౪. ఉపాలివగ్గో

౧. ఉపాలిసుత్తం

౩౧. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, అత్థవసే పటిచ్చ తథాగతేన సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిట్ఠ’’న్తి?

‘‘దస ఖో, ఉపాలి, అత్థవసే పటిచ్చ తథాగతేన సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిట్ఠం. కతమే దస? సఙ్ఘసుట్ఠుతాయ, సఙ్ఘఫాసుతాయ, దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహాయ, పేసలానం భిక్ఖూనం ఫాసువిహారాయ, దిట్ఠధమ్మికానం ఆసవానం సంవరాయ, సమ్పరాయికానం ఆసవానం పటిఘాతాయ, అప్పసన్నానం పసాదాయ, పసన్నానం భియ్యోభావాయ, సద్ధమ్మట్ఠితియా, వినయానుగ్గహాయ – ఇమే ఖో, ఉపాలి, దస అత్థవసే పటిచ్చ తథాగతేన సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిట్ఠ’’న్తి. పఠమం.

౨. పాతిమోక్ఖట్ఠపనాసుత్తం

౩౨. ‘‘కతి ను ఖో, భన్తే, పాతిమోక్ఖట్ఠపనా’’తి? ‘‘దస ఖో, ఉపాలి, పాతిమోక్ఖట్ఠపనా. కతమే దస? పారాజికో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, పారాజికకథా విప్పకతా హోతి, అనుపసమ్పన్నో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, అనుపసమ్పన్నకథా విప్పకతా హోతి, సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకకథా విప్పకతా హోతి, పణ్డకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, పణ్డకకథా విప్పకతా హోతి, భిక్ఖునిదూసకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, భిక్ఖునిదూసకకథా విప్పకతా హోతి – ఇమే ఖో, ఉపాలి, దస పాతిమోక్ఖట్ఠపనా’’తి. దుతియం.

౩. ఉబ్బాహికాసుత్తం

౩౩. [చూళవ. ౨౩౧] ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉబ్బాహికాయ సమ్మన్నితబ్బో’’తి? ‘‘దసహి ఖో, ఉపాలి, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉబ్బాహికాయ సమ్మన్నితబ్బో. కతమేహి దసహి? ఇధుపాలి, భిక్ఖు సీలవా హోతి; పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం [సత్థా సబ్యఞ్జనా (సీ.) ఏవముపరిపి] కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; ఉభయాని ఖో పనస్స పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి సువిభత్తాని సుప్పవత్తీని సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో; వినయే ఖో పన ఠితో హోతి అసంహీరో; పటిబలో హోతి ఉభో అత్థపచ్చత్థికే సఞ్ఞాపేతుం పఞ్ఞాపేతుం నిజ్ఝాపేతుం పేక్ఖేతుం పసాదేతుం; అధికరణసముప్పాదవూపసమకుసలో హోతి – అధికరణం జానాతి; అధికరణసముదయం జానాతి; అధికరణనిరోధం జానాతి; అధికరణనిరోధగామినిం పటిపదం జానాతి. ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు ఉబ్బాహికాయ సమ్మన్నితబ్బో’’తి. తతియం.

౪. ఉపసమ్పదాసుత్తం

౩౪. ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బ’’న్తి? ‘‘దసహి ఖో, ఉపాలి, ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బం. కతమేహి దసహి? ఇధుపాలి, భిక్ఖు సీలవా హోతి, పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ, సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి సుతధరో సుతసన్నిచయో, యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపాస్స ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; పాతిమోక్ఖం ఖో పనస్స విత్థారేన స్వాగతం హోతి సువిభత్తం సుప్పవత్తం సువినిచ్ఛితం సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో; పటిబలో హోతి గిలానం ఉపట్ఠాతుం వా ఉపట్ఠాపేతుం వా; పటిబలో హోతి అనభిరతిం వూపకాసేతుం వా వూపకాసాపేతుం వా; పటిబలో హోతి ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం ధమ్మతో వినోదేతుం; పటిబలో హోతి ఉప్పన్నం దిట్ఠిగతం ధమ్మతో వివేచేతుం; పటిబలో హోతి అధిసీలే సమాదపేతుం; పటిబలో హోతి అధిచిత్తే సమాదపేతుం; పటిబలో హోతి అధిపఞ్ఞాయ సమాదపేతుం. ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బ’’న్తి. చతుత్థం.

౫. నిస్సయసుత్తం

౩౫. ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా నిస్సయో దాతబ్బో’’తి? ‘‘దసహి ఖో, ఉపాలి, ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా నిస్సయో దాతబ్బో. కతమేహి దసహి? ఇధుపాలి, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; పాతిమోక్ఖం ఖో పనస్స విత్థారేన స్వాగతం హోతి సువిభత్తం సుప్పవత్తం సువినిచ్ఛితం సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో; పటిబలో హోతి గిలానం ఉపట్ఠాతుం వా ఉపట్ఠాపేతుం వా; పటిబలో హోతి అనభిరతిం వూపకాసేతుం వా వూపకాసాపేతుం వా; పటిబలో హోతి ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం ధమ్మతో వినోదేతుం; పటిబలో హోతి ఉప్పన్నం దిట్ఠిగతం ధమ్మతో వివేచేతుం; పటిబలో హోతి అధిసీలే…పే… అధిచిత్తే… అధిపఞ్ఞాయ సమాదపేతుం. ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా నిస్సయో దాతబ్బో’’తి. పఞ్చమం.

౬. సామణేరసుత్తం

౩౬. ‘‘కతిహి ను ఖో, భన్తే, ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో’’తి? ‘‘దసహి ఖో, ఉపాలి, ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. కతమేహి దసహి? ఇధుపాలి, భిక్ఖు సీలవా హోతి…పే… సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు; బహుస్సుతో హోతి…పే… దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా; పాతిమోక్ఖం ఖో పనస్స విత్థారేన స్వాగతం హోతి సువిభత్తం సుప్పవత్తం సువినిచ్ఛితం సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో; పటిబలో హోతి గిలానం ఉపట్ఠాతుం వా ఉపట్ఠాపేతుం వా; పటిబలో హోతి అనభిరతిం వూపకాసేతుం వా వూపకాసాపేతుం వా; పటిబలో హోతి ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం ధమ్మతో వినోదేతుం; పటిబలో హోతి ఉప్పన్నం దిట్ఠిగతం ధమ్మతో వివేచేతుం; పటిబలో హోతి అధిసీలే సమాదపేతుం; పటిబలో హోతి అధిచిత్తే సమాదపేతుం; పటిబలో హోతి అధిపఞ్ఞాయ సమాదపేతుం. ఇమేహి ఖో, ఉపాలి, దసహి ధమ్మేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో’’తి. ఛట్ఠం.

౭. సఙ్ఘభేదసుత్తం

౩౭. ‘‘‘సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘభేదో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘో భిన్నో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం వినయోతి దీపేన్తి, వినయం అవినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి. తే ఇమేహి దసహి వత్థూహి అవకస్సన్తి అపకస్సన్తి ఆవేని [ఆవేనిం (చూళవ. ౩౫౨) ఆవేణి, ఆవేణికం (తత్థేవ అధోలిపి)] కమ్మాని కరోన్తి ఆవేని పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘో భిన్నో హోతీ’’తి. సత్తమం.

౮. సఙ్ఘసామగ్గీసుత్తం

౩౮. [చూళవ. ౩౫౩] ‘‘‘సఙ్ఘసామగ్గీ సఙ్ఘసామగ్గీ’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘో సమగ్గో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధుపాలి, భిక్ఖూ అధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం అవినయోతి దీపేన్తి, వినయం వినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి. తే ఇమేహి దసహి వత్థూహి న అవకస్సన్తి న అపకస్సన్తి న ఆవేని కమ్మాని కరోన్తి న ఆవేని పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఉపాలి, సఙ్ఘో సమగ్గో హోతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. పఠమఆనన్దసుత్తం

౩౯. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘభేదో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘో భిన్నో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధానన్ద, భిక్ఖూ అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం వినయోతి దీపేన్తి…పే… పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి. తే ఇమేహి దసహి వత్థూహి అవకస్సన్తి అపకస్సన్తి ఆవేని కమ్మాని కరోన్తి ఆవేని పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఘో భిన్నో హోతీ’’తి.

‘‘సమగ్గం పన, భన్తే, సఙ్ఘం భిన్దిత్వా కిం సో పసవతీ’’తి? ‘‘కప్పట్ఠికం, ఆనన్ద, కిబ్బిసం పసవతీ’’తి. ‘‘కిం పన, భన్తే, కప్పట్ఠికం కిబ్బిస’’న్తి? ‘‘కప్పం, ఆనన్ద, నిరయమ్హి పచ్చతీతి –

‘‘ఆపాయికో నేరయికో, కప్పట్ఠో సఙ్ఘభేదకో;

వగ్గరతో అధమ్మట్ఠో, యోగక్ఖేమా పధంసతి;

సఙ్ఘం సమగ్గం భిన్దిత్వా [భేత్వాన (సీ. స్యా.), భిత్వాన (క.) చూళవ. ౩౫౪; ఇతివు. ౧౮; కథావ. ౬౫౭] కప్పం నిరయమ్హి పచ్చతీ’’తి. నవమం;

౧౦. దుతియఆనన్దసుత్తం

౪౦. ‘‘‘సఙ్ఘసామగ్గీ సఙ్ఘసామగ్గీ’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, సఙ్ఘో సమగ్గో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధానన్ద, భిక్ఖూ అధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి, ధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి, అవినయం అవినయోతి దీపేన్తి, వినయం వినయోతి దీపేన్తి, అభాసితం అలపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అనాచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి. తే ఇమేహి దసహి వత్థూహి న అవకస్సన్తి న అపకస్సన్తి న ఆవేని కమ్మాని కరోన్తి న ఆవేని పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఆనన్ద, సఙ్ఘో సమగ్గో హోతీ’’తి.

‘‘భిన్నం పన, భన్తే, సఙ్ఘం సమగ్గం కత్వా కిం సో పసవతీ’’తి? ‘‘బ్రహ్మం, ఆనన్ద, పుఞ్ఞం పసవతీ’’తి. ‘‘కిం పన, భన్తే, బ్రహ్మం పుఞ్ఞ’’న్తి? ‘‘కప్పం, ఆనన్ద, సగ్గమ్హి మోదతీతి –

‘‘సుఖా సఙ్ఘస్స సామగ్గీ, సమగ్గానఞ్చ అనుగ్గహో;

సమగ్గరతో ధమ్మట్ఠో, యోగక్ఖేమా న ధంసతి;

సఙ్ఘం సమగ్గం కత్వాన, కప్పం సగ్గమ్హి మోదతీ’’తి. దసమం;

ఉపాలివగ్గో చతుత్థో.