసం కతం వా కరిస్సన్తి వా’తి! అయం, భిక్ఖవే, పఠమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా బహుకిచ్చో బహుకరణీయో అఞ్ఞతరం ఇత్థిం గన్త్వా న సరతి – ‘సా తేన గబ్భం గణ్హాతి’. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి, అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే అఞ్ఞతరం రతనం నస్సతి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి, అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే అబ్భన్తరా గుయ్హమన్తా బహిద్ధా సమ్భేదం గచ్ఛన్తి. తత్థ రఞ్ఞో ఏవం హోతి – ‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి, అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, చతుత్థో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురే పితా వా పుత్తం పత్థేతి పుత్తో వా పితరం పత్థేతి. తేసం ఏవం హోతి – ‘న ఖో ఇధ అఞ్ఞో కోచి పవిసతి, అఞ్ఞత్ర పబ్బజితేన. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, పఞ్చమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా నీచట్ఠానియం ఉచ్చే ఠానే ఠపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, ఛట్ఠో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా ఉచ్చట్ఠానియం నీచే ఠానే ఠపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, సత్తమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా అకాలే సేనం ఉయ్యోజేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, అట్ఠమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రాజా కాలే సేనం ఉయ్యోజేత్వా అన్తరామగ్గతో నివత్తాపేతి. యేసం తం అమనాపం తేసం ఏవం హోతి – ‘రాజా ఖో పబ్బజితేన సంసట్ఠో. సియా ను ఖో పబ్బజితస్స కమ్మ’న్తి. అయం, భిక్ఖవే, నవమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో అన్తేపురం హత్థిసమ్మద్దం అస్ససమ్మద్దం రథసమ్మద్దం రజనీయాని రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బాని, యాని న పబ్బజితస్స సారుప్పాని. అయం, భిక్ఖవే, దసమో ఆదీనవో రాజన్తేపురప్పవేసనే. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ఆదీనవా రాజన్తేపురప్పవేసనే’’తి. పఞ్చమం.

౬. సక్కసుత్తం

౪౬. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం నిగ్రోధారామే. అథ ఖో సమ్బహులా సక్కా ఉపాసకా తదహుపోసథే యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో సక్కే ఉపాసకే భగవా ఏతదవోచ – ‘‘అపి ను తుమ్హే, సక్కా, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసథా’’తి? ‘‘అప్పేకదా మయం, భన్తే, అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసామ, అప్పేకదా న ఉపవసామా’’తి. ‘‘తేసం వో, సక్కా, అలాభా తేసం దుల్లద్ధం, యే తుమ్హే ఏవం సోకసభయే జీవితే మరణసభయే జీవితే అప్పేకదా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసథ, అప్పేకదా న ఉపవసథ.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సక్కా, ఇధ పురిసో యేన కేనచి కమ్మట్ఠానేన అనాపజ్జ అకుసలం దివసం అడ్ఢకహాపణం నిబ్బిసేయ్య. దక్ఖో పురిసో ఉట్ఠానసమ్పన్నోతి అలం వచనాయా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సక్కా, ఇధ పురిసో యేన కేనచి కమ్మట్ఠానేన అనాపజ్జ అకుసలం దివసం కహాపణం నిబ్బిసేయ్య. దక్ఖో పురిసో ఉట్ఠానసమ్పన్నోతి అలం వచనాయా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం, మఞ్ఞథ, సక్కా, ఇధ పురిసో యేన కేనచి కమ్మట్ఠానేన అనాపజ్జ అకుసలం దివసం ద్వే కహాపణే నిబ్బిసేయ్య … తయో కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… చత్తారో కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… పఞ్చ కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… ఛ కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… సత్త కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… అట్ఠ కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… నవ కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… దస కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… వీస కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… తింస కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… చత్తారీసం కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… పఞ్ఞాసం కహాపణే నిబ్బిసేయ్య… కహాపణసతం నిబ్బిసేయ్య. దక్ఖో పురిసో ఉట్ఠానసమ్పన్నోతి అలం వచనాయా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సక్కా, అపి ను సో పురిసో దివసే దివసే కహాపణసతం కహాపణసహస్సం నిబ్బిసమానో లద్ధం లద్ధం నిక్ఖిపన్తో వస్ససతాయుకో వస్ససతజీవీ మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛేయ్యా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞథ, సక్కా, అపి ను సో పురిసో భోగహేతు భోగనిదానం భోగాధికరణం ఏకం వా రత్తిం ఏకం వా దివసం ఉపడ్ఢం వా రత్తిం ఉపడ్ఢం వా దివసం ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్యా’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘కామా హి, భన్తే, అనిచ్చా తుచ్ఛా ముసా మోసధమ్మా’’తి.

‘‘ఇధ పన వో, సక్కా, మమ సావకో దస వస్సాని అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో యథా మయానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో సతమ్పి వస్సాని సతమ్పి వస్ససతాని సతమ్పి వస్ససహస్సాని ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్య. సో చ ఖ్వస్స సకదాగామీ వా అనాగామీ వా అపణ్ణకం వా సోతాపన్నో. తిట్ఠన్తు, సక్కా, దస వస్సాని.

ఇధ మమ సావకో నవ వస్సాని… అట్ఠ వస్సాని… సత్త వస్సాని… ఛ వస్సాని… పఞ్చ వస్సాని చత్తారి వస్సాని… తీణి వస్సాని… ద్వే వస్సాని… ఏకం వస్సం అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో యథా మయానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో సతమ్పి వస్సాని సతమ్పి వస్ససతాని సతమ్పి వస్ససహస్సాని ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్య, సో చ ఖ్వస్స సకదాగామీ వా అనాగామీ వా అపణ్ణకం వా సోతాపన్నో. తిట్ఠతు, సక్కా, ఏకం వస్సం.

ఇధ మమ సావకో దస మాసే అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో యథా మయానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో సతమ్పి వస్సాని సతమ్పి వస్ససతాని సతమ్పి వస్ససహస్సాని ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్య, సో చ ఖ్వస్స సకదాగామీ వా అనాగామీ వా అపణ్ణకం వా సోతాపన్నో. తిట్ఠన్తు, సక్కా, దస మాసా.

ఇధ మమ సావకో నవ మాసే… అట్ఠ మాసే… సత్త మాసే… ఛ మాసే… పఞ్చ మాసే… చత్తారో మాసే… తయో మాసే… ద్వే మాసే… ఏకం మాసం… అడ్ఢమాసం అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో యథా మయానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో సతమ్పి వస్సాని సతమ్పి వస్ససతాని సతమ్పి వస్ససహస్సాని ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్య, సో చ ఖ్వస్స సకదాగామీ వా అనాగామీ వా అపణ్ణకం వా సోతాపన్నో. తిట్ఠతు, సక్కా, అడ్ఢమాసో.

ఇధ మమ సావకో దస రత్తిన్దివే [రత్తిదివే (క.)] అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో యథా మయానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో సతమ్పి వస్సాని సతమ్పి వస్ససతాని సతమ్పి వస్ససహస్సాని ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్య, సో చ ఖ్వస్స సకదాగామీ వా అనాగామీ వా అపణ్ణకం వా సోతాపన్నో. తిట్ఠన్తు, సక్కా, దస రత్తిన్దివా.

ఇధ మమ సావకో నవ రత్తిన్దివే… అట్ఠ రత్తిన్దివే… సత్త రత్తిన్దివే… ఛ రత్తిన్దివే… పఞ్చ రత్తిన్దివే… చత్తారో రత్తిన్దివే… తయో రత్తిన్దివే… ద్వే రత్తిన్దివే… ఏకం రత్తిన్దివం అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో యథా మయానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో సతమ్పి వస్సాని సతమ్పి వస్ససతాని సతమ్పి వస్ససహస్సాని ఏకన్తసుఖప్పటిసంవేదీ విహరేయ్య, సో చ ఖ్వస్స సకదాగామీ వా అనాగామీ వా అపణ్ణకం వా సోతాపన్నో. తేసం వో, సక్కా, అలాభా తేసం దుల్లద్ధం, యే తుమ్హే ఏవం సోకసభయే జీవితే మరణసభయే జీవితే అప్పేకదా అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసథ, అప్పేకదా న ఉపవసథా’’తి. ‘‘ఏతే మయం, భన్తే, అజ్జతగ్గే అట్ఠఙ్గసమన్నాగతం ఉపోసథం ఉపవసిస్సామా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. మహాలిసుత్తం

౪౭. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో మహాలి లిచ్ఛవి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో మహాలి లిచ్ఛవి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే హేతు, కో పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి? ‘‘లోభో ఖో, మహాలి, హేతు, లోభో పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా. దోసో ఖో, మహాలి, హేతు, దోసో పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా. మోహో ఖో, మహాలి, హేతు, మోహో పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా. అయోనిసో మనసికారో ఖో, మహాలి, హేతు, అయోనిసో మనసికారో పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా. మిచ్ఛాపణిహితం ఖో, మహాలి, చిత్తం హేతు, మిచ్ఛాపణిహితం చిత్తం పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియాతి. అయం ఖో, మహాలి, హేతు, అయం పచ్చయో పాపస్స కమ్మస్స కిరియాయ పాపస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి.

‘‘కో పన, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా’’తి? ‘‘అలోభో ఖో, మహాలి, హేతు, అలోభో పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా. అదోసో ఖో, మహాలి, హేతు, అదోసో పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా. అమోహో ఖో, మహాలి, హేతు, అమోహో పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా. యోనిసో మనసికారో ఖో, మహాలి, హేతు, యోనిసో మనసికారో పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా. సమ్మాపణిహితం ఖో, మహాలి, చిత్తం హేతు, సమ్మాపణిహితం చిత్తం పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా. అయం ఖో, మహాలి, హేతు, అయం పచ్చయో కల్యాణస్స కమ్మస్స కిరియాయ కల్యాణస్స కమ్మస్స పవత్తియా. ఇమే చ, మహాలి, దస ధమ్మా లోకే న సంవిజ్జేయ్యుం, నయిధ పఞ్ఞాయేథ అధమ్మచరియావిసమచరియాతి వా ధమ్మచరియాసమచరియాతి వా. యస్మా చ ఖో, మహాలి, ఇమే దస ధమ్మా లోకే సంవిజ్జన్తి, తస్మా పఞ్ఞాయతి అధమ్మచరియావిసమచరియాతి వా ధమ్మచరియాసమచరియాతి వా’’తి. సత్తమం.

౮. పబ్బజితఅభిణ్హసుత్తం

౪౮. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బా. కతమే దస? ‘వేవణ్ణియమ్హి అజ్ఝుపగతో’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘పరపటిబద్ధా మే జీవికా’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘అఞ్ఞో మే ఆకప్పో కరణీయో’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘కచ్చి ను ఖో మే అత్తా సీలతో న ఉపవదతీ’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘కచ్చి ను ఖో మం అనువిచ్చ విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ సీలతో న ఉపవదన్తీ’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘సబ్బేహి మే పియేహి మనాపేహి నానాభావో వినాభావో’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘కమ్మస్సకోమ్హి కమ్మదాయాదో కమ్మయోని కమ్మబన్ధు కమ్మపటిసరణో, యం కమ్మం కరిస్సామి కల్యాణం వా పాపకం వా తస్స దాయాదో భవిస్సామీ’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘కథంభూతస్స మే రత్తిన్దివా వీతివత్తన్తీ’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘కచ్చి ను ఖో అహం సుఞ్ఞాగారే అభిరమామీ’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం; ‘అత్థి ను ఖో మే ఉత్తరి మనుస్సధమ్మో అలమరియఞాణదస్సనవిసేసో అధిగతో, యేనాహం [యోహం (సీ. పీ. క.), సోహం (స్యా.)] పచ్ఛిమే కాలే సబ్రహ్మచారీహి పుట్ఠో న మఙ్కు భవిస్సామీ’తి పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ధమ్మా పబ్బజితేన అభిణ్హం పచ్చవేక్ఖితబ్బా’’తి. అట్ఠమం.

౯. సరీరట్ఠధమ్మసుత్తం

౪౯. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సరీరట్ఠా. కతమే దస? సీతం, ఉణ్హం, జిఘచ్ఛా, పిపాసా, ఉచ్చారో, పస్సావో, కాయసంవరో, వచీసంవరో, ఆజీవసంవరో, పోనోభవికో [పోనోబ్భవికో (క.)] భవసఙ్ఖారో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ధమ్మా సరీరట్ఠా’’తి. నవమం.

౧౦. భణ్డనసుత్తం

౫౦. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి.

అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేన ఉపట్ఠానసాలా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి?

‘‘ఇధ మయం, భన్తే, పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా ఉపట్ఠానసాలాయం సన్నిసిన్నా సన్నిపతితా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరామా’’తి. ‘‘న ఖో పనేతం, భిక్ఖవే, తుమ్హాకం పతిరూపం కులపుత్తానం సద్ధాయ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితానం, యం తుమ్హే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరేయ్యాథ.

‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సారణీయా పియకరణా గరుకరణా [పియకరాణా గరుకరాణా (?)] సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తన్తి. కతమే దస? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో హోతి కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కల్యాణమిత్తో హోతి కల్యాణసహాయో కల్యాణసమ్పవఙ్కో, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సువచో హోతి సోవచస్సకరణేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఖమో పదక్ఖిణగ్గాహీ అనుసాసనిం. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సువచో హోతి సోవచస్సకరణేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో ఖమో పదక్ఖిణగ్గాహీ అనుసాసనిం, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యాని తాని సబ్రహ్మచారీనం ఉచ్చావచాని కింకరణీయాని – తత్థ దక్ఖో హోతి అనలసో, తత్రూపాయాయ వీమంసాయ సమన్నాగతో అలం కాతుం అలం సంవిధాతుం. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యాని తాని సబ్రహ్మచారీనం ఉచ్చావచాని కింకరణీయాని – తత్థ దక్ఖో హోతి అనలసో తత్రూపాయాయ వీమంసాయ సమన్నాగతో అలం కాతుం అలం సంవిధాతుం, అయమ్పి ధమ్మో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మకామో హోతి పియసముదాహారో, అభిధమ్మే అభివినయే ఉళారపామోజ్జో. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ధమ్మకామో హోతి పియసముదాహారో, అభిధమ్మే అభివినయే ఉళారపామోజ్జో, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆరద్ధవీరియో విహరతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ, థామవా దళ్హపరక్కమో అనిక్ఖిత్తధురో కుసలేసు ధమ్మేసు, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో పియకరణో గరుకరణో సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సన్తుట్ఠో హోతి ఇతరీతరచీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో…పే… సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిమా హోతి, పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సతిమా హోతి, పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో, చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా అనుస్సరితా, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో…పే… సంవత్తతి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్ఞవా హోతి, ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా. యమ్పి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పఞ్ఞవా హోతి, ఉదయత్థగామినియా పఞ్ఞాయ సమన్నాగతో అరియాయ నిబ్బేధికాయ సమ్మా దుక్ఖక్ఖయగామినియా, అయమ్పి ధమ్మో సారణీయో…పే… సంవత్తతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస ధమ్మా సారణీయా పియకరణా గరుకరణా సఙ్గహాయ అవివాదాయ సామగ్గియా ఏకీభావాయ సంవత్తన్తీ’’తి. దసమం.

అక్కోసవగ్గో పఞ్చమో.