வேரஞ்ஜகண்ட³வண்ணனா

1. ஸேய்யதி²த³ந்தி தம் கதமம், தம் கத²ந்தி வா அத்தோ². அனியமனித்³தே³ஸவசனந்தி நத்தி² ஏதஸ்ஸ நியமோதி அனியமோ, நித்³தி³ஸீயதி அத்தோ² ஏதேனாதி நித்³தே³ஸோ, வுச்சதி ஏதேனாதி வசனம், நித்³தே³ஸோயேவ வசனம் நித்³தே³ஸவசனம், அனியமஸ்ஸ நித்³தே³ஸவசனம் அனியமனித்³தே³ஸவசனம், பட²மம் அனியமிதஸ்ஸ ஸமயஸ்ஸ நித்³தே³ஸவசனந்தி அத்தோ². ‘‘யேனாதி அவத்வா தேனாதி வுத்தத்தா அனியமம் கத்வா நித்³தி³ட்ட²வசனம் அனியமனித்³தே³ஸவசன’’ந்திபி வத³ந்தி. யம்தம்ஸத்³தா³னம் நிச்சஸம்ப³ந்த⁴பா⁴வதோ ஆஹ ‘‘தஸ்ஸ ஸரூபேன அவுத்தேனபீ’’திஆதி³. தத்த² தஸ்ஸாதி ‘‘தேனா’’தி ஏதஸ்ஸ. ஸரூபேன அவுத்தேனபீதி ‘‘யேனா’’தி ஏவம் ஸரூபதோ பாளியம் அவுத்தேனபி. அத்த²தோ ஸித்³தே⁴னாதி பரபா⁴கே³ ஸாரிபுத்தத்தே²ரஸ்ஸ உப்பஜ்ஜனகபரிவிதக்கஸங்கா²தஅத்த²தோ ஸித்³தே⁴ன. பரிவிதக்கே ஹி ஸித்³தே⁴ யேன ஸமயேன பரிவிதக்கோ உத³பாதீ³தி இத³ம் அத்த²தோ ஸித்³த⁴மேவ ஹோதி. தேனேவாஹ ‘‘அபரபா⁴கே³ ஹி வினயபஞ்ஞத்தியாசனஹேதுபூ⁴தோ ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ பரிவிதக்கோ ஸித்³தோ⁴’’திஆதி³. ‘‘தேனா’’தி வத்வா ததோ தத³த்த²மேவ ‘‘யேனா’’தி அத்த²தோ வுச்சமானத்தா ‘‘யேனா’’தி அயம் ‘‘தேனா’’தி ஏதஸ்ஸ படினித்³தே³ஸோ நாம ஜாதோ. படினித்³தே³ஸோதி ச வித்தா²ரனித்³தே³ஸோதி அத்தோ².

அபரபா⁴கே³ ஹீதி ஏத்த² ஹி-ஸத்³தோ³ ஹேதும்ஹி, யஸ்மாதி அத்தோ². வினயபஞ்ஞத்தியாசனஹேதுபூ⁴தோதி ‘‘ஏதஸ்ஸ ப⁴க³வா காலோ, ஏதஸ்ஸ ஸுக³த காலோ, யம் ப⁴க³வா ஸாவகானம் ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேய்ய, உத்³தி³ஸேய்ய பாதிமோக்க²ம். யத²யித³ம் ப்³ரஹ்மசரியம் அத்³த⁴னியம் அஸ்ஸ சிரட்டி²திக’’ந்தி ஏவம் பவத்தஸ்ஸ வினயபஞ்ஞத்தியாசனஸ்ஸ காரணபூ⁴தோதி அத்தோ². பரிவிதக்கோதி ‘‘கதமேஸானம் கோ² பு³த்³தா⁴னம் ப⁴க³வந்தானம் ப்³ரஹ்மசரியம் ந சிரட்டி²திகம் அஹோஸி, கதமேஸானம் பு³த்³தா⁴னம் ப⁴க³வந்தானம் ப்³ரஹ்மசரியம் சிரட்டி²திகம் அஹோஸீ’’தி ஏவம் பவத்தோ பரிவிதக்கோ. யம்தம்ஸத்³தா³னம் நிச்சஸம்ப³ந்தோ⁴தி ஆஹ ‘‘தஸ்மா யேன ஸமயேனா’’திஆதி³. புப்³பே³ வா பச்சா² வா அத்த²தோ ஸித்³தே⁴னாதி புப்³பே³ வா பச்சா² வா உப்பன்னஅத்த²தோ ஸித்³தே⁴ன. படினித்³தே³ஸோ கத்தப்³போ³தி ஏதஸ்ஸ ‘‘யதி³த³’’ந்தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. ‘‘படினித்³தே³ஸோ கத்தப்³போ³’’தி யதி³த³ம் யம் இத³ம் விதா⁴னம், அயம் ஸப்³ப³ஸ்மிம் வினயே யுத்தீதி அத்தோ². அத² வா ‘‘படினித்³தே³ஸோ கத்தப்³போ³’’தி யதி³த³ம் யா அயம் யுத்தி, அயம் ஸப்³ப³ஸ்மிம் வினயே யுத்தீதி அத்தோ².

தத்ரித³ம் முக²மத்தனித³ஸ்ஸனந்தி தஸ்ஸா யதா²வுத்தயுத்தியா பரிதீ³பனே இத³ம் முக²மத்தனித³ஸ்ஸனம், உபாயமத்தனித³ஸ்ஸனந்தி அத்தோ². முக²ம் த்³வாரம் உபாயோதி ஹி அத்த²தோ ஏகம். ‘‘தேன ஹி பி⁴க்க²வே பி⁴க்கூ²னம் ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேஸ்ஸாமீ’’தி பாளிம் த³ஸ்ஸேத்வா தத்த² படினித்³தே³ஸமாஹ ‘‘யேன ஸுதி³ன்னோ’’திஆதி³னா. தேனாதி ஹேதுஅத்தே² கரணவசனத்தா தஸ்ஸ படினித்³தே³ஸோபி தாதி³ஸோயேவாதி ஆஹ ‘‘யஸ்மா படிஸேவீ’’தி. புப்³பே³ அத்த²தோ ஸித்³தே⁴னாதி புப்³பே³ உப்பன்னமேது²னத⁴ம்மபடிஸேவனஸங்கா²தஅத்த²தோ ஸித்³தே⁴ன. பச்சா² அத்த²தோ ஸித்³தே⁴னாதி ரஞ்ஞா அதி³ன்னம் தா³ரூனம் ஆதி³யனஸங்கா²தபச்சா²உப்பன்னஅத்த²தோ ஸித்³தே⁴ன. ஸமயஸத்³தோ³தி ஏதஸ்ஸ ‘‘தி³ஸ்ஸதீ’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴.

ஸமவாயேதி பச்சயஸாமக்³கி³யம், காரணஸமவாயேதி அத்தோ². க²ணேதி ஓகாஸே. அஸ்ஸாதி அஸ்ஸ ஸமயஸத்³த³ஸ்ஸ ஸமவாயோ அத்தோ²தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. அப்பேவ நாம ஸ்வேபி உபஸங்கமேய்யாம காலஞ்ச ஸமயஞ்ச உபாதா³யாதி ஏத்த² காலோ நாம உபஸங்கமனஸ்ஸ யுத்தபயுத்தகாலோ. ஸமயோ நாம தஸ்ஸேவ பச்சயஸாமக்³கீ³, அத்த²தோ தத³னுரூபம் ஸரீரப³லஞ்சேவ தப்பச்சயபரிஸ்ஸயாபா⁴வோ ச. உபாதா³னம் நாம ஞாணேன தேஸம் க³ஹணம் ஸல்லக்க²ணம், தஸ்மா காலஞ்ச ஸமயஞ்ச பஞ்ஞாய க³ஹேத்வா உபதா⁴ரேத்வாதி அத்தோ². இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ஸசே அம்ஹாகம் ஸ்வே க³மனஸ்ஸ யுத்தகாலோ ப⁴விஸ்ஸதி, காயே ப³லமத்தா சேவ ப²ரிஸ்ஸதி, க³மனபச்சயா ச அஞ்ஞோ அபா²ஸுவிஹாரோ ந ப⁴விஸ்ஸதி, அதே²தம் காலஞ்ச க³மனகாரணஸமவாயஸங்கா²தம் ஸமயஞ்ச உபதா⁴ரேத்வா அபி ஏவ நாம ஸ்வே ஆக³ச்சே²ய்யாமாதி.

க²ணோதி ஓகாஸோ. ததா²க³துப்பாதா³தி³கோ ஹி மக்³க³ப்³ரஹ்மசரியஸ்ஸ ஓகாஸோ தப்பச்சயபடிலாப⁴ஹேதுத்தா, க²ணோ ஏவ ச ஸமயோ. யோ க²ணோதி ச ஸமயோதி ச வுச்சதி, ஸோ ஏகோவாதி ஹி அத்தோ². மஹாஸமயோதி மஹாஸமூஹோ. பவுத்³த⁴ம் வனம் பவனம், தஸ்மிம் பவனஸ்மிம், வனஸண்டே³தி அத்தோ². ஸமயோபி கோ² தே ப⁴த்³தா³லி அப்படிவித்³தோ⁴ அஹோஸீதி ஏத்த² ஸமயோதி ஸிக்கா²பத³பூரணஸ்ஸ ஹேது. ப⁴த்³தா³லீதி தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ நாமம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ப⁴த்³தா³லி தயா படிவிஜ்ஜி²தப்³ப³யுத்தகம் ஏதம் காரணம் அத்தி², தம்பி தே ந படிவித்³த⁴ம் ந ஸல்லக்கி²தந்தி. கிம் தம் காரணந்தி ஆஹ ‘‘ப⁴க³வா கோ²’’திஆதி³.

உக்³கா³ஹமானோ திஆதீ³ஸு மானோதி தஸ்ஸ பரிப்³பா³ஜகஸ்ஸ பகதினாமம், கிஞ்சி கிஞ்சி பன உக்³க³ஹேதும் ஸமத்த²தாய ‘‘உக்³கா³ஹமானோ’’தி நம் ஸஞ்ஜானந்தி, தஸ்மா ‘‘உக்³கா³ஹமானோ’’தி வுச்சதி. ஸமணமுண்டி³காய புத்தோ ஸமணமுண்டி³காபுத்தோ. ஸோ கிர தே³வத³த்தஸ்ஸ உபட்டா²கோ. ஸமயம் தி³ட்டி²ம் பவத³ந்தி ஏத்தா²தி ஸமயப்பவாத³கோ, தஸ்மிம் ஸமயப்பவாத³கே, தி³ட்டி²ப்பவாத³கேதி அத்தோ². தஸ்மிம் கிர டா²னே சங்கீதாருக்க²போக்க²ரஸாதிபபு⁴தயோ ப்³ராஹ்மணா நிக³ண்டா²சேலகபரிப்³பா³ஜகாத³யோ ச பரிப்³பா³ஜகா ஸன்னிபதித்வா அத்தனோ அத்தனோ ஸமயம் தி³ட்டி²ம் பவத³ந்தி கதே²ந்தி தீ³பேந்தி, தஸ்மா ஸோ ஆராமோ ‘‘ஸமயப்பவாத³கோ’’தி வுச்சதி, ஸ்வேவ திந்து³காசீரஸங்கா²தாய திம்ப³ருருக்க²பந்தியா பரிக்கி²த்தத்தா ‘‘திந்து³காசீர’’ந்தி வுச்சதி. ஏகா ஸாலா ஏத்தா²தி ஏகஸாலகோ. யஸ்மா பனேத்த² பட²மம் ஏகா ஸாலா கதா அஹோஸி, பச்சா² மஹாபுஞ்ஞம் போட்ட²பாத³பரிப்³பா³ஜகம் நிஸ்ஸாய ப³ஹூ ஸாலா கதா, தஸ்மா தமேவ ஏகம் ஸாலமுபாதா³ய லத்³த⁴னாமவஸேன ‘‘ஏகஸாலகோ’’தி வுச்சதி. மல்லிகாய பன பஸேனதி³ரஞ்ஞோ தே³வியா உய்யானபூ⁴தோ ஸோ புப்ப²ப²லஸஞ்ச²ன்னோ ஆராமோதி கத்வா ‘‘மல்லிகாய ஆராமோ’’தி ஸங்க்²யம் க³தோ. தஸ்மிம் ஸமயப்பவாத³கே திந்து³காசீரே ஏகஸாலகே மல்லிகாய ஆராமே. படிவஸதீதி தஸ்மிம் வாஸபா²ஸுதாய வஸதி.

தி³ட்டே² த⁴ம்மேதி பச்சக்கே² அத்தபா⁴வே. அத்தோ²தி வுட்³டி⁴. ஸம்பராயிகோதி கம்மகிலேஸவஸேன ஸம்பரேதப்³ப³தோ ஸம்பாபுணிதப்³ப³தோ ஸம்பராயோ, பரலோகோ. தத்த² நியுத்தோ ஸம்பராயிகோ, பரலோகத்தோ². அத்தா²பி⁴ஸமயாதி யதா²வுத்தஉப⁴யத்த²ஸங்கா²தஹிதபடிலாபா⁴. ஸம்பராயிகோபி ஹி அத்தோ² காரணஸ்ஸ நிப்ப²ன்னத்தா படிலத்³தோ⁴ நாம ஹோதீதி தமத்த²த்³வயம் ஏகதோ கத்வா ‘‘அத்தா²பி⁴ஸமயா’’தி வுத்தம். தி⁴யா பஞ்ஞாய ராதி க³ண்ஹாதீதி தீ⁴ரோ. அத² வா தீ⁴ பஞ்ஞா ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி தீ⁴ரோ.

ஸம்மா மானாபி⁴ஸமயாதி மானஸ்ஸ ஸம்மா பஹானேன. ஸம்மாதி இமினா மானஸ்ஸ அக்³க³மக்³க³ஞாணேன ஸமுச்சே²த³ப்பஹானம் வுத்தம். து³க்க²ஸ்ஸ பீளனட்டோ²திஆதீ³ஸு து³க்க²ஸச்சஸ்ஸ பீளனம் தம்ஸமங்கி³னோ ஹிம்ஸனம் அவிப்பா²ரிகதாகரணம், பீளனமேவ அத்தோ² பீளனட்டோ², த்த²காரஸ்ஸ ட்ட²காரம் கத்வா வுத்தம். ஏவம் ஸேஸேஸுபி. ஸமேச்ச பச்சயேஹி கதபா⁴வோ ஸங்க²தட்டோ². ஸந்தாபோ து³க்க²து³க்க²தாதி³வஸேன ஸந்தாபனம் பரித³ஹனம். விபரிணாமோ ஜராய மரணேன சாதி த்³விதா⁴ விபரிணாமேதப்³ப³தா. அபி⁴ஸமேதப்³போ³ படிவிஜ்ஜி²தப்³போ³தி அபி⁴ஸமயோ, அபி⁴ஸமயோவ அத்தோ² அபி⁴ஸமயட்டோ², பீளனாதீ³னி. தானி ஹி அபி⁴ஸமேதப்³ப³பா⁴வேன ஏகீபா⁴வம் உபனேத்வா ‘‘அபி⁴ஸமயட்டோ²’’தி வுத்தானி, அபி⁴ஸமயஸ்ஸ வா படிவேத⁴ஸ்ஸ விஸயபூ⁴தோ அத்தோ² அபி⁴ஸமயட்டோ²தி தானேவ பீளனாதீ³னி அபி⁴ஸமயஸ்ஸ விஸயபா⁴வூபக³மனஸாமஞ்ஞதோ ஏகத்தேன வுத்தானி.

ஏத்த² ச உபஸக்³கா³னம் ஜோதகமத்தத்தா தஸ்ஸ தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ வாசகோ ஸமயஸத்³தோ³ ஏவாதி ஸமயஸத்³த³ஸ்ஸ அத்து²த்³தா⁴ரேபி ஸஉபஸக்³கோ³ அபி⁴ஸமயஸத்³தோ³ வுத்தோ. தத்த² ஸஹகாரீகாரணஸன்னிஜ்ஜ²ம் ஸமேதி ஸமவேதீதி ஸமயோ, ஸமவாயோ. ஸமேதி ஸமாக³ச்ச²தி மக்³க³ப்³ரஹ்மசரியம் ஏத்த² ததா³தா⁴ரபுக்³க³லேஹீதி ஸமயோ, க²ணோ. ஸமேந்தி ஏத்த², ஏதேன வா ஸம்க³ச்ச²ந்தி த⁴ம்மா ஸஹஜாதத⁴ம்மேஹி உப்பாதா³தீ³ஹி வாதி ஸமயோ, காலோ. த⁴ம்மப்பவத்திமத்ததாய அத்த²தோ அபூ⁴தோபி ஹி காலோ த⁴ம்மப்பவத்தியா அதி⁴கரணம் காரணம் விய ச பரிகப்பனாமத்தஸித்³தே⁴ன ரூபேன வோஹரீயதி. ஸமம், ஸஹ வா அவயவானம் அயனம் பவத்தி அவட்டா²னந்தி ஸமயோ, ஸமூஹோ யதா² ‘‘ஸமுதா³யோ’’தி. அவயவேன ஸஹாவட்டா²னமேவ ஹி ஸமூஹோ. பச்சயந்தரஸமாக³மே ஏதி ப²லம் ஏதஸ்மா உப்பஜ்ஜதி பவத்ததி சாதி ஸமயோ, ஹேது யதா² ‘‘ஸமுத³யோ’’தி. ஸமேதி ஸம்யோஜனபா⁴வதோ ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஏதி அத்தனோ விஸயே பவத்ததி, த³ள்ஹக்³க³ஹணபா⁴வதோ வா தம்ஸம்யுத்தா அயந்தி பவத்தந்தி ஸத்தா யதா²பி⁴னிவேஸம் ஏதேனாதி ஸமயோ, தி³ட்டி². தி³ட்டி²ஸம்யோஜனேன ஹி ஸத்தா அதிவிய ப³ஜ்ஜ²ந்தி. ஸமிதி ஸங்க³தி ஸமோதா⁴னந்தி ஸமயோ, படிலாபோ⁴. ஸமஸ்ஸ நிரோத⁴ஸ்ஸ யானம், ஸம்மா வா யானம் அபக³மோ அப்பவத்தீதி ஸமயோ, பஹானம். ஞாணேன அபி⁴முக²ம் ஸம்மா ஏதப்³போ³ அதி⁴க³ந்தப்³போ³தி அபி⁴ஸமயோ, த⁴ம்மானம் அவிபரீதோ ஸபா⁴வோ. அபி⁴முக²பா⁴வேன ஸம்மா ஏதி க³ச்ச²தி பு³ஜ்ஜ²தீதி அபி⁴ஸமயோ, த⁴ம்மானம் யதா²பூ⁴தஸபா⁴வாவபோ³தோ⁴. ஏவம் தஸ்மிம் தஸ்மிம் அத்தே² ஸமயஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்தி வேதி³தப்³பா³.

நனு ச அத்த²மத்தம் படிச்ச ஸத்³தா³ அபி⁴னிவிஸந்தி, ந ஏகேன ஸத்³தே³ன அனேகே அத்தா² அபி⁴தீ⁴யந்தீதி? ஸச்சமேதம் ஸத்³த³விஸேஸே அபேக்கி²தே. ஸத்³த³விஸேஸே ஹி அபேக்கி²யமானே ஏகேன ஸத்³தே³ன அனேகத்தா²பி⁴தா⁴னம் ந ஸம்ப⁴வதி. ந ஹி யோ காலத்தோ² ஸமயஸத்³தோ³, ஸோயேவ ஸமூஹாதி³அத்த²ம் வத³தி. ஏத்த² பன தேஸம் தேஸம் அத்தா²னம் ஸமயஸத்³த³வசனீயதாஸாமஞ்ஞமுபாதா³ய அனேகத்த²தா ஸமயஸத்³த³ஸ்ஸ வுத்தா. ஏவம் ஸப்³ப³த்த² அத்து²த்³தா⁴ரே அதி⁴ப்பாயோ வேதி³தப்³போ³. இத⁴ பனஸ்ஸ காலோ அத்தோ²தி அஸ்ஸ ஸமயஸத்³த³ஸ்ஸ இத⁴ காலோ அத்தோ² ஸமவாயாதீ³னம் அத்தா²னம் இத⁴ அஸம்ப⁴வதோ தே³ஸதே³ஸகாதீ³னம் விய நிதா³னபா⁴வேன காலஸ்ஸ அபதி³ஸிதப்³ப³தோ ச.

உபயோக³வசனேன பு⁴ம்மவசனேன ச நித்³தே³ஸமகத்வா இத⁴ கரணவசனேன நித்³தே³ஸே பயோஜனம் நித்³தா⁴ரேதுகாமோ பரம்முகே²ன சோத³னம் ஸமுட்டா²பேதி ‘‘ஏத்தா²ஹா’’திஆதி³. ஏத்த² ‘‘தேன ஸமயேனா’’தி இமஸ்மிம் டா²னே விதண்ட³வாதீ³ ஆஹாதி அத்தோ². அதா²தி சோத³னாய கத்துகாமதம் தீ³பேதி, நனூதி இமினா ஸமானத்தோ². கஸ்மா கரணவசனேன நித்³தே³ஸோ கதோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. பு⁴ம்மவசனேன நித்³தே³ஸோ கதோதி யோஜேதப்³ப³ம். ஏத்தா²பி ‘‘யதா²’’தி இத³ம் ஆனேத்வா ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம். தத்தா²தி தேஸு ஸுத்தாபி⁴த⁴ம்மேஸு. ததா²தி உபயோக³பு⁴ம்மவசனேஹி. இதா⁴தி இமஸ்மிம் வினயே. அஞ்ஞதா²தி கரணவசனேன. அச்சந்தமேவாதி ஆரம்ப⁴தோ பட்டா²ய யாவ தே³ஸனானிட்டா²னம், தாவ அச்சந்தமேவ, நிரந்தரமேவாதி அத்தோ². கருணாவிஹாரேனாதி பரஹிதபடிபத்திஸங்கா²தேன கருணாவிஹாரேன. ததா² ஹி கருணானிதா³னத்தா தே³ஸனாய இத⁴ பரஹிதபடிபத்தி ‘‘கருணாவிஹாரோ’’தி வுத்தா, ந பன கருணாஸமஆபத்திவிஹாரோ. ந ஹி தே³ஸனாகாலே தே³ஸேதப்³ப³த⁴ம்மவிஸயஸ்ஸ தே³ஸனாஞாணஸ்ஸ ஸத்தவிஸயாய மஹாகருணாய ஸஹுப்பத்தி ஸம்ப⁴வதி பி⁴ன்னவிஸயத்தா, தஸ்மா கருணாவஸேன பவத்தோ பரஹிதபஅபத்திஸங்கா²தோ விஹாரோ இத⁴ கருணாவிஹாரோதி வேதி³தப்³போ³. தத³த்த²ஜோதனத்த²ந்தி அச்சந்தஸம்யோக³த்த²தீ³பனத்த²ம் உபயோக³னித்³தே³ஸோ கதோ யதா² ‘‘மாஸம் அஜ்ஜே²தீ’’தி.

அதி⁴கரணத்தோ²தி ஆதா⁴ரத்தோ². பா⁴வோ நாம கிரியா, கிரியாய கிரியந்தரலக்க²ணம் பா⁴வேனபா⁴வலக்க²ணம், ஸோயேவத்தோ² பா⁴வேனபா⁴வலக்க²ணத்தோ². கத²ம் பன அபி⁴த⁴ம்மே யதா²வுத்தஅத்த²த்³வயஸம்ப⁴வோதி ஆஹ ‘‘அதி⁴கரணஞ்ஹீ’’திஆதி³. தத்த² காலஸங்கா²தோ அத்தோ² காலத்தோ², ஸமூஹஸங்கா²தோ அத்தோ² ஸமூஹத்தோ². அத² வா காலஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² காலத்தோ², ஸமூஹஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² ஸமூஹத்தோ². கோ ஸோ? ஸமயோ. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – காலத்தோ² ஸமூஹத்தோ² ச ஸமயோ தத்த² அபி⁴த⁴ம்மே வுத்தானம் ப²ஸ்ஸாதி³த⁴ம்மானம் அதி⁴கரணம் ஆதா⁴ரோதி யஸ்மிம் காலே த⁴ம்மபுஞ்ஜே வா காமாவசரம் குஸலம் சித்தம் உப்பன்னம் ஹோதி, தஸ்மிம்யேவ காலே புஞ்ஜே ச ப²ஸ்ஸாத³யோபி ஹோந்தீதி அயஞ்ஹி தத்த² அத்தோ².

நனு சாயம் உபாதா³ய பஞ்ஞத்தோ காலோ ஸமூஹோ ச வோஹாரமத்தகோ, ஸோ கத²ம் ஆதா⁴ரோ தத்த² வுத்தத⁴ம்மானந்தி? நாயம் தோ³ஸோ. யதா² ஹி காலோ ஸபா⁴வத⁴ம்மபரிச்சி²ன்னோ ஸயம் பரமத்த²தோ அவிஜ்ஜமானோபி ஆதா⁴ரபா⁴வேன பஞ்ஞத்தோ தங்க²ணப்பவத்தானம் ததோ புப்³பே³ பரதோ ச அபா⁴வதோ ‘‘புப்³ப³ண்ஹே ஜாதோ ஸாயன்ஹே க³ச்ச²தீ’’திஆதீ³ஸு, ஸமூஹோ ச அவயவவினிமுத்தோ அவிஜ்ஜமானோபி கப்பனாமத்தஸித்³தோ⁴ அவயவானம் ஆதா⁴ரபா⁴வேன பஞ்ஞபீயதி ‘‘ருக்கே² ஸாகா², யவராஸிம்ஹி ஸம்பூ⁴தோ’’திஆதீ³ஸு, ஏவமிதா⁴பீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

அபி⁴த⁴ம்மே ஆதா⁴ரத்த²ஸம்ப⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி பா⁴வேனபா⁴வலக்க²ணத்த²ஸம்ப⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘க²ணஸமவாயஹேதுஸங்கா²தஸ்ஸா’’திஆதி³. தத்த² க²ணோ நாம அட்ட²க்க²ணவினிமுத்தோ நவமோ பு³த்³து⁴ப்பாத³ஸங்கா²தோ க²ணோ, யானி வா பனேதானி ‘‘சத்தாரிமானி, பி⁴க்க²வே, சக்கானி யேஹி ஸமன்னாக³தானம் தே³வமனுஸ்ஸானம் சதுசக்கம் பவத்ததீ’’தி (அ. நி. 4.31) ஏத்த² பதிரூபதே³ஸவாஸோ, ஸப்புரிஸூபனிஸ்ஸயோ, அத்தஸம்மாபணிதி⁴, புப்³பே³ ச கதபுஞ்ஞதாதி சத்தாரி சக்கானி வுத்தானி, தானி ஏகஜ்ஜ²ம் கத்வா ஓகாஸட்டே²ன க²ணோதி வேதி³தப்³போ³. தானி ஹி குஸலுப்பத்தியா ஓகாஸபூ⁴தானி. ஸமவாயோ நாம ‘‘சக்கு²ஞ்ச படிச்ச ரூபே ச உப்பஜ்ஜதி சக்கு²விஞ்ஞாண’’ந்தி (ம. நி. 1.204; 3.421; ஸம். நி. 4.60) ஏவமாதி³னா நித்³தி³ட்டா² சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³ஸங்கா²தஸாதா⁴ரணப²லனிப்பா²த³கத்தேன ஸண்டி²தா சக்கு²ரூபாதி³பச்சயஸாமக்³கீ³. சக்கு²ரூபாதீ³னஞ்ஹி சக்கு²விஞ்ஞாணாதி³ஸாதா⁴ரணப²லம். ஹேதூதி ஜனகஹேது. யதா²வுத்தக²ணஸங்க²ஆதஸ்ஸ ஸமவாயஸங்கா²தஸ்ஸ ஹேதுஸங்கா²தஸ்ஸ ச ஸமயஸ்ஸ பா⁴வேன ஸத்தாய தேஸம் ப²ஸ்ஸாதி³த⁴ம்மானம் பா⁴வோ ஸத்தா லக்கீ²யதி விஞ்ஞாயதீதி அத்தோ². இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – யதா² ‘‘கா³வீஸு து³ய்ஹமானாஸு க³தோ, து³த்³தா⁴ஸு ஆக³தோ’’தி தோ³ஹனகிரியாய க³மனகிரியா லக்கீ²யதி, ஏவமிதா⁴பி ‘‘யஸ்மிம் ஸமயே, தஸ்மிம் ஸமயே’’தி ச வுத்தே ‘‘ஸதீ’’தி அயமத்தோ² விஞ்ஞாயமானோ ஏவ ஹோதி அஞ்ஞகிரியாய ஸம்ப³ந்தா⁴பா⁴வே பத³த்த²ஸ்ஸ ஸத்தாவிரஹாபா⁴வதோதி ஸமயஸ்ஸ ஸத்தாகிரியாய சித்தஸ்ஸ உப்பாத³கிரியா ப²ஸ்ஸாதி³ப⁴வனகிரியா ச லக்கீ²யதீதி. அயஞ்ஹி தத்த² அத்தோ² யஸ்மிம் யதா²வுத்தே க²ணே பச்சயஸமவாயே ஹேதும்ஹி ச ஸதி காமாவசரம் குஸலம் சித்தம் உப்பன்னம் ஹோதி, தஸ்மிம்யேவ க²ணே பச்சயஸமவாயே ஹேதும்ஹி ச ஸதி ப²ஸ்ஸாத³யோபி ஹோந்தீதி. தத³த்த²ஜோதனத்த²ந்தி அதி⁴கரணத்த²ஸ்ஸ பா⁴வேனபா⁴வலக்க²ணத்த²ஸ்ஸ ச தீ³பனத்த²ம்.

இத⁴ பனாதி இமஸ்மிம் வினயே. ஹேதுஅத்தோ² கரணத்தோ² ச ஸம்ப⁴வதீதி ‘‘அன்னேன வஸதி, விஜ்ஜாய வஸதீ’’திஆதீ³ஸு விய ஹேதுஅத்தோ² ‘‘ப²ரஸுனா சி²ந்த³தி, குதா³லேன க²ணதீ’’திஆதீ³ஸு விய கரணத்தோ² ச ஸம்ப⁴வதி. கத²ம் ஸம்ப⁴வதீதி ஆஹ ‘‘யோ ஹி ஸோ’’திஆதி³. தேன ஸமயேன ஹேதுபூ⁴தேன கரணபூ⁴தேனாதி ஏத்த² பன தம்தம்வத்து²வீதிக்கமோவ ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியா ஹேது சேவ கரணஞ்ச. ததா² ஹி யதா³ ப⁴க³வா ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியா பட²மமேவ தேஸம் தேஸம் தத்த² தத்த² தம்தம்ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்திஹேதுபூ⁴தம் வீதிக்கமம் அபேக்க²மானோ விஹரதி, ததா³ தம் தம் வீதிக்கமம் அபேக்கி²த்வா தத³த்த²ம் வஸதீதி ஸித்³தோ⁴ வத்து²வீதிக்கமஸ்ஸ ஹேதுபா⁴வோ ‘‘அன்னேன வஸதி, அன்னம் அபேக்கி²த்வா தத³த்தா²ய வஸதீ’’திஆதீ³ஸு விய. ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்திகாலே பன தேனேவ புப்³ப³ஸித்³தே⁴ன வீதிக்கமேன ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேதீதி ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியா ஸாத⁴கதமத்தா கரணபா⁴வோபி வீதிக்கமஸ்ஸேவ ஸித்³தோ⁴ ‘‘அஸினா சி²ந்த³தீ’’திஆதீ³ஸு விய. வீதிக்கமம் பன அபேக்க²மானோ தேனேவ ஸத்³தி⁴ம் தன்னிஸ்ஸயகாலம்பி அபேக்கி²த்வா விஹரதீதி காலஸ்ஸபி இத⁴ ஹேதுபா⁴வோ வுத்தோ, ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேந்தோ ச தம் தம் வீதிக்கமகாலம் அனதிக்கமித்வா தேனேவ காலேன ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேதீதி வீதிக்கமனிஸ்ஸயஸ்ஸ காலஸ்ஸபி கரணபா⁴வோ வுத்தோ, தஸ்மா இமினா பரியாயேன காலஸ்ஸபி ஹேதுபா⁴வோ கரணபா⁴வோ ச லப்³ப⁴தீதி வுத்தம் ‘‘தேன ஸமயேன ஹேதுபூ⁴தேன கரணபூ⁴தேனா’’தி. நிப்பரியாயதோ பன வீதிக்கமோயேவ ஹேதுபூ⁴தோ கரணபூ⁴தோ ச. ஸோ ஹி வீதிக்கமக்க²ணே ஹேது ஹுத்வா பச்சா² ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞாபனே கரணம்பி ஹோதீதி.

ஸிக்கா²பதா³னி பஞ்ஞாபயந்தோதி வீதிக்கமம் புச்சி²த்வா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் ஸன்னிபாதாபேத்வா ஓதிண்ணவத்து²கம் புக்³க³லம் படிபுச்சி²த்வா விக³ரஹித்வா ச தம் தம் வத்து²ம் ஓதிண்ணகாலம் அனதிக்கமித்வா தேனேவ காலேன கரணபூ⁴தேன ஸிக்கா²பதா³னி பஞ்ஞாபயந்தோ. ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்திஹேதுஞ்ச அபேக்க²மானோதி ததியபாராஜிகாதீ³ஸு விய ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியா ஹேதுபூ⁴தம் தம் தம் வத்து²ம் வீதிக்கமஸமயம் அபேக்க²மானோ தேன ஸமயேன ஹேதுபூ⁴தேன ப⁴க³வா தத்த² தத்த² விஹாஸீதி அத்தோ². ‘‘ஸிக்கா²பதா³னி பஞ்ஞாபயந்தோ ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்திஹேதுஞ்ச அபேக்க²மானோ’’தி வசனதோ ‘‘தேன ஸமயேன கரணபூ⁴தேன ஹேதுபூ⁴தேனா’’தி ஏவம் வத்தப்³பே³பி பட²மம் ‘‘ஹேதுபூ⁴தேனா’’தி வசனம் இத⁴ ஹேதுஅத்த²ஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா வுத்தம். ப⁴க³வா ஹி வேரஞ்ஜாயம் விஹரந்தோ தே²ரஸ்ஸ ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியாசனஹேதுபூ⁴தம் பரிவிதக்கஸமயம் அபேக்க²மானோ தேன ஸமயேன ஹேதுபூ⁴தேன விஹாஸீதி தீஸுபி க³ண்டி²பதே³ஸு வுத்தம். கிம் பனேத்த² யுத்திசிந்தாய, ஆசரியஸ்ஸ இத⁴ கமவசனிச்சா² நத்தீ²தி ஏவமேதம் க³ஹேதப்³ப³ம். தேனேவ தீ³க⁴னிகாயட்ட²கதா²யம்பி (தீ³. நி. அட்ட². 1.பரிப்³பா³ஜககதா²வண்ணனா) ‘‘தேன ஸமயேன ஹேதுபூ⁴தேன கரணபூ⁴தேனா’’திஆதி³னா அயமேவ அனுக்கமோ வுத்தோ. ந ஹி தத்த² பட²மம் ‘‘ஹேதுபூ⁴தேனா’’தி வசனம் இத⁴ ‘‘தேன ஸமயேன வேரஞ்ஜாயம் விஹரதீ’’தி ஏத்த² ஹேதுஅத்த²ஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதபா⁴வதீ³பனத்த²ம் வுத்தம். ‘‘ஸிக்கா²பதா³னி பஞ்ஞாபயந்தோ ஹேதுபூ⁴தேன கரணபூ⁴தேன ஸமயேன விஹாஸி, ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்திஹேதுஞ்ச அபேக்க²மானோ ஹேதுபூ⁴தேன ஸமயேன விஹாஸீதி ஏவமேத்த² ஸம்ப³ந்தோ⁴ காதப்³போ³’’திபி வத³ந்தி. தத³த்த²ஜோதனத்த²ந்தி ஹேதுஅத்த²ஸ்ஸ கரணத்த²ஸ்ஸ வா தீ³பனத்த²ம். இதா⁴தி இமஸ்மிம் வினயே. ஹோதி சேத்தா²தி ஏத்த² இமஸ்மிம் பதே³ஸே யதா²வுத்தத்த²ஸங்க³ஹவஸேன அயம் கா³தா² ஹோதி. அஞ்ஞத்ராதி ஸுத்தாபி⁴த⁴ம்மேஸு.

போராணாதி அட்ட²கதா²சரியா. அபி⁴லாபமத்தபே⁴தோ³தி வசனமத்தேன விஸேஸோ. தேன ஸுத்தவினயேஸு விப⁴த்திவிபரிணாமோ கதோதி த³ஸ்ஸேதி. பரதோ அத்த²ம் வண்ணயிஸ்ஸாமாதி பரதோ ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³னா ஆக³தட்டா²னே வண்ணயிஸ்ஸாம. வேரஞ்ஜாயந்தி ஏத்த² ‘‘ப³லிகரக்³க³ஹணேன ஜனஸ்ஸ பீளாபா⁴வதோ நித்³தோ³ஸத்தா விக³தோ ரஜோ அஸ்ஸாதி வேரஞ்ஜா, ஸேரிவாணிஜஜாதகே தே³வத³த்தஸ்ஸ வேருப்பன்னபதே³ஸே கதத்தா வேரம் ஏத்த² ஜாதந்தி வேரஞ்ஜா, பவிட்ட²பவிட்டே² நடஸமஜ்ஜாதீ³ஹி கா²த³னீயபோ⁴ஜனீயாலங்காராதீ³ஹி ச விவிதே⁴ஹி உபகரணேஹி ரஞ்ஜனதோ விவிதே⁴ஹி ரஞ்ஜயதீதி வேரஞ்ஜா, படிபக்கே² அபி⁴ப⁴வித்வா கதபா⁴வதோ வேரம் அபி⁴ப⁴வித்வா ஜாதாதி வேரஞ்ஜா, வேரஞ்ஜஸ்ஸ நாம இஸினோ அஸ்ஸமட்டா²னே கதத்தா வேரஞ்ஜா’’தி ஏவமாதி³னா கேசி வண்ணயந்தி. கிம் இமினா, நாமமத்தமேதம் தஸ்ஸ நக³ரஸ்ஸாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘வேரஞ்ஜாதி அஞ்ஞதரஸ்ஸ நக³ரஸ்ஸேதம் அதி⁴வசன’’ந்தி. ஸமீபத்தே² பு⁴ம்மவசனந்தி ‘‘க³ங்கா³யம் கா³வோ சரந்தி, கூபே க³க்³க³குல’’ந்திஆதீ³ஸு விய. அவிஸேஸேனாதி ‘‘பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ விஹரதி. பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதி. ஸப்³ப³னிமித்தானம் அமனஸிகாரா அனிமித்தம் சேதோஸமாதி⁴ம் ஸமாபஜ்ஜித்வா விஹரதீ’’திஆதீ³ஸு விய ஸத்³த³ந்தரஸன்னிதா⁴னஸித்³தே⁴ன விஸேஸபராமஸனேன வினா. அத² வா அவிஸேஸேனாதி ந விஸேஸேன, விஹாரபா⁴வஸாமஞ்ஞேனாதி அத்தோ².

இரியாபத²…பே… விஹாரேஸூதி இரியாபத²விஹாரோ தி³ப்³ப³விஹாரோ ப்³ரஹ்மவிஹாரோ அரியவிஹாரோதி ஏதேஸு சதூஸு விஹாரேஸு. தத்த² இரியனம் பவத்தனம் இரியா, காயப்பயோகோ³ காயிககிரியா. தஸ்ஸா பவத்தனுபாயபா⁴வதோ இரியாய பதோ²தி இரியாபதோ², டா²னனிஸஜ்ஜாதி³. ந ஹி டா²னனிஸஜ்ஜாதீ³ஹி அவத்தா²ஹி வினா கஞ்சி காயிககிரியம் பவத்தேதும் ஸக்கா. டா²னஸமங்கீ³ வா ஹி காயேன கிஞ்சி கரேய்ய க³மனாதீ³ஸு அஞ்ஞதரஸமங்கீ³ வாதி. விஹரணம், விஹரதி ஏதேனாதி வா விஹாரோ, இரியாபதோ²வ விஹாரோ இரியாபத²விஹாரோ, ஸோ ச அத்த²தோ டா²னனிஸஜ்ஜாதி³ஆகாரப்பவத்தோ சதுஸந்ததிரூபப்பப³ந்தோ⁴வ. தி³வி ப⁴வோ தி³ப்³போ³, தத்த² ப³ஹுலப்பவத்தியா ப்³ரஹ்மபாரிஸஜ்ஜாதி³தே³வலோகப⁴வோதி அத்தோ². தத்த² யோ தி³ப்³பா³னுபா⁴வோ தத³த்தா²ய ஸம்வத்ததீதி வா தி³ப்³போ³, அபி⁴ஞ்ஞாபி⁴னீஹாரவஸேன மஹாக³திகத்தா வா தி³ப்³போ³, தி³ப்³போ³ ச ஸோ விஹாரோ சாதி தி³ப்³ப³விஹாரோ, தி³ப்³ப³பா⁴வாவஹோ வா விஹாரோ தி³ப்³ப³விஹாரோ, மஹக்³க³தஜ்ஜா²னானி. ஆருப்பஸமாபத்தியோபி ஹி ஏத்தே²வ ஸங்க³ஹம் க³ச்ச²ந்தி. நேத்தியம் பன ‘‘சதஸ்ஸோ ஆருப்பஸமாபத்தியோ ஆனேஞ்ஜவிஹாரோ’’தி வுத்தம், தம் மேத்தாஜா²னாதீ³னம் ப்³ரஹ்மவிஹாரதா விய தாஸம் பா⁴வனாவிஸேஸபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். அட்ட²கதா²ஸு பன தி³ப்³ப³பா⁴வாவஹஸாமஞ்ஞதோ தாபி ‘‘தி³ப்³ப³விஹாரா’’த்வேவ வுத்தா. ப்³ரஹ்மானம் விஹாரா ப்³ரஹ்மவிஹாரா, ப்³ரஹ்மானோ வா விஹாரா ப்³ரஹ்மவிஹாரா, ஹிதூபஸம்ஹராதி³வஸேன பவத்தியா ப்³ரஹ்மபூ⁴தா ஸேட்ட²பூ⁴தா விஹாராதி அத்தோ², மேத்தாஜா²னாதி³கா சதஸ்ஸோ அப்பமஞ்ஞாயோ. அரியா உத்தமா விஹாராதி அரியவிஹாரா, அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணத்தா அரியானம் வா விஹாரா அரியவிஹாரா, சதஸ்ஸோ ப²லஸமாபத்தியோ. விஸேஸதோ பன ரூபாவசரசதுத்த²ஜ்ஜா²னம் சதஸ்ஸோ அப்பமஞ்ஞாயோ சதுத்த²ஜ்ஜா²னிகப²லஸமாபத்தி ச ப⁴க³வதோ தி³ப்³ப³ப்³ரஹ்மஅரியவிஹாரா.

அஞ்ஞதரவிஹாரஸமங்கீ³பரிதீ³பனந்தி யதா²வுத்தவிஹாரேஸு அஞ்ஞதரவிஹாரஸமங்கீ³பா⁴வபரிதீ³பனம். ப⁴க³வா ஹி லோப⁴தோ³ஸமோஹுஸ்ஸன்னகாலே லோகே தஸ்ஸ ஸகாய படிபத்தியா வினயனத்த²ம் தி³ப்³ப³ப்³ரஹ்மஅஅயவிஹாரே உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ததா² ஹி யதா³ ஸத்தா காமேஸு விப்படிபஜ்ஜந்தி, ததா³ கிர ப⁴க³வா தி³ப்³பே³ன விஹாரேன விஹரதி தேஸம் அலோப⁴குஸலமூலுப்பாத³னத்த²ம் ‘‘அப்பேவ நாம இமம் படிபத்திம் தி³ஸ்வா ஏத்த² ருசிம் உப்பாதே³ந்தா காமேஸு விரஜ்ஜேய்யு’’ந்தி. யதா³ பன இஸ்ஸரியத்த²ம் ஸத்தேஸு விப்படிபஜ்ஜந்தி, ததா³ பன ப்³ரஹ்மவிஹாரேன விஹரதி தேஸம் அதோ³ஸகுஸலமூலுப்பாத³னத்த²ம் ‘‘அப்பேவ நாம இமம் படிபத்திம் தி³ஸ்வா ஏத்த² ருசிம் உப்பாதே³த்வா அதோ³ஸேன தோ³ஸம் வூபஸமேய்யு’’ந்தி. யதா³ பன பப்³ப³ஜிதா த⁴ம்மாதி⁴கரணம் விவத³ந்தி, ததா³ அரியவிஹாரேன விஹரதி தேஸம் அமோஹகுஸலமூலுப்பாத³னத்த²ம் ‘‘அப்பேவ நாம இமம் படிபத்திம் தி³ஸ்வா தத்த² ருசிம் உப்பாதே³த்வா அமோஹேன மோஹம் வூபஸமேய்யு’’ந்தி. ஏவஞ்ச கத்வா இமேஹி தி³ப்³ப³ப்³ரஹ்மஅரியவிஹாரேஹி ஸத்தானம் விவித⁴ம் ஹிதஸுக²ம் ஹரதி உபஹரதி உபனேதி ஜனேதி உப்பாதே³தீதி ‘‘விஹரதீ’’தி வுச்சதி.

இரியாபத²விஹாரேன பன ந கதா³சி ந விஹரதி தம் வினா அத்தபா⁴வபரிஹரணாபா⁴வதோ, ததோயேவ ச தி³ப்³ப³விஹாராதீ³னம்பி ஸாதா⁴ரணோ இரியாபத²விஹாரோதி ஆஹ ‘‘இத⁴ பனா’’திஆதி³. இரியாபத²ஸமாயோக³பரிதீ³பனந்தி இதரவிஹாரஸமாயோக³பரிதீ³பனஸ்ஸ விஸேஸவசனஸ்ஸ அபா⁴வதோ இரியாபத²ஸமாயோக³பரிதீ³பனஸ்ஸ ச அத்த²ஸித்³த⁴த்தா வுத்தம். அஸ்மிம் பன பக்கே² விஹரதீதி ஏத்த² வி-ஸத்³தோ³ விச்சே²த³த்த²ஜோதனோ, ஹரதீதி நேதி பவத்தேதீதி அத்தோ², விச்சி²ந்தி³த்வா ஹரதீதி வுத்தம் ஹோதி. தத்த² கஸ்ஸ கேன விச்சி²ந்த³னம், கத²ம் கஸ்ஸ பவத்தனந்தி அந்தோலீனசோத³னம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘ஸோ ஹீ’’திஆதி³. ஸோதி ப⁴க³வா. யதி³பி ப⁴க³வா ஏகேனபி இரியாபதே²ன சிரதரம் காலம் அத்தபா⁴வம் பவத்தேதும் ஸக்கோதி, ததா²பி உபாதி³ன்னகஸரீரஸ்ஸ நாம அயம் ஸபா⁴வோதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஏகம் இரியாபத²பா³த⁴ன’’ந்திஆதி³ வுத்தம். அபரிபதந்தந்தி அபதந்தம். யஸ்மா பன ப⁴க³வா யத்த² கத்த²சி வஸந்தோ வினேய்யானம் த⁴ம்மம் தே³ஸேந்தோ நானாஸமாபத்தீஹி ச காலம் வீதினாமேந்தோ வஸதீதி ஸத்தானம் அத்தனோ ச விவித⁴ம் ஹிதஸுக²ம் ஹரதி உபனேதி, தஸ்மா விவித⁴ம் ஹரதீதி விஹரதீதி ஏவம்பேத்த² அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

நளேருபுசிமந்த³மூலேதி ஏத்த² வண்ணயந்தி – நளேரூதி தஸ்மிம் ருக்கே² அதி⁴வத்த²யக்க²ஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம், தஸ்மா தேன அதி⁴வத்தோ² புசிமந்தோ³ ‘‘நளேருஸ்ஸ புசிமந்தோ³ நளேருபுசிமந்தோ³’’தி வுச்சதி. அத² வா நளே ருஹத்தா ஜாதத்தா நளேரு. ஸுஸிரமேத்த² நளஸத்³தே³ன வுச்சதி, தஸ்மா ருக்க²ஸுஸிரே ஜாதத்தா நளேரு ச ஸோ புசிமந்தோ³ சாதி நளேருபுசிமந்தோ³தி வுச்சதி. நளவனே ருஹத்தா ஜாதத்தா வா நளேரு. நளவனே கிர ஸோ புசிமந்த³ருக்கோ² ஜாதோ. உருனளோ புசிமந்தோ³ நளேருபுசிமந்தோ³. உருஸத்³தோ³ சேத்த² மஹந்தபரியாயோ, நளஸத்³தோ³ ஸுஸிரபரியாயோ, தஸ்மா மஹந்தேன ஸுஸிரேன ஸமன்னாக³தோ புசிமந்தோ³ நளேருபுசிமந்தோ³தி வுச்சதீதி. ஆசரியோ பன கிமேத்த² ப³ஹுபா⁴ஸிதேனாதி ஏகமேவத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘நளேரு நாம யக்கோ²’’திஆதி³மாஹ.

மூல-ஸத்³தோ³ ஏத்த² ஸமீபவசனோ அதி⁴ப்பேதோ, ந மூலமூலாதீ³ஸு வத்தமானோதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘மூலந்தி ஸமீப’’ந்திஆதி³. நிப்பரியாயேன ஸாகா²தி³மதோ ஸங்கா⁴தஸ்ஸ ஸுப்பதிட்டி²தபா⁴வஸாத⁴னே அவயவவிஸேஸே பவத்தமானோ மூலஸத்³தோ³ யஸ்மா தம்ஸதி³ஸேஸு தன்னிஸ்ஸயே பதே³ஸே ச ருள்ஹீவஸேன பரியாயதோ பவத்ததி, தஸ்மா ‘‘மூலானி உத்³த⁴ரேய்யா’’தி ஏத்த² நிப்பரியாயதோ மூலம் அதி⁴ப்பேதந்தி ஏகேன மூலஸத்³தே³ன விஸேஸேத்வா ஆஹ ‘‘மூலமூலே தி³ஸ்ஸதீ’’தி யதா² ‘‘து³க்க²து³க்க²ம், ரூபரூப’’ந்தி ச. அஸாதா⁴ரணஹேதும்ஹீதி அஸாதா⁴ரணகாரணே. லோபோ⁴ ஹி லோப⁴ஸஹக³தஅகுஸலசித்துப்பாத³ஸ்ஸேவ ஹேதுத்தா அஸாதா⁴ரணோ, தஸ்மா லோப⁴ஸஹக³தசித்துப்பாதா³னமேவ ஆவேணிகே நேஸம் ஸுப்பதிட்டி²தபா⁴வஸாத⁴னதோ மூலட்டே²ன உபகாரகே பச்சயத⁴ம்மவிஸேஸேதி அத்தோ². அத² வா யதா² அலோபா⁴த³யோ குஸலாப்³யாகதஸாதா⁴ரணா, லோபா⁴த³யோ பன ததா² ந ஹோந்தி அகுஸலஸ்ஸேவ ஸாதா⁴ரணத்தாதி அஸாதா⁴ரணகாரணம். அத² வா ஆதீ³ஸூதி ஏத்த² ஆதி³-ஸத்³தே³ன அலோபா⁴தீ³னம்பி குஸலாப்³யாகதமூலானம் ஸங்க³ஹோ த³ட்ட²ப்³போ³. தேஸுபி ஹி அலோபா⁴தி³குஸலமூலம் அகுஸலாப்³யாகதேஹி அஸாதா⁴ரணத்தா அஸாதா⁴ரணகாரணம், ததா² அலோபா⁴தி³அப்³யாகதமூலம்பி இதரத்³வயேஹி அஸாதா⁴ரணத்தாதி. நிவாதேதி வாதரஹிதே பதே³ஸே, வாதஸ்ஸ அபா⁴வே வா. பதந்தீதி நிபதந்தி, அயமேவ வா பாடோ². ரமணீயோதி மனுஞ்ஞோ. பாஸாதி³கோதி பஸாதா³வஹோ, பஸாத³ஜனகோதி அத்தோ². ஆதி⁴பச்சம் குருமானோ வியாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

தத்தா²தி ‘‘தேன ஸமயேன பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா வேரஞ்ஜாயம் விஹரதி நளேருபுசிமந்த³மூலே’’தி யம் வுத்தம், தத்த². ஸியாதி கஸ்ஸசி ஏவம் பரிவிதக்கோ ஸியா, வக்க²மானாகாரேன கதா³சி சோதே³ய்ய வாதி அத்தோ². யதி³ தாவ ப⁴க³வாதிஆதீ³ஸு சோத³கஸ்ஸாயமதி⁴ப்பாயோ – ‘‘பாடலிபுத்தே பாஸாதே³ வஸதீ’’திஆதீ³ஸு விய அதி⁴கரணாதி⁴கரணம் யதி³ ப⁴வேய்ய, ததா³ ‘‘வேரஞ்ஜாயம் விஹரதி நளேருபுசிமந்த³மூலே’’தி அதி⁴கரணத்³வயனித்³தே³ஸோ யுத்தோ ஸியா, இமேஸம் பன பி⁴ன்னதே³ஸத்தா ந யுத்தோ உப⁴யனித்³தே³ஸோதி. அத² தத்த² விஹரதீதி யதி³ நளேருபுசிமந்த³மூலே விஹரதி. ந வத்தப்³ப³ந்தி நானாடா²னபூ⁴தத்தா வேரஞ்ஜானளேருபுசிமந்த³மூலானம் ‘‘தேன ஸமயேனா’’தி ச வுத்தத்தாதி அதி⁴ப்பாயோ. இதா³னி சோத³கோ தமேவ அத்தனோ அதி⁴ப்பாயம் ‘‘ந ஹி ஸக்கா’’திஆதி³னா விவரதி. வேரஞ்ஜானளேருபுசிமந்த³மூலானம் பூ⁴மிபா⁴க³வஸேன பி⁴ன்னத்தாயேவ ஹி ந ஸக்கா உப⁴யத்த² தேனேவ ஸமயேன விஹரிதும், ‘‘உப⁴யத்த² தேனேவ ஸமயேனா’’தி ச வுத்தத்தா நானாஸமயே விஹாரோ அவாரிதோதி வேதி³தப்³போ³.

இதரோ ஸப்³ப³மேதம் அவிபரீதமத்த²ம் அஜானந்தேன தயா வுத்தந்தி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ந கோ² பனேதம் ஏவம் த³ட்ட²ப்³ப³’’ந்திஆதி³மாஹ. தத்த² ஏதந்தி ‘‘வேரஞ்ஜாயம் விஹரதி நளேருபுசிமந்த³மூலே’’தி ஏதம் வசனம். ஏவந்தி ‘‘யதி³ தாவ ப⁴க³வா’’திஆதி³னா யம் தம் ப⁴வதா சோதி³தம், தம் அத்த²தோ ஏவம் ந கோ² பன த³ட்ட²ப்³ப³ம், ந உப⁴யத்த² அபுப்³ப³ம் அசரிமம் விஹாரத³ஸ்ஸனத்த²ந்தி அத்தோ². இதா³னி அத்தனா யதா²தி⁴ப்பேதம் அவிபரீதமத்த²ம் தஸ்ஸ ச படிகச்சேவ வுத்தபா⁴வம் தேன ச அப்படிவித்³த⁴தம் பகாஸேந்தோ ‘‘நனு அவோசும்ஹ ஸமீபத்தே² பு⁴ம்மவசன’’ந்திஆதி³மாஹ. கோ³யூதா²னீதி கோ³மண்ட³லானி. ஏவம்பி நளேருபுசிமந்த³மூலே விஹரதிச்சேவ வத்தப்³ப³ம், ந வேரஞ்ஜாயந்தி, தஸ்மா ஸமீபாதி⁴கரணத்த²வஸேன உப⁴யதா² நிதா³னகித்தனே கிம் பயோஜனந்தி சோத³னம் மனஸி நிதா⁴யாஹ ‘‘கோ³சரகா³மனித³ஸ்ஸனத்த²’’ந்திஆதி³. அஸ்ஸாதி ப⁴க³வதோ.

அவஸ்ஸஞ்சேத்த² கோ³சரகா³மகித்தனம் கத்தப்³ப³ம். யதா² ஹி நளேருபுசிமந்த³மூலகித்தனம் பப்³ப³ஜிதானுக்³க³ஹகரணாதி³அனேகப்பயோஜனம், ஏவம் கோ³சரகா³மகித்தனம்பி க³ஹட்டா²னுக்³க³ஹகரணாதி³விவித⁴ப்பயோஜனந்தி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘வேரஞ்ஜாகித்தனேனா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² க³ஹட்டா²னுக்³க³ஹகரணந்தி தேஸம் தத்த² பச்சயக்³க³ஹணேன உபஸங்கமனபயிருபாஸனாதீ³னம் ஓகாஸதா³னேன த⁴ம்மதே³ஸனாய ஸரணேஸு ஸீலேஸு ச பதிட்டா²பனேன யதூ²பனிஸ்ஸயம் உபரிவிஸேஸாதி⁴க³மாவஹனேன ச க³ஹட்டா²னம் அனுக்³க³ஹகரணம். பப்³ப³ஜிதானுக்³க³ஹகரணந்தி உக்³க³ஹபரிபுச்சா²னம் கம்மட்டா²னானுயோக³ஸ்ஸ ச அனுரூபவஸனட்டா²னபரிக்³க³ஹேனேத்த² பப்³ப³ஜிதானம் அனுக்³க³ஹகரணம்.

பச்சயக்³க³ஹணேனேவ பச்சயபரிபோ⁴க³ஸித்³தி⁴தோ ஆஹ ‘‘ததா² புரிமேன…பே… விவஜ்ஜனந்தி. தத்த² புரிமேனாதி வேரஞ்ஜாவசனேன. ஆஹிதோ அஹம்மானோ ஏத்தா²தி அத்தா, அத்தபா⁴வோ. தஸ்ஸ கிலமதோ² கிலந்தபா⁴வோ அத்தகிலமதோ², அத்தபீளா அத்தது³க்க²ந்தி வுத்தம் ஹோதி, தஸ்ஸ அனுயோகோ³ கரணம் அத்தகிலமதா²னுயோகோ³, உபவாஸகண்டகாபஸ்ஸயஸேய்யாதி³னா அத்தனோ து³க்கு²ப்பாத³னந்தி வுத்தம் ஹோதி. தஸ்ஸ விவஜ்ஜனம் அத்தகிலமதா²னுயோக³விவஜ்ஜனம். அந்தோகா³மே வஸந்தானம் அனிச்ச²ந்தானம்பி விஸபா⁴க³ரூபாதி³ஆரம்மணத³ஸ்ஸனாதி³ஸம்ப⁴வதோ ப³ஹிகா³மே பதிரூபட்டா²னே வஸந்தானம் தத³பா⁴வதோ ஆஹ ‘‘பச்சி²மேன வத்து²காமப்பஹானதோ’’திஆதி³. தத்த² பச்சி²மேனாதி நளேருபுசிமந்த³மூலவசனேன. கிலேஸகாமஸ்ஸ வத்து²பூ⁴தத்தா ரூபாத³யோ பஞ்ச காமகு³ணா வத்து²காமோ, தஸ்ஸ பஹானம் வத்து²காமப்பஹானம். காமஸுக²ல்லிகானுயோக³விவஜ்ஜனுபாயத³ஸ்ஸனந்தி வத்து²காமேஸு கிலேஸகாமஸம்யுத்தஸ்ஸ ஸுக²ஸ்ஸ யோகோ³ அனுயோகோ³ அனுப⁴வோ, தஸ்ஸ பரிவஜ்ஜனே உபாயத³ஸ்ஸனம்.

ஸயமேவ கோ³சரகா³மம் உபஸங்கமித்வா அத்தனோ த⁴ம்மஸ்ஸவனானுரூபப⁴ப்³ப³புக்³க³லானம் த³ஸ்ஸனதோ த⁴ம்மதே³ஸனாய காலோ ஸம்பத்தோ நாம ஹோதீதி த⁴ம்மதே³ஸனாய அபி⁴யோகோ³ விஞ்ஞாயதீதி ஆஹ ‘‘புரிமேன ச த⁴ம்மதே³ஸனாபி⁴யோக³’’ந்தி. த⁴ம்மதே³ஸனாய ஸஉஸ்ஸாஹபா⁴வோ த⁴ம்மதே³ஸனாபி⁴யோகோ³. ப³ஹிகா³மே விவித்தோகாஸே வஸந்தஸ்ஸ ஆகிண்ணவிஹாராபா⁴வதோ காயவிவேகாதீ³ஸு அதி⁴முத்தி தப்போணதா விஞ்ஞாயதீதி ஆஹ ‘‘பச்சி²மேன விவேகாதி⁴முத்தி’’ந்தி.

த⁴ம்மதே³ஸனாபி⁴யோக³விவேகாதி⁴முத்தீனம் ஹேதுபூ⁴தா ஏவ கருணாபஞ்ஞா த⁴ம்மதே³ஸனாய உபக³மனஸ்ஸ ததோ அபக³மனஸ்ஸ காரணபூ⁴தா ஹோந்தீதி ஆஹ ‘‘புரிமேன கருணாய உபக³மன’’ந்திஆதி³. கருணாபஞ்ஞாயேவ ஹி அனந்தரது³கஸ்ஸ ஹேதூ ஹோந்தி. ஏதேன ச கருணாய உபக³மனம் ந லாபா⁴தி³னிமித்தம், பஞ்ஞாய அபக³மனம் ந விரோதா⁴தி³னிமித்தந்தி உபக³மனாபக³மனானம் நிருபக்கிலேஸதம் விபா⁴விப⁴ந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அதி⁴முத்ததந்தி தன்னின்னபா⁴வம். நிருபலேபனந்தி அனுபலேபனம் அனல்லீயனம்.

த⁴ம்மிகஸுகா²பரிச்சாக³னிமித்தந்தி ஏத்த² த⁴ம்மிகஸுக²ம் நாம அனவஜ்ஜஸுக²ம். தஞ்ஹி த⁴ம்மிகம் லாப⁴ம் படிச்ச உப்பன்னத்தா ‘‘த⁴ம்மிகஸுக²’’ந்தி வுச்சதி. உத்தரிமனுஸ்ஸத⁴ம்மாபி⁴யோக³னிமித்தம் பா²ஸுவிஹாரந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. மனுஸ்ஸானம் உபகாரப³ஹுலதந்தி பச்சயபடிக்³க³ஹணத⁴ம்மதே³ஸனாதி³வஸேன உபகாரப³ஹுலதம். தே³வதானம் உபகாரப³ஹுலதம் ஜனவிவித்ததாய. பசுரஜனவிவித்தஞ்ஹி டா²னம் தே³வா உபஸங்கமிதப்³ப³ம் மஞ்ஞந்தி. லோகே ஸம்வட்³ட⁴பா⁴வந்தி ஆமிஸோபபோ⁴கே³ன ஸம்வட்³டி⁴தபா⁴வம்.

ஏகபுக்³க³லோதி ஏத்த² (அ. நி. அட்ட². 1.1.170) ஏகோதி து³தியாதி³படிக்கே²பத்தோ² க³ணனபரிச்சே²தோ³. புக்³க³லோதி ஸம்முதிகதா², ந பரமத்த²கதா². பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஹி ப⁴க³வதோ து³விதா⁴ தே³ஸனா ஸம்முதிதே³ஸனா பரமத்த²தே³ஸனா சாதி. அயமத்தோ² பன ஹேட்டா² வித்தா²ரிதோவாதி இத⁴ ந வுச்சதி. ஏகோ ச ஸோ புக்³க³லோ சாதி ஏகபுக்³க³லோ. கேனட்டே²ன ஏகபுக்³க³லோ? அஸதி³ஸட்டே²ன கு³ணவிஸிட்ட²ட்டே²ன அஸமஸமட்டே²ன. ஸோ ஹி த³ஸன்னம் பாரமீனம் படிபாடியா ஆவஜ்ஜனம் ஆதி³ம் கத்வா போ³தி⁴ஸம்பா⁴ரகு³ணேஹி சேவ பு³த்³த⁴கு³ணேஹி ச ஸேஸமஹாஜனேன அஸதி³ஸோதி அஸதி³ஸட்டே²னபி ஏகபுக்³க³லோ. யே சஸ்ஸ தே கு³ணா, தேபி அஞ்ஞஸத்தானம் கு³ணேஹி விஸிட்டா²தி கு³ணவிஸிட்ட²ட்டே²னபி ஏகபுக்³க³லோ. புரிமகா ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஸப்³ப³ஸத்தேஹி அஸமா, தேஹி ஸத்³தி⁴ம் அயமேவ ஏகோ ரூபகாயகு³ணேஹி சேவ நாமகாயகு³ணேஹி ச ஸமோதி அஸமஸமட்டே²னபி ஏகபுக்³க³லோ. லோகேதி ஸத்தலோகே.

உப்பஜ்ஜமானோ உப்பஜ்ஜதீதி இத³ம் பன உப⁴யம்பி விப்பகதவசனமேவ. உப்பஜ்ஜந்தோ ப³ஹுஜனஹிதத்தா²ய உப்பஜ்ஜதி, ந அஞ்ஞேன காரணேனாதி ஏவம் பனேத்த² அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஏவரூபஞ்சேத்த² லக்க²ணம் ந ஸக்கா ஏதம் அஞ்ஞேன ஸத்³த³லக்க²ணேன படிபா³ஹிதும். அபிச உப்பஜ்ஜமானோ நாம, உப்பஜ்ஜதி நாம, உப்பன்னோ நாமாதி அயமேத்த² பே⁴தோ³ வேதி³தப்³போ³. ஏஸ ஹி தீ³பங்கரபாத³மூலதோ லத்³த⁴ப்³யாகரணோ பு³த்³த⁴காரகத⁴ம்மே பரியேஸந்தோ த³ஸ பாரமியோ தி³ஸ்வா ‘‘இமே த⁴ம்மா மயா பூரேதப்³பா³’’தி கதஸன்னிட்டா²னோ தா³னபாரமிம் பூரேந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. ஸீலபாரமிம்…பே… உபேக்கா²பாரமிந்தி இமா த³ஸ பாரமியோ பூரேந்தோபி, த³ஸ உபபாரமியோ பூரேந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. த³ஸ பரமத்த²பாரமியோ பூரேந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. பஞ்ச மஹாபரிச்சாகே³ பரிச்சஜந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. ஞாதத்த²சரியம் லோகத்த²சரியம் பு³த்³த⁴த்த²சரியம் பூரயமானோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. கப்பஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கானி சத்தாரி அஸங்க்²யேய்யானி பு³த்³த⁴காரகே த⁴ம்மே மத்த²கம் பாபேந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. வேஸ்ஸந்தரத்தபா⁴வம் பஹாய துஸிதபுரே படிஸந்தி⁴ம் க³ஹேத்வா ஸட்டி²வஸ்ஸஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கா ஸத்தபண்ணாஸ வஸ்ஸகோடியோ திட்ட²ந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. தே³வதாஹி யாசிதோ பஞ்ச மஹாவிலோகனானி விலோகேத்வா மாயாதே³வியா குச்சி²ஸ்மிம் படிஸந்தி⁴ம் க³ண்ஹந்தோபி, அனூனாதி⁴கே த³ஸ மாஸே க³ப்³ப⁴வாஸம் வஸந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. ஏகூனதிம்ஸ வஸ்ஸானி அகா³ரமஜ்ஜே² திட்ட²ந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. காமேஸு ஆதீ³னவம் நேக்க²ம்மே ச ஆனிஸம்ஸம் தி³ஸ்வா ராஹுலப⁴த்³த³ஸ்ஸ ஜாததி³வஸே ச²ன்னஸஹாயோ கண்ட³கம் அஸ்ஸவரமாருய்ஹ நிக்க²மந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. தீணி ரஜ்ஜானி அதிக்கமந்தோ அனோமனதி³தீரே பப்³ப³ஜந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. ச²ப்³ப³ஸ்ஸானி மஹாபதா⁴னம் கரோந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. பரிபாகக³தே ஞாணே ஓளாரிகம் ஆஹாரம் ஆஹரந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. ஸாயன்ஹஸமயே விஸாக²புண்ணமாயம் மஹாபோ³தி⁴மண்ட³ம் ஆருய்ஹ மாரப³லம் வித⁴மேத்வா பட²மயாமே புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரித்வா மஜ்ஜி²மயாமே தி³ப்³ப³சக்கு²ம் பரிஸோதே⁴த்வா பச்சி²மயாமஸமனந்தரே த்³வாத³ஸங்க³ம் படிச்சஸமுப்பாத³ம் அனுலோமபடிலோமதோ ஸம்மஸித்வா ஸோதாபத்திமக்³க³ம் படிவிஜ்ஜ²ந்தோபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. ஸோதாபத்திப²லக்க²ணேபி ஸகதா³கா³மிப²லக்க²ணேபி அனாகா³மிப²லக்க²ணேபி உப்பஜ்ஜமானோ நாம. அரஹத்தமக்³க³க்க²ணே பன உப்பஜ்ஜதி நாம. அரஹத்தப²லக்க²ணே உப்பன்னோ நாம. பு³த்³தா⁴னஞ்ஹி ஸாவகானம் விய ந படிபாடியா இத்³தி⁴வித⁴ஞாணாதீ³னி உப்பஜ்ஜந்தி, ஸஹேவ பன அரஹத்தமக்³கே³ன ஸகலோபி ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி³ கு³ணராஸி ஆக³தோவ நாம ஹோதி, தஸ்மா நிப்³ப³த்தஸப்³ப³கிச்சத்தா அரஹத்தப²லக்க²ணே உப்பன்னோ நாம ஹோதி. இமஸ்மிம்பி ஸுத்தே அரஹத்தப²லக்க²ணம்யேவ ஸந்தா⁴ய ‘‘உப்பஜ்ஜதீ’’தி வுத்தம். உப்பன்னோ ஹோதீதி அயஞ்ஹேத்த² அத்தோ².

ப³ஹுஜனஹிதாயாதி மஹாஜனஸ்ஸ ஹிதத்தா²ய உப்பஜ்ஜதி. ப³ஹுஜனஸுகா²யாதி மஹாஜனஸ்ஸ ஸுக²த்தா²ய உப்பஜ்ஜதி. லோகானுகம்பாயாதி ஸத்தலோகஸ்ஸ அனுகம்பம் படிச்ச உப்பஜ்ஜதி. கதரஸத்தலோகஸ்ஸாதி? யோ ததா²க³தஸ்ஸ த⁴ம்மதே³ஸனம் ஸுத்வா அமதபானம் பிவி, த⁴ம்மம் படிவிஜ்ஜி², தஸ்ஸ. ப⁴க³வதா ஹி மஹாபோ³தி⁴மண்டே³ ஸத்தஸத்தாஹம் வீதினாமேத்வா போ³தி⁴மண்டா³ இஸிபதனம் ஆக³ம்ம ‘‘த்³வேமே, பி⁴க்க²வே, அந்தா பப்³ப³ஜிதேன ந ஸேவிதப்³பா³’’தி த⁴ம்மசக்கப்பவத்தனஸுத்தந்தே (ஸம். நி. 3.5; மஹாவ. 13) தே³ஸிதே ஆயஸ்மதா அஞ்ஞாஸிகோண்ட³ஞ்ஞத்தே²ரேன ஸத்³தி⁴ம் அட்டா²ரஸகோடிஸங்கா² ப்³ரஹ்மானோ அமதபானம் பிவிம்ஸு, ஏதஸ்ஸ ஸத்தலோகஸ்ஸ அனுகம்பாய உப்பன்னோ. பஞ்சமதி³வஸே அனத்தலக்க²ணஸுத்தந்தபரியோஸானே பஞ்சவக்³கி³யத்தே²ரா அரஹத்தே பதிட்ட²ஹிம்ஸு, ஏதஸ்ஸபி ஸத்தலோகஸ்ஸ அனுகம்பாய உப்பன்னோ. ததோ யஸதா³ரகப்பமுகே² பஞ்சபண்ணாஸ புரிஸே அரஹத்தே பதிட்டா²பேஸி, ததோ கப்பாஸிகவனஸண்டே³ திம்ஸ ப⁴த்³த³வக்³கி³யே தயோ மக்³கே³ ச ப²லானி ச ஸம்பாபேஸி, ஏதஸ்ஸபி ஸத்தலோகஸ்ஸ அனுகம்பாய உப்பன்னோ. க³யாஸீஸே ஆதி³த்தபரியாயபரியோஸானே (ஸம். நி. 4.28; மஹாவ. 54) ஜடிலஸஹஸ்ஸம் அரஹத்தே பதிட்டா²பேஸி, ததோ லட்டி²வனே பி³ம்பி³ஸாரப்பமுகா² ஏகாத³ஸ நஹுதா ப்³ராஹ்மணக³ஹபதிகா ஸத்து² த⁴ம்மதே³ஸனம் ஸுத்வா ஸோதாபத்திப²லே பதிட்ட²ஹிம்ஸு, ஏகம் நஹுதம் ஸரணேஸு பதிட்டி²தம். திரோகுட்டஅனுமோத³னாவஸானே (கு². பா. 7. 1 ஆத³யோ) சதுராஸீதியா பாணஸஹஸ்ஸேஹி அமதபானம் பீதம். ஸுமனமாலாகாரஸமாக³மே சதுராஸீதியா, த⁴னபாலஸமாக³மே த³ஸஹி பாணஸஹஸ்ஸேஹி, க²தி³ரங்கா³ரஜாதகஸமாக³மே சதுராஸீதியா பாணஸஹஸ்ஸேஹி, ஜம்பு³கஆஜீவகஸமாக³மே சதுராஸீதியாவ, ஆனந்த³ஸேட்டி²ஸமாக³மே சதுராஸீதியாவ பாணஸஹஸ்ஸேஹி அமதபானம் பீதம். பாஸாணகசேதியே பாராயனஸுத்தகதா²தி³வஸே (ஸு. நி. 982 ஆத³யோ) சுத்³த³ஸ கோடியோ அமதபானம் பிவிம்ஸு. யமகபாடிஹாரியதி³வஸே வீஸதி பாணகோடியோ, தாவதிம்ஸப⁴வனே பண்டு³கம்ப³லஸிலாயம் நிஸீதி³த்வா மாதரம் காயஸக்கி²ம் கத்வா ஸத்தப்பகரணம் அபி⁴த⁴ம்மம் தே³ஸேந்தஸ்ஸ அஸீதி பாணகோடியோ, தே³வோரோஹணே திம்ஸ பாணகோடியோ, ஸக்கபஞ்ஹஸுத்தந்தே (தீ³. நி. 2.344 ஆத³யோ) அஸீதி தே³வஸஹஸ்ஸானி அமதபானம் பிவிம்ஸு. மஹாஸமயஸுத்தந்தே (தீ³. நி. 2.331 ஆத³யோ) மங்க³லஸுத்தே (கு². பா. 5.1 ஆத³யோ; ஸு. நி. மங்க³லஸுத்த) சூளராஹுலோவாதே³ (ம. நி. 3.416 ஆத³யோ) ஸமசித்தபடிபதா³யாதி (அ. நி. 2.33) இமேஸு சதூஸு டா²னேஸு அபி⁴ஸமயப்பத்தஸத்தானம் பரிச்சே²தோ³ நத்தி², ஏதஸ்ஸபி ஸத்தலோகஸ்ஸ அனுகம்பாய உப்பன்னோதி. யாவஜ்ஜதி³வஸா இதோ பரம்பி அனாக³தே இமம் ஸாஸனம் நிஸ்ஸாய ஸக்³க³மோக்க²மக்³கே³ பதிட்ட²ஹந்தானம் வஸேனபி அயமத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

தே³வமனுஸ்ஸானந்தி ந கேவலம் தே³வமனுஸ்ஸானம்யேவ, அவஸேஸானம் நாக³ஸுபண்ணாதீ³னம்பி அத்தா²ய ஹிதாய ஸுகா²யேவ உப்பன்னோ. ஸஹேதுகபடிஸந்தி⁴கே பன மக்³க³ப²லஸச்சி²கிரியாய ப⁴ப்³பே³ புக்³க³லே த³ஸ்ஸேதும் ஏவம் வுத்தம். தஸ்மா ஏதேஸம்பி அத்த²த்தா²ய ஹிதத்தா²ய ஸுக²த்தா²யேவ உப்பன்னோதி வேதி³தப்³போ³.

கதமோ ஏகபுக்³க³லோதி கதே²துகம்யதாபுச்சா². இதா³னி தாய புச்சா²ய புட்ட²ம் ஏகபுக்³க³லம் விபா⁴வேந்தோ ‘‘ததா²க³தோ அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴’’தி ஆஹ. தத³த்த²பரினிப்பா²த³னந்தி லோகத்த²னிப்பா²த³னம், பு³த்³த⁴கிச்சஸம்பாத³னந்தி அத்தோ². பட²மம் லும்பி³னீவனே து³தியம் போ³தி⁴மண்டே³தி லும்பி³னீவனே ரூபகாயேன ஜாதோ, போ³தி⁴மண்டே³ த⁴ம்மகாயேன. ஏவமாதி³னாதி ஆதி³-ஸத்³தே³ன வேரஞ்ஜாகித்தனதோ ரூபகாயஸ்ஸ அனுக்³க³ண்ஹனம் த³ஸ்ஸேதி, நளேருபுசிமந்த³மூலகித்தனதோ த⁴ம்மகாயஸ்ஸ. ததா² புரிமேன பராதீ⁴னகிரியாகரணம், து³தியேன அத்தாதீ⁴னகிரியாகரணம். புரிமேன வா கருணாகிச்சம், இதரேன பஞ்ஞாகிச்சம், புரிமேன சஸ்ஸ பரமாய அனுகம்பாய ஸமன்னாக³மம், பச்சி²மேன பரமாய உபேக்கா²ய ஸமன்னாக³மந்தி ஏவமாதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

பச்சி²மகோதி கு³ணேன பச்சி²மகோ. ஆனந்த³த்தே²ரம் ஸந்தா⁴யேதம் வுத்தம். ஸங்க்²யாயபீதி க³ணனதோபி. தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதத்தா ஸங்கோ⁴தி இமமத்த²ம் விபா⁴வேந்தோ ஆஹ ‘‘தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞஸங்கா²தஸங்கா⁴தேன ஸமணக³ணேனா’’தி. ஏத்த² பன ‘‘யாயம் தி³ட்டி² அரியா நிய்யானிகா நிய்யாதி தக்கரஸ்ஸ ஸம்மா து³க்க²க்க²யாய, ததா²ரூபாய தி³ட்டி²யா தி³ட்டி²ஸாமஞ்ஞக³தோ விஹரதீ’’தி (தீ³. நி. 3.324, 356, ம. நி. 1.492; 3.54) ஏவம் வுத்தாய தி³ட்டி²யா, ‘‘யானி தானி ஸீலானி அக²ண்டா³னி அச்சி²த்³தா³னி அஸப³லானி அகம்மாஸானி பு⁴ஜிஸ்ஸானி விஞ்ஞுப்பஸத்தா²னி அபராமட்டா²னி ஸமாதி⁴ஸம்வத்தனிகானி, ததா²ரூபேஸு ஸீலேஸு ஸீலஸாமஞ்ஞக³தோ விஹரதீ’’தி (தீ³. நி. 3.324; 356; ம. நி. 1.492; 3.54) ஏவம் வுத்தானஞ்ச ஸீலானம் ஸாமஞ்ஞஸங்கா²தேன ஸங்க⁴தோ ஸங்க⁴டிதோ ஸமேதோதி தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞஸங்கா²தஸங்கா⁴தோ, ஸமணக³ணோ. தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதோதி வுத்தம் ஹோதி. ததா² ஹி ‘‘அட்டா²னமேதம், பி⁴க்க²வே, அனவகாஸோ, யம் தி³ட்டி²ஸம்பன்னோ புக்³க³லோ ஸஞ்சிச்ச பாணம் ஜீவிதா வோரோபேய்ய, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி ஆதி³வசனதோ தி³ட்டி²ஸீலானம் நியதஸபா⁴வத்தா ஸோதாபன்னாபி அஞ்ஞமஞ்ஞம் தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதா, பகே³வ ஸகதா³கா³மிஆத³யோ. அரியபுக்³க³லா ஹி யத்த² கத்த²சி தூ³ரே டி²தாபி அத்தனோ கு³ணஸாமக்³கி³யா ஸம்ஹதாயேவ. ‘‘ததா²ரூபாய தி³ட்டி²யா தி³ட்டி²ஸாமஞ்ஞக³தோ விஹரதி (தீ³. நி. 3.324, 356; ம. நி. 1.492; 3.54), ததா²ரூபேஸு ஸீலேஸு ஸீலஸாமஞ்ஞக³தோ விஹரதீ’’தி (தீ³. நி. 3.324, 356; ம. நி. 1.492; 3.54) வசனதோ புது²ஜ்ஜனானம்பி தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதபா⁴வோ லப்³ப⁴தியேவ, இத⁴ பன அரியஸங்கோ⁴யேவ அதி⁴ப்பேதோ ‘‘யோ தத்த² பச்சி²மகோ, ஸோ ஸோதாபன்னோ’’தி வசனதோ. ஏதேனாதி ‘‘பஞ்சமத்தேஹி பி⁴க்கு²ஸதேஹீ’’தி ஏதேன வசனேன. அஸ்ஸாதி பஞ்சமத்தஸ்ஸ பி⁴க்கு²ஸதஸ்ஸ. நிரப்³பு³தோ³திஆதீ³னம் வசனத்தோ² பரதோ ஏவ ஆவி ப⁴விஸ்ஸதி.

அஸ்ஸோஸீதி ஏத்த² ஸவனமுபலப்³போ⁴தி ஆஹ ‘‘அஸ்ஸோஸீதி ஸுணி உபலபீ⁴’’தி, அஞ்ஞாஸீதி அத்தோ². ஸோ சாயமுபலப்³போ⁴ ஸவனவஸேனேவாதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ஸோதத்³வாரஸம்பத்தவசனனிக்³கோ⁴ஸானுஸாரேன அஞ்ஞாஸீ’’தி. அவதா⁴ரணப²லத்தா ஸத்³த³ப்பயோக³ஸ்ஸ ஸப்³ப³ம்பி வாக்யம் அந்தோக³தா⁴வதா⁴ரணந்தி ஆஹ ‘‘கோ²தி பத³பூரணமத்தே நிபாதோ’’தி. அவதா⁴ரணத்தே²தி பன இமினா அந்தோக³தா⁴வதா⁴ரணேபி ஸப்³ப³ஸ்மிம் வாக்யே இட்ட²தோவதா⁴ரணத்த²ம் கோ²ஸத்³த³க்³க³ஹணந்தி த³ஸ்ஸேதி. தமேவ இட்ட²தோவதா⁴ரணம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘தத்த² அவதா⁴ரணத்தே²னா’’திஆதி³. அத² பத³பூரணத்தே²ன கோ²ஸத்³தே³ன கிம்பயோஜனந்தி ஆஹ ‘‘பத³பூரணேன பன ப்³யஞ்ஜனஸிலிட்ட²தாமத்தமேவா’’தி. ‘‘அஸ்ஸோஸீ’’தி ஹி பத³ம் கோ²ஸத்³தே³ க³ஹிதே தேன பு²ல்லிதமண்டி³தவிபூ⁴ஸிதம் விய ஹோந்தம் பூரிதம் நாம ஹோதி, தேன ச புரிமபச்சி²மபதா³னி ஸிலிட்டா²னி ஹோந்தி, ந தஸ்மிம் அக்³க³ஹிதே, தஸ்மா பத³பூரணேன ப்³யஞ்ஜனஸிலிட்ட²தாமத்தமேவ பயோஜனம். மத்த-ஸத்³தோ³ சேத்த² விஸேஸனிவத்திஅத்தோ², தேனஸ்ஸ அனத்த²ந்தரதீ³பனதம் த³ஸ்ஸேதி, ஏவ-ஸத்³தே³ன பன ப்³யஞ்ஜனஸிலிட்ட²தாய ஏகந்திகதம்.

வேரஞ்ஜோதி ஏத்த² ஸத்³த³லக்க²ணானுஸாரேன அத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘வேரஞ்ஜாயம் ஜாதோ’’திஆதி³. ப்³ரஹ்மம் அணதீதி ஏத்த² ப்³ரஹ்மந்தி வேதோ³ வுச்சதி, ஸோ பன மந்தப்³ரஹ்மகப்பவஸேன திவிதோ⁴. தத்த² மந்தா பதா⁴னமூலபா⁴வதோயேவ அட்ட²காதீ³ஹி பவுத்தா, இதரே பன தன்னிஸ்ஸயேன ஜாதா, தேன பதா⁴னஸ்ஸேவ க³ஹணம். மந்தே ஸஜ்ஜா²யதீதி இருவேதா³தி³கே மந்தஸத்தே² ஸஜ்ஜா²யதீதி அத்தோ². இருவேதா³த³யோ ஹி கு³த்தபா⁴ஸிதப்³ப³தாய ‘‘மந்தா’’தி வுச்சந்தி. இத³மேவ ஹீதி அவதா⁴ரணேன ப்³ரஹ்மதோ ஜாதோதிஆதி³கம் நிருத்திம் படிக்கி²பதி. ஜாதிப்³ராஹ்மணானந்தி இமினா அஞ்ஞேபி ப்³ராஹ்மணா அத்தீ²தி த³ஸ்ஸேதி. து³விதா⁴ ஹி ப்³ராஹ்மணா ஜாதிப்³ராஹ்மணா விஸுத்³தி⁴ப்³ராஹ்மணா சாதி. இதா³னி தத்த² விஸுத்³தி⁴ப்³ராஹ்மணானம் நிருத்திம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘அரியா பனா’’திஆதி³.

ஸமிதபாபத்தாதி அச்சந்தம் அனவஸேஸதோ ஸவாஸனம் ஸமிதபாபத்தா. ஏவஞ்ஹி பா³ஹிரகஅவீதராக³ஸேக்கா²ஸேக்க²பாபஸமணதோ ப⁴க³வதோ பாபஸமணம் விஸேஸிதம் ஹோதி. வுத்தமேவத்த²ம் உதா³ஹரணேன விபா⁴வேந்தோ ஆஹ ‘‘வுத்தஞ்ஹேத’’ந்திஆதி³. ஏத்த² பன ‘‘பா³ஹிதபாபோதி ப்³ராஹ்மணோ, ஸமிதபாபத்தா ஸமணோதி வுச்சதீதி இத³ம் பி⁴ன்னகா³தா²ஸன்னிஸ்ஸிதபத³த்³வயம் ஏகதோ க³ஹேத்வா வுத்த’’ந்தி வத³ந்தி. வுத்தஞ்ஹேதம் தீஸுபி க³ண்டி²பதே³ஸு ‘‘ஸமிதத்தா ஹி பாபானம், ஸமணோதி பவுச்சதீதி இத³ம் வசனம் க³ஹேத்வா ‘ஸமிதத்தா ஸமணோதி வுச்சதீ’தி வுத்தம். பா³ஹிதபாபோதி ப்³ராஹ்மணோதி இத³ம் பன அஞ்ஞஸ்மிம் கா³தா²ப³ந்தே⁴ வுத்தவசன’’ந்தி. அனேகத்த²த்தா நிபாதானம் இத⁴ அனுஸ்ஸவனத்தே² அதி⁴ப்பேதோதி ஆஹ ‘‘க²லூதி அனுஸ்ஸவனத்தே² நிபாதோ’’தி. ஜாதிஸமுதா³க³தந்தி ஜாதியா ஆக³தம், ஜாதிஸித்³த⁴ந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஆலபனமத்தந்தி பியாலாபவசனமத்தம். பியஸமுதா³ஹாரா ஹேதே போ⁴தி வா ஆவுஸோதி வா தே³வானம்பியாதி வா. போ⁴வாதீ³ நாம ஸோ ஹோதீதி யோ ஆமந்தனாதீ³ஸு ‘‘போ⁴ போ⁴’’தி வத³ந்தோ விசரதி, ஸோ போ⁴வாதீ³ நாம ஹோதீதி அத்தோ². ஸகிஞ்சனோதி ராகா³தீ³ஹி கிஞ்சனேஹி ஸகிஞ்சனோ. ராகா³த³யோ ஹி ஸத்தே கிஞ்சேந்தி மத்³த³ந்தி பலிபு³ந்த⁴ந்தீதி ‘‘கிஞ்சனானீ’’தி வுச்சந்தி. மனுஸ்ஸா கிர கோ³ணேஹி க²லம் மத்³தா³பேந்தா ‘‘கிஞ்சேஹி கபில, கிஞ்சேஹி காளகா’’தி வத³ந்தி, தஸ்மா மத்³த³னட்டோ² கிஞ்சனட்டோ²தி வேதி³தப்³போ³.

கோ³த்தவஸேனாதி ஏத்த² க³ம் தாயதீதி கோ³த்தம். கோ³ஸத்³தே³ன சேத்த² அபி⁴தா⁴னம் பு³த்³தி⁴ ச வுச்சதி, தஸ்மா ஏவமேத்த² அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. கோ³தமோதி பவத்தமானம் அபி⁴தா⁴னம் பு³த்³தி⁴ஞ்ச ஏகம்ஸிகவிஸயதாய தாயதி ரக்க²தீதி கோ³த்தம். யதா² ஹி பு³த்³தி⁴ ஆரம்மணபூ⁴தேன அத்தே²ன வினா ந வத்ததி, ஏவம் அபி⁴தா⁴னம் அபி⁴தே⁴ய்யபூ⁴தேன, தஸ்மா ஸோ கோ³த்தஸங்கா²தோ அத்தோ² தானி பு³த்³தி⁴அபி⁴தா⁴னானி தாயதி ரக்க²தீதி வுச்சதி. ஸோ பன அஞ்ஞகுலபரம்பராய அஸாதா⁴ரணம் தஸ்ஸ குலஸ்ஸ ஆதி³புரிஸஸமுதா³க³தம் தம்குலபரியாபன்னஸாதா⁴ரணம் ஸாமஞ்ஞரூபந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏத்த² ச ஸமணோதி இமினா ஸரிக்க²கஜனேஹி ப⁴க³வதோ ப³ஹுமதபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ ஸமிதபாபதாகித்தனதோ, கோ³தமோதி இமினா லோகியஜனேஹி உளாரகுலஸம்பூ⁴ததாதீ³பனதோ. ஸக்யஸ்ஸ ஸுத்³தோ⁴த³னமஹாராஜஸ்ஸ புத்தோ ஸக்யபுத்தோ. இமினா ச உதி³தோதி³தவிபுலக²த்தியகுலவிபா⁴வனதோ வுத்தம் ‘‘இத³ம் பன ப⁴க³வதோ உச்சாகுலபஅதீ³பன’’ந்தி. ஸப்³ப³க²த்தியானஞ்ஹி ஆதி³பூ⁴தமஹாஸம்மதமஹாராஜதோ பட்டா²ய அஸம்பி⁴ன்னம் உளாரதமம் ஸக்யராஜகுலம். கேனசி பாரிஜுஞ்ஞேன அனபி⁴பூ⁴தோதி ஞாதிபாரிஜுஞ்ஞபோ⁴க³பாரிஜுஞ்ஞாதி³னா கேனசி பாரிஜுஞ்ஞேன பரிஹானியா அனபி⁴பூ⁴தோ அனஜ்ஜோ²த்த²டோ. ததா² ஹி லோகனாத²ஸ்ஸ அபி⁴ஜாதியம் தஸ்ஸ குலஸ்ஸ ந கிஞ்சி பாரிஜுஞ்ஞம், அத² கோ² வட்³டி⁴யேவ. அபி⁴னிக்க²மனே ச ததோ ஸமித்³த⁴தமபா⁴வோ லோகே பாகடோ பஞ்ஞாதோ. தேன ‘‘ஸக்யகுலா பப்³ப³ஜிதோ’’தி இத³ம் வசனம் ப⁴க³வதோ ஸத்³தா⁴பப்³ப³ஜிதபா⁴வபரிதீ³பனத்த²ம் வுத்தம் மஹந்தம் ஞாதிபரிவட்டம் மஹந்தஞ்ச போ⁴க³க்க²ந்த⁴ம் பஹாய பப்³ப³ஜிதபா⁴வஸித்³தி⁴தோ. ததோ பரந்தி ‘‘வேரஞ்ஜாயம் விஹரதீ’’திஆதி³.

இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானத்தே² உபயோக³வசனந்தி இத்த²ம் இமம் பகாரம் பூ⁴தோ ஆபன்னோதி இத்தம்பூ⁴தோ, தஸ்ஸ ஆக்²யானம் இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானம், ஸோயேவ அத்தோ² இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானத்தோ². அத² வா இத்த²ம் ஏவம் பகாரோ பூ⁴தோ ஜாதோதி ஏவம் கத²னத்தோ² இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானத்தோ², தஸ்மிம் உபயோக³வசனந்தி அத்தோ². ஏத்த² ச அப்³பு⁴க்³க³தோதி ஏத்த² அபி⁴-ஸத்³தோ³ இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானத்த²ஜோதகோ அபி⁴ப⁴வித்வா உக்³க³மனப்பகாரஸ்ஸ தீ³பனதோ. தேன யோக³தோ ‘‘தம் கோ² பன ப⁴வந்தம் கோ³தம’’ந்தி இத³ம் உபயோக³வசனம் ஸாமிஅத்தே²பி ஸமானம் இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானதீ³பனதோ ‘‘இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானத்தே²’’தி வுத்தம். தேனேவாஹ ‘‘தஸ்ஸ கோ² பன போ⁴தோ கோ³தமஸ்ஸாதி அத்தோ²’’தி. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – யதா² ‘‘ஸாது⁴ தே³வத³த்தோ மாதரமபீ⁴’’தி ஏத்த² அபி⁴ஸத்³த³யோக³தோ இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானே உபயோக³வசனம் கதம், ஏவமிதா⁴பி தம் கோ² பன ப⁴வந்தம் கோ³தமம் அபி⁴ ஏவம் கல்யாணோ கித்திஸத்³தோ³ உக்³க³தோதி அபி⁴ஸத்³த³யோக³தோ இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானே உபயோக³வசனந்தி. ‘‘ஸாது⁴ தே³வத³த்தோ மாதரமபீ⁴’’தி ஏத்த² ஹி ‘‘தே³வத³த்தோ மாதரமபி⁴ மாதரி விஸயே மாதுயா வா ஸாதூ⁴’’தி ஏவம் அதி⁴கரணத்தே² ஸாமிஅத்தே² வா பு⁴ம்மவசனஸ்ஸ வா ஸாமிவசனஸ்ஸ வா பஸங்கே³ இத்த²ம்பூ⁴தாக்²யானத்த²ஜோதகேன அபி⁴ஸத்³தே³ன யோகே³ உபயோக³வசனம் கதம். யதா² சேத்த² ‘‘தே³வத³த்தோ மாது விஸயே மாதுஸம்ப³ந்தீ⁴ வா ஸாது⁴த்தப்பகாரப்பத்தோ’’தி அயமத்தோ² விஞ்ஞாயதி, ஏவமிதா⁴பி ‘‘போ⁴தோ கோ³தமஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தீ⁴ கித்திஸத்³தோ³ அப்³பு⁴க்³க³தோ அபி⁴ப⁴வித்வா உக்³க³மனப்பகாரப்பத்தோ’’தி அயமத்தோ² விஞ்ஞாயதி. தத்த² ஹி தே³வத³த்தக்³க³ஹணம் விய இத⁴ கித்திஸத்³த³க்³க³ஹணம், ததா² தத்த² ‘‘மாதர’’ந்தி வசனம் விய இத⁴ ‘‘தம் கோ² பன ப⁴வந்தம் கோ³தம’’ந்தி வசனம், தத்த² ஸாது⁴ஸத்³த³க்³க³ஹணம் விய இத⁴ உக்³க³தஸத்³த³க்³க³ஹணம் வேதி³தப்³ப³ம்.

கல்யாணோதி ப⁴த்³த³கோ. கல்யாணபா⁴வோ சஸ்ஸ கல்யாணகு³ணவிஸயதாயாதி ஆஹ ‘‘கல்யாணகு³ணஸமன்னாக³தோ’’தி, கல்யாணேஹி கு³ணேஹி ஸமன்னாக³தோ தம்விஸயதாய யுத்தோதி அத்தோ². தம்விஸயதா ஹேத்த² ஸமன்னாக³மோ கல்யாணகு³ணவிஸயதாய தன்னிஸ்ஸிதோதி அதி⁴ப்பாயோ. ஸேட்டோ²தி ஏத்தா²பி ஏஸேவ நயோ. ஸேட்ட²கு³ணவிஸயதாய ஏவ ஹி கித்திஸத்³த³ஸ்ஸ ஸேட்ட²தா ‘‘ப⁴க³வாதி வசனம் ஸேட்ட²’’ந்திஆதீ³ஸு விய. ‘‘ப⁴க³வா அரஹ’’ந்திஆதி³னா கு³ணானம் ஸம்கித்தனதோ ஸத்³த³னீயதோ ச கித்திஸத்³தோ³ வண்ணோதி ஆஹ ‘‘கித்திஸத்³தோ³தி கித்தி ஏவா’’தி. வண்ணோயேவ ஹி கித்தேதப்³ப³தோ கித்திஸத்³த³னீயதோ ஸத்³தோ³தி ச வுச்சதி. கித்திபரியாயோ ஹி ஸத்³த³ஸத்³தோ³ யதா² ‘‘உளாரஸத்³தா³ இஸயோ, கு³ணவந்தோ தபஸ்ஸினோ’’தி. அபி⁴த்த²வனவஸேன பவத்தோ ஸத்³தோ³ து²திகோ⁴ஸோ, அபி⁴த்த²வுதா³ஹாரோ.

‘‘அப்³பு⁴க்³க³தோ’’தி பன ஏதஸ்ஸ அத்தோ² அட்ட²கதா²யம் ந த³ஸ்ஸிதோ, தஸ்மா தஸ்ஸத்தோ² ஏவம் வேதி³தப்³போ³ – அப்³பு⁴க்³க³தோதி அபி⁴ப⁴வித்வா உக்³க³தோ, அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணகு³ணே ஆரப்³ப⁴ பவத்தத்தா ஸதே³வகம் லோகம் அஜ்ஜோ²த்த²ரித்வா பவத்தோதி வுத்தம் ஹோதி. கிந்தி ஸத்³தோ³ அப்³பு⁴க்³க³தோதி ஆஹ ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³. இதோ பரம் பன ஈதி³ஸேஸு டா²னேஸு யத்த² யத்த² பாளிபாட²ஸ்ஸ அத்தோ² வத்தப்³போ³ ஸியா, தத்த² தத்த² ‘‘பாளியம் பனா’’தி வத்வா அத்த²ம் த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம, இதா³னி தத்த² பத³யோஜனாபுப்³ப³கம் அத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வாதிஆதீ³ஸு பன அயம் தாவ யோஜனா’’திஆதி³. ஸோ ப⁴க³வாதி யோ ஸோ ஸமதிம்ஸ பாரமியோ பூரேத்வா ஸப்³ப³கிலேஸே ப⁴ஞ்ஜித்வா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் அபி⁴ஸம்பு³த்³தோ⁴ தே³வானம் அதிதே³வோ ஸக்கானம் அதிஸக்கோ ப்³ரஹ்மானம் அதிப்³ரஹ்மா லோகனாதோ² பா⁴க்³யவந்ததாதீ³ஹி காரணேஹி ப⁴க³வாதி லத்³த⁴னாமோ, ஸோ ப⁴க³வா. ப⁴க³வாதி ஹி இத³ம் ஸத்து² நாமகித்தனம். தேனாஹ ஆயஸ்மா த⁴ம்மஸேனாபதி ‘‘ப⁴க³வாதி நேதம் நாமம் மாதரா கத’’ந்திஆதி³ (மஹானி. 84). பரதோ பன ப⁴க³வாதி கு³ணகித்தனமேவ. யதா² கம்மட்டா²னிகேன ‘‘அரஹ’’ந்திஆதீ³ஸு நவஸு டா²னேஸு பச்சேகம் இதிபிஸத்³த³ம் யோஜேத்வா பு³த்³த⁴கு³ணா அனுஸ்ஸரீயந்தி, ஏவம் பு³த்³த⁴கு³ணஸம்கித்தகேனபீதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘இதிபி அரஹம் இதிபி ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴…பே… இதிபி ப⁴க³வா’’தி ஆஹ. ஏவஞ்ஹி ஸதி ‘‘அரஹ’’ந்திஆதீ³ஹி நவஹி பதே³ஹி யே ஸதே³வகே லோகே அதிவிய பாகடா பஞ்ஞாதா பு³த்³த⁴கு³ணா, தே நானப்பகாரதோ விபா⁴விதா ஹோந்தி. ‘‘இதிபேதம் பூ⁴தம், இதிபேதம் தச்ச²’’ந்திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 1.6) விய ஹி இத⁴ இதி-ஸத்³தோ³ ஆஸன்னபச்சக்க²காரணத்தோ², பி-ஸத்³தோ³ ஸம்பிண்ட³னத்தோ², தேன ச தேஸம் கு³ணானம் ப³ஹுபா⁴வோ தீ³பிதோ, தானி ச கு³ணஸல்லக்க²ணகாரணானி ஸத்³தா⁴ஸம்பன்னானம் விஞ்ஞுஜாதிகானம் பச்சக்கா²னி ஹோந்தீதி தானி ஸம்கித்தேந்தேன விஞ்ஞுனா சித்தஸ்ஸ ஸம்முகீ²பூ⁴தானேவ கத்வா ஸம்கித்தேதப்³பா³னீதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘இமினா ச இமினா ச காரணேனாதி வுத்தம் ஹோதீ’’தி ஆஹ.

‘‘ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம், ஸுத்தானுரூபம் பரிதீ³பயந்தீ’’தி ஹேட்டா² வுத்தத்தா விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ (விஸுத்³தி⁴. 1.125-128) ஸப்³பா³காரதோ ஸம்வண்ணிதம்பி அத்த²ம் இதா⁴பி வித்தா²ரேத்வா த³ஸ்ஸேதுகாமோ தத்த² பயோஜனமாஹ ‘‘இதா³னி வினயத⁴ரான’’ந்திஆதி³. தத்த² சித்தஸம்பஹம்ஸனத்த²ந்தி சித்தஸந்தோஸனத்த²ம், சித்தப்பஸாத³ஜனனத்த²ந்தி வுத்தம் ஹோதி. ‘‘ஆரகத்தா’’திஆதீ³ஸு ஆரகத்தாதி ஸுவிதூ³ரத்தா. அரீனந்தி கிலேஸாரீனம். அரானந்தி ஸம்ஸாரசக்கஸ்ஸ அரானம். ஹதத்தாதி வித்³த⁴ம்ஸிதத்தா. பச்சயாதீ³னந்தி சீவராதி³பச்சயானஞ்சேவ பூஜாவிஸேஸானஞ்ச.

இதா³னி யதா²வுத்தமேவத்த²ம் விபா⁴வேந்தோ ஆஹ ‘‘ஆரகா ஹி ஸோ’’திஆதி³. தூ³ரதா நாம ஆஸன்னதா விய உபாதா³யுபாதா³ய வுச்சதீதி பரமுக்கம்ஸக³தம் தூ³ரபா⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸுவிதூ³ரவிதூ³ரே டி²தோ’’தி ஆஹ, ஸுட்டு² விதூ³ரபா⁴வேனேவ விதூ³ரே டி²தோதி அத்தோ². ஸோ பனஸ்ஸ கிலேஸேஹி தூ³ரே டி²தபா⁴வோ, ந பதே³ஸவஸேன, அத² கோ² தேஸம் ஸப்³ப³ஸோ பஹீனத்தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘மக்³கே³ன கிலேஸானம் வித்³த⁴ம்ஸிதத்தா’’தி. நனு அஞ்ஞேஸம்பி கீ²ணாஸவானம் தே பஹீனா ஏவாதி அனுயோக³ம் மனஸி கத்வா வுத்தம் ‘‘ஸவாஸனான’’ந்தி. ந ஹி ட²பேத்வா ப⁴க³வந்தம் அஞ்ஞே ஸஹ வாஸனாய கிலேஸே பஹாதும் ஸக்கோந்தி. ஏதேன அஞ்ஞேஹி அஸாதா⁴ரணம் ப⁴க³வதோ அரஹத்தந்தி த³ஸ்ஸிதம் ஹோதி. கா பனாயம் வாஸனா நாம? பஹீனகிலேஸஸ்ஸபி அப்பஹீனகிலேஸஸ்ஸ பயோக³ஸதி³ஸபயோக³ஹேதுபூ⁴தோ கிலேஸனிஸ்ஸிதோ ஸாமத்தி²யவிஸேஸோ ஆயஸ்மதோ பிலிந்த³வச்ச²ஸ்ஸ வஸலஸமுதா³சாரனிமித்தம் விய. கத²ம் பன ‘‘ஆரகா’’தி வுத்தே ‘‘கிலேஸேஹீ’’தி அயமத்தோ² லப்³ப⁴தீதி ஸாமஞ்ஞசோத³னாய விஸேஸே அவட்டா²னதோ விஸேஸத்தி²னா ச விஸேஸஸ்ஸ அனுபயுஜ்ஜிதப்³ப³தோ ‘‘ஆரகாஸ்ஸ ஹோந்தி பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா’’திஆதீ³னி (ம. நி. 1.434) ஸுத்தபதா³னேத்த² உதா³ஹரிதப்³பா³னி. ஆரகாதி சேத்த² ஆ-காரஸ்ஸ ரஸ்ஸத்தம், க-காரஸ்ஸ ச ஹகாரம் ஸானுஸாரம் கத்வா நிருத்தினயேன ‘‘அரஹ’’ந்தி பத³ஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³. யதா²வுத்தஸ்ஸேவத்த²ஸ்ஸ ஸுக²க்³க³ஹணத்த²ம் இத³மேத்த² வுச்சதி –

‘‘ஸோ ததோ ஆரகா நாம, யஸ்ஸ யேனாஸமங்கி³தா;

அஸமங்கீ³ ச தோ³ஸேஹி, நாதோ² தேனாரஹம் மதோ’’தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.125);

அனத்த²சரணேன கிலேஸா ஏவ அரயோதி கிலேஸாரயோ. அரீனம் ஹதத்தா அரிஹாதி வத்தப்³பே³ நிருத்தினயேன ‘‘அரஹ’’ந்தி வுத்தம். ஏத்தா²பி யதா²வுத்தஸ்ஸத்த²ஸ்ஸ ஸுக²க்³க³ஹணத்த²ம் இத³ம் வேதி³தப்³ப³ம் –

‘‘யஸ்மா ராகா³தி³ஸங்கா²தா, ஸப்³பே³பி அரயோ ஹதா;

பஞ்ஞாஸத்தே²ன நாதே²ன, தஸ்மாபி அரஹம் மதோ’’தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.126);

யஞ்சேதம் ஸம்ஸாரசக்கந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ரத²சக்கஸ்ஸ நாபி⁴ விய மூலாவயவபூ⁴தம் அந்தோ ப³ஹி ச ஸமவட்டி²தம் அவிஜ்ஜாப⁴வதண்ஹாத்³வயந்தி வுத்தம் ‘‘அவிஜ்ஜாப⁴வதண்ஹாமயனாபீ⁴’’தி. நாபி⁴யா நேமியா ச ஸம்ப³த்³த⁴அரஸதி³ஸா பச்சயப²லபூ⁴தேஹி அவிஜ்ஜாதண்ஹாஜராமரணேஹி ஸம்ப³த்³தா⁴ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரஅபுஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ராதி வுத்தம் ‘‘புஞ்ஞாதி³அபி⁴ஸங்கா²ரார’’ந்தி. தத்த² தத்த² ப⁴வே பரியந்தபா⁴வேன பாகடம் ஜராமரணந்தி தம் நேமிட்டா²னியம் கத்வா ஆஹ ‘‘ஜராமரணனேமீ’’தி. யதா² ரத²சக்கப்பவத்தியா பதா⁴னகாரணம் அக்கோ², ஏவம் ஸம்ஸாரசக்கப்பவத்தியா ஆஸவஸமுத³யோதி ஆஹ ‘‘ஆஸவஸமுத³யமயேன அக்கே²ன விஜ்ஜி²த்வா’’தி. ஆஸவா ஏவ அவிஜ்ஜாதீ³னம் காரணத்தா ஆஸவஸமுத³யோ. யதா²ஹ ‘‘ஆஸவஸமுத³யா அவிஜ்ஜாஸமுத³யோ’’தி (ம. நி. 1.103). விபாககடத்தாரூபப்பபே⁴தோ³ காமப⁴வாதி³கோ திப⁴வோ ஏவ ரதோ², தஸ்மிம் திப⁴வரதே². அத்தனோ பச்சயேஹி ஸமம், ஸப்³ப³ஸோ வா ஆதி³தோ பட்டா²ய யோஜிதந்தி ஸமாயோஜிதம். ஆதி³ரஹிதம் காலம் பவத்ததீதி கத்வா அனாதி³காலப்பவத்தம்.

‘‘க²ந்தா⁴னஞ்ச படிபாடி, தா⁴துஆயதனான ச;

அப்³போ³ச்சி²ன்னம் வத்தமானா, ஸம்ஸாரோதி பவுச்சதீ’’தி. (விஸுத்³தி⁴. 2.619; தீ³. நி. அட்ட². 2.95 அபஸாத³னாவண்ணனா; ஸம். நி. அட்ட². 2.2.60; அ. நி. அட்ட². 2.4.199) –

ஏவம் வுத்தஸம்ஸாரோவ ஸம்ஸாரசக்கம். அனேனாதி ப⁴க³வதா. போ³தி⁴மண்டே³தி போ³தி⁴ஸங்கா²தஸ்ஸ ஞாணஸ்ஸ மண்ட³பா⁴வப்பத்தே டா²னே காலே வா. போ³தீ⁴தி பஞ்ஞா, ஸா ஏத்த² மண்டா³ பஸன்னா ஜாதாதி போ³தி⁴மண்டோ³. வீரியபாதே³ஹீதி ஸம்கிலேஸவோதா³னபக்கி²யேஸு ஸன்னிரும்ப⁴னஸன்னிக்கி²பனகிச்சதாய த்³விதா⁴ பவத்தேதி அத்தனோ வீரியஸங்கா²தேஹி பாதே³ஹி. ஸீலபத²வியந்தி பதிட்டா²னட்டே²ன ஸீலமேவ பத²வீ, தஸ்ஸம். பதிட்டா²யாதி ஸம்பாத³னவஸேன பதிட்ட²ஹித்வா. ஸத்³தா⁴ஹத்தே²னாதி அனவஜ்ஜத⁴ம்மாதா³னஸாத⁴னதோ ஸத்³தா⁴வ ஹத்தோ², தேன. கம்மக்க²யகரந்தி காயகம்மாதி³பே⁴த³ஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸ்ஸபி கம்மஸ்ஸ க²யகரணதோ கம்மக்க²யகரம். ஞாணப²ரஸுந்தி ஸமாதி⁴ஸிலாயம் ஸுனிஸிதம் மக்³க³ஞாணப²ரஸும் க³ஹேத்வா.

ஏவம் ‘‘அரானம் ஹதத்தா’’தி ஏத்த² வுத்தம் அரஸங்கா²தம் ஸம்ஸாரம் சக்கம் விய சக்கந்தி க³ஹேத்வா அத்த²யோஜனம் கத்வா இதா³னி படிச்சஸமுப்பாத³தே³ஸனாக்கமேனபி தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அத² வா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அனமதக்³க³ஸம்ஸாரவட்டந்தி அனு அனு அமதக்³க³ம் அவிஞ்ஞாதபுப்³ப³கோடிகம் ஸம்ஸாரமண்ட³லம். ஸேஸா த³ஸ த⁴ம்மாதி ஸங்கா²ராத³யோ ஜாதிபரியோஸானா த³ஸ த⁴ம்மா. கத²ம் தேஸம் ஸங்கா²ராதீ³னம் அரபா⁴வோதி ஆஹ ‘‘அவிஜ்ஜாமூலகத்தா ஜராமரணபரியந்தத்தா சா’’தி. தத்த² அவிஜ்ஜா மூலம் பதா⁴னகாரணம் யேஸம் ஸங்கா²ராதீ³னம் தே அவிஜ்ஜாமூலகா, தேஸம் பா⁴வோ அவிஜ்ஜாமூலகத்தம். ஜராமரணம் பரியந்தம் பரியோஸானபூ⁴தம் ஏதேஸந்தி ஜராமரணபரியந்தா, ஸங்கா²ராத³யோ த³ஸ த⁴ம்மா. தேஸம் பா⁴வோ ஜராமரணபரியந்தத்தம். ஸங்கா²ராதி³ஜாதிபரியோஸானானம் த³ஸத⁴ம்மானம் அவிஜ்ஜாமூலகத்தா ஜராமரணபரியோஸானத்தா சாதி அத்தோ², நாபி⁴பூ⁴தாய அவிஜ்ஜாய மூலதோ நேமிபூ⁴தேன ஜராமரணேன அந்ததோ ஸங்கா²ராதீ³னம் ஸம்ப³ந்த⁴த்தாதி அதி⁴ப்பாயோ.

து³க்கா²தீ³ஸூதி து³க்க²ஸமுத³யனிரோத⁴மக்³கே³ஸு. அஞ்ஞாணந்தி ஞாணப்படிபக்க²த்தா மோஹோ அஞ்ஞாணம், ந பன ஞாணதோ அஞ்ஞம், நபி ஞாணஸ்ஸ அபா⁴வமத்தம். தத்த² து³க்கா²தீ³ஸு அஞ்ஞாணம் யதா²ஸபா⁴வப்படிவேதா⁴ப்பதா³னதோ தப்படிச்சா²த³னவஸேனேவ. ஏத்த² ஹி கிஞ்சாபி ட²பேத்வா லோகுத்தரஸச்சத்³வயம் ஸேஸட்டா²னேஸு ஆரம்மணவஸேனபி அவிஜ்ஜா உப்பஜ்ஜதி, ஏவம் ஸந்தேபி படிச்சா²த³னவஸேனேவ இத⁴ அதி⁴ப்பேதா. ஸா ஹி உப்பன்னா து³க்க²ஸச்சம் படிச்சா²தே³த்வா திட்ட²தி, யாதா²வஸரஸலக்க²ணம் படிவிஜ்ஜி²தும் ந தே³தி, ததா² ஸமுத³யம் நிரோத⁴ம் மக்³க³ந்தி.

து³க்க²ந்தி சேத்த² து³க்க²ம் அரியஸச்சம் அதி⁴ப்பேதந்தி தம் காமப⁴வாதி³வஸேன திதா⁴ பி⁴ந்தி³த்வா ததா² தப்படிச்சா²தி³கஞ்ச அவிஜ்ஜம் திதா⁴ கத்வா அவிஜ்ஜாதி³பச்சயே தீஸு ப⁴வேஸு ஸங்கா²ராதி³கே படிபாடியா த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘காமப⁴வே ச அவிஜ்ஜா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² காமப⁴வே ச அவிஜ்ஜாதி காமப⁴வே ஆதீ³னவபடிச்சா²தி³கா அவிஜ்ஜா. ரூபப⁴வே அவிஜ்ஜா அரூபப⁴வே அவிஜ்ஜாதி ஏத்தா²பி ஏஸேவ நயோ. காமப⁴வே ஸங்கா²ரானந்தி காமபூ⁴மிபரியாபன்னானம் புஞ்ஞாபுஞ்ஞஸங்கா²ரானம், காமப⁴வே வா நிப்பா²தே³தப்³பா³ யே புஞ்ஞாபுஞ்ஞஸங்கா²ரா, தேஸம் காமப⁴வூபபத்தினிப்³ப³த்தகஸங்கா²ரானந்தி அத்தோ². ஸங்கா²ராதி சேத்த² லோகியகுஸலாகுஸலசேதனா வேதி³தப்³பா³. பச்சயோ ஹோதீதி புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரானம் தாவ ஆரம்மணபச்சயேன சேவ உபனிஸ்ஸயபச்சயேன சாதி த்³விதா⁴ பச்சயோ ஹோதி, அபுஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரேஸு ஸஹஜாதஸ்ஸ ஸஹஜாதாதி³வஸேன, அஸஹஜாதஸ்ஸ அனந்தரஸமனந்தராதி³வஸேன, அனானந்தரஸ்ஸ பன ஆரம்மணவஸேன சேவ உபனிஸ்ஸயவஸேன ச பச்சயோ ஹோதி. அரூபப⁴வே ஸங்கா²ரானந்தி ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரானம். பச்சயோ ஹோதீதி உபனிஸ்ஸயபச்சயவஸேனேவ. இமஸ்மிஞ்ச பனத்தே² ஏத்த² வித்தா²ரியமானே அதிப்பபஞ்சோ ஹோதி, தஸ்மா தம் நயித⁴ வித்தா²ரயிஸ்ஸாம. இதரேஸூதி ரூபாரூபப⁴வேஸு.

திண்ணம் ஆயதனானந்தி சக்கு²ஸோதமனாயதனானம் கா⁴னாதி³த்தயஸ்ஸ தத்த² அஸம்ப⁴வதோ. ஏகஸ்ஸாதி மனாயதனஸ்ஸ இதரேஸம் தத்த² அஸம்ப⁴வதோ. இமினா நயேன திண்ணம் ப²ஸ்ஸானந்திஆதீ³ஸுபி அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ச²ப்³பி³த⁴ஸ்ஸ ப²ஸ்ஸஸ்ஸாதி சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸஸோதஸம்ப²ஸ்ஸகா⁴னஸம்ப²ஸ்ஸஜிவ்ஹாஸம்ப²ஸ்ஸகாயஸம்ப²ஸ்ஸமனோஸம்ப²ஸ்ஸானம் வஸேன ச²ப்³பி³த⁴ஸ்ஸ ப²ஸ்ஸஸ்ஸ. ச²ன்னம் வேத³னானந்தி சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸஜா வேத³னா, ததா² ஸோதஸம்ப²ஸ்ஸஜா கா⁴னஸம்ப²ஸ்ஸஜா ஜிவ்ஹாஸம்ப²ஸ்ஸஜா காயஸம்ப²ஸ்ஸஜா மனோஸம்ப²ஸ்ஸஜா வேத³னாதி இமாஸம் ச²ன்னம் வேத³னானம். ச²ன்னம் தண்ஹாகாயானந்தி ரூபதண்ஹா ஸத்³த³தண்ஹா க³ந்த⁴தண்ஹா ரஸதண்ஹா போ²ட்ட²ப்³ப³தண்ஹா த⁴ம்மதண்ஹாதி இமேஸம் ச²ன்னம் தண்ஹாகாயானம். தத்த² தத்த² ஸா ஸா தண்ஹாதி ரூபதண்ஹாதி³பே⁴தா³ தத்த² தத்த² காமப⁴வாதீ³ஸு உப்பஜ்ஜனகதண்ஹா.

ஸா தண்ஹாதி³மூலிகா கதா² அதிஸம்கி²த்தாதி தம் உபாதா³னப⁴வே ச விப⁴ஜித்வா வித்தா²ரேத்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘கத²’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தத்த² காமே பரிபு⁴ஞ்ஜிஸ்ஸாமீதி இமினா காமதண்ஹாபவத்திமாஹ, ததா² ஸக்³க³ஸம்பத்திம் அனுப⁴விஸ்ஸாமீதிஆதீ³ஹி. ஸா பன தண்ஹா யஸ்மா பு⁴ஸமாதா³னவஸேன பவத்தமானா காமுபாதா³னம் நாம ஹோதி, தஸ்மா வுத்தம் ‘‘காமுபாதா³னபச்சயா’’தி. ததே²வாதி காமுபாதா³னபச்சயா ஏவ. ப்³ரஹ்மலோகஸம்பத்திந்தி ரூபீப்³ரஹ்மலோகே ஸம்பத்திம். ‘‘ஸப்³பே³பி தேபூ⁴மகா த⁴ம்மா காமனீயட்டே²ன காமா’’தி வசனதோ ப⁴வராகோ³பி காமுபாதா³னமேவாதி கத்வா ‘‘காமுபாதா³னபச்சயா ஏவ மேத்தம் பா⁴வேதீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² மேத்தம் பா⁴வேதீதி மிஜ்ஜதி ஸினிய்ஹதீதி மேத்தா, தம் பா⁴வேதி வட்³டே⁴தீதி அத்தோ². அத² வா மேத்தா ஏதஸ்ஸ அத்தீ²தி மேத்தம், சித்தம், தம்ஸம்பயுத்தம் ஜா²னம் வா, தம் பா⁴வேதி வட்³டே⁴தி உப்பாதே³தி வாதி அத்தோ². கருணம் பா⁴வேதீதிஆதீ³ஸுபி இமினாவ நயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

ஸேஸுபாதா³னமூலிகாஸுபீதி தி³ட்டு²பாதா³னஸீலப்³ப³துபாதா³னஅத்தவாது³பாதா³னமூலிகாஸுபி யோஜனாஸு ஏஸேவ நயோதி அத்தோ². தத்தா²யம் யோஜனா – இதே⁴கச்சோ ‘‘நத்தி² பரலோகோ’’தி நத்தி²கதி³ட்டி²ம் க³ண்ஹாதி, ஸோ தி³ட்டு²பாதா³னபச்சயா காயேன து³ச்சரிதம் சரதீதிஆதி³ வுத்தனயேன யோஜேதப்³ப³ம். அபரோ ‘‘அஸுகஸ்மிம் ஸம்பத்திப⁴வே அத்தா உச்சி²ஜ்ஜதீ’’தி உச்சே²த³தி³ட்டி²ம் க³ண்ஹாதி, ஸோ தத்ரூபபத்தியா காயேன ஸுசரிதம் சரதீதிஆதி³ வுத்தனயேனேவ யோஜேதப்³ப³ம். அபரோ ‘‘ரூபீ மனோமயோ ஹுத்வா அத்தா உச்சி²ஜ்ஜதீ’’தி ரூபூபபத்தியா மக்³க³ம் பா⁴வேதி பா⁴வனாபாரிபூரியாதி ஸப்³ப³ம் வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். அபரோபி ‘‘அரூபப⁴வே உப்பஜ்ஜித்வா அத்தா உச்சி²ஜ்ஜதீ’’தி அரூபூபபத்தியா மக்³க³ம் பா⁴வேதி பா⁴வனாபாரிபூரியாதி ஸப்³ப³ம் வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். ஏதாஹியேவ அத்தவாது³பாதா³னமூலிகாபி யோஜனா ஸம்வண்ணிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏவம் தி³ட்ட²த⁴ம்மனிப்³பா³னவாத³வஸேனபி யோஜனா வேதி³தப்³பா³. அபரோ ‘‘ஸீலேன ஸுத்³தி⁴, வதேன ஸுத்³தீ⁴’’தி அஸுத்³தி⁴மக்³க³ம் ‘‘ஸுத்³தி⁴மக்³கோ³’’தி பராமஸந்தோ ஸீலப்³ப³துபாதா³னபச்சயா காயேன து³ச்சரிதம் சரதீதிஆதி³ ஸப்³ப³ம் வுத்தனயேனேவ யோஜேதப்³ப³ம்.

இதா³னி ய்வாயம் ஸம்ஸாரசக்கம் த³ஸ்ஸேந்தேன ‘‘காமப⁴வே அவிஜ்ஜா காமப⁴வே ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ ஹோதீ’’திஆதி³னா அவிஜ்ஜாதீ³னம் பச்சயபா⁴வோ ஸங்கா²ராதீ³னம் பச்சயுப்பன்னபா⁴வோ ச த³ஸ்ஸிதோ, தமேவ படிஸம்பி⁴தா³மக்³க³பாளிம் ஆனேத்வா நிக³மனவஸேன த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஏவமய’’ந்திஆதி³மாஹ. தத்த² யதா² ஸங்கா²ரா ஹேதுனிப்³ப³த்தா, ஏவம் அவிஜ்ஜாபி காமாஸவாதி³னா ஸஹேதுகா ஏவாதி ஆஹ ‘‘உபோ⁴பேதே ஹேதுஸமுப்பன்னா’’தி. பச்சயபரிக்³க³ஹேதி நாமரூபஸ்ஸ பச்சயானம் அவிஜ்ஜாதீ³னம் பரிச்சி²ஜ்ஜ க³ஹணே. நிப்பா²தே³தப்³பே³ பு⁴ம்மம். பஞ்ஞாதி கங்கா²விதரணவிஸுத்³தி⁴ஸங்கா²தா பகாரதோ ஜானனா. த⁴ம்மட்டி²திஞாணந்தி திட்ட²ந்தி ஏத்த² ப²லத⁴ம்மா ததா³யத்தவுத்திதாயாதி டி²தி, காரணம், த⁴ம்மானம் டி²தி த⁴ம்மட்டி²தி, த⁴ம்மட்டி²தியா ஞாணம் த⁴ம்மட்டி²திஞாணம், பச்சயஞாணந்தி அத்தோ², படிச்சஸமுப்பாதா³வபோ³தோ⁴தி வுத்தம் ஹோதி. காமஞ்சேத்த² பச்சயபரிக்³க³ஹே பஞ்ஞாயேவ த⁴ம்மட்டி²திஞாணம், ஸங்கா²ரேஸு பன அதி³ட்டே²ஸு அவிஜ்ஜாய ஸங்கா²ரானம் பச்சயபா⁴வோ ந ஸக்கா த³ட்டு²ந்தி ‘‘ஸங்கா²ரா ஹேதுஸமுப்பன்னா’’தி பச்சயுப்பன்னத⁴ம்மானம்பி க³ஹணம் கதந்தி வேதி³தப்³ப³ம். உபோ⁴பேதே ஹேதுஸமுப்பன்னாதி இத³ம் பன உபி⁴ன்னம்பி பச்சயுப்பன்னபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதுகாமதாய வுத்தம். இத³ஞ்ச த⁴ம்மட்டி²திஞாணம் யஸ்மா அத்³த⁴த்தயே கங்கா²மலவிதரணவஸேன பவத்ததி, தஸ்மா ‘‘அதீதம்பி அத்³தா⁴ன’’ந்திஆதி³ வுத்தம். ஏதேன நயேன ஸப்³ப³பதா³னி வித்தா²ரேதப்³பா³னீதி ஏதேன நயேன ‘‘அவிஜ்ஜா ஹேதூ’’திஆதி³னா அவிஜ்ஜாயம் வுத்தனயேன ‘‘ஸங்கா²ரா ஹேது, விஞ்ஞாணம் ஹேதுஸமுப்பன்ன’’ந்திஆதி³னா ஸப்³ப³பதா³னி வித்தா²ரேதப்³பா³னி.

ஸம்கி²ப்பந்தி ஏத்த² அவிஜ்ஜாத³யோ விஞ்ஞாணாத³யோ சாதி ஸங்கே²போ, ஹேது விபாகோ ச. அத² வா ஹேதுவிபாகோதி ஸம்கி²ப்பதீதி ஸங்கே²போ, அவிஜ்ஜாத³யோ விஞ்ஞாணாத³யோ ச. ஸங்கே²பபா⁴வஸாமஞ்ஞேன பன ஏகவசனம் கதந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். தே பன ஸங்கே²பா அதீதே ஹேது, ஏதரஹி விபாகோ, ஏதரஹி ஹேது, ஆயதிம் விபாகோதி ஏவம் காலவிபா⁴கே³ன சத்தாரோ ஜாதா, தேனாஹ ‘‘புரிமஸங்கே²போ சேத்த² அதீதோ அத்³தா⁴’’திஆதி³. பச்சுப்பன்னோ அத்³தா⁴தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தண்ஹுபாதா³னப⁴வா க³ஹிதாவ ஹோந்தீதி ஏத்த² அவிஜ்ஜாக³ஹணேன கிலேஸபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ தண்ஹுபாதா³னா க³ஹிதா, ஸங்கா²ரக்³க³ஹணேன கம்மபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ ப⁴வோ க³ஹிதோ, அவிஜ்ஜாஸங்கா²ரானம் தேஹி வினா ஸகிச்சாகரணதோ ச தண்ஹுபாதா³னப⁴வா க³ஹிதாவ ஹோந்தி. அத² வா அவித்³வா பரிதஸ்ஸதி, பரிதஸிதோ உபாதி³யதி, தஸ்ஸுபாதா³னபச்சயா ப⁴வோ, தஸ்மா தண்ஹுபாதா³னப⁴வாபி க³ஹிதா ஹோந்தி. ததா² ச வுத்தம் –

‘‘புரிமகம்மப⁴வஸ்மிம் மோஹோ அவிஜ்ஜா, ஆயூஹனா ஸங்கா²ரா. நிகந்தி தண்ஹா, உபக³மனம் உபாதா³னம், சேதனா ப⁴வோ, இதி இமே பஞ்ச த⁴ம்மா புரிமகம்மப⁴வஸ்மிம் இத⁴ படிஸந்தி⁴யா பச்சயா’’தி (படி. ம. 1.47).

தத்த² (விப⁴. அட்ட². 242; படி. ம. அட்ட². 1.1.47) புரிமகம்மப⁴வஸ்மிந்தி புரிமே கம்மப⁴வே, அதீதஜாதியம் கம்மப⁴வே கரியமானேதி அத்தோ². மோஹோ அவிஜ்ஜாதி யோ ததா³ து³க்கா²தீ³ஸு மோஹோ யேன மூள்ஹோ கம்மம் கரோதி, ஸா அவிஜ்ஜா. ஆயூஹனா ஸங்கா²ராதி தம் கம்மம் கரோதோ யா புரிமசேதனாயோ, யதா² ‘‘தா³னம் த³ஸ்ஸாமீ’’தி சித்தம் உப்பாதே³த்வா மாஸம்பி ஸம்வச்ச²ரம்பி தா³னூபகரணானி ஸஜ்ஜேந்தஸ்ஸ உப்பன்னா புரிமசேதனாயோ, படிக்³கா³ஹகானம் பன ஹத்தே² த³க்கி²ணம் பதிட்டா²பயதோ சேதனா ப⁴வோதி வுச்சதி. ஏகாவஜ்ஜனேஸு வா ச²ஸு ஜவனேஸு சேதனா ஆயூஹனஸங்கா²ரா நாம, ஸத்தமா ப⁴வோ. யா காசி வா பன சேதனா ப⁴வோ, ஸம்பயுத்தா ஆயூஹனஸங்கா²ரா நாம. நிகந்தி தண்ஹாதி யா கம்மம் கரோந்தஸ்ஸ தஸ்ஸ ப²லே உபபத்திப⁴வே நிகாமனா பத்த²னா, ஸா தண்ஹா நாம. உபக³மனம் உபாதா³னந்தி யம் கம்மப⁴வஸ்ஸ பச்சயபூ⁴தம் ‘‘இத³ம் கத்வா அஸுகஸ்மிம் நாம டா²னே காமே ஸேவிஸ்ஸாமி உச்சி²ஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’திஆதி³னா நயேன பவத்தம் உபக³மனம் க³ஹணம் பராமஸனம், இத³ம் உபாதா³னம் நாம. சேதனா ப⁴வோதி ‘‘தம் கம்மம் கரோதோ யா புரிமா சேதனாயோ’’திஆதி³னா ஹேட்டா² வுத்தேஸு தீஸு அத்த²விகப்பேஸு யா சேதனா ப⁴வோதி வுத்தா, ஸா சேதனா ப⁴வோதி ஏவமத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

இதா³னி ஸப்³பே³பேதே அவிஜ்ஜாத³யோ த⁴ம்மே த்³வீஹி வட்டேஹி ஸங்க³ஹேத்வா த³ஸ்ஸேதுகாமோ ஆஹ ‘‘இமே பஞ்ச த⁴ம்மா அதீதே கம்மவட்ட’’ந்தி. ஏத்த² ச நிப்பரியாயதோ ஸங்கா²ரா ப⁴வோ ச கம்மம், அவிஜ்ஜாத³யோ பன கம்மஸஹாயதாய கம்மஸரிக்க²கா தது³பகாரகா சாதி கம்மந்தி வுத்தா. அவிஜ்ஜாத³யோ ஹி விபாகத⁴ம்மத⁴ம்மதாய கம்மஸரிக்க²கா ஸஹஜாதகோடியா உபனிஸ்ஸயகோடியா ச கம்மஸ்ஸ ச உபகாரகா. கம்மமேவ ச அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்ப³ந்த⁴ம் ஹுத்வா புனப்புனம் பரிவத்தனட்டே²ன கம்மவட்டம். விஞ்ஞாணாத³யோ பஞ்சாதி விஞ்ஞாணாத³யோ வேத³னாபரியந்தா பஞ்ச ஏதரஹி இதா³னி இமஸ்மிம் அத்தபா⁴வேதி வுத்தம் ஹோதி. அவிஜ்ஜாஸங்கா²ரா க³ஹிதாவ ஹோந்தீதி ஏத்தா²பி புப்³பே³ விய கிலேஸகம்மபா⁴வஸாமஞ்ஞதோ தண்ஹுபாதா³னக்³க³ஹணேன அவிஜ்ஜா க³ஹிதா, ப⁴வக்³க³ஹணேன ஸங்கா²ரா க³ஹிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அத² வா ப⁴வே க³ஹிதே தஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴கா³ தம்ஸம்பயுத்தா வா ஸங்கா²ரா க³ஹிதாவ ஹோந்தி, தண்ஹுபாதா³னக்³க³ஹணேன ச தம்ஸம்பயுத்தா யாய வா மூள்ஹோ கம்மம் கரோதி, ஸா அவிஜ்ஜாவ ஹோதீதி தண்ஹுபாதா³னப⁴வக்³க³ஹணேன அவிஜ்ஜாஸங்கா²ரா க³ஹிதாவ ஹோந்தி. தேனேவ வுத்தம் –

‘‘இத⁴ பரிபக்கத்தா ஆயதனானம் மோஹோ அவிஜ்ஜா, ஆயூஹனா ஸங்கா²ரா, நிகந்தி தண்ஹா, உபக³மனம் உபாதா³னம், சேதனா ப⁴வோ, இதி இமே பஞ்ச த⁴ம்மா இத⁴ கம்மப⁴வஸ்மிம் ஆயதிம் படிஸந்தி⁴யா பச்சயா’’தி (படி. ம. 1.47).

தத்த² இத⁴ பரிபக்கத்தா ஆயதனானந்தி பரிபக்காயதனஸ்ஸ கம்மகரணகாலே ஸம்மோஹோ த³ஸ்ஸிதோ. ஸேஸம் ஹேட்டா² வுத்தனயமேவ.

விஞ்ஞாணனாமரூபஸளாயதனப²ஸ்ஸவேத³னானம் ஜாதிஜராப⁴ங்கா³வத்தா² ஜாதிஜராமரணந்தி வுத்தாதி அவத்தா²னம் க³ஹணேன அவத்தா²வந்தா க³ஹிதாவ ஹோந்தி தத³வினாபா⁴வதோதி ஆஹ ‘‘ஜாதிஜராமரணாபதே³ஸேன விஞ்ஞாணாதீ³னம் நித்³தி³ட்ட²த்தா’’தி. அபதே³ஸேனாதி ஜாதிஜராமரணானம் கத²னேன. இமேதி விஞ்ஞாணாத³யோ. ஆயதிம் விபாகவட்டந்தி பச்சுப்பன்னஹேதுதோ பா⁴வீனம் அனாக³தானம் க³ஹிதத்தா. தேதி அவிஜ்ஜாத³யோ. ஆகாரதோதி ஸரூபதோ அவுத்தாபி தஸ்மிம் தஸ்மிம் ஸங்க³ஹே ஆகிரீயந்தி அவிஜ்ஜாஸங்கா²ராதி³க்³க³ஹணேஹி பகாஸீயந்தீதி ஆகாரா, அதீதஹேதுஆதீ³னம் வா பகாரா ஆகாரா. ததோ ஆகாரதோ. வீஸதிவிதா⁴ ஹோந்தீதி அதீதே ஹேதுபஞ்சகாதி³பே⁴த³தோ வீஸதிவிதா⁴ ஹோந்தி.

ஸங்கா²ரவிஞ்ஞாணானஞ்சேத்த² அந்தரா ஏகோ ஸந்தீ⁴தி ஹேதுதோ ப²லஸ்ஸ அவிச்சே²த³ப்பவத்திபா⁴வதோ ஹேதுப²லஸ்ஸ ஸம்ப³ந்த⁴பூ⁴தோ ஏகோ ஸந்தி⁴, ததா² ப⁴வஜாதீனமந்தரா. வேத³னாதண்ஹானமந்தரா பன ப²லதோ ஹேதுனோ அவிச்சே²த³ப்பவத்திபா⁴வதோ ப²லஹேதுஸம்ப³ந்த⁴பூ⁴தோ ஏகோ ஸந்தி⁴. ப²லபூ⁴தோபி ஹி த⁴ம்மோ அஞ்ஞஸ்ஸ ஹேதுஸபா⁴வஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ பச்சயோ ஹோதீதி.

இதீதி வுத்தப்பகாரபராமஸனம். தேனாஹ ‘‘சதுஸங்கே²ப’’ந்திஆதி³. ஸப்³பா³காரதோதி இத⁴ வுத்தேஹி ச அவுத்தேஹி ச படிச்சஸமுப்பாத³விப⁴ங்கே³ அனந்தனயஸமந்தபட்டா²னாதீ³ஸு ச ஆக³தேஹி ஸப்³பே³ஹி ஆகாரேஹி. ஜானாதீதி அவபு³ஜ்ஜ²தி. பஸ்ஸதீதி த³ஸ்ஸனபூ⁴தேன ஞாணசக்கு²னா பச்சக்க²தோ பஸ்ஸதி. அஞ்ஞாதி படிவிஜ்ஜ²தீதி தேஸம்யேவ வேவசனம். தந்தி தம் ஜானனம். ஞாதட்டே²னாதி யதா²ஸபா⁴வதோ ஜானனட்டே²ன. பஜானனட்டே²னாதி அனிச்சாதீ³ஹி பகாரேஹி படிவிஜ்ஜ²னட்டே²ன.

இதா³னி யத³த்த²மித³ம் ப⁴வசக்கம் இதா⁴னீதம், தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘இமினா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தே த⁴ம்மேதி தே அவிஜ்ஜாதி³கே த⁴ம்மே. யதா²பூ⁴தம் ஞத்வாதி மஹாவஜிரஞாணேன யாதா²வதோ ஜானித்வா. நிப்³பி³ந்த³ந்தோதி ப³லவவிபஸ்ஸனாய நிப்³பி³ந்த³ந்தோ. விரஜ்ஜந்தோ விமுச்சந்தோதி அரியமக்³கே³ஹி விரஜ்ஜந்தோ விமுச்சந்தோ. அரே ஹனீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தத்த² யதா³ ப⁴க³வா விரஜ்ஜதி விமுச்சதி, ததா³ அரே ஹனதி நாம. ததோ பரம் பன அபி⁴ஸம்பு³த்³த⁴க்க²ணம் க³ஹேத்வா வுத்தம் ‘‘ஹனி விஹனி வித்³த⁴ம்ஸேஸீ’’தி. ஏவம்பி அரானம் ஹதத்தா அரஹந்தி ஏவம் இமினாபி பகாரேன யதா²வுத்தஸம்ஸாரசக்கஸ்ஸ ஸங்கா²ராதி³அரானம் ஹதத்தா அரஹம். ஏத்தே²த³ம் வுச்சதி –

‘‘அரா ஸம்ஸாரசக்கஸ்ஸ, ஹதா ஞாணாஸினா யதோ;

லோகனாதே²ன தேனேஸ, அரஹந்தி பவுச்சதீ’’தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.128);

அக்³க³த³க்கி²ணேய்யத்தாதி உத்தமத³க்கி²ணேய்யபா⁴வதோ. சக்கவத்தினோ அசேதனே சக்கரதனே உப்பன்னே தத்தே²வ லோகோ பூஜம் கரோதி, அஞ்ஞத்த² பூஜாவிஸேஸா பச்சி²ஜ்ஜந்தி, கிமங்க³ம் பன ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ உப்பன்னேதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘உப்பன்னே ததா²க³தே’’திஆதி³மாஹ. ‘‘ஏகேகம் த⁴ம்மக்க²ந்த⁴ம் ஏகேகவிஹாரேன பூஜேஸ்ஸாமீ’’தி வுத்தேபி ஸத்தா²ரம்யேவ உத்³தி³ஸ்ஸ கதத்தா ‘‘ப⁴க³வந்தம் உத்³தி³ஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். கோ பன வாதோ³ அஞ்ஞேஸம் பூஜாவிஸேஸானந்தி யதா²வுத்ததோ அஞ்ஞேஸம் அமஹேஸக்கே²ஹி தே³வமனுஸ்ஸேஹி கரியமானானம் நாதிஉளாரானம் பூஜாவிஸேஸானம் அரஹபா⁴வே கா நாம கதா². பச்சயாதீ³னம் அரஹத்தாபி அரஹந்தி யதா²வுத்தசீவராதி³பச்சயானம் பூஜாவிஸேஸஸ்ஸ ச அக்³க³த³க்கி²ணேய்யபா⁴வேன அனுச்ச²விகத்தாபி அரஹம். இமஸ்ஸபி அத்த²ஸ்ஸ ஸுக²க்³க³ஹணத்த²ம் இத³ம் வுச்சதி –

‘‘பூஜாவிஸேஸம் ஸஹ பச்சயேஹி,

யஸ்மா அயம் அரஹதி லோகனாதோ²;

அத்தா²னுரூபம் அரஹந்தி லோகே,

தஸ்மா ஜினோ அரஹதி நாமமேத’’ந்தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.129);

அஸிலோகப⁴யேனாதி அகித்திப⁴யேன, அயஸப⁴யேன க³ரஹாப⁴யேனாதி வுத்தம் ஹோதி. ரஹோ பாபம் கரோந்தீதி ‘‘மா நம் கோசி ஜஞ்ஞா’’தி ரஹஸி பாபம் கரோந்தி. ஏவமேஸ ந கதா³சி கரோதீதி ஏஸ ப⁴க³வா பாபஹேதூனம் போ³தி⁴மண்டே³யேவ ஸுப்பஹீனத்தா கதா³சிபி ஏவம் ந கரோதி. ஹோதி சேத்த² –

‘‘யஸ்மா நத்தி² ரஹோ நாம, பாபகம்மேஸு தாதி³னோ;

ரஹாபா⁴வேன தேனேஸ, அரஹம் இதி விஸ்ஸுதோ’’தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.130);

இதா³னி ஸுக²க்³க³ஹணத்த²ம் யதா²வுத்தமத்த²ம் ஸப்³ப³ம்பி ஸங்க³ஹேத்வா த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ஹோதி சேத்தா²’’திஆதி³. கிலேஸாரீன ஸோ முனீதி ஏத்த² கா³தா²ப³ந்த⁴ஸுக²த்த²ம் நிக்³க³ஹீதலோபோ த³ட்ட²ப்³போ³, கிலேஸாரீனம் ஹதத்தாதி அத்தோ². பச்சயாதீ³ன சாரஹோதி ஏத்தா²பி நிக்³க³ஹீதலோபோ வுத்தனயேனேவ த³ட்ட²ப்³போ³.

அரஹந்தி ஏத்த² அயமபரோபி நயோ த³ட்ட²ப்³போ³ – ஆரகாதி அரஹம், ஸுவிதூ³ரபா⁴வதோ இச்சேவ அத்தோ². குதோ பன ஸுவிதூ³ரபா⁴வதோதி? யே அபா⁴விதகாயா அபா⁴விதஸீலா அபா⁴விதசித்தா அபா⁴விதபஞ்ஞா, ததோ ஏவ அப்பஹீனராக³தோ³ஸமோஹா அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதா³ அரியத⁴ம்மே அவினீதா அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அத³ஸ்ஸாவினோ அப்படிபன்னா மிச்சா²படிபன்னா ச, ததோ ஸுவிதூ³ரபா⁴வதோ. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா –

‘‘ஸங்கா⁴டிகண்ணே சேபி மே, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² க³ஹேத்வா பிட்டி²தோ பிட்டி²தோ அனுப³ந்தோ⁴ அஸ்ஸ பாதே³ பாத³ம் நிக்கி²பந்தோ, ஸோ ச ஹோதி அபி⁴ஜ்ஜா²லு காமேஸு திப்³ப³ஸாராகோ³ ப்³யாபன்னசித்தோ பது³ட்ட²மனஸங்கப்போ முட்ட²ஸ்ஸதி அஸம்பஜானோ அஸமாஹிதோ விப்³ப⁴ந்தசித்தோ பாகதிந்த்³ரியோ, அத² கோ² ஸோ ஆரகாவ மய்ஹம், அஹஞ்ச தஸ்ஸ. தம் கிஸ்ஸ ஹேது? த⁴ம்மஞ்ஹி ஸோ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² ந பஸ்ஸதி, த⁴ம்மம் அபஸ்ஸந்தோ ந மம் பஸ்ஸதீ’’தி (இதிவு. 92).

யதா²வுத்தபுக்³க³லா ஹி ஸசேபி ஸாயம்பாதம் ஸத்து² ஸந்திகாவசராவ ஸியும், ந தே தாவதா ‘‘ஸத்து² ஸந்திகா’’தி வத்தப்³பா³, ததா² ஸத்தா²பி நேஸம். இதி அஸப்புரிஸானம் ஆரகா தூ³ரேதி அரஹம். தேனேத³ம் வுச்சதி –

‘‘ஸம்மா ந படிபஜ்ஜந்தி, யே நிஹீனாஸயா நரா;

ஆரகா தேஹி ப⁴க³வா, தூ³ரே தேனாரஹம் மதோ’’தி.

ததா² ஆரகாதி அரஹம், ஆஸன்னபா⁴வதோதி அத்தோ². குதோ பன ஆஸன்னபா⁴வதோதி? யே பா⁴விதகாயா பா⁴விதஸீலா பா⁴விதசித்தா பா⁴விதபஞ்ஞா, ததோ ஏவ பஹீனராக³தோ³ஸமோஹா அரியத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதா³ அரியத⁴ம்மே ஸுவினீதா அரியத⁴ம்மஸ்ஸ த³ஸ்ஸாவினோ ஸம்மாபடிபன்னா, ததோ ஆஸன்னபா⁴வதோ. வுத்தம்பி சேதம் ப⁴க³வதா –

‘‘யோஜனஸதே சேபி மே, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² விஹரேய்ய, ஸோ ச ஹோதி அனபி⁴ஜ்ஜா²லு காமேஸு ந திப்³ப³ஸாராகோ³ அப்³யாபன்னசித்தோ அபது³ட்ட²மனஸங்கப்போ உபட்டி²தஸ்ஸதி ஸம்பஜானோ ஸமாஹிதோ ஏகக்³க³சித்தோ ஸம்வுதிந்த்³ரியோ, அத² கோ² ஸோ ஸந்திகேவ மய்ஹம், அஹஞ்ச தஸ்ஸ. தம் கிஸ்ஸ ஹேது? த⁴ம்மஞ்ஹி ஸோ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² பஸ்ஸதி, த⁴ம்மம் பஸ்ஸந்தோ மம் பஸ்ஸதீ’’தி (இதிவு. 92).

ததா²ரூபா ஹி புக்³க³லா ஸத்து² யோஜனஸதந்தரிகாபி ஹோந்தி, ந தாவதா தே ‘‘ஸத்து² தூ³ரசாரினோ’’தி வத்தப்³பா³, ததா² ஸத்தா²பி நேஸம். இதி ஸப்புரிஸானம் ஆரகா ஆஸன்னேதி அரஹம். தேனேத³ம் வுச்சதி –

‘‘யே ஸம்மா படிபஜ்ஜந்தி, ஸுப்பணீதாதி⁴முத்திகா;

ஆரகா தேஹி ஆஸன்னே, தேனாபி அரஹம் ஜினோ’’தி.

யே இமே ராகா³த³யோ பாபத⁴ம்மா யஸ்மிம் ஸந்தானே உப்பஜ்ஜந்தி, தஸ்ஸ தி³ட்ட²த⁴ம்மிகம்பி ஸம்பராயிகம்பி அனத்த²ம் ஆவஹந்தி, நிப்³பா³னகா³மினியா படிபதா³ய ஏகம்ஸேனேவ உஜுவிபச்சனீகபூ⁴தா ச, தே அத்தஹிதம் பரஹிதஞ்ச பரிபூரேதும் ஸம்மா படிபஜ்ஜந்தேஹி ஸாதூ⁴ஹி தூ³ரதோ ரஹிதப்³பா³ பரிச்சஜிதப்³பா³ பஹாதப்³பா³தி ரஹா நாம, தே ச யஸ்மா ப⁴க³வதோ போ³தி⁴மூலேயேவ அரியமக்³கே³ன ஸப்³ப³ஸோ பஹீனா ஸுஸமுச்சி²ன்னா. யதா²ஹ –

‘‘ததா²க³தஸ்ஸ கோ², ப்³ராஹ்மண, ராகோ³ பஹீனோ தோ³ஸோ மோஹோ, ஸப்³பே³பி பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா பஹீனா உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா’’தி (பாரா. 9).

தஸ்மா ஸப்³ப³ஸோ ந ஸந்தி ஏதஸ்ஸ ரஹாதி அரஹோதி வத்தப்³பே³ ஓகாரஸ்ஸ ஸானுஸாரம் அகாராதே³ஸம் கத்வா ‘‘அரஹ’’ந்தி வுத்தம். தேனேத³ம் வுச்சதி –

‘‘பாபத⁴ம்மா ரஹா நாம, ஸாதூ⁴ஹி ரஹிதப்³ப³தோ;

தேஸம் ஸுட்டு² பஹீனத்தா, ப⁴க³வா அரஹம் மதோ’’தி.

யே தே ஸப்³ப³ஸோ பரிஞ்ஞாதக்க²ந்தா⁴ பஹீனகிலேஸா பா⁴விதமக்³கா³ ஸச்சி²கதனிரோதா⁴ அரஹந்தோ கீ²ணாஸவா, யே ச ஸேகா² அப்பத்தமானஸா அனுத்தரம் யோக³க்கே²மம் பத்த²யமானா விஹரந்தி, யே ச பரிஸுத்³த⁴ப்பயோகா³ கல்யாணஜ்ஜா²ஸயா ஸத்³தா⁴ஸீலஸுதாதி³கு³ணஸம்பன்னா புக்³க³லா, தேஹி ந ரஹிதப்³போ³ ந பரிச்சஜிதப்³போ³, தே ச ப⁴க³வதாதி அரஹம். ததா² ஹி அரியபுக்³க³லா ஸத்தா²ரா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸ்ஸ பச்சக்க²கரணதோ ஸத்து² த⁴ம்மஸரீரேன அவிரஹிதாவ ஹோந்தி. யதா²ஹ ஆயஸ்மா பிங்கி³யோ –

‘‘பஸ்ஸாமி நம் மனஸா சக்கு²னாவ,

ரத்திந்தி³வம் ப்³ராஹ்மண அப்பமத்தோ;

நமஸ்ஸமானோ விவஸேமி ரத்திம்,

தேனேவ மஞ்ஞாமி அவிப்பவாஸம்.

‘‘ஸத்³தா⁴ ச பீதி ச மனோ ஸதி ச,

நாபேந்திமே கோ³தமஸாஸனம்ஹா;

யம் யம் தி³ஸம் வஜதி பூ⁴ரிபஞ்ஞோ,

ஸ தேன தேனேவ நதோஹமஸ்மீ’’தி. (ஸு. நி. 1148-1149);

தேனேவ ச தே அஞ்ஞம் ஸத்தா²ரம் ந உத்³தி³ஸந்தி. யதா²ஹ –

‘‘அட்டா²னமேதம், பி⁴க்க²வே, அனவகாஸோ, யம் தி³ட்டி²ஸம்பன்னோ புக்³க³லோ அஞ்ஞம் ஸத்தா²ரம் உத்³தி³ஸேய்ய, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி (ம. நி. 3.128; அ. நி. 1.276).

கல்யாணபுது²ஜ்ஜனாபி யேபு⁴ய்யேன ஸத்த²ரி நிச்சலஸத்³தா⁴ ஏவ ஹோந்தி. இதி ஸுப்படிபன்னேஹி புரிஸவிஸேஸேஹி அவிரஹிதப்³ப³தோ தேஸஞ்ச அவிரஹனதோ ந ஸந்தி ஏதஸ்ஸ ரஹா பரிச்சஜனகா, நத்தி² வா ஏதஸ்ஸ ரஹா ஸாதூ⁴ஹி பரிச்சஜிதப்³ப³தாதி அரஹம். தேனேத³ம் வுச்சதி –

‘‘யே ஸச்சி²கதஸத்³த⁴ம்மா, அரியா ஸுத்³த⁴கோ³சரா;

ந தேஹி ரஹிதோ ஹோதி, நாதோ² தேனாரஹம் மதோ’’தி.

ரஹோதி ச க³மனம் வுச்சதி, ப⁴க³வதோ ச நானாக³தீஸு பரிப்³ப⁴மனஸங்கா²தம் ஸம்ஸாரே க³மனம் நத்தி² கம்மக்க²யகரேன அரியமக்³கே³ன போ³தி⁴மூலேயேவ ஸப்³ப³ஸோ ஸஸம்பா⁴ரஸ்ஸ கம்மவட்டஸ்ஸ வித்³த⁴ம்ஸிதத்தா. யதா²ஹ –

‘‘யேன தே³வூபபத்யஸ்ஸ, க³ந்த⁴ப்³போ³ வா விஹங்க³மோ;

யக்க²த்தம் யேன க³ச்சே²ய்யம், மனுஸ்ஸத்தஞ்ச அப்³ப³ஜே;

தே மய்ஹம் ஆஸவா கீ²ணா, வித்³த⁴ஸ்தா வினளீகதா’’தி. (அ. நி. 4.36);

ஏவம் நத்தி² ஏதஸ்ஸ ரஹோ க³மனம் க³தீஸு பச்சாஜாதீதிபி அரஹம். தேனேத³ம் வுச்சதி –

‘‘ரஹோ வா க³மனம் யஸ்ஸ, ஸம்ஸாரே நத்தி² ஸப்³ப³ஸோ;

பஹீனஜாதிமரணோ, அரஹம் ஸுக³தோ மதோ’’தி.

பாஸம்ஸத்தா வா ப⁴க³வா அரஹம். அக்க²ரசிந்தகா ஹி பஸம்ஸாயம் அரஹஸத்³த³ம் வண்ணேந்தி. பாஸம்ஸபா⁴வோ ச ப⁴க³வதோ அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதோ யதா²பு⁴ச்சகு³ணாதி⁴க³தோ ஸதே³வகே லோகே ஸுப்பதிட்டி²தோ. ததா² ஹேஸ அனுத்தரேன ஸீலேன அனுத்தரேன ஸமாதி⁴னா அனுத்தராய பஞ்ஞாய அனுத்தராய விமுத்தியா அஸமோ அஸமஸமோ அப்படிமோ அப்படிபா⁴கோ³ அப்படிபுக்³க³லோதி ஏவம் தஸ்மிம் தஸ்மிம் கு³ணே விப⁴ஜித்வா வுச்சமானே பண்டி³தபுரிஸேஹி தே³வேஹி ப்³ரஹ்மேஹி ப⁴க³வதா வா பன பரியோஸாபேதும் அஸக்குணேய்யரூபோ. இதி பாஸம்ஸத்தாபி ப⁴க³வா அரஹம். தேனேத³ம் வுச்சதி –

‘‘கு³ணேஹி ஸதி³ஸோ நத்தி², யஸ்மா லோகே ஸதே³வகே;

தஸ்மா பாஸம்ஸியத்தாபி, அரஹம் த்³விபது³த்தமோ’’தி.

ஸப்³ப³ஸங்க³ஹவஸேன பன –

ஆரகா மந்த³பு³த்³தீ⁴னம், ஆரகா ச விஜானதம்;

ரஹானம் ஸுப்பஹீனத்தா, விதூ³னமரஹேய்யதோ;

ப⁴வேஸு ச ரஹாபா⁴வா, பாஸம்ஸா அரஹம் ஜினோதி.

ஏத்தாவதா ச ‘‘அரஹ’’ந்தி பத³ஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸோ அத்தோ² விப⁴த்தோ ஹோதி.

இதா³னி ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴தி இமஸ்ஸ அத்த²ம் விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ஸம்மா ஸாமஞ்சா’’திஆதி³. தத்த² ஸம்மாதி அவிபரீதம். ஸாமந்தி ஸயமேவ, அபரனேய்யோ ஹுத்வாதி அத்தோ². ஸம்பு³த்³தோ⁴தி ஹி ஏத்த² ஸம்-ஸத்³தோ³ ஸயந்தி ஏதஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ போ³த⁴கோதி த³ட்ட²ப்³போ³. ஸப்³ப³த⁴ம்மானந்தி அனவஸேஸானம் நேய்யத⁴ம்மானம். கத²ம் பனேத்த² ஸப்³ப³த⁴ம்மானந்தி அயம் விஸேஸோ லப்³ப⁴தீதி? ஏகதே³ஸஸ்ஸ அக்³க³ஹணதோ. பதே³ஸக்³க³ஹணே ஹி அஸதி க³ஹேதப்³ப³ஸ்ஸ நிப்பதே³ஸதாவ விஞ்ஞாயதி யதா² ‘‘தி³க்கி²தோ ந த³தா³தீ’’தி. ஏவஞ்ச கத்வா அத்த²விஸேஸனபேக்கா² கத்தரி ஏவ பு³த்³த⁴ஸத்³த³ஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³ கம்மவசனிச்சா²ய அபா⁴வதோ. ‘‘ஸம்மா ஸாமஞ்ச பு³த்³த⁴த்தா ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴’’தி ஏத்தகமேவ ஹி இத⁴ ஸத்³த³தோ லப்³ப⁴தி, ‘‘ஸப்³ப³த⁴ம்மான’’ந்தி இத³ம் பன அத்த²தோ லப்³ப⁴மானம் க³ஹேத்வா வுத்தம். ந ஹி பு³ஜ்ஜ²னகிரியா அவிஸயா யுஜ்ஜதி.

இதா³னி தஸ்ஸா விஸயம் ‘‘ஸப்³ப³த⁴ம்மே’’தி ஸாமஞ்ஞதோ வுத்தம் விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அபி⁴ஞ்ஞேய்யே த⁴ம்மே’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அபி⁴ஞ்ஞேய்யேதி அனிச்சாதி³தோ லக்க²ணரஸாதி³தோ ச அபி⁴விஸிட்டே²ன ஞாணேன ஜானிதப்³பே³ சதுஸச்சத⁴ம்மே. அபி⁴ஞ்ஞேய்யதோ பு³த்³தோ⁴தி அபி⁴ஞ்ஞேய்யபா⁴வதோ பு³ஜ்ஜி², புப்³ப³பா⁴கே³ விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாதீ³ஹி அதி⁴க³மக்க²ணே மக்³க³பஞ்ஞாய அபரபா⁴கே³ ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதீ³ஹி அஞ்ஞாஸீதி அத்தோ². இதோ பரேஸுபி ஏஸேவ நயோ. பரிஞ்ஞேய்யே த⁴ம்மேதி அனிச்சாதி³வஸேன பரிஜானிதப்³ப³ம் து³க்க²ம் அரியஸச்சமாஹ. பஹாதப்³பே³தி ஸமுத³யபக்கி²யே. ஸச்சி²காதப்³பே³தி நிப்³பா³னம் ஸந்தா⁴யாஹ. ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸோ பனேத்த² ஸோபாதி³ஸேஸாதி³கம் பரியாயஸித்³த⁴ம் பே⁴த³மபேக்கி²த்வா கதோ, உத்³தே³ஸோ வா அயம் சதுஸச்சத⁴ம்மானம்பி. ததா² ஹி வக்க²தி ‘‘சக்கு² து³க்க²ஸச்ச’’ந்திஆதி³. உத்³தே³ஸோ ச அவினிச்சி²தத்த²பரிச்சே²த³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ வஸேன கரீயதி. உத்³தே³ஸேன ஹி உத்³தி³ஸியமானானம் அத்தி²தாமத்தம் வுச்சதி, ந பரிச்சே²தோ³தி அபரிச்சே²தே³ன ப³ஹுவசனேன வுத்தம் யதா² ‘‘அப்பச்சயா த⁴ம்மா, அஸங்க²தா த⁴ம்மா’’தி. ஸச்சி²காதப்³பே³தி வா ப²லவிமுத்தீனம்பி க³ஹணம், ந நிப்³பா³னஸ்ஸேவாதி ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸோ கதோ. ஏவஞ்ச பா⁴வேதப்³பே³தி ஏத்த² ஜா²னானம்பி க³ஹணம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். தேனேவ சாஹாதி ஸேலப்³ராஹ்மணஸ்ஸ அத்தனோ பு³த்³த⁴பா⁴வம் ஸாதே⁴ந்தோ ஏவமாஹ.

கிம் பன ப⁴க³வா ஸயமேவ அத்தனோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴பா⁴வம் ஸாதே⁴தீதி? ஸாதே⁴தி மஹாகருணாய அஞ்ஞேஸம் அவிஸயதோ. தத்த² ‘‘ஏகோம்ஹி ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴, ஸப்³பா³பி⁴பூ⁴ ஸப்³ப³விதூ³ஹமஸ்மீ’’திஆதீ³னி (ம. நி. 2.341; மஹாவ. 11) ஸுத்தபதா³னி, இத³மேவ ச ‘‘அபி⁴ஞ்ஞேய்ய’’ந்திஆதி³ ஸுத்தபத³ம் ஏதஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ ஸாத⁴கம். தத்த² அபி⁴ஞ்ஞேய்யந்தி இமினா து³க்க²ஸச்சமாஹ, பா⁴வேதப்³ப³ந்தி மக்³க³ஸச்சம். ச-ஸத்³தோ³ பனேத்த² அவுத்தஸமுச்சயத்தோ², தேன ஸச்சி²காதப்³ப³ஸ்ஸ க³ஹணம் வேதி³தப்³ப³ம். அத² வா அபி⁴ஞ்ஞேய்யந்தி இமினாவ பாரிஸேஸஞாயேன பரிஞ்ஞேய்யத⁴ம்மே ஸச்சி²காதப்³ப³த⁴ம்மே ச த³ஸ்ஸேதி. தஸ்மா பு³த்³தோ⁴ஸ்மீதி யஸ்மா சத்தாரி ஸச்சானி மயா பு³த்³தா⁴னி, ஸச்சவினிமுத்தஞ்ச கிஞ்சி ஞேய்யம் நத்தி², தஸ்மா ஸப்³ப³ம்பி ஞேய்யம் பு³த்³தோ⁴ஸ்மி, அப்³ப⁴ஞ்ஞாஸிந்தி அத்தோ². ஸேலஸுத்தட்ட²கதா²யம் பன இத³ம் வுத்தம் –

‘‘அபி⁴ஞ்ஞேய்யந்தி விஜ்ஜா ச விமுத்தி ச. பா⁴வேதப்³ப³ம் மக்³க³ஸச்சம். பஹாதப்³ப³ம் ஸமுத³யஸச்சம். ஹேதுவசனேன பன ப²லஸித்³தி⁴தோ தேஸம் ப²லானி நிரோத⁴ஸச்சது³க்க²ஸச்சானிபி வுத்தானேவ ஹோந்தி. ஏவம் ஸச்சி²காதப்³ப³ம் ஸச்சி²கதம், பரிஞ்ஞாதப்³ப³ம் பரிஞ்ஞாதந்தி இத³ம்பேத்த² ஸங்க³ஹிதமேவாதி சதுஸச்சபா⁴வனம் சதுஸச்சபா⁴வனாப²லஞ்ச விமுத்திம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘பு³ஜ்ஜி²தப்³ப³ம் பு³ஜ்ஜி²த்வா பு³த்³தோ⁴ ஜாதோஸ்மீ’தி யுத்தஹேதுனா பு³த்³த⁴பா⁴வம் ஸாதே⁴தீ’’தி (ம. நி. அட்ட². 2.399).

தத்த² விஜ்ஜாதி மக்³க³விஜ்ஜா வுத்தா உக்கட்ட²னித்³தே³ஸேன. விமுத்தீதி ப²லவிமுத்தி. காமஞ்சேத்த² மக்³க³விஜ்ஜாபி பா⁴வேதப்³ப³பா⁴வேன க³ஹிதா, ஸப்³பே³பி பன ஸபா⁴வத⁴ம்மா அபி⁴ஞ்ஞேய்யாதி விஜ்ஜாய அபி⁴ஞ்ஞேய்யபா⁴வோ வுத்தோ. இமினாவ நயேன ஸப்³பே³ஸம்பி அபி⁴ஞ்ஞேய்யபா⁴வோ வுத்தோ ஏவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ப²லேன வினா ஹேதுபா⁴வஸ்ஸேவ அபா⁴வதோ ஹேதுவசனேன ப²லஸித்³தி⁴ வுத்தாதி வேதி³தப்³ப³ம். நிரோத⁴ஸ்ஸ ஹி ஸம்பாபனேன மக்³க³ஸ்ஸ ஹேதுபா⁴வோ, து³க்க²ஸ்ஸ நிப்³ப³த்தனேன தண்ஹாய ஸமுத³யபா⁴வோதி.

ஏவம் ஸச்சவஸேன ஸாமஞ்ஞதோ வுத்தமத்த²ம் த்³வாராரம்மணேஹி ஸத்³தி⁴ம் த்³வாரப்பவத்தத⁴ம்மேஹி சேவ க²ந்தா⁴தீ³ஹி ச ஸச்சவஸேனேவ விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அபிசா’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். மூலகாரணபா⁴வேனாதி ஸந்தேஸுபி அவிஜ்ஜாதீ³ஸு அஞ்ஞேஸு காரணேஸு தேஸம்பி மூலபூ⁴தகாரணபா⁴வேன. தண்ஹா ஹி கம்மஸ்ஸ விசித்தபா⁴வஹேதுதோ ஸஹாயபா⁴வூபக³மனதோ ச து³க்க²விசித்ததாய பதா⁴னகாரணம். ஸமுட்டா²பிகாதி உப்பாதி³கா. புரிமதண்ஹாதி புரிமப⁴வஸித்³தா⁴ தண்ஹா. உபி⁴ன்னந்தி சக்கு²ஸ்ஸ தம்ஸமுத³யஸ்ஸ ச. அப்பவத்தீதி அப்பவத்தினிமித்தம். நிரோத⁴ப்பஜானனாதி ஸச்சி²கிரியாபி⁴ஸமயவஸேன நிரோத⁴ஸ்ஸ படிவிஜ்ஜ²னா. ஏகேகபது³த்³தா⁴ரேனாதி ‘‘சக்கு²ம் சக்கு²ஸமுத³யோ சக்கு²னிரோதோ⁴’’திஆதி³னா ஏகேககோட்டா²ஸனித்³தா⁴ரணேன. தண்ஹாயபி பரிஞ்ஞேய்யபா⁴வஸப்³பா⁴வதோ உபாதா³னக்க²ந்தோ⁴க³த⁴த்தா ஸங்கா²ரது³க்க²பா⁴வதோ ச து³க்க²ஸச்சஸங்க³ஹம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ரூபதண்ஹாத³யோ ச² தண்ஹாகாயா’’தி வுத்தம், தஸ்மா வத்தமானப⁴வே தண்ஹா க²ந்த⁴பரியாபன்னத்தா ஸங்கா²ரது³க்க²பா⁴வதோ ச து³க்க²ஸச்சம். யஸ்மிம் பன அத்தபா⁴வே ஸா உப்பஜ்ஜதி, தஸ்ஸ அத்தபா⁴வஸ்ஸ மூலகாரணபா⁴வேன ஸமுட்டா²பிகா புரிமப⁴வஸித்³தா⁴ தண்ஹா ஸமுத³யஸச்சந்தி க³ஹேதப்³பா³.

கஸிணானீதி கஸிணாரம்மணிகஜ்ஜா²னானி. த்³வத்திம்ஸாகாராதி த்³வத்திம்ஸ கோட்டா²ஸா ததா³ரம்மணஜ்ஜா²னானி ச. நவ ப⁴வாதி காமப⁴வோ ரூபப⁴வோ அரூபப⁴வோ ஸஞ்ஞீப⁴வோ அஸஞ்ஞீப⁴வோ நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீப⁴வோ ஏகவோகாரப⁴வோ சதுவோகாரப⁴வோ பஞ்சவோகாரப⁴வோதி நவ ப⁴வா. தத்த² ப⁴வதீதி ப⁴வோ, காமராக³ஸங்கா²தேன காமேன யுத்தோ ப⁴வோ, காமஸங்கா²தோ வா ப⁴வோ காமப⁴வோ, ஏகாத³ஸ காமாவசரபூ⁴மியோ. காமே பஹாய ரூபராக³ஸங்கா²தேன ரூபேன யுத்தோ ப⁴வோ, ரூபஸங்கா²தோ வா ப⁴வோ ரூபப⁴வோ, ஸோளஸ ரூபாவசரபூ⁴மியோ. காமஞ்ச ரூபஞ்ச பஹாய அரூபராக³ஸங்கா²தேன அரூபேன யுத்தோ ப⁴வோ, அரூபஸங்கா²தோ வா ப⁴வோ அரூபப⁴வோ, சதஸ்ஸோ ஆருப்பபூ⁴மியோ. ஸஞ்ஞாவதம் ப⁴வோ ஸஞ்ஞீப⁴வோ, ஸஞ்ஞா வா ஏத்த² ப⁴வே அத்தீ²தி ஸஞ்ஞீப⁴வோ, ஸோ காமப⁴வோ ச அஸஞ்ஞீப⁴வமுத்தோ ரூபப⁴வோ ச நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீப⁴வமுத்தோ அரூபப⁴வோ ச ஹோதி. ந ஸஞ்ஞீப⁴வோ அஸஞ்ஞீப⁴வோ, ஸோ ரூபப⁴வேகதே³ஸோ. ஓளாரிகத்தாபா⁴வதோ நேவஸஞ்ஞா, ஸுகு²மத்தஸ்ஸ ஸப்³பா⁴வதோ நாஸஞ்ஞாதி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞா, தாய யுத்தோ ப⁴வோ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாப⁴வோ. அத² வா ஓளாரிகாய ஸஞ்ஞாய அபா⁴வா ஸுகு²மாய ச பா⁴வா நேவஸஞ்ஞா நாஸஞ்ஞா அஸ்மிம் ப⁴வேதி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாப⁴வோ, ஸோ அரூபப⁴வேகதே³ஸோ. ஏகேன ரூபக்க²ந்தே⁴ன வோகிண்ணோ ப⁴வோ, ஏகேன வா வோகாரோ அஸ்ஸ ப⁴வஸ்ஸாதி ஏகவோகாரப⁴வோ, ஸோ அஸஞ்ஞீப⁴வோ. சதூஹி அரூபக்க²ந்தே⁴ஹி வோகிண்ணோ ப⁴வோ, சதூஹி வா வோகாரோ அஸ்ஸ ப⁴வஸ்ஸாதி சதுவோகாரப⁴வோ, ஸோ அரூபப⁴வோ ஏவ. பஞ்சஹி க²ந்தே⁴ஹி வோகிண்ணோ ப⁴வோ, பஞ்சஹி வா வோகாரோ அஸ்ஸ ப⁴வஸ்ஸாதி பஞ்சவோகாரப⁴வோ, ஸோ காமப⁴வோ ச ரூபப⁴வேகதே³ஸோ ச ஹோதி. வோகாரோதி வா க²ந்தா⁴னமேதமதி⁴வசனம், தஸ்மா ஏகோ வோகாரோ அஸ்ஸ ப⁴வஸ்ஸாதி ஏகவோகாரப⁴வோதி ஏவமாதி³னாபேத்த² அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. சத்தாரி ஜா²னானீதி அக்³க³ஹிதாரம்மணவிஸேஸானி சத்தாரி ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி. விபாகஜ்ஜா²னானம் வா ஏதம் க³ஹணம். ஏத்த² ச குஸலத⁴ம்மானம் உபனிஸ்ஸயபூ⁴தா தண்ஹாஸமுட்டா²பிகா புரிமதண்ஹாதி வேதி³தப்³பா³. கிரியத⁴ம்மானம் பன யத்த² தே கிரியத⁴ம்மா உப்பஜ்ஜந்தி, தஸ்ஸ அத்தபா⁴வஸ்ஸ காரணபூ⁴தா தண்ஹா. அனுலோமதோதி ஏத்த² ‘‘ஸங்கா²ரா து³க்க²ஸச்சம், அவிஜ்ஜா ஸமுத³யஸச்ச’’ந்தி இமினா அனுக்கமேன யோஜேதப்³ப³ம்.

அனுபு³த்³தோ⁴தி பு³ஜ்ஜி²தப்³ப³த⁴ம்மஸ்ஸ அனுரூபதோ பு³த்³தோ⁴. தேனாதி யஸ்மா ஸாமஞ்ஞதோ விஸேஸதோ ச ஏகேகபது³த்³தா⁴ரேன ஸப்³ப³த⁴ம்மே பு³த்³தோ⁴, தஸ்மா வுத்தம். கிம் வுத்தந்தி ஆஹ ‘‘ஸம்மா ஸாமஞ்ச ஸப்³ப³த⁴ம்மானம் பு³த்³த⁴த்தா’’தி, ஸப்³ப³ஸ்ஸபி ஞேய்யஸ்ஸ ஸப்³பா³காரதோ அவிபரீதம் ஸயமேவ அபி⁴ஸம்பு³த்³த⁴த்தாதி அத்தோ². இமினாஸ்ஸ பரோபதே³ஸரஹிதஸ்ஸ ஸப்³பா³காரேன ஸப்³ப³த⁴ம்மாவபோ³த⁴னஸமத்த²ஸ்ஸ ஆகங்க²ப்படிப³த்³த⁴வுத்தினோ அனாவரணஞாணஸங்கா²தஸ்ஸ ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணஸ்ஸ அதி⁴க³மோ த³ஸ்ஸிதோ.

நனு ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணதோ அஞ்ஞம் அனாவரணஞாணம், அஞ்ஞதா² ‘‘ச² அஸாதா⁴ரணஞாணானி பு³த்³த⁴ஞாணானீ’’தி வசனம் விருஜ்ஜே²ய்யாதி? ந விருஜ்ஜ²தி விஸயப்பவத்திபே⁴த³வஸேன அஞ்ஞேஹி அஸாதா⁴ரணபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் ஏகஸ்ஸேவ ஞாணஸ்ஸ த்³விதா⁴ வுத்தத்தா. ஏகமேவ ஹி தம் ஞாணம் அனவஸேஸஸங்க²தாஸங்க²தஸம்முதித⁴ம்மவிஸயதாய ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம், தத்த² ச ஆவரணாபா⁴வதோ நிஸ்ஸங்க³சாரமுபாதா³ய அனாவரணஞாணந்தி வுத்தம். யதா²ஹ படிஸம்பி⁴தா³யம் (படி. ம. 1.119) ‘‘ஸப்³ப³ம் ஸங்க²தமஸங்க²தம் அனவஸேஸம் ஜானாதீதி ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம், தத்த² ஆவரணம் நத்தீ²தி அனாவரணஞாண’’ந்திஆதி³. தஸ்மா நத்தி² நேஸம் அத்த²தோ பே⁴தோ³, ஏகந்தேன சேதம் ஏவமிச்சி²தப்³ப³ம். அஞ்ஞதா² ஸப்³ப³ஞ்ஞுதானாவரணஞாணானம் ஸாதா⁴ரணதா அஸப்³ப³த⁴ம்மாரம்மணதா ச ஆபஜ்ஜேய்ய. ந ஹி ப⁴க³வதோ ஞாணஸ்ஸ அணுமத்தம்பி ஆவரணம் அத்தி², அனாவரணஞாணஸ்ஸ அஸப்³ப³த⁴ம்மாரம்மணபா⁴வே யத்த² தம் ந பவத்ததி, தத்தா²வரணஸப்³பா⁴வதோ அனாவரணபா⁴வோயேவ ந ஸியா. அத² வா பன ஹோது அஞ்ஞமேவ அனாவரணஞாணம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணதோ, இத⁴ பன ஸப்³ப³த்த² அப்படிஹதவுத்திதாய அனாவரணஞாணந்தி ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணமேவ அதி⁴ப்பேதம், தஸ்ஸ சாதி⁴க³மனேன ப⁴க³வா ஸப்³ப³ஞ்ஞூ ஸப்³ப³விதூ³ ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴தி ச வுச்சதி ந ஸகிம்யேவ ஸப்³ப³த⁴ம்மாவபோ³த⁴னதோ. ததா² ச வுத்தம் படிஸம்பி⁴தா³யம் (படி. ம. 1.162) ‘‘விமோக்க²ந்திகமேதம் பு³த்³தா⁴னம் ப⁴க³வந்தானம் போ³தி⁴யா மூலே ஸஹ ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணஸ்ஸ படிலாபா⁴ ஸச்சி²கா பஞ்ஞத்தி யதி³த³ம் பு³த்³தோ⁴’’தி. ஸப்³ப³த⁴ம்மாவபோ³த⁴னஸமத்த²ஞாணஸமதி⁴க³மேன ஹி ப⁴க³வதோ ஸந்தானே அனவஸேஸத⁴ம்மே படிவிஜ்ஜி²தும் ஸமத்த²தா அஹோஸீதி.

ஏத்தா²ஹ – கிம் பனித³ம் ஞாணம் பவத்தமானம் ஸகிம்யேவ ஸப்³ப³ஸ்மிம் விஸயே பவத்ததி, உதா³ஹு கமேனாதி. கிஞ்சேத்த² – யதி³ தாவ ஸகிம்யேவ ஸப்³ப³ஸ்மிம் விஸயே பவத்ததி, அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னஅஜ்ஜ²த்தப³ஹித்³தா⁴தி³பே⁴த³பி⁴ன்னானம் ஸங்க²தத⁴ம்மானம் அஸங்க²தஸம்முதித⁴ம்மானஞ்ச ஏகஜ்ஜ²ம் உபட்டா²னே தூ³ரதோ சித்தபடம் பேக்க²ந்தஸ்ஸ விய படிவிபா⁴கே³னாவபோ³தோ⁴ ந ஸியா, ததா² ஸதி ‘‘ஸப்³பே³ த⁴ம்மா அனத்தா’’தி விபஸ்ஸந்தானம் அனத்தாகாரேன விய ஸப்³ப³த⁴ம்மா அனிரூபிதரூபேன ப⁴க³வதோ ஞாணஸ்ஸ விஸயா ஹோந்தீதி ஆபஜ்ஜதி. யேபி ‘‘ஸப்³ப³ஞேய்யத⁴ம்மானம் டி²தலக்க²ணவிஸயம் விகப்பரஹிதம் ஸப்³ப³காலம் பு³த்³தா⁴னம் ஞாணம் பவத்ததி, தேன தே ஸப்³ப³விதூ³தி வுச்சந்தி, ஏவஞ்ச கத்வா ‘சரம் ஸமாஹிதோ நாகோ³, திட்ட²ந்தோபி ஸமாஹிதோ’தி இத³ம்பி வசனம் ஸுவுத்தம் ஹோதீ’’தி வத³ந்தி, தேஸம்பி வுத்ததோ³ஸா நாதிவத்தி, டி²தலக்க²ணாரம்மணதாய ச அதீதானாக³தஸம்முதித⁴ம்மானம் தத³பா⁴வதோ ஏகதே³ஸவிஸயமேவ ப⁴க³வதோ ஞாணம் ஸியா, தஸ்மா ஸகிம்யேவ ஞாணம் பவத்ததீதி ந யுஜ்ஜதி.

அத² கமேன ஸப்³ப³ஸ்மிம் விஸயே ஞாணம் பவத்ததீதி. ஏவம்பி ந யுஜ்ஜதி. ந ஹி ஜாதிபூ⁴மிஸபா⁴வாதி³வஸேன தி³ஸாதே³ஸகாலாதி³வஸேன ச அனேகபே⁴த³பி⁴ன்னே ஞேய்யே கமேன க³ய்ஹமானே தஸ்ஸ அனவஸேஸப்படிவேதோ⁴ ஸம்ப⁴வதி அபரியந்தபா⁴வதோ ஞேய்யஸ்ஸ. யே பன ‘‘அத்த²ஸ்ஸ அவிஸம்வாத³னதோ ஞேய்யஸ்ஸ ஏகதே³ஸம் பச்சக்க²ம் கத்வா ஸேஸேபி ஏவந்தி அதி⁴முச்சித்வா வவத்தா²பனேன ஸப்³ப³ஞ்ஞூ ப⁴க³வா, தஞ்ச ஞாணம் ந அனுமானஞாணம் ஸம்ஸயாபா⁴வதோ. ஸம்ஸயானுப³த்³த⁴ஞ்ஹி லோகே அனுமானஞாண’’ந்தி வத³ந்தி, தேஸம்பி தம் ந யுத்தம். ஸப்³ப³ஸ்ஸ ஹி அப்பச்சக்க²பா⁴வே அத்தா²விஸம்வாத³னேன ஞேய்யஸ்ஸ ஏகதே³ஸம் பச்சக்க²ம் கத்வா ஸேஸேபி ஏவந்தி அதி⁴முச்சித்வா வவத்தா²பனஸ்ஸ அஸம்ப⁴வதோ. யஞ்ஹி தம் ஸேஸம், தம் அப்பச்சக்க²ந்தி.

அத² தம்பி பச்சக்க²ம் தஸ்ஸ ஸேஸபா⁴வோ ஏவ ந ஸியாதி? ஸப்³ப³மேதம் அகாரணம். கஸ்மா? அவிஸயவிசாரணபா⁴வதோ. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா – ‘‘பு³த்³த⁴விஸயோ, பி⁴க்க²வே, அசிந்தேய்யோ ந சிந்தேதப்³போ³, யோ சிந்தேய்ய, உம்மாத³ஸ்ஸ விகா⁴தஸ்ஸ பா⁴கீ³ அஸ்ஸா’’தி (அ. நி. 4.77). இத³ம் பனேத்த² ஸன்னிட்டா²னம் – யம் கிஞ்சி ப⁴க³வதா ஞாதும் இச்சி²தம் ஸகலம் ஏகதே³ஸோ வா, தத்த² தத்த² அப்படிஹதவுத்திதாய பச்சக்க²தோ ஞாணம் பவத்ததி நிச்சஸமாதா⁴னஞ்ச விக்கே²பாபா⁴வதோ. ஞாதும் இச்சி²தஸ்ஸ ச ஸகலஸ்ஸ அவிஸயபா⁴வே தஸ்ஸ ஆகங்க²ப்படிப³த்³த⁴வுத்திதா ந ஸியா, ஏகந்தேனேவஸ்ஸா இச்சி²தப்³பா³ ‘‘ஸப்³பே³ த⁴ம்மா பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ ஆவஜ்ஜனப்படிப³த்³தா⁴ ஆகங்க²ப்படிப³த்³தா⁴ மனஸிகாரப்படிப³த்³தா⁴ சித்துப்பாத³ப்படிப³த்³தா⁴’’தி (மஹானி. 69; படி. ம. 3.5) வசனதோ. அதீதானாக³தவிஸயம்பி ப⁴க³வதோ ஞாணம் அனுமானாக³மதக்கக³ஹணவிரஹிதத்தா பச்சக்க²மேவ.

நனு ச ஏதஸ்மிம்பி பக்கே² யதா³ ஸகலம் ஞாதும் இச்சி²தம், ததா³ ஸகிம்யேவ ஸகலவிஸயதாய அனிரூபிதரூபேன ப⁴க³வதோ ஞாணம் பவத்தேய்யாதி வுத்ததோ³ஸா நாதிவத்தியேவாதி? ந, தஸ்ஸ விஸோதி⁴தத்தா. விஸோதி⁴தோ ஹி ஸோ பு³த்³த⁴விஸயோ அசிந்தேய்யோதி. அஞ்ஞதா² பசுரஜனஞாணஸமானவுத்திதாய பு³த்³தா⁴னம் ப⁴க³வந்தானம் ஞாணஸ்ஸ அசிந்தேய்யதா ந ஸியா, தஸ்மா ஸகலத⁴ம்மாரம்மணம்பி தம் ஏகத⁴ம்மாரம்மணம் விய ஸுவவத்தா²பிதேயேவ தே த⁴ம்மே கத்வா பவத்ததீதி இத³மேத்த² அசிந்தேய்யம், ‘‘யாவதகம் ஞேய்யம், தாவதகம் ஞாணம். யாவதகம் ஞாணம், தாவதகம் ஞேய்யம். ஞேய்யபரியந்திகம் ஞாணம், ஞாணபரியந்திகம் ஞேய்ய’’ந்தி (படி. ம. 3.5) ஏவமேகஜ்ஜ²ம் விஸும் ஸகிம் கமேன வா இச்சா²னுரூபம் ஸம்மா ஸாமம் ஸப்³ப³த⁴ம்மானம் பு³த்³த⁴த்தா ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴.

விஜ்ஜாஹீதி ஏத்த² விந்தி³யம் விந்த³தீதி விஜ்ஜா, யாதா²வதோ உபலப்³ப⁴தீதி அத்தோ². அத்தனோ வா படிபக்க²ஸ்ஸ விஜ்ஜ²னட்டே²ன விஜ்ஜா, தமோக்க²ந்தா⁴தி³கஸ்ஸ பதா³லனட்டே²னாதி அத்தோ². ததோ ஏவ அத்தனோ விஸயஸ்ஸ விதி³தகரணட்டே²னபி விஜ்ஜா. ஸம்பன்னத்தாதி ஸமன்னாக³தத்தா பரிபுண்ணத்தா வா, அவிகலத்தாதி அத்தோ². தத்ராதி அம்ப³ட்ட²ஸுத்தே. மனோமயித்³தி⁴யாதி ஏத்த² ‘‘இத⁴ பி⁴க்கு² இமம்ஹா காயா அஞ்ஞம் காயம் அபி⁴னிம்மினாதி ரூபிம் மனோமயம் ஸப்³ப³ங்க³பச்சங்க³ம் அஹீனிந்த்³ரிய’’ந்தி (தீ³. நி. 1.236) இமினா நயேன ஆக³தா இத்³தி⁴ ஸரீரப்³ப⁴ந்தரே அஞ்ஞஸ்ஸேவ ஜா²னமனேன நிப்³ப³த்தத்தா மனோமயஸ்ஸ ஸரீரஸ்ஸ நிப்³ப³த்திவஸேன பவத்தா மனோமயித்³தி⁴ நாம. ச² அபி⁴ஞ்ஞாதி ஆஸவக்க²யஞாணேன ஸத்³தி⁴ம் இத்³தி⁴விதா⁴தி³கா பஞ்சாபி⁴ஞ்ஞாயோ. திஸ்ஸன்னம் அட்ட²ன்னஞ்ச விஜ்ஜானம் தத்த² தத்த² ஸுத்தே க³ஹணம் வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயவஸேனாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஸத்த ஸத்³த⁴ம்மா நாம ஸத்³தா⁴ ஹிரீ ஓத்தப்பம் பா³ஹுஸச்சம் வீரியம் ஸதி பஞ்ஞா ச. யே ஸந்தா⁴ய வுத்தம் ‘‘இத⁴ பி⁴க்கு² ஸத்³தோ⁴ ஹோதி, ஹிரிமா, ஓத்தப்பீ, ப³ஹுஸ்ஸுதோ, ஆரத்³த⁴வீரியோ, உபட்டி²தஸ்ஸதி, பஞ்ஞவா ஹோதீ’’தி (தீ³. நி. 3.330). சத்தாரி ஜா²னானீதி யானி கானிசி சத்தாரி ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி.

கஸ்மா பனேத்த² ஸீலாத³யோயேவ பன்னரஸ ‘‘சரண’’ந்தி வுத்தாதி சோத³னம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘இமேயேவ ஹீ’’திஆதி³. தேன தேஸம் ஸிக்க²த்தயஸங்க³ஹதோ நிப்³பா³னுபக³மனே ஏகம்ஸதோ ஸாத⁴னபா⁴வமாஹ. இதா³னி தத³த்த²ஸாத⁴னாய ஆக³மம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘யதா²ஹா’’திஆதி³மாஹ. ப⁴க³வாதிஆதி³ வுத்தஸ்ஸேவத்த²ஸ்ஸ நிக³மனவஸேன வுத்தம். நனு சாயம் விஜ்ஜாசரணஸம்பதா³ ஸாவகேஸுபி லப்³ப⁴தீதி? கிஞ்சாபி லப்³ப⁴தி, ந பன ததா², யதா² ப⁴க³வதோதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² விஜ்ஜாஸம்பதா³’’திஆதி³ வுத்தம். ஆஸவக்க²யவிஜ்ஜாய ஸப்³ப³ஞ்ஞுபா⁴வஸித்³தி⁴தோ ஆஹ ‘‘விஜ்ஜாஸம்பதா³ ப⁴க³வதோ ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் பூரேத்வா டி²தா’’தி. சதூஸு ஜா²னேஸு அந்தோக³த⁴பா⁴வேன சரணத⁴ம்மபரியாபன்னத்தா கருணாப்³ரஹ்மவிஹாரஸ்ஸ யதா²ரஹம் தஸ்ஸ ச மஹாகருணாஸமாபத்திவஸேன அஸாதா⁴ரணஸபா⁴வஸ்ஸ ப⁴க³வதி உபலப்³ப⁴னதோ ஆஹ ‘‘சரணஸம்பதா³ மஹாகாருணிகதம் பூரேத்வா டி²தா’’தி. யதா² ஸத்தானம் அனத்த²ம் பரிவஜ்ஜேத்வா அத்தே² நியோஜனம் பஞ்ஞாய வினா ந ஹோதி, ஏவம் நேஸம் அத்தா²னத்த²ஜானனம் ஸத்து² கருணாய வினா ந ஹோதீதி உப⁴யம்பி உப⁴யத்த² ஸகிச்சகமேவ ஸியா. யத்த² பன யஸ்ஸா பதா⁴னபா⁴வோ, தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸோ ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாயா’’திஆதி³ வுத்தம். யதா² தம் விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோதி ஏத்த² தந்தி நிபாதமத்தம், யதா² அஞ்ஞோபி விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ நியோஜேதி, ததா² அயந்தி அத்தோ². தேன விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னஸ்ஸேவாயம் ஆவேணிகா படிபத்தீதி த³ஸ்ஸேதி. ஸா பனாயம் ஸத்து² விஜ்ஜாசரணஸம்பதா³ ஸாஸனஸ்ஸ நிய்யானிகதாய ஸாவகானம் ஸம்மாபடிபத்தியா ஏகந்தகாரணந்தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தேனஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² அத்தந்தபாத³யோதி ஆதி³-ஸத்³தே³ன பரந்தபஉப⁴யந்தபா க³ஹிதா. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஏத்த² ச விஜ்ஜாஸம்பதா³ய ஸத்து² பஞ்ஞாமஹத்தம் பகாஸிதம் ஹோதி, சரணஸம்பதா³ய கருணாமஹத்தம். தேஸு பஞ்ஞாய ப⁴க³வதோ த⁴ம்மரஜ்ஜப்பத்தி, கருணாய த⁴ம்மஸம்விபா⁴கோ³. பஞ்ஞாய ஸம்ஸாரது³க்க²னிப்³பி³தா³, கருணாய ஸம்ஸாரது³க்க²ஸஹனம். பஞ்ஞாய பரது³க்க²பரிஜானனம், கருணாய பரது³க்க²பதிகாராரம்போ⁴. பஞ்ஞாய பரினிப்³பா³னாபி⁴முக²பா⁴வோ, கருணாய தத³தி⁴க³மோ. பஞ்ஞாய ஸயம் தரணம், கருணாய பரேஸம் தாரணம். பஞ்ஞாய பு³த்³த⁴பா⁴வஸித்³தி⁴, கருணாய பு³த்³த⁴கிச்சஸித்³தி⁴. கருணாய வா போ³தி⁴ஸத்தபூ⁴மியம் ஸம்ஸாராபி⁴முக²பா⁴வோ, பஞ்ஞாய தத்த² அனபி⁴ரதி, ததா² கருணாய பரேஸம் அபி⁴ம்ஸாபனம், பஞ்ஞாய ஸயம் பரேஹி அபா⁴யனம். கருணாய பரம் ரக்க²ந்தோ அத்தானம் ரக்க²தி, பஞ்ஞாய அத்தானம் ரக்க²ந்தோ பரம் ரக்க²தி. ததா² கருணாய அபரந்தபோ, பஞ்ஞாய அனத்தந்தபோ, தேன அத்தஹிதாய படிபன்னாதீ³ஸு சதூஸு புக்³க³லேஸு சதுத்த²புக்³க³லபா⁴வோ ஸித்³தோ⁴ ஹோதி. ததா² கருணாய லோகனாத²தா, பஞ்ஞாய அத்தனாத²தா. கருணாய சஸ்ஸ நின்னதாபா⁴வோ, பஞ்ஞாய உன்னமாபா⁴வோ. ததா² கருணாய ஸப்³ப³ஸத்தேஸு ஜனிதானுக்³க³ஹோ, பஞ்ஞானுக³தத்தா ந ச ந ஸப்³ப³த்த² விரத்தசித்தோ, பஞ்ஞாய ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு விரத்தசித்தோ, கருணானுக³தத்தா ந ச ந ஸப்³ப³ஸத்தானுக்³க³ஹாய பவத்தோ. யதா² ஹி கருணா ப⁴க³வதோ ஸினேஹஸோகவிரஹிதா, ஏவம் பஞ்ஞா அஹம்காரமமம்காரவினிமுத்தாதி அஞ்ஞமஞ்ஞவிஸோதி⁴தா பரமவிஸுத்³தா⁴ கு³ணவிஸேஸா விஜ்ஜாசரணஸம்பதா³ஹி பகாஸிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

இதா³னி ஸுக³தோதி இமஸ்ஸ அத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ஸோப⁴னக³மனத்தா’’திஆதி³. ‘‘க³தே டி²தே’’திஆதீ³ஸு க³மனம்பி க³தந்தி வுச்சதீதி ஆஹ ‘‘க³மனம்பி ஹி க³தந்தி வுச்சதீ’’தி. ஸோப⁴னந்தி ஸுப⁴ம், ஸுப⁴பா⁴வோ விஸுத்³த⁴தாய, விஸுத்³த⁴தா தோ³ஸவிக³மேனாதி ஆஹ ‘‘பரிஸுத்³த⁴மனவஜ்ஜ’’ந்தி. க³மனஞ்ச நாம ப³ஹுவித⁴ந்தி இதா⁴தி⁴ப்பேதம் க³மனம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘அரியமக்³கோ³’’தி ஆஹ. ஸோ ஹி நிப்³பா³னஸ்ஸ க³தி அதி⁴க³மோதி ச கத்வா க³தம் க³மனந்தி ச வுச்சதி. இதா³னி தஸ்ஸேவ க³மனே காரணம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தேன ஹேஸா’’திஆதி³ வுத்தம். கே²மம் தி³ஸந்தி நிப்³பா³னம். அஸஜ்ஜமானோதி பரிபந்தா²பா⁴வேன ஸுக³திக³மனேபி அஸஜ்ஜந்தோ ஸங்க³ம் அகரோந்தோ, பகே³வ இதரத்த². அத² வா ஏகாஸனே நிஸீதி³த்வா கி²ப்பாபி⁴ஞ்ஞாவஸேனேவ சதுன்னம்பி மக்³கா³னம் படிலத்³த⁴பா⁴வதோ அஸஜ்ஜமானோ அப³ஜ்ஜ²ந்தோ க³தோ. யம் க³மனம் க³ச்ச²ந்தோ ஸப்³ப³க³மனத்த²ம் ஆவஹதி, ஸப்³ப³ஞ்ச அனுத்தரம் ஸம்பத்திம் ஆவஹதி, ததே³வ ஸோப⁴னம் நாம, தேன ச ப⁴க³வா க³தோதி ஆஹ ‘‘இதி ஸோப⁴னக³மனத்தா ஸுக³தோ’’தி ஸோப⁴னத்தோ² ஸுஸத்³தோ³தி கத்வா.

அஸுந்த³ரானம் து³க்கா²னம் ஸங்கா²ரப்பவத்தீனம் அபா⁴வதோ அச்சந்தஸுக²த்தா ஏகந்ததோ ஸுந்த³ரம் நாம அஸங்க²தா தா⁴தூதி ஆஹ ‘‘ஸுந்த³ரஞ்சேஸ டா²னம் க³தோ அமதம் நிப்³பா³ன’’ந்தி. தேனாஹ ப⁴க³வா ‘‘நிப்³பா³னம் பரமம் ஸுக²’’ந்தி (ம. நி. 2.215; த⁴. ப. 203-204). ஸம்மாதி ஸுட்டு². ஸுட்டு² க³மனஞ்ச நாம படிபக்கே²ன அனபி⁴பூ⁴தஸ்ஸ க³மனந்தி ஆஹ ‘‘பஹீனே கிலேஸே புன அபச்சாக³ச்ச²ந்தோ’’தி, பஹீனானம் புன அஸமுதா³சாரவஸேன அபச்சாக³ச்ச²ந்தோ. வுத்தமேவத்த²ம் ஆக³மம் த³ஸ்ஸேத்வா விபா⁴வேந்தோ ஆஹ ‘‘வுத்தஞ்சேத’’ந்திஆதி³. ஏதந்தி தேன தேன மக்³கே³ன பஹீனகிலேஸானம் புன அபச்சாக³மனம், இத³ஞ்ச ஸிகா²ப்பத்தம் ஸம்மாக³மனம், யாய ஆக³மனீயபடிபதா³ய ஸித்³த⁴ம், ஸாபி ஸம்மாக³மனமேவாதி ஏவம்பி ப⁴க³வா ஸுக³தோதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸம்மா வா ஆக³தோ’’திஆதி³ வுத்தம். ஸம்மாபடிபத்தியாதி ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா ஸம்பாபனே அவிபரீதபடிபத்தியா. ஸப்³ப³லோகஸ்ஸ ஹிதஸுக²மேவ கரோந்தாதி ஏதேன மஹாபோ³தி⁴யா படிபதா³ அவிபா⁴கே³ன ஸப்³ப³ஸத்தானம் ஸப்³ப³தா³ ஹிதஸுகா²வஹபா⁴வேனேவ பவத்ததீதி த³ஸ்ஸேதி. ஸஸ்ஸதம் உச்சே²த³ந்தி இமே அந்தே அனுபக³ச்ச²ந்தோ க³தோதி ஏதேன படிச்சஸமுப்பாத³க³திம் த³ஸ்ஸேதி. காமஸுக²ம் அத்தகிலமத²ந்தி இமே அனுபக³ச்ச²ந்தோ க³தோதி ஏதேன அரியமக்³க³க³திம் த³ஸ்ஸேதி.

தத்ராதி யுத்தட்டா²னே யுத்தஸ்ஸேவ பா⁴ஸனே. நிப்பா²தே³தப்³பே³ ஸாதே⁴தப்³பே³ சேதம் பு⁴ம்மம். அபூ⁴தந்தி அபூ⁴தத்த²ம். அத்த²முகே²ன ஹி வாசாய அபூ⁴ததா பூ⁴ததா வா. அதச்ச²ந்தி தஸ்ஸேவ வேவசனம். அனத்த²ஸம்ஹிதந்தி தி³ட்ட²த⁴ம்மிகேன ஸம்பராயிகேன வா அனத்தே²ன ஸம்ஹிதம் அனத்த²ஸம்ஹிதம், அனத்தா²வஹம். ந அத்தோ²தி அனத்தோ², அத்த²ஸ்ஸ படிபக்கோ² அபா⁴வோ ச, தேன ஸம்ஹிதம், பிஸுணவாசம் ஸம்ப²ப்பலாபஞ்சாதி அத்தோ². ஏவமேத்த² சதுப்³பி³த⁴ஸ்ஸபி வசீது³ச்சரிதஸ்ஸ ஸங்க³ஹோ த³ட்ட²ப்³போ³. ஏத்த² ச பட²மா வாசா ஸீலவந்தம் ‘‘து³ஸ்ஸீலோ’’தி, அசண்டா³லாதி³ம் ‘‘சண்டா³லோ’’திஆதி³னா பா⁴ஸமானஸ்ஸ த³ட்ட²ப்³பா³. து³தியா து³ஸ்ஸீலம் ‘‘து³ஸ்ஸீலோ’’தி, சண்டா³லாதி³மேவ ‘‘சண்டா³லோ’’திஆதி³னா அவினயேன பா⁴ஸமானஸ்ஸ. ததியா நேரயிகாதி³கஸ்ஸ நேரயிகாதி³பா⁴வவிபா⁴வனீகதா² யதா² ‘‘ஆபாயிகோ தே³வத³த்தோ நேரயிகோ’’திஆதி³கா. சதுத்தீ² ‘‘வேத³விஹிதேன யஞ்ஞவிதி⁴னா பாணாதிபாதாதி³கதம் ஸுக³திம் ஆவஹதீ’’தி லோகஸ்ஸ ப்³யாமோஹனகதா². பஞ்சமீ பூ⁴தேன பேஸுஞ்ஞுபஸம்ஹாரா கதா². ச²ட்டா² யுத்தபத்தட்டா²னே பவத்திதா தா³னஸீலாதி³கதா² வேதி³தப்³பா³. ஏவம் ஸம்மா க³த³த்தாதி யதா²வுத்தம் அபூ⁴தாதி³ம் வஜ்ஜேத்வா பூ⁴தம் தச்ச²ம் அத்த²ஸம்ஹிதம் பியம் மனாபம் ததோ ஏவ ஸம்மா ஸுட்டு² க³த³னதோ ஸுக³தோ. ஆபாத²க³மனமத்தேன கஸ்ஸசி அப்பியம்பி ஹி ப⁴க³வதோ வசனம் பியம் மனாபமேவ அத்த²ஸித்³தி⁴யா லோகஸ்ஸ ஹிதஸுகா²வஹத்தா. ஏத்த² பன த³-காரஸ்ஸ த-காரம் கத்வா ‘‘ஸுக³தோ’’தி வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

அபரோ நயோ – ஸோப⁴னம் க³தம் க³மனம் ஏதஸ்ஸாதி ஸுக³தோ. ப⁴க³வதோ ஹி வேனேய்யஜனுபஸங்கமனம் ஏகந்தேன தேஸம் ஹிதஸுக²னிப்பா²த³னதோ ஸோப⁴னம் ப⁴த்³த³கம். ததா² லக்க²ணானுப்³யஞ்ஜனப்படிமண்டி³தரூபகாயதாய து³தவிலம்பி³தக²லிதானுகட்³ட⁴னனிப்பீளனுக்குடிககுடிலாகுலதாதி³தோ³ஸவிரஹிதம் விலாஸிதராஜஹம்ஸவஸப⁴வாரணமிக³ராஜக³மனம் காயக³மனம் ஞாணக³மனஞ்ச விபுலனிம்மலகருணாஸதிவீரியாதி³கு³ணவிஸேஸஹிதமபி⁴னீஹாரதோ யாவ மஹாபோ³தி⁴ அனவஜ்ஜதாய ஸத்தானம் ஹிதஸுகா²வஹதாய ச ஸோப⁴னமேவ. அத² வா ஸயம்பூ⁴ஞாணேன ஸகலம்பி லோகம் பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயவஸேன பரிஜானந்தோ ஸம்மா க³தோ அவக³தோதி ஸுக³தோ. ததா² லோகஸமுத³யம் பஹானாபி⁴ஸமயவஸேன பஜஹந்தோ அனுப்பத்தித⁴ம்மதம் ஆபாதே³ந்தோ ஸம்மா க³தோ அதீதோதி ஸுக³தோ. லோகனிரோத⁴ம் நிப்³பா³னம் ஸச்சி²கிரியாபி⁴ஸமயவஸேன ஸம்மா க³தோ அதி⁴க³தோதி ஸுக³தோ. லோகனிரோத⁴கா³மினிம் படிபத³ம் பா⁴வனாபி⁴ஸமயவஸேன ஸம்மா க³தோ படிபன்னோதி ஸுக³தோ. ததா² யம் இமஸ்ஸ ஸதே³வகஸ்ஸ லோகஸ்ஸ தி³ட்ட²ம் ஸுதம் முதம் விஞ்ஞாதம் பத்தம் பரியேஸிதம் ஞாதம் அனுவிசரிதம் மனஸா, ஸப்³ப³ம் தம் ஹத்த²தலே ஆமலகம் விய ஸம்மா பச்சக்க²தோ க³தோ அப்³ப⁴ஞ்ஞாஸீதி ஸுக³தோ.

இதா³னி லோகவிதூ³தி இமஸ்ஸ அத்த²ம் பகாஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ஸப்³ப³தா² விதி³தலோகத்தா’’திஆதி³. தத்த² ஸப்³ப³தா²தி ஸப்³ப³ப்பகாரேன, யோ யோ லோகோ யேன யேன பகாரேன வேதி³தப்³போ³, தேன தேன பகாரேனாதி அத்தோ². தே பன பகாரே த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸபா⁴வதோ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸபா⁴வதோதி து³க்க²ஸபா⁴வதோ. ஸப்³போ³ ஹி லோகோ து³க்க²ஸபா⁴வோ. யதா²ஹ ‘‘ஸம்கி²த்தேன பஞ்சுபாதா³னக்க²ந்தா⁴ து³க்கா²’’தி. ஸமுத³யதோதி யதோ ஸமுதே³தி, ததோ தண்ஹாதி³தோ. நிரோத⁴தோதி யத்த² ஸோ நிருஜ்ஜ²தி, ததோ விஸங்கா²ரதோ. நிரோதூ⁴பாயதோதி யேன விதி⁴னா ஸோ நிரோதோ⁴ பத்தப்³போ³, ததோ அரியமக்³க³தோ இதோ அஞ்ஞஸ்ஸ பகாரஸ்ஸ அபா⁴வா. இதி ‘‘ஸப்³ப³தா² லோகம் அவேதீ³’’தி வத்வா தத³த்த²ஸாத⁴கம் ஸுத்தம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘யத்த² கோ², ஆவுஸோ’’திஆதி³மாஹ. இத³ஞ்ச ஸுத்தம் ‘‘யத்த² கோ², ப⁴ந்தே, ந ஜாயதி…பே… ந உபபஜ்ஜதி, ஸக்கா நு கோ² ஸோ, ப⁴ந்தே, க³மனேன லோகஸ்ஸ அந்தோ ஞாதும் வா த³ட்டு²ம் வா பாபுணிதும் வா’’தி (ஸம். நி. 1.107; அ. நி. 4.45) ஓகாஸலோகஸ்ஸ க³திம் ஸந்தா⁴ய ரோஹிததே³வபுத்தேன புட்டோ² ப⁴க³வா அபா⁴ஸி. தத்த² ந ஜாயதீதிஆதி³னா உஜுகம் ஜாதிஆதீ³னி படிக்கி²பித்வா ந சவதி ந உபபஜ்ஜதீதி பத³த்³வயேன அபராபரம் சவனுபபதனானி படிக்கி²பதி. கேசி பன ‘‘ந ஜாயதீதிஆதி³ க³ப்³ப⁴ஸேய்யகாதி³வஸேன வுத்தம், இதரம் ஓபபாதிகவஸேனா’’தி வத³ந்தி. தந்தி ஜாதிஆதி³ரஹிதம். க³மனேனாதி பத³ஸா க³மனேன. லோகஸ்ஸந்தந்தி ஸங்கா²ரலோகஸ்ஸ அந்தபூ⁴தம் நிப்³பா³னம். ஞாதேய்யந்தி ஜானிதப்³ப³ம். த³ட்டே²ய்யந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். பத்தேய்யந்தி பத்தப்³ப³ம். ‘‘ஞாதாயம் தி³ட்டா²யம் பத்தாய’’ந்தி வா பாடோ², தத்த² க³மனேன லோகஸ்ஸந்தம் ஞாதா அயம் தி³ட்டா² அயம் பத்தா அயந்தி ந வதா³மீதி அத்தோ². அயந்தி நிப்³பா³னத்தி²கோ.

காமம் பத³ஸா க³மனேன க³ந்த்வா லோகஸ்ஸந்தம் ஞாதும் த³ட்டு²ம் பத்தும் வா ந ஸக்கா, அபி ச பரிமிதபரிச்சி²ன்னட்டா²னே தம் பஞ்ஞாபேத்வா த³ஸ்ஸேமீதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘அபி சா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ப்³யாமமத்தே களேவரேதி ப்³யாமப்பமாணே அத்தபா⁴வே. இமினா ரூபக்க²ந்த⁴ம் த³ஸ்ஸேதி. ஸஸஞ்ஞிம்ஹீதி ஸஞ்ஞாய ஸஹிதே. இமினா ஸஞ்ஞாஸீஸேன வேத³னாத³யோ தயோ க²ந்தே⁴ த³ஸ்ஸேதி ஸஞ்ஞாஸஹிதத்தா ஏவ. ஸமனகேதி ஸவிஞ்ஞாணகேதி அத்தோ². இமினா விஞ்ஞாணக்க²ந்த⁴ம் த³ஸ்ஸேதி, அவிஞ்ஞாணகே பன உதுஸமுட்டா²னரூபஸமுதா³யமத்தே பஞ்ஞாபேதும் ந ஸக்காதி அதி⁴ப்பாயோ. லோகந்தி க²ந்தா⁴தி³லோகம். லோகனிரோத⁴ந்தி தஸ்ஸ லோகஸ்ஸ நிருஜ்ஜ²னம் நிப்³பா³னமேவ வா. நிப்³பா³னம்பி ஹி க²ந்தே⁴ படிச்ச பஞ்ஞாபனதோ ஸரீரஸ்மிம்யேவ பஞ்ஞாபேதி. அதே³ஸம்பி ஹி தம் யேஸம் நிரோதோ⁴, தேஸம் வஸேன தே³ஸதோபி உபசாரவஸேன நித்³தி³ஸீயதி யதா² ‘‘சக்கு²ம் லோகே பியரூபம் ஸாதரூபம், ஏத்தே²ஸா தண்ஹா பஹீயமானா பஹீயதி, ஏத்த² நிருஜ்ஜ²மானா நிருஜ்ஜ²தீ’’தி (தீ³. நி. 2.401; ம. நி. 1.134; விப⁴. 204).

க³மனேனாதி பாகதிகக³மனேன. லோகஸ்ஸந்தோதி ஸங்கா²ரலோகஸ்ஸ அந்தோ அந்தகிரியாய ஹேதுபூ⁴தம் நிப்³பா³னம். குதா³சனந்தி கதா³சிபி. அப்பத்வாதி அக்³க³மக்³கே³ன அனதி⁴க³ந்த்வா. பமோசனந்தி பமுத்தி நிஸ்ஸரணம். தஸ்மாதி யஸ்மா லோகந்தம் அப்பத்வா வட்டது³க்க²தோ முத்தி நத்தி², தஸ்மா. ஹவேதி நிபாதமத்தம். லோகவிதூ³தி ஸபா⁴வாதி³தோ ஸப்³ப³ம் லோகம் விஜானந்தோ. ஸுமேதோ⁴தி ஸுந்த³ரபஞ்ஞோ. லோகந்தகூ³தி பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயேன லோகம் விதி³த்வா பஹானாபி⁴ஸமயேன லோகந்தகூ³. மக்³க³ப்³ரஹ்மசரியஸ்ஸ பரினிட்டி²தத்தா வுஸிதப்³ரஹ்மசரியோ. ஸப்³பே³ஸம் கிலேஸானம் ஸமிதத்தா சதுஸச்சத⁴ம்மானம் வா அபி⁴ஸமிதத்தா ஸமிதாவீ. நாஸீஸதீதி ந பத்தே²தி, யதா² இமம் லோகம், ஏவம் பரஞ்ச லோகம் நாஸீஸதி அப்படிஸந்தி⁴கத்தா.

ஏவம் யதி³பி லோகவிது³தா அனவஸேஸதோ த³ஸ்ஸிதா ஸபா⁴வாதி³தோ த³ஸ்ஸிதத்தா, லோகோ பன ஏகதே³ஸேனேவ வுத்தோதி தம் அனவஸேஸதோ த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அபி ச தயோ லோகா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² இந்த்³ரியப³த்³தா⁴னம் க²ந்தா⁴னம் ஸமூஹோ ஸந்தானோ ச ஸத்தலோகோ. ரூபாதீ³ஸு ஸத்தவிஸத்ததாய ஸத்தோ, லோகீயதி ஏத்த² குஸலாகுஸலம் தப்³பி³பாகோ சாதி லோகோ. அனிந்த்³ரியப³த்³தா⁴னம் ரூபாதீ³னம் ஸமூஹோ ஸந்தானோ ச ஓகாஸலோகோ லோகீயந்தி ஏத்த² ஜங்க³மா தா²வரா ச தேஸஞ்ச ஓகாஸபூ⁴தோதி கத்வா. ததா³தா⁴ரதாய ஹேஸ ‘‘பா⁴ஜனலோகோ’’திபி வுச்சதி. உப⁴யேபி க²ந்தா⁴ ஸங்கா²ரலோகோ பச்சயேஹி ஸங்க²ரீயந்தி லுஜ்ஜந்தி பலுஜ்ஜந்தி சாதி. ஆஹாரட்டி²திகாதி பச்சயட்டி²திகா, பச்சயாயத்தவுத்திகாதி அத்தோ². பச்சயத்தோ² ஹேத்த² ஆஹாரஸத்³தோ³ ‘‘அயமாஹாரோ அனுப்பன்னஸ்ஸ வா காமச்ச²ந்த³ஸ்ஸ உப்பாதா³யா’’திஆதீ³ஸு (ஸம். நி. 5.232) விய. ஏவஞ்ஹி ‘‘ஸப்³பே³ ஸத்தா’’தி இமினா அஸஞ்ஞஸத்தாபி பரிக்³க³ஹிதா ஹோந்தி. ஸா பனாயம் ஆஹாரட்டி²திகதா நிப்பரியாயதோ ஸங்கா²ரத⁴ம்மோ, ந ஸத்தத⁴ம்மோதி ஆஹ ‘‘ஆஹாரட்டி²திகாதி ஆக³தட்டா²னே ஸங்கா²ரலோகோ வேதி³தப்³போ³’’தி.