நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ

வினயபிடகே

ஸாரத்த²தீ³பனீ-டீகா (பட²மோ பா⁴கோ³)

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²

மஹாகாருணிகம் பு³த்³த⁴ம், த⁴ம்மஞ்ச விமலம் வரம்;

வந்தே³ அரியஸங்க⁴ஞ்ச, த³க்கி²ணேய்யம் நிரங்க³ணம்.

உளாரபுஞ்ஞதேஜேன, கத்வா ஸத்துவிமத்³த³னம்;

பத்தரஜ்ஜாபி⁴ஸேகேன, ஸாஸனுஜ்ஜோதனத்தி²னா.

நிஸ்ஸாய ஸீஹளிந்தே³ன, யம் பரக்கமபா³ஹுனா;

கத்வா நிகாயஸாமக்³கி³ம், ஸாஸனம் ஸுவிஸோதி⁴தம்.

கஸ்ஸபம் தம் மஹாதே²ரம், ஸங்க⁴ஸ்ஸ பரிணாயகம்;

தீ³பஸ்மிம் தம்ப³பண்ணிம்ஹி, ஸாஸனோத³யகாரகம்.

படிபத்திபராதீ⁴னம், ஸதா³ரஞ்ஞனிவாஸினம்;

பாகடம் க³க³னே சந்த³-மண்ட³லம் விய ஸாஸனே.

ஸங்க⁴ஸ்ஸ பிதரம் வந்தே³, வினயே ஸுவிஸாரத³ம்;

யம் நிஸ்ஸாய வஸந்தோஹம், வுத்³தி⁴ப்பத்தோஸ்மி ஸாஸனே.

அனுதே²ரம் மஹாபுஞ்ஞம், ஸுமேத⁴ம் ஸுதிவிஸ்ஸுதம்;

அவிக²ண்டி³தஸீலாதி³-பரிஸுத்³த⁴கு³ணோத³யம்.

ப³ஹுஸ்ஸுதம் ஸதிமந்தம், த³ந்தம் ஸந்தம் ஸமாஹிதம்;

நமாமி ஸிரஸா தீ⁴ரம், க³ரும் மே க³ணவாசகம்.

ஆக³தாக³மதக்கேஸு, ஸத்³த³ஸத்த²னயஞ்ஞுஸு;

யஸ்ஸந்தேவாஸிபி⁴க்கூ²ஸு, ஸாஸனம் ஸுப்பதிட்டி²தம்.

வினயட்ட²கதா²யாஹம், லீனஸாரத்த²தீ³பனிம்;

கரிஸ்ஸாமி ஸுவிஞ்ஞேய்யம், பரிபுண்ணமனாகுலம்.

போராணேஹி கதம் யம் து, லீனத்த²ஸ்ஸ பகாஸனம்;

ந தம் ஸப்³ப³த்த² பி⁴க்கூ²னம், அத்த²ம் ஸாதே⁴தி ஸப்³ப³ஸோ.

து³விஞ்ஞேய்யஸபா⁴வாய, ஸீஹளாய நிருத்தியா;

க³ண்டி²பதே³ஸ்வனேகேஸு, லிகி²தம் கிஞ்சி கத்த²சி.

மாக³தி⁴காய பா⁴ஸாய, ஆரபி⁴த்வாபி கேனசி;

பா⁴ஸந்தரேஹி ஸம்மிஸ்ஸம், லிகி²தம் கிஞ்சிதே³வ ச.

அஸாரக³ந்த²பா⁴ரோபி, தத்தே²வ ப³ஹு தி³ஸ்ஸதி;

ஆகுலஞ்ச கதம் யத்த², ஸுவிஞ்ஞேய்யம்பி அத்த²தோ.

ததோ அபரிபுண்ணேன, தாதி³ஸேனேத்த² ஸப்³ப³ஸோ;

கத²மத்த²ம் விஜானந்தி, நானாதே³ஸனிவாஸினோ.

பா⁴ஸந்தரம் ததோ ஹித்வா, ஸாரமாதா³ய ஸப்³ப³ஸோ;

அனாகுலம் கரிஸ்ஸாமி, பரிபுண்ணவினிச்ச²யந்தி.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா

வினயஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயம் நமஸ்ஸிதுகாமோ தஸ்ஸ விஸிட்ட²கு³ணயோக³ஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘யோ கப்பகோடீஹிபீ’’திஆதி³மாஹ. விஸிட்ட²கு³ணயோகே³ன ஹி வந்த³னாரஹபா⁴வோ, வந்த³னாரஹே ச கதா வந்த³னா யதா²தி⁴ப்பேதமத்த²ம் ஸாதே⁴தி. ஏத்த² ச ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமகரணப்பயோஜனம் தத்த² தத்த² ப³ஹுதா⁴ பபஞ்சேந்தி ஆசரியா. ததா² ஹி வண்ணயந்தி –

‘‘ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயவந்த³னா ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ பப⁴வனிஸ்ஸயவிஸுத்³தி⁴படிவேத³னத்த²ம், தம் பன த⁴ம்மஸம்வண்ணனாஸு விஞ்ஞூனம் ப³ஹுமானுப்பாத³னத்த²ம், தம் ஸம்மதே³வ தேஸம் உக்³க³ஹணதா⁴ரணாதி³க்கமலத்³த⁴ப்³பா³ய ஸம்மாபடிபத்தியா ஸப்³ப³ஹிதஸுக²னிப்பா²த³னத்த²ம். அத² வா மங்க³லபா⁴வதோ, ஸப்³ப³கிரியாஸு புப்³ப³கிச்சபா⁴வதோ, பண்டி³தேஹி ஸமாசரிதபா⁴வதோ, ஆயதிம் பரேஸம் தி³ட்டா²னுக³திஆபஜ்ஜனதோ ச ஸம்வண்ணனாயம் ரதனத்தயபணாமகிரியா’’தி.

மயம் பன இதா⁴தி⁴ப்பேதமேவ பயோஜனம் த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம. தஸ்மா ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமகரணம் யதா²படிஞ்ஞாதஸம்வண்ணனாய அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²ந்தி வேதி³தப்³ப³ம். இத³மேவ ஹி பயோஜனம் ஆசரியேன இதா⁴தி⁴ப்பேதம். ததா² ஹி வக்க²தி –

‘‘இச்சேவமச்சந்தனமஸ்ஸனேய்யம்,

நமஸ்ஸமானோ ரதனத்தயம் யம்;

புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ம் விபுலம் அலத்த²ம்,

தஸ்ஸானுபா⁴வேன ஹதந்தராயோ’’தி.

ரதனத்தயபணாமகரணேன சேத்த² யதா²படிஞ்ஞாதஸம்வண்ணனாய அனந்தராயேன பரிஸமாபனம் ரதனத்தயபூஜாய பஞ்ஞாபாடவபா⁴வதோ, தாய பஞ்ஞாபாடவஞ்ச ராகா³தி³மலவித⁴மனதோ. வுத்தஞ்ஹேதம் –

தஸ்மா ரதனத்தயபூஜனேன விக்கா²லிதமலாய பஞ்ஞாய பாடவஸித்³தி⁴.

அத² வா ரதனத்தயபூஜனஸ்ஸ பஞ்ஞாபத³ட்டா²னஸமாதி⁴ஹேதுத்தா பஞ்ஞாபாடவம். வுத்தஞ்ஹி தஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஹேதுத்தம் –

‘‘ஏவம் உஜுக³தசித்தோ கோ², மஹானாம, அரியஸாவகோ லப⁴தி அத்த²வேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மவேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மூபஸம்ஹிதம் பாமோஜ்ஜம், பமுதி³தஸ்ஸ பீதி ஜாயதி, பீதிமனஸ்ஸ காயோ பஸ்ஸம்ப⁴தி, பஸ்ஸத்³த⁴காயோ ஸுக²ம் வேதி³யதி, ஸுகி²னோ சித்தம் ஸமாதி⁴யதீ’’தி (அ. நி. 11.11.).

ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ச பஞ்ஞாய பத³ட்டா²னபா⁴வோ வுத்தோயேவ ‘‘ஸமாஹிதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானாதீ’’தி (ஸம். நி. 4.99; மி. ப. 2.1.14). ததோ ஏவம் படுபூ⁴தாய பஞ்ஞாய படிஞ்ஞாமஹத்தகதம் கே²த³மபி⁴பு⁴ய்ய அனந்தராயேன ஸம்வண்ணனம் ஸமாபயிஸ்ஸதி. தேன வுத்தம் ‘‘அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²’’ந்தி.

அத² வா ரதனத்தயபூஜாய ஆயுவண்ணஸுக²ப³லவட்³ட⁴னதோ அனந்தராயேன பரிஸமாபனம் வேதி³தப்³ப³ம். ரதனத்தயபணாமேன ஹி ஆயுவண்ணஸுக²ப³லானி வட்³ட⁴ந்தி. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘அபி⁴வாத³னஸீலிஸ்ஸ, நிச்சம் வுட்³டா⁴பசாயினோ;

சத்தாரோ த⁴ம்மா வட்³ட⁴ந்தி, ஆயு வண்ணோ ஸுக²ம் ப³ல’’ந்தி. (த⁴. ப. 109);

ததோ ஆயுவண்ணஸுக²ப³லவுட்³டி⁴யா ஹோதேவ காரியனிட்டா²னமிதி வுத்தம் ‘‘அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²’’ந்தி.

அத² வா ரதனத்தயகா³ரவஸ்ஸ படிபா⁴னாபரிஹானாவஹத்தா. அபரிஹானாவஹஞ்ஹி தீஸுபி ரதனேஸு கா³ரவம். வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘ஸத்திமே, பி⁴க்க²வே, அபரிஹானியா த⁴ம்மா. கதமே ஸத்த? ஸத்து²கா³ரவதா த⁴ம்மகா³ரவதா ஸங்க⁴கா³ரவதா ஸிக்கா²கா³ரவதா ஸமாதி⁴கா³ரவதா கல்யாணமித்ததா ஸோவசஸ்ஸதா’’தி (அ. நி. 7.34).

ஹோதேவ ச ததோ படிபா⁴னாபரிஹானேன யதா²படிஞ்ஞாதபரிஸமாபனம்.

அத² வா பஸாத³வத்தூ²ஸு பூஜாய புஞ்ஞாதிஸயபா⁴வதோ. வுத்தஞ்ஹி தஸ்ஸ புஞ்ஞாதிஸயத்தம் –

‘‘பூஜாரஹே பூஜயதோ, பு³த்³தே⁴ யதி³வ ஸாவகே;

பபஞ்சஸமதிக்கந்தே, திண்ணஸோகபரித்³த³வே.

‘‘தே தாதி³ஸே பூஜயதோ, நிப்³பு³தே அகுதோப⁴யே;

ந ஸக்கா புஞ்ஞம் ஸங்கா²தும், இமேத்தமபி கேனசீ’’தி. (த⁴. ப. 195-196; அப. தே²ர 1.10.1-2);

புஞ்ஞாதிஸயோ ச யதா²தி⁴ப்பேதபரிஸமாபனுபாயோ. யதா²ஹ –

‘‘ஏஸ தே³வமனுஸ்ஸானம், ஸப்³ப³காமத³தோ³ நிதி⁴;

யம் யதே³வாபி⁴பத்தே²ந்தி, ஸப்³ப³மேதேன லப்³ப⁴தீ’’தி. (கு². பா. 8.10);

உபாயேஸு ச படிபன்னஸ்ஸ ஹோதேவ காரியனிட்டா²னம். ரதனத்தயபூஜா ஹி நிரதிஸயபுஞ்ஞக்கே²த்தஸம்பு³த்³தி⁴யா அபரிமேய்யப்பப⁴வோ புஞ்ஞாதிஸயோதி ப³ஹுவித⁴ந்தராயேபி லோகஸன்னிவாஸே அந்தராயனிப³ந்த⁴னஸகலஸம்கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனாய பஹோதி, ப⁴யாதி³உபத்³த³வஞ்ச நிவாரேதி. தஸ்மா ஸுவுத்தம் ‘‘ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமகரணம் யதா²படிஞ்ஞாதஸம்வண்ணனாய அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²ந்தி வேதி³தப்³ப³’’ந்தி.

ஏவம் பன ஸப்பயோஜனம் ரதனத்தயவந்த³னம் கத்துகாமோ பட²மம் தாவ ப⁴க³வதோ வந்த³னம் காதும் தம்மூலகத்தா ஸேஸரதனானம் ‘‘யோ கப்ப…பே… மஹாகாருணிகஸ்ஸ தஸ்ஸா’’தி ஆஹ. ஏத்த² பன யஸ்ஸா தே³ஸனாய ஸம்வண்ணனம் கத்துகாமோ, ஸா யஸ்மா கருணாப்பதா⁴னா, ந ஸுத்தந்ததே³ஸனா விய கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னா, நாபி அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனா விய பஞ்ஞாப்பதா⁴னா, தஸ்மா கருணாப்பதா⁴னமேவ ப⁴க³வதோ தோ²மனம் ஆரத்³த⁴ம். ஏஸா ஹி ஆசரியஸ்ஸ பகதி, யதி³த³ம் ஆரம்பா⁴னுரூபதோ²மனா. தேனேவ ஸுத்தந்ததே³ஸனாய ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ‘‘கருணாஸீதலஹத³யம், பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னம், அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனாய ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ‘‘கருணா விய ஸத்தேஸு, பஞ்ஞா யஸ்ஸ மஹேஸினோ’’தி பஞ்ஞாப்பதா⁴னஞ்ச தோ²மனம் ஆரத்³த⁴ம். கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னா ஹி ஸுத்தந்ததே³ஸனா தேஸம் தேஸம் ஸத்தானம் ஆஸயானுஸயாதி⁴முத்திசரியாதி³பே⁴த³பரிச்சி²ந்த³னஸமத்தா²ய பஞ்ஞாய ஸத்தேஸு ச மஹாகருணாய தத்த² ஸாதிஸயப்பவத்திதோ. ஸுத்தந்ததே³ஸனாய ஹி மஹாகருணாஸமாபத்திப³ஹுலோ வேனேய்யஸந்தானேஸு தத³ஜ்ஜா²ஸயானுலோமேன க³ம்பீ⁴ரமத்த²பத³ம் பதிட்டா²பேஸி. அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனா ச கேவலம் பஞ்ஞாப்பதா⁴னா பரமத்த²த⁴ம்மானம் யதா²ஸபா⁴வபடிவேத⁴ஸமத்தா²ய பஞ்ஞாய தத்த² ஸாதிஸயப்பவத்திதோ.

வினயதே³ஸனா பன ஆஸயாதி³னிரபேக்க²ம் கேவலம் கருணாய பாகதிகஸத்தேனபி அஸோதப்³பா³ரஹம் ஸுணந்தோ அபுச்சி²தப்³பா³ரஹம் புச்ச²ந்தோ அவத்தப்³பா³ரஹஞ்ச வத³ந்தோ ப⁴க³வா ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேஸீதி கருணாப்பதா⁴னா. ததா² ஹி உக்கம்ஸபரியந்தக³தஹிரோத்தப்போபி ப⁴க³வா லோகியஸாது⁴ஜனேஹிபி பரிஹரிதப்³பா³னி ‘‘ஸிக²ரணீஸீ’’திஆதீ³னி வசனானி யதா²பராத⁴ஞ்ச க³ரஹவசனானி வினயபிடகதே³ஸனாய மஹாகருணாஸஞ்சோதி³தமானஸோ மஹாபரிஸமஜ்ஜே² அபா⁴ஸி, தம்தம்ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்திகாரணாபேக்கா²ய வேரஞ்ஜாதீ³ஸு ஸாரீரிகஞ்ச கே²த³மனுபோ⁴ஸி. தஸ்மா கிஞ்சாபி பூ⁴மந்தரபச்சயாகாரஸமயந்தரகதா²னம் விய வினயபஞ்ஞத்தியாபி ஸமுட்டா²பிகா பஞ்ஞா அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதாய அதிஸயகிச்சவதீ, கருணாய கிச்சம் பன ததோபி அதி⁴கந்தி கருணாப்பதா⁴னா வினயதே³ஸனா. கருணாப்³யாபாராதி⁴கதாய ஹி தே³ஸனாய கருணாப்பதா⁴னதா. தஸ்மா ஆரம்பா⁴னுரூபம் கருணாப்பதா⁴னமேவ ஏத்த² தோ²மனம் கதந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

கருணாக்³க³ஹணேன ச அபரிமேய்யப்பபா⁴வா ஸப்³பே³பி பு³த்³த⁴கு³ணா ஸங்க³ஹிதாதி த³ட்ட²ப்³பா³ தம்மூலகத்தா ஸேஸபு³த்³த⁴கு³ணானம். மஹாகருணாய வா ச²ஸு அஸாதா⁴ரணஞாணேஸு அஞ்ஞதரத்தா தம்ஸஹசரிதஸேஸாஸாதா⁴ரணஞாணானம்பி க³ஹணஸப்³பா⁴வதோ ஸப்³பே³பி பு³த்³த⁴கு³ணா நயதோ த³ஸ்ஸிதாவ ஹோந்தி. ஏஸோயேவ ஹி நிரவஸேஸதோ பு³த்³த⁴கு³ணானம் த³ஸ்ஸனுபாயோ யதி³த³ம் நயக்³கா³ஹோ. அஞ்ஞதா² கோ நாம ஸமத்தோ² ப⁴க³வதோ கு³ணே அனுபத³ம் நிரவஸேஸதோ த³ஸ்ஸேதும். தேனேவாஹ –

‘‘பு³த்³தோ⁴பி பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴ணேய்ய வண்ணம்,

கப்பம்பி சே அஞ்ஞமபா⁴ஸமானோ;

கீ²யேத² கப்போ சிரதீ³க⁴மந்தரே,

வண்ணோ ந கீ²யேத² ததா²க³தஸ்ஸா’’தி. (தீ³. நி. அட்ட². 1.304; 3.141; ம. நி. அட்ட². 2.425);

தேனேவ ச ஆயஸ்மதா ஸாரிபுத்தத்தே²ரேனபி பு³த்³த⁴கு³ணபரிச்சே²த³னம் பதிஅனுயுத்தேன ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’தி படிக்கி²பித்வா ‘‘அபிச மே, ப⁴ந்தே, த⁴ம்மன்வயோ விதி³தோ’’தி (தீ³. நி. 2.146) வுத்தம். தஸ்மா ‘‘யோ கப்பகோடீஹிபீ’’திஆதி³னா கருணாமுகே²ன ஸங்கே²பதோ ஸகலஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணேஹி ப⁴க³வந்தம் அபி⁴த்த²வீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அயமேத்த² ஸமுதா³யத்தோ².

அயம் பன அவயவத்தோ² – யோதி அனியமவசனம். தஸ்ஸ ‘‘நாதோ²’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. ‘‘கப்பகோடீஹிபீ’’திஆதி³னா பன யாய கருணாய ஸோ ‘‘மஹாகாருணிகோ’’தி வுச்சதி, தஸ்ஸா வஸேன கப்பகோடிக³ணனாயபி அப்பமேய்யம் காலம் லோகஹிதத்தா²ய அதிது³க்கரம் கரோந்தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ து³க்கா²னுப⁴வனம் த³ஸ்ஸேதி. கருணாய ப³லேனேவ ஹி ஸோ ப⁴க³வா ஹத்த²க³தம்பி நிப்³பா³னம் பஹாய ஸம்ஸாரபங்கே நிமுக்³க³ம் ஸத்தனிகாயம் ததோ ஸமுத்³த⁴ரணத்த²ம் சிந்தேதும்பி அஸக்குணேய்யம் நயனஜீவிதபுத்தப⁴ரியதா³னாதி³கம் அதிது³க்கரமகாஸி. கப்பகோடீஹிபி அப்பமேய்யம் காலந்தி கப்பகோடிக³ணனாயபி ‘‘ஏத்தகா கப்பகோடியோ’’தி பமேதும் அஸக்குணேய்யம் காலம், கப்பகோடிக³ணனவஸேனபி பரிச்சி²ந்தி³துமஸக்குணேய்யத்தா அபரிச்சி²ன்னானி கப்பஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கானி சத்தாரி அஸங்க்²யேய்யானீதி வுத்தம் ஹோதி. கப்பகோடிவஸேனேவ ஹி ஸோ காலோ அப்பமேய்யோ, அஸங்க்²யேய்யவஸேன பன பரிச்சி²ன்னோயேவ. ‘‘கப்பகோடீஹிபீ’’தி அபிஸத்³தோ³ கப்பகோடிவஸேனபி தாவ பமேதும் ந ஸக்கா, பகே³வ வஸ்ஸக³ணனாயாதி த³ஸ்ஸேதி. ‘‘அப்பமேய்யம் கால’’ந்தி அச்சந்தஸம்யோகே³ உபயோக³வசனம் ‘‘மாஸமதீ⁴தே, தி³வஸம் சரதீ’’திஆதீ³ஸு விய. கரோந்தோ அதிது³க்கரானீதி பஞ்சமஹாபரிச்சாகா³தீ³னி அதிது³க்கரானி கரோந்தோ. ஏவமதிது³க்கரானி கரோந்தோ கிம் விந்தீ³தி சே? கே²த³ம் க³தோ, காயிகம் கே²த³முபக³தோ, பரிஸ்ஸமம் பத்தோதி அத்தோ², து³க்க²மனுப⁴வீதி வுத்தம் ஹோதி. து³க்க²ஞ்ஹி கி²ஜ்ஜதி ஸஹிதுமஸக்குணேய்யந்தி ‘‘கே²தோ³’’தி வுச்சதி. லோகஹிதாயாதி ‘‘அனமதக்³கே³ ஸம்ஸாரே வட்டது³க்கே²ன அச்சந்தபீளிதம் ஸத்தலோகம் தம்ஹா து³க்க²தோ மோசேத்வா நிப்³பா³னஸுக²பா⁴கி³யம் கரிஸ்ஸாமீ’’தி ஏவம் ஸத்தலோகஸ்ஸ ஹிதகரணத்தா²யாதி அத்தோ². அஸ்ஸ ச ‘‘அதிது³க்கரானி கரோந்தோ’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. லோகஹிதாய கே²த³ம் க³தோதி யோஜனாயபி நத்தி² தோ³ஸோ. மஹாக³ண்டி²பதே³பி ஹி ‘‘அதிது³க்கரானி கரோந்தோ கே²த³ம் க³தோ, கிமத்த²ந்தி சே? லோகஹிதாயா’’தி வுத்தம்.

யம் பன ஏவம் யோஜனம் அஸம்பா⁴வேந்தேன கேனசி வுத்தம் ‘‘ந ஹி ப⁴க³வா லோகஹிதாய ஸம்ஸாரது³க்க²மனுப⁴வதி. ந ஹி கஸ்ஸசி து³க்கா²னுப⁴வனம் லோகஸ்ஸ உபகாரம் ஆவஹதீ’’தி, தம் தஸ்ஸ மதிமத்தம். ஏவம் யோஜனாயபி அதிது³க்கரானி கரோந்தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ து³க்கா²னுப⁴வனம் லோகஹிதகரணத்தா²யாதி அயமத்தோ² விஞ்ஞாயதி, ந து து³க்கா²னுப⁴வனேனேவ லோகஹிதஸித்³தீ⁴தி. பட²மம் வுத்தயோஜனாயபி ஹி ந து³க்கரகரணமத்தேன லோகஹிதஸித்³தி⁴. ந ஹி து³க்கரம் கரோந்தோ கஞ்சி ஸத்தம் மக்³க³ப²லாதீ³ஸு பதிட்டா²பேதி, அத² கோ² தாதி³ஸம் அதிது³க்கரம் கத்வா ஸப்³ப³ஞ்ஞுபா⁴வம் ஸச்சி²கத்வா நிய்யானிகத⁴ம்மதே³ஸனாய மக்³க³ப²லாதீ³ஸு ஸத்தே பதிட்டா²பேந்தோ லோகஸ்ஸ ஹிதம் ஸாதே⁴தி.

காமஞ்சேத்த² ஸத்தஸங்கா²ரபா⁴ஜனவஸேன திவிதோ⁴ லோகோ, ஹிதகரணஸ்ஸ பன அதி⁴ப்பேதத்தா தம்விஸயஸ்ஸேவ ஸத்தலோகஸ்ஸ வஸேன அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³. ஸோ ஹி லோகீயந்தி ஏத்த² புஞ்ஞபாபானி தம்விபாகோ சாதி ‘‘லோகோ’’தி வுச்சதி. கத்த²சி பன ‘‘ஸனராமரலோகக³ரு’’ந்திஆதீ³ஸு ஸமூஹத்தோ²பி லோகஸத்³தோ³ ஸமுதா³யவஸேன லோகீயதி பஞ்ஞாபீயதீதி. யம் பனேத்த² கேனசி வுத்தம் ‘‘இமினா ஸத்தலோகஞ்ச ஜாதிலோகஞ்ச ஸங்க³ண்ஹாதி, தஸ்மா தஸ்ஸ ஸத்தலோகஸ்ஸ இத⁴லோகபரலோகஹிதம், அதிக்கந்தபரலோகானம் வா உச்சி²ன்னலோகஸமுத³யானம் இத⁴ ஜாதிலோகே ஓகாஸலோகே வா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரஸங்கா²தஞ்ச ஹிதம் ஸம்பிண்டே³த்வா லோகஸ்ஸ, லோகானம், லோகே வா ஹிதந்தி ஸரூபேகஸேஸம் கத்வா லோகஹிதமிச்சேவாஹா’’தி, ந தம் ஸாரதோ பச்சேதப்³ப³ம் தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரஸங்க²ஆதஹிதஸ்ஸபி ஸத்தலோகவிஸயத்தா, ஸத்தலோகக்³க³ஹணேனேவ உச்சி²ன்னமூலானம் கீ²ணாஸவானம்பி ஸங்க³ஹிதத்தா.

ஸப்³ப³த்த² ‘‘கேனசீ’’தி வுத்தே ‘‘வஜிரபு³த்³தி⁴டீகாகாரேனா’’தி க³ஹேதப்³ப³ம். ‘‘மஹாக³ண்டி²பதே³’’தி வா ‘‘மஜ்ஜி²மக³ண்டி²பதே³’’தி வா ‘‘சூளக³ண்டி²பதே³’’தி வா வுத்தே ‘‘ஸீஹளக³ண்டி²பதே³ஸூ’’தி க³ஹேதப்³ப³ம். கேவலம் ‘‘க³ண்டி²பதே³’’தி வுத்தே ‘‘மாக³த⁴பா⁴ஸாய லிகி²தே க³ண்டி²பதே³’’தி க³ஹேதப்³ப³ம்.

நாதோ²தி லோகபடிஸரணோ, லோகஸாமீ லோகனாயகோதி வுத்தம் ஹோதி. ததா² ஹி ஸப்³பா³னத்த²பஅஹாரபுப்³ப³ங்க³மாய நிரவஸேஸஹிதஸுக²விதா⁴னதப்பராய நிரதிஸயாய பயோக³ஸம்பத்தியா ஸதே³வமனுஸ்ஸாய பஜாய அச்சந்துபகாரிதாய அபரிமிதனிருபமப்பபா⁴வகு³ணவிஸேஸஸமங்கி³தாய ச ஸப்³ப³ஸத்துத்தமோ ப⁴க³வா அபரிமாணாஸு லோகதா⁴தூஸு அபரிமாணானம் ஸத்தானம் ஏகபடிஸரணோ பதிட்டா². அத² வா நாத²தீதி நாதோ², வேனேய்யானம் ஹிதஸுக²ம் மேத்தாயனவஸேன ஆஸீஸதி பத்தே²தீதி அத்தோ². அத² வா நாத²தி வேனேய்யக³தே கிலேஸே உபதாபேதீதி அத்தோ², நாத²தீதி வா யாசதீதி அத்தோ². ப⁴க³வா ஹி ‘‘ஸாது⁴, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² காலேன காலம் அத்தஸம்பத்திம் பச்சவேக்கே²ய்யா’’திஆதி³னா (அ. நி. 8.7) ஸத்தானம் தம் தம் ஹிதபடிபத்திம் யாசித்வாபி கருணாய ஸமுஸ்ஸாஹிதோ தே தத்த² நியோஜேதி. பரமேன வா சித்திஸ்ஸரியேன ஸமன்னாக³தோ ஸப்³ப³ஸத்தே ஈஸதி அபி⁴ப⁴வதீதி பரமிஸ்ஸரோ ப⁴க³வா ‘‘நாதோ²’’தி வுச்சதி. ஸப்³போ³பி சாயமத்தோ² ஸத்³த³ஸத்தா²னுஸாரதோ வேதி³தப்³போ³.

மஹாகாருணிகஸ்ஸாதி யோ கருணாய கம்பிதஹத³யத்தா லோகஹிதத்த²ம் அதிது³க்கரகிரியாய அனேகப்பகாரம் தாதி³ஸம் ஸம்ஸாரது³க்க²மனுப⁴வித்வா ஆக³தோ, தஸ்ஸ மஹாகாருணிகஸ்ஸாதி அத்தோ². தத்த² கிரதீதி கருணா, பரது³க்க²ம் விக்கி²பதி அபனேதீதி அத்தோ². து³க்கி²தேஸு வா கிரீயதி பஸாரீயதீதி கருணா. அத² வா கிணாதீதி கருணா, பரது³க்கே² ஸதி காருணிகம் ஹிம்ஸதி விபா³தே⁴தி, வினாஸேதி வா பரஸ்ஸ து³க்க²ந்தி அத்தோ². பரது³க்கே² ஸதி ஸாதூ⁴னம் கம்பனம் ஹத³யகே²த³ம் கரோதீதி வா கருணா. அத² வா கமிதி ஸுக²ம், தம் ருந்த⁴தீதி கருணா. ஏஸா ஹி பரது³க்கா²பனயனகாமதாலக்க²ணா அத்தஸுக²னிரபேக்க²தாய காருணிகானம் ஸுக²ம் ருந்த⁴தி விபா³தே⁴தீதி. கருணாய நியுத்தோதி காருணிகோ யதா² ‘‘தோ³வாரிகோ’’தி. யதா² ஹி த்³வாரட்டா²னதோ அஞ்ஞத்த² வத்தமானோபி த்³வாரபடிப³த்³த⁴ஜீவிகோ புரிஸோ த்³வாரானதிவத்தவுத்திதாய த்³வாரே நியுத்தோதி ‘‘தோ³வாரிகோ’’தி வுச்சதி, ஏவம் ப⁴க³வா மேத்தாதி³வஸேன கருணாவிஹாரதோ அஞ்ஞத்த² வத்தமானோபி கருணானதிவத்தவுத்திதாய கருணாய நியுத்தோதி ‘‘காருணிகோ’’தி வுச்சதி. மஹாபி⁴னீஹாரதோ பட்டா²ய ஹி யாவ மஹாபரினிப்³பா³னா லோகஹிதத்த²மேவ லோகனாதா² திட்ட²ந்தி. மஹந்தோ காருணிகோதி மஹாகாருணிகோ. ஸதிபி ப⁴க³வதோ தத³ஞ்ஞகு³ணானம்பி வஸேன மஹந்தபா⁴வே காருணிகஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னேன வுத்தத்தா கருணாவஸேனேத்த² மஹந்தபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³ யதா² ‘‘மஹாவேய்யாகரணோ’’தி. ஏவஞ்ச கத்வா ‘‘மஹாகாருணிகஸ்ஸா’’தி இமினா பதே³ன புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னேன ஸத்து² மஹாகருணா வுத்தா ஹோதி.

அத² வா கருணா கருணாயனம் ஸீலம் பகதி ஏதஸ்ஸாதி காருணிகோ, பத²வீப²ஸ்ஸாத³யோ விய கக்க²ளபு²ஸனாதி³ஸபா⁴வா கருணாயனஸபா⁴வோ ஸபா⁴வபூ⁴தகருணோதி அத்தோ². ஸேஸம் புரிமஸதி³ஸமேவ. அத² வா மஹாவிஸயதாய மஹானுபா⁴வதாய மஹாப³லதாய ச மஹதீ கருணாதி மஹாகருணா. ப⁴க³வதோ ஹி கருணா நிரவஸேஸேஸு ஸத்தேஸு பவத்ததி, பவத்தமானா ச அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா பவத்ததி, தி³ட்ட²த⁴ம்மிகாதி³பே⁴த³ஞ்ச மஹந்தமேவ ஸத்தானம் ஹிதஸுக²ம் ஏகந்ததோ நிப்பா²தே³தி, மஹாகருணாய நியுத்தோதி மஹாகாருணிகோதி ஸப்³ப³ம் வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். அத² வா மஹதீ பஸத்தா² கருணா அஸ்ஸ அத்தீ²தி மஹாகாருணிகோ. பூஜாவசனோ ஹேத்த² மஹந்தஸத்³தோ³ ‘‘மஹாபுரிஸோ’’திஆதீ³ஸு விய. பஸத்தா² ச ப⁴க³வதோ கருணா மஹாகருணாஸமாபத்திவஸேனபி பவத்திதோ அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணத்தாதி.

ஏவம் கருணாமுகே²ன ஸங்கே²பதோ ஸகலஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணேஹி ப⁴க³வந்தம் தோ²மேத்வா இதா³னி ஸத்³த⁴ம்மம் தோ²மேதும் ‘‘அஸம்பு³த⁴’’ந்திஆதி³மாஹ. தத்த² அஸம்பு³த⁴ந்தி புப்³ப³காலகிரியானித்³தே³ஸோ, தஸ்ஸ அஸம்பு³ஜ்ஜ²ந்தோ அப்படிவிஜ்ஜ²ந்தோதி அத்தோ², யதா²ஸபா⁴வம் அப்படிவிஜ்ஜ²னதோதி வுத்தம் ஹோதி. ஹேதுஅத்தோ² ஹேத்த² அந்தஸத்³தோ³ ‘‘பட²ந்தோ நிஸீத³தீ’’திஆதீ³ஸு விய. யந்தி புப்³ப³காலகிரியாய அனியமதோ கம்மனித்³தே³ஸோ. பு³த்³த⁴னிஸேவிதந்தி தஸ்ஸ விஸேஸனம். தத்த² பு³த்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ தாவ ‘‘பு³ஜ்ஜி²தா ஸச்சானீதி பு³த்³தோ⁴, போ³தே⁴தா பஜாயாதி பு³த்³தோ⁴’’திஆதி³னா (மஹானி. 192) நித்³தே³ஸனயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அத² வா ஸவாஸனாய அஞ்ஞாணனித்³தா³ய அச்சந்தவிக³மதோ, பு³த்³தி⁴யா வா விகஸிதபா⁴வதோ பு³த்³த⁴வாதி பு³த்³தோ⁴ ஜாக³ரணவிகஸனத்த²வஸேன. அத² வா கஸ்ஸசிபி ஞேய்யத⁴ம்மஸ்ஸ அனவபு³த்³த⁴ஸ்ஸ அபா⁴வேன ஞேய்யவிஸேஸஸ்ஸ கம்மபா⁴வேன அக்³க³ஹணதோ கம்மவசனிச்சா²ய அபா⁴வேன அவக³மனத்த²வஸேனேவ கத்துனித்³தே³ஸோ லப்³ப⁴தீதி பு³த்³த⁴வாதி பு³த்³தோ⁴. அத்த²தோ பன பாரமிதாபரிபா⁴விதோ ஸயம்பூ⁴ஞாணேன ஸஹ வாஸனாய விஹதவித்³த⁴ம்ஸிதனிரவஸேஸகிலேஸோ மஹாகருணாஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி³அபரிமேய்யகு³ணக³ணாதா⁴ரோ க²ந்த⁴ஸந்தானோ பு³த்³தோ⁴. யதா²ஹ ‘‘பு³த்³தோ⁴தி யோ ஸோ ப⁴க³வா ஸயம்பூ⁴ அனாசரியகோ புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு ஸாமம் ஸச்சானி அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜி², தத்த² ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் பத்தோ ப³லேஸு ச வஸீபா⁴வ’’ந்தி (மஹானி. 192; சூளனி. பாராயனத்து²திகா³தா²னித்³தே³ஸ 97; படி. ம. 1.161). தேன ஏவம் நிருபமப்பபா⁴வேன பு³த்³தே⁴ன நிஸேவிதம் கோ³சராஸேவனாபா⁴வனாஸேவனாஹி யதா²ரஹம் நிஸேவிதம் அனுபூ⁴தந்தி அத்தோ².

தத்த² நிப்³பா³னம் கோ³சராஸேவனாவஸேனேவ நிஸேவிதம், மக்³கோ³ பன அத்தனா பா⁴விதோ ச பா⁴வனாஸேவனாவஸேன ஸேவிதோ, பரேஹி உப்பாதி³தானி பன மக்³க³ப²லானி சேதோபரியஞாணாதி³னா யதா³ பரிஜானாதி, அத்தனா உப்பாதி³தானி வா பச்சவேக்க²ணஞாணேன பரிச்சி²ந்த³தி, ததா³ கோ³சராஸேவனாவஸேனபி ஸேவிதானி ஹோந்தியேவ. ஏத்த² ச பரியத்தித⁴ம்மஸ்ஸபி பரியாயதோ த⁴ம்மக்³க³ஹணேன க³ஹணே ஸதி ஸோபி தே³ஸனாஸம்மஸனஞாணகோ³சரதாய கோ³சராஸேவனாய ஸேவிதோதி ஸக்கா க³ஹேதும். ‘‘அபி⁴த⁴ம்மனயஸமுத்³த³ம் அதி⁴க³ச்ச²தி, தீணி பிடகானி ஸம்மஸீ’’தி ச அட்ட²கதா²யம் வுத்தத்தா பரியத்தித⁴ம்மஸ்ஸபி ஸச்சி²கிரியாய ஸம்மஸனபரியாயோ லப்³ப⁴தீதி யம் அஸம்பு³த⁴ம் அஸம்பு³ஜ்ஜ²ந்தோ அஸச்சி²கரோந்தோதி அத்த²ஸம்ப⁴வதோ ஸோபி இத⁴ வுத்தோ ஏவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். தம்பி ச அப்படிவிஜ்ஜ²ந்தோ ப⁴வாப⁴வம் க³ச்ச²தி, பரிஞ்ஞாதத⁴ம்மவினயோ பன தத³த்த²படிபத்தியா ஸம்மாபடிபன்னோ ந சிரஸ்ஸேவ து³க்க²ஸ்ஸந்தம் கரிஸ்ஸதி. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘யோ இமஸ்மிம் த⁴ம்மவினயே, அப்பமத்தோ விஹஸ்ஸதி;

பஹாய ஜாதிஸம்ஸாரம், து³க்க²ஸ்ஸந்தம் கரிஸ்ஸதீ’’தி. (தீ³. நி. 2.185; ஸம். நி. 1.185);

ஏத்த² ச கிஞ்சாபி மக்³க³ப²லனிப்³பா³னானி பச்சேகபு³த்³த⁴பு³த்³த⁴ஸாவகேஹிபி கோ³சராஸேவனாதி³னா ஸேவிதானி ஹோந்தி, ததா²பி உக்கட்ட²பரிச்சே²த³வஸேன ‘‘பு³த்³த⁴னிஸேவித’’ந்தி வுத்தம். கேனசி பன பு³த்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ ஸாமஞ்ஞதோ பு³த்³தா⁴னுபு³த்³த⁴பச்சேகபு³த்³தா⁴னம்பி ஏத்தே²வ ஸங்க³ஹோ வுத்தோ.

ப⁴வாப⁴வந்தி அபரகாலகிரியாய கம்மனித்³தே³ஸோ, ப⁴வதோ ப⁴வந்தி அத்தோ². அத² வா ப⁴வாப⁴வந்தி ஸுக³திது³க்³க³திவஸேன ஹீனபணீதவஸேன ச கு²த்³த³கம் மஹந்தஞ்ச ப⁴வந்தி அத்தோ². வுத்³த⁴த்தோ²பி ஹி அ-காரோ தி³ஸ்ஸதி ‘‘அஸேக்கா² த⁴ம்மா’’திஆதீ³ஸு விய. தஸ்மா அப⁴வோதி மஹாப⁴வோ வுச்சதி. அத² வா ப⁴வோதி வுத்³தி⁴, அப⁴வோதி ஹானி. ப⁴வோதி வா ஸஸ்ஸததி³ட்டி², அப⁴வோதி உச்சே²த³தி³ட்டி². வுத்தப்பகாரோ ப⁴வோ ச அப⁴வோ ச ப⁴வாப⁴வோ. தம் ப⁴வாப⁴வம். க³ச்ச²தீதி அபரகாலகிரியானித்³தே³ஸோ. ஜீவலோகோதி ஸத்தலோகோ. ஜீவக்³க³ஹணேன ஹி ஸங்கா²ரபா⁴ஜனலோகம் நிவத்தேதி தஸ்ஸ ப⁴வாப⁴வக³மனாஸம்ப⁴வதோ. நமோ அத்தூ²தி பாட²ஸேஸோ த³ட்ட²ப்³போ³.

அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸினோதி த⁴ம்மவிஸேஸனம். தத்த² அவிந்தி³யம் விந்த³தீதி அவிஜ்ஜா. பூரேதும் அயுத்தட்டே²ன காயது³ச்சரிதாதி³ அவிந்தி³யம் நாம, அலத்³த⁴ப்³ப³ந்தி அத்தோ². தப்³பி³பரீததோ காயஸுசரிதாதி³ விந்தி³யம் நாம, தம் விந்தி³யம் ந விந்த³தீதி வா அவிஜ்ஜா, க²ந்தா⁴னம் ராஸட்ட²ம், ஆயதனானம் ஆயதனட்ட²ம், தா⁴தூனம் ஸுஞ்ஞதட்ட²ம், இந்த்³ரியானம் அதி⁴பதியட்ட²ம், ஸச்சானம் தத²ட்ட²ம் அவிதி³தம் கரோதீதி வா அவிஜ்ஜா, து³க்கா²தீ³னம் பீளனாதி³வஸேன வுத்தம் சதுப்³பி³த⁴ம் அத்த²ம் அவிதி³தம் கரோதீதிபி அவிஜ்ஜா, அந்தவிரஹிதே ஸம்ஸாரே ஸப்³ப³யோனிக³திப⁴வவிஞ்ஞாணட்டி²திஸத்தாவாஸேஸு ஸத்தே ஜவாபேதீதி வா அவிஜ்ஜா, பரமத்த²தோ அவிஜ்ஜமானேஸுபி இத்தி²புரிஸாதீ³ஸு ஜவதி, விஜ்ஜமானேஸுபி க²ந்தா⁴தீ³ஸு ந ஜவதீதி வா அவிஜ்ஜா. ஸா ஆதி³ யேஸம் தண்ஹாதீ³னம் தே அவிஜ்ஜாத³யோ, தேயேவ கிலிஸ்ஸந்தி ஏதேஹி ஸத்தாதி கிலேஸா, தேயேவ ச ஸத்தானம் ப³ந்த⁴னட்டே²ன ஜாலஸதி³ஸாதி ஜாலம், தம் வித்³த⁴ம்ஸேதி ஸப்³ப³ஸோ வினாஸேதி ஸீலேனாதி அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸீ. நனு சேத்த² ஸபரியத்திகோ நவலோகுத்தரத⁴ம்மோ அதி⁴ப்பேதோ, தத்த² ச மக்³கோ³யேவ கிலேஸே வித்³த⁴ம்ஸேதி, நேதரேதி சே? வுச்சதே. மக்³க³ஸ்ஸபி நிப்³பா³னமாக³ம்ம கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனதோ நிப்³பா³னம்பி கிலேஸே வித்³த⁴ம்ஸேதி நாம, மக்³க³ஸ்ஸ கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனகிச்சம் ப²லேன நிப்ப²ன்னந்தி ப²லம்பி ‘‘கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸீ’’தி வுச்சதி. பரியத்தித⁴ம்மோபி கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனஸ்ஸ பச்சயத்தா ‘‘கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸீ’’தி வத்துமரஹதீதி ந கோசி தோ³ஸோ.

த⁴ம்மவரஸ்ஸ தஸ்ஸாதி புப்³பே³ அனியமிதஸ்ஸ நியமவசனம். தத்த² யதா²னுஸிட்ட²ம் படிபஜ்ஜமானே சதூஸு அபாயேஸு அபதமானே தா⁴ரேதீதி த⁴ம்மோ.

‘‘யே கேசி த⁴ம்மம் ஸரணம் க³தாஸே, ந தே க³மிஸ்ஸந்தி அபாயபூ⁴மிம்;

பஹாய மானுஸம் தே³ஹம், தே³வகாயம் பரிபூரேஸ்ஸந்தீ’’தி. (தீ³. நி. 2.332; ஸம். நி. 1.37) –

ஹி வுத்தம். ஸம்ஸாரது³க்கே² வா அபதமானே கத்வா தா⁴ரேதீதி த⁴ம்மோ மக்³க³ப²லுப்பத்தியா ஸத்தக்க²த்துபரமதாதி³வஸேன ஸம்ஸாரஸ்ஸ பரிச்சி²ன்னத்தா. அபாயாதி³னிப்³ப³த்தககிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனஞ்சேத்த² தா⁴ரணம். ஏவஞ்ச கத்வா அரியமக்³கோ³ தஸ்ஸ தத³த்த²ஸித்³தி⁴ஹேதுதாய நிப்³பா³னஞ்சாதி உப⁴யமேவ நிப்பரியாயதோ தா⁴ரேதி, அரியப²லம் பன தம்ஸமுச்சி²ன்னகிலேஸபடிப்பஸ்ஸம்ப⁴னேன தத³னுகு³ணதாய, பரியத்தித⁴ம்மோ தத³தி⁴க³மஹேதுதாயாதி உப⁴யம் பரியாயதோ தா⁴ரேதீதி வேதி³தப்³ப³ம். வுத்தப்பகாரோ த⁴ம்மோயேவ அத்தனோ உத்தரிதராபா⁴வேன வரோ பவரோ அனுத்தரோதி த⁴ம்மவரோ, தஸ்ஸ த⁴ம்மவரஸ்ஸ நமோ அத்தூ²தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஏத்தாவதா சேத்த² அம்ஹேஹி ஸாரத்தோ² பகாஸிதோ. யம் பனேத்த² கேனசி பபஞ்சிதம், அம்ஹேஹி ச இத⁴ ந த³ஸ்ஸிதம், ந தம் ஸாரதோ பச்சேதப்³ப³ம். இதோ பரேஸுபி ஏவமேவ த³ட்ட²ப்³ப³ம். தஸ்மா இதோ பட்டா²ய ஏத்தகம்பி அவத்வா ஸாரத்த²மேவ த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம. யத்த² பன கேனசி அச்சந்தவிருத்³த⁴ம் லிகி²தம், தம்பி கத்த²சி த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம. ஏத்த² ச ‘‘அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸினோ’’தி ஏதேன ஸ்வாக்கா²ததாதீ³ஹி த⁴ம்மம் தோ²மேதி, ‘‘த⁴ம்மவரஸ்ஸா’’தி ஏதேன அஞ்ஞஸ்ஸ விஸிட்ட²ஸ்ஸ அபா⁴வதீ³பனதோ பரிபுண்ணதாய. பட²மேன வா பஹானஸம்பத³ம் த⁴ம்மஸ்ஸ த³ஸ்ஸேதி, து³தியேன பபா⁴வஸம்பத³ம்.

ஏவம் ஸங்கே²பேனேவ ஸப்³ப³த⁴ம்மகு³ணேஹி ஸத்³த⁴ம்மம் தோ²மேத்வா இதா³னி அரியஸங்க⁴ம் தோ²மேதும் ‘‘கு³ணேஹீ’’திஆதி³மாஹ. ‘‘கு³ணேஹீ’’தி பத³ஸ்ஸ ‘‘யுத்தோ’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. இதா³னி யேஹி கு³ணேஹி யுத்தோ, தே த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸீலஸமாதீ⁴’’திஆதி³மாஹ. தத்த² சதுபாரிஸுத்³தி⁴ஸீலாதி³ ‘‘ஸீல’’ந்தி வுச்சதி. ஸமாதீ⁴தி பட²மஜ்ஜா²னாதி³. ஸமாதி⁴ஸீஸேன ஹி பட²மஜ்ஜா²னாத³யோ வுத்தா. பஞ்ஞாதி மக்³க³பஞ்ஞா. விமுத்தி ச விமுத்திஞாணஞ்ச விமுத்திவிமுத்திஞாணந்தி வத்தப்³பே³ ஏகதே³ஸஸரூபேகஸேஸனயேன ‘‘விமுத்திஞாண’’ந்தி வுத்தம். ஆதி³ஸத்³த³பரியாயேன பபு⁴திஸத்³தே³ன வா விமுத்திக்³க³ஹணம் வேதி³தப்³ப³ம். தத்த² விமுத்தீதி ப²லம். விமுத்திஞாணந்தி பச்சவேக்க²ணஞாணம். பபு⁴தி-ஸத்³தே³ன ச²ளபி⁴ஞ்ஞாசதுபடிஸம்பி⁴தா³த³யோ கு³ணா ஸங்க³ஹிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏத்த² ச ஸீலாத³யோ கு³ணா லோகியா லோகுத்தரா ச யதா²ஸம்ப⁴வம் நித்³தி³ட்டா²தி வேதி³தப்³பா³. யம் பனேத்த² கேனசி வுத்தம் ‘‘ஸீலாத³யோ கிஞ்சாபி லோகியலோகுத்தரா யதா²ஸம்ப⁴வம் லப்³ப⁴ந்தி, ததா²பி அந்தே ‘அரியஸங்க⁴’ந்தி வசனதோ ஸீலாத³யோ சத்தாரோ த⁴ம்மக்க²ந்தா⁴ லோகுத்தராவா’’தி, தம் தஸ்ஸ மதிமத்தம். ந ஹி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ லோகியகு³ணேஹிபி தோ²மனாய கோசி தோ³ஸோ தி³ஸ்ஸதி, ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³த⁴ஸ்ஸபி தாவ லோகியலோகுத்தரகு³ணேஹி தோ²மனா ஹோதி, கிமங்க³ம் பன அரியஸங்க⁴ஸ்ஸாதி.

குஸலத்தி²கானம் ஜனானம் புஞ்ஞஸ்ஸ வுத்³தி⁴யா கே²த்தஸதி³ஸத்தா கே²த்தந்தி ஆஹ ‘‘கே²த்தம் ஜனானம் குஸலத்தி²கான’’ந்தி. கி²த்தம் பீ³ஜம் மஹப்ப²லபா⁴வகரணேன தாயதீதி ஹி கே²த்தம், புப்³ப³ண்ணாபரண்ணவிருஹனபூ⁴மி, தம்ஸதி³ஸத்தா அரியஸங்கோ⁴பி ‘‘கே²த்த’’ந்தி வுச்சதி. இமினா அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ அனுத்தரபுஞ்ஞக்கே²த்தபா⁴வம் தீ³பேதி. ‘‘அனுத்தரம் புஞ்ஞக்கே²த்தம் லோகஸ்ஸா’’தி ஹி வுத்தம். தந்தி புப்³பே³ ‘‘யோ’’தி அனியமேன வுத்தஸ்ஸ நியமவசனம். அரியஸங்க⁴ந்தி ஏத்த² ஆரகத்தா கிலேஸேஹி, அனயே ந இரியனதோ, அயே ச இரியனதோ அரியா நிருத்தினயேன. அத² வா ஸதே³வகேன லோகேன ஸரணந்தி அரணீயதோ உபக³ந்தப்³ப³தோ உபக³தானஞ்ச தத³த்த²ஸித்³தி⁴தோ அரியா. அரியானம் ஸங்கோ⁴ ஸமூஹோதி அரியஸங்கோ⁴. அத² வா அரியோ ச ஸோ யதா²வுத்தனயேன ஸங்கோ⁴ ச தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதபா⁴வதோதி அரியஸங்கோ⁴, அட்ட² அரியபுக்³க³லா. தம் அரியஸங்க⁴ம். ப⁴க³வதோ அபரபா⁴கே³ பு³த்³த⁴த⁴ம்மரதனானம்பி ஸமதி⁴க³மோ ஸங்க⁴ரதனாதீ⁴னோதி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ ப³ஹூபகாரதம் த³ஸ்ஸேதும் இதே⁴வ ‘‘ஸிரஸா நமாமீ’’தி வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ஏவம் கா³தா²த்தயேன ஸங்கே²பதோ ஸகலகு³ணஸம்கித்தனமுகே²ன ரதனத்தயஸ்ஸ பணாமம் கத்வா இதா³னி தம் நிபச்சகாரம் யதா²தி⁴ப்பேதே பயோஜனே பரிணாமேந்தோ ஆஹ ‘‘இச்சேவ’’மிச்சாதி³. இச்சேவம் யதா²வுத்தனயேன அச்சந்தம் ஏகந்தேன நமஸ்ஸனேய்யம் நமஸ்ஸிதப்³ப³ம் ரதனத்தயம் நமஸ்ஸமானோ காயவாசாசித்தேஹி வந்த³மானோ அஹம் விபுலம் யம் புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ம் அலத்த²ந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தத்த² பு³த்³தா⁴த³யோ ரதிஜனனட்டே²ன ரதனம். தேஸஞ்ஹி ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³னா யதா²பூ⁴தகு³ணே ஆவஜ்ஜேந்தஸ்ஸ அமதாதி⁴க³மஹேதுபூ⁴தம் அனப்பகம் பீதிபாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி. யதா²ஹ –

‘‘யஸ்மிம், மஹானாம, ஸமயே அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி, நேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே ராக³பரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந தோ³ஸபரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந மோஹபரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, உஜுக³தமேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே சித்தம் ஹோதி, உஜுக³தசித்தோ கோ² பன, மஹானாம, அரியஸாவகோ லப⁴தி அத்த²வேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மவேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மூபஸம்ஹிதம் பாமோஜ்ஜம், பமுதி³தஸ்ஸ பீதி ஜாயதீ’’திஆதி³ (அ. நி. 11.11).

சித்தீகதாதி³பா⁴வோ வா ரதனட்டோ². வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘சித்தீகதம் மஹக்³க⁴ஞ்ச, அதுலம் து³ல்லப⁴த³ஸ்ஸனம்;

அனோமஸத்தபரிபோ⁴க³ம், ரதனம் தேன வுச்சதீ’’தி. (தீ³. நி. அட்ட². 2.33);

சித்தீகதபா⁴வாத³யோ ச அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா பு³த்³தா⁴தீ³ஸுயேவ லப்³ப⁴ந்தீதி.

‘‘புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ந்தி புஞ்ஞராஸிம் புஞ்ஞப்பவத்தம் வா’’தி மஹாக³ண்டி²பதே³ வுத்தம். மஜ்ஜி²மக³ண்டி²பதே³ பன சூளக³ண்டி²பதே³ ச ‘‘புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ந்தி புஞ்ஞாபி⁴னிஸம்ஸ’’ந்திபி அத்தோ² வுத்தோ. புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ந்தி புஞ்ஞனதி³ம், புஞ்ஞப்பவாஹந்தி ஏவம் பனேத்த² அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அவிச்சே²தே³ன பவத்தியமானஞ்ஹி புஞ்ஞம் அபி⁴ஸந்த³னட்டே²ன ‘‘புஞ்ஞாபி⁴ஸந்தோ³’’தி வுச்சதி. தேனேவ ஸாரத்த²பகாஸினியா ஸம்யுத்தனிகாயட்ட²கதா²ய (ஸம். நி. அட்ட². 3.5.1027) –

‘‘சத்தாரோமே, பி⁴க்க²வே, புஞ்ஞாபி⁴ஸந்தா³ குஸலாபி⁴ஸந்தா³ ஸுக²ஸ்ஸாஹாரா. கதமே சத்தாரோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, அரியஸாவகோ பு³த்³தே⁴ அவேச்சப்பஸாதே³ன ஸமன்னாக³தோ ஹோதி ‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா…பே… பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’தி, அயம் பட²மோ புஞ்ஞாபி⁴ஸந்தோ³ குஸலாபி⁴ஸந்தோ³ ஸுக²ஸ்ஸாஹாரோ’’தி (ஸம். நி. 5.1027) –

ஏவமாதி³காய பாளியா அத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘புஞ்ஞாபி⁴ஸந்தா³ குஸலாபி⁴ஸந்தா³தி புஞ்ஞனதி³யோ குஸலனதி³யோ’’தி வுத்தம். யம் பன க³ண்டி²பதே³ வுத்தம் ‘‘புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ந்தி புஞ்ஞப²ல’’ந்தி, தம் ந ஸுந்த³ரம். ந ஹி ரதனத்தயம் நமஸ்ஸமானோ தஸ்மிம் க²ணே புஞ்ஞப²லம் அலத்த², கிந்து அனப்பகம் புஞ்ஞராஸிம் ததா³ அலபி⁴, தஸ்ஸ ச ப²லம் பரலோகபா⁴கீ³, தி³ட்ட²த⁴ம்மே து அந்தராயவிகா⁴தோ தஸ்ஸ ச புஞ்ஞஸ்ஸ ஆனிஸம்ஸமத்தகம், ‘‘தஸ்ஸானுபா⁴வேன ஹதந்தராயோ’’தி ச வுத்தம், ந ச புஞ்ஞப²லே அனுப்பன்னே தஸ்ஸானுபா⁴வேன ஹதந்தராயபா⁴வோ ந ஸிஜ்ஜ²தி, ந சேதம் தஸ்மிம்யேவ க²ணே தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயம் அஹோஸி. தஸ்மா தஸ்ஸ மஹதோ புஞ்ஞப்பவாஹஸ்ஸ ஆனுபா⁴வேன ஹதந்தராயோதி அயமேவ அத்தோ² யுஜ்ஜதி. அதா²பி பணாமகிரியாய ஜனிதத்தா புஞ்ஞமேவ புஞ்ஞப²லந்தி தஸ்ஸாதி⁴ப்பாயோ ஸியா, ஏவம் ஸதி யுஜ்ஜேய்ய. ஸோ ச புஞ்ஞப்பவாஹோ ந அப்பமத்தகோ, அத² கோ² மஹந்தோயேவாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘விபுல’’ந்தி, மஹந்தம் அனப்பகந்தி வுத்தம் ஹோதி. அலத்த²ந்தி அலபி⁴ம், பாபுணிந்தி அத்தோ².

தஸ்ஸானுபா⁴வேனாதி தஸ்ஸ யதா²வுத்தஸ்ஸ புஞ்ஞப்பவாஹஸ்ஸ ஆனுபா⁴வேன ப³லேன. ஹதந்தராயோதி தம்தம்ஸம்பத்தியா விப³ந்த⁴னவஸேன ஸத்தஸந்தானஸ்ஸ அந்தரே வேமஜ்ஜே² ஏதி ஆக³ச்ச²தீதி அந்தராயோ, தி³ட்ட²த⁴ம்மிகாதி³அனத்தோ². பணாமபயோஜனே வுத்தவிதி⁴னா ஹதோ வித்³த⁴ஸ்தோ அந்தராயோ உபத்³த³வோ அஸ்ஸாதி ஹதந்தராயோ. அஸ்ஸ ‘‘வண்ணயிஸ்ஸம் வினய’’ந்தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஹதந்தராயோ ஹுத்வா வினயம் வண்ணயிஸ்ஸந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஏதேன தஸ்ஸ புஞ்ஞப்பவாஹஸ்ஸ அத்தனோ பஸாத³ஸம்பத்தியா ரதனத்தயஸ்ஸ ச கே²த்தபா⁴வஸம்பத்தியா அத்த²ஸம்வண்ணனாய உபகா⁴தகஉபத்³த³வானம் ஹனனே ஸமத்த²தம் தீ³பேதி.

ஏவம் ரதனத்தயஸ்ஸ நிபச்சகாரகரணே பயோஜனம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி யஸ்ஸ வினயபிடகஸ்ஸ அத்த²ம் ஸம்வண்ணேதுகாமோ, தஸ்ஸ தாவ ப⁴க³வதோ ஸாஸனஸ்ஸ மூலபதிட்டா²னபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா தம்பி தோ²மேந்தோ ஆஹ ‘‘யஸ்மிம் டி²தே’’திஆதி³. அட்டி²தஸ்ஸ ஸுஸண்டி²தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ ஸாஸனம் யஸ்மிம் டி²தே பதிட்டி²தம் ஹோதீதி யோஜேதப்³ப³ம். தத்த² யஸ்மிந்தி யஸ்மிம் வினயபிடகே. டி²தேதி பாளிதோ ச அத்த²தோ ச அனூனம் ஹுத்வா லஜ்ஜீபுக்³க³லேஸு பவத்தனட்டே²ன டி²தேதி அத்தோ². ஸாஸனந்தி அதி⁴ஸீலஅதி⁴சித்தஅதி⁴பஞ்ஞாஸங்கா²தஸிக்க²த்தயஸங்க³ஹிதம் ஸாஸனம். அட்டி²தஸ்ஸாதி காமஸுக²ல்லிகத்தகிலமதா²னுயோக³ஸங்கா²தே அந்தத்³வயே அட்டி²தஸ்ஸாதி அத்தோ². ‘‘அப்பதிட்ட²ம் க்²வாஹம், ஆவுஸோ, அனாயூஹம் ஓக⁴மதரி’’ந்தி (ஸம். நி. 1.1) ஹி வுத்தம். அயஞ்சத்தோ² தீஸுபி ஸீஹளக³ண்டி²பதே³ஸு வுத்தோயேவ. க³ண்டி²பதே³ பன ‘‘அட்டி²தஸ்ஸாதி பரினிப்³பு³தஸ்ஸபி ப⁴க³வதோ’’தி வுத்தம்.

பதிட்டி²தம் ஹோதீதி தேஸுயேவ லஜ்ஜீபுக்³க³லேஸு பவத்தனட்டே²ன பதிட்டி²தம் ஹோதி. ஸுஸண்டி²தஸ்ஸாதி ஏத்த² தாவ தீஸுபி க³ண்டி²பதே³ஸு இத³ம் வுத்தம் ‘‘த்³வத்திம்ஸமஹாபுரிஸலக்க²ணஅஸீதிஅனுப்³யஞ்ஜனேஹி ஸமன்னாக³மனவஸேன ஸுஸண்டா²னஸ்ஸாதி அத்தோ². அனேன அஸ்ஸ ரூபகாயஸம்பத்திம் நித³ஸ்ஸேதீ’’தி. க³ண்டி²பதே³ பன ‘‘யதா²டா²னே பதிட்டி²தேஹி லக்க²ணேஹி ஸமன்னாக³தத்தா ரூபகாயேன ஸுஸண்டி²தோ, காயவங்காதி³ரஹிதத்தா தாதி³லக்க²ணஸமன்னாக³தத்தா ச நாமகாயேனபீ’’தி வுத்தம். கேனசி பன ‘‘சதுப்³ரஹ்மவிஹாரவஸேன ஸத்தேஸு ஸுட்டு² ஸம்மா ச டி²தஸ்ஸாதி அத்த²வஸேன வா ஸுஸண்டி²தஸ்ஸ. ஸுஸண்டி²தத்தா ஹேஸ கேவலம் ஸத்தானம் து³க்க²ம் அபனேதுகாமோ ஹிதம் உபஸம்ஹரிதுகாமோ ஸம்பத்தியா ச பமுதி³தோ அபக்க²பதிதோ ச ஹுத்வா வினயம் தே³ஸேதி. தஸ்மா இமஸ்மிம் வினயஸம்வண்ணனாதி⁴காரே ஸாருப்பாய து²தியா தோ²மேந்தோ ஆஹ ‘ஸுஸண்டி²தஸ்ஸா’’’தி வத்வா ‘‘க³ண்டி²பதே³ஸு வுத்தத்தோ² அதி⁴ப்பேதாதி⁴காரானுரூபோ ந ஹோதீ’’தி வுத்தம். அயம் பனேத்த² அம்ஹாகம் க²ந்தி – யதா²வுத்தகாமஸுக²ல்லிகாதி³அந்தத்³வயே அட்டி²தத்தாயேவ மஜ்ஜி²மாய படிபதா³ய ஸம்மா டி²தத்தா ஸுஸண்டி²தஸ்ஸாதி ஏவமத்தோ² க³ஹேதப்³போ³தி. ஏவஞ்ஹி ஸதி ஆரம்பா⁴னுரூபதோ²மனா கதா ஹோதி யதா²வுத்தஅந்தத்³வயம் விவஜ்ஜேத்வா மஜ்ஜி²மாய படிபதா³ய வினயபஞ்ஞத்தியாயேவ யேபு⁴ய்யேன பகாஸனதோ.

தந்தி புப்³பே³ ‘‘யஸ்மி’’ந்தி அனியமேத்வா வுத்தஸ்ஸ நியமவசனம், தஸ்ஸ ‘‘வினய’’ந்தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. அஸம்மிஸ்ஸந்தி பா⁴வனபும்ஸகனித்³தே³ஸோ, நிகாயந்தரலத்³தீ⁴ஹி அஸம்மிஸ்ஸம் கத்வா அனாகுலம் கத்வா வண்ணயிஸ்ஸந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியா அனுரூபஸ்ஸ காலமத்தஸ்ஸபி த⁴ம்மஸேனாபதிஸாரிபுத்தத்தே²ரஸதி³ஸேனபி து³விஞ்ஞேய்யபா⁴வதோ கேவலம் பு³த்³த⁴விஸயம் வினயபிடகம் அத்தனோ ப³லேன வண்ணயிஸ்ஸாமீதி வசனமத்தம்பி அஞ்ஞேஹி வத்துமஸக்குணேய்யத்தா ‘‘நிஸ்ஸாய புப்³பா³சரியானுபா⁴வ’’ந்தி ஆஹ. புப்³பா³சரியானுபா⁴வோ நாம அத்த²தோ புப்³பா³சரியேஹி ஸம்வண்ணிதா அட்ட²கதா², ததோயேவ ச ‘‘புப்³பா³சரியானுபா⁴வோ அட்ட²கதா²’’தி ஸப்³ப³த்த² க³ண்டி²பதே³ஸு வுத்தம். தஸ்மா புப்³பா³சரியேஹி ஸம்வண்ணிதம் அட்ட²கத²ம் நிஸ்ஸாய வண்ணயிஸ்ஸம், ந அத்தனோயேவ ப³லம் நிஸ்ஸாயாதி வுத்தம் ஹோதி.

அத² ‘‘போராணட்ட²கதா²ஸு விஜ்ஜமானாஸு புன வினயஸம்வண்ணனாய கிம் பயோஜன’’ந்தி யோ வதே³ய்ய, தஸ்ஸ போராணட்ட²கதா²ய அனூனபா⁴வம் அத்தனோ ச ஸம்வண்ணனாய பயோஜனம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘காமஞ்சா’’திஆதி³மாஹ. காமந்தி ஏகந்தேன, யதி²ச்ச²கம் வா, ஸப்³ப³ஸோதி வுத்தம் ஹோதி, தஸ்ஸ ‘‘ஸம்வண்ணிதோ’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. காமம் ஸம்வண்ணிதோயேவ, நோ ந ஸம்வண்ணிதோதி அத்தோ². கேஹி பன ஸோ வினயோ ஸம்வண்ணிதோதி ஆஹ ‘‘புப்³பா³சரியாஸபே⁴ஹீ’’தி. மஹாகஸ்ஸபத்தே²ராத³யோ புப்³பா³சரியா ஏவ அகம்பியட்டே²ன உத்தமட்டே²ன ச ஆஸபா⁴, தேஹி புப்³பா³சரியாஸபே⁴ஹீதி வுத்தம் ஹோதி. கீதி³ஸா பனேதே புப்³பா³சரியாதி ஆஹ ‘‘ஞாணம்பூ³’’திஆதி³. அக்³க³மக்³க³ஞாணஸங்கா²தேன அம்பு³னா ஸலிலேன நித்³தோ⁴தானி நிஸ்ஸேஸதோ ஆயதிம் அனுப்பத்தித⁴ம்மதாபாத³னேன தோ⁴தானி விக்கா²லிதானி விஸோதி⁴தானி ராகா³தீ³னி தீணி மலானி காமாஸவாத³யோ ச சத்தாரோ ஆஸவா யேஹி தே ஞாணம்பு³னித்³தா⁴தமலாஸவா, தேஹீதி அத்தோ². இமினா ச ந கேவலம் ஏதேஸு ஆசரியபா⁴வோயேவ, அத² கோ² ராகா³தி³மலரஹிதா கீ²ணாஸவா விஸுத்³த⁴ஸத்தா ஏதேதி த³ஸ்ஸேதி.

கீ²ணாஸவபா⁴வேபி ந ஏதே ஸுக்க²விபஸ்ஸகா, அத² கோ² ஏவரூபேஹிபி ஆனுபா⁴வேஹி ஸமன்னாக³தாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘விஸுத்³த⁴விஜ்ஜாபடிஸம்பி⁴தே³ஹீ’’தி. விஸுத்³தா⁴ அச்சந்தபரிஸுத்³தா⁴ விஜ்ஜா சதஸ்ஸோ ச படிஸம்பி⁴தா³ யேஸம் தே விஸுத்³த⁴விஜ்ஜாபடிஸம்பி⁴தா³, தேஹி. ஏகதே³ஸேன படிஸம்பி⁴த³ம் அப்பத்தானம் அரியானமேவ அபா⁴வதோ ஏதேஹி அதி⁴க³தபடிஸம்பி⁴தா³ படுதரலத்³த⁴ப்பபே⁴தா³தி த³ஸ்ஸேதும் விஸுத்³த⁴க்³க³ஹணம் கதம். விஜ்ஜாதி திஸ்ஸோ விஜ்ஜா, அட்ட² விஜ்ஜா வா. தத்த² தி³ப்³ப³சக்கு²ஞாணம் புப்³பே³னிவாஸஞாணம் ஆஸவக்க²யஞாணஞ்சாதி இமா திஸ்ஸோ விஜ்ஜா. அட்ட² விஜ்ஜா பன –

‘‘விபஸ்ஸனாஞாணமனோமயித்³தி⁴,

இத்³தி⁴ப்பபே⁴தோ³பி ச தி³ப்³ப³ஸோதம்;

பரஸ்ஸ சேதோபரியாயஞாணம்,

புப்³பே³னிவாஸானுக³தஞ்ச ஞாணம்;

தி³ப்³ப³ஞ்ச சக்கா²ஸவஸங்க²யோ ச,

ஏதானி ஞாணானி இத⁴ட்ட² விஜ்ஜா’’தி. –

ஏவம் விபஸ்ஸனாஞாணமனோமயித்³தீ⁴ஹி ஸத்³தி⁴ம் பரிக்³க³ஹிதா ச² அபி⁴ஞ்ஞாயேவ. அத்த²படிஸம்பி⁴தா³ த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³ நிருத்திபடிஸம்பி⁴தா³ படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³தி சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³. தத்த² ஸங்கே²பதோ ஹேதுப²லே ஞாணம் அத்த²படிஸம்பி⁴தா³, ஹேதும்ஹி ஞாணம் த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³, ஹேதுஹேதுப²லானுரூபம் வோஹாரேஸு ஞாணம் நிருத்திபடிஸம்பி⁴தா³, இத³ம் ஞாணம் இமமத்த²ம் ஜோதயதீதி இமினா ஆகாரேன ஹேட்டா² வுத்தேஸு தீஸு ஞாணேஸு பவத்தஞாணம் படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³. ஏதாஸம் பன வித்தா²ரகதா² அதிபபஞ்சபா⁴வதோ இத⁴ ந வுச்சதி. படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தானம் ஸத்³த⁴ம்மேஸு சே²கபா⁴வதோ ஆஹ ‘‘ஸத்³த⁴ம்மஸம்வண்ணனகோவிதே³ஹீ’’தி. ‘‘படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தானம்பி த⁴ம்மேஸு அபி⁴யோக³வஸேன விஸேஸோ ஹோதீதி லத்³த⁴படிஸம்பி⁴தா³ஸு ஸாதிஸயதம் த³ஸ்ஸேதும் ஆஹா’’திபி வத³ந்தி. ஸத்³த⁴ம்மஸம்வண்ணனகோவிதே³ஹீதி பிடகத்தயஸங்கா²தஸ்ஸ ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ ஸம்வண்ணனே ஸப்³ப³ஸோ அத்த²ப்பகாஸனே கோவிதே³ஹி சே²கேஹி, குஸலேஹீதி அத்தோ².

கிலேஸஜாலம் பரிக்கா²ரபா³ஹுல்லம் வா ஸம்லிக²தி தனும் கரோதீதி ஸல்லேகோ². இத⁴ பன கீ²ணாஸவாதி⁴காரத்தா பரிக்கா²ரபா³ஹுல்லஸ்ஸ ஸல்லிக²னவஸேனேவ அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³, ததோயேவ ச க³ண்டி²பதே³ ‘‘ஸல்லேகி²யே பரிமிதபரிக்கா²ரவுத்தியா’’தி அத்தோ² வுத்தோ. ஸல்லேக²ஸ்ஸ பா⁴வோ ஸல்லேகி²யம், தஸ்மிம் ஸல்லேகி²யே, ஸல்லேக²படிபத்தியந்தி வுத்தம் ஹோதி. நோஸுலபூ⁴பமேஹீதி அஸுலபூ⁴பமேஹி ஸல்லேக²படிபத்தியா அஸுகஸதி³ஸாதி தேஸம் உபமாய அனுச்ச²விகபுக்³க³லானம் து³ல்லப⁴த்தா நத்தி² ஸுலபா⁴ உபமா ஏதேஸந்தி நோஸுலபூ⁴பமா. மஹாவிஹாரஸ்ஸாதி சித்தலபப்³ப³தஅப⁴யகி³ரிஸேஸனிகாயத்³வயம் படிக்கி²பதி. த⁴ஜூபமேஹீதி ரத²ஸ்ஸ ஸஞ்ஜானனஹேதுகம் ரதே² ப³த்³த⁴த⁴ஜம் விய அஜானந்தானம் ‘‘அஸுகேஹி ச அஸுகேஹி ச தே²ரேஹி நிவாஸிதோ மஹாவிஹாரோ நாமா’’தி ஏவம் மஹாவிஹாரஸ்ஸ ஸஞ்ஜானனஹேதுத்தா மஹாவிஹாரஸ்ஸ த⁴ஜூபமேஹி. ஸம்வண்ணிதோதி ஸம்மா அனூனம் கத்வா வண்ணிதோ. ஸம்வண்ணிதோ அயம் வினயோதி பத³ச்சே²தோ³ காதப்³போ³. சித்தேஹி நயேஹீதி அனேகப்பபே⁴த³னயத்தா விசித்தேஹி நயேஹி. ஸம்பு³த்³த⁴வரன்வயேஹீதி ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³த⁴வரம் அனுக³தேஹி, ப⁴க³வதோ அதி⁴ப்பாயானுக³தேஹி நயேஹீதி வுத்தம் ஹோதி. அத² வா பு³த்³த⁴வரம் அனுக³தேஹி புப்³பா³சரியாஸபே⁴ஹீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴ காதப்³போ³.

ஏவம் போராணட்ட²கதா²ய அனூனபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய பயோஜனவிஸேஸம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸம்வண்ணனா’’திஆதி³மாஹ. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – கிஞ்சாபி புப்³பா³சரியாஸபே⁴ஹி யதா²வுத்தகு³ணவிஸிட்டே²ஹி அயம் வினயோ ஸப்³ப³ஸோ வண்ணிதோ, ததா²பி தேஸம் ஏஸா ஸம்வண்ணனா ஸீஹளதீ³பவாஸீனம் பா⁴ஸாய ஸங்க²தத்தா ரசிதத்தா தீ³பந்தரே பி⁴க்கு²ஜனஸ்ஸ ஸீஹளதீ³பதோ அஞ்ஞதீ³பவாஸினோ பி⁴க்கு²க³ணஸ்ஸ கிஞ்சி அத்த²ம் பயோஜனம் யஸ்மா நாபி⁴ஸம்பு⁴ணாதி ந ஸம்பாதே³தி ந ஸாதே⁴தி, தஸ்மா இமம் ஸம்வண்ணனம் பாளினயானுரூபம் கத்வா பு³த்³த⁴ஸிரித்தே²ரேன அஜ்ஜி²ட்டோ² இதா³னி ஸமாரபி⁴ஸ்ஸந்தி. தத்த² ஸம்வண்ணியதி அத்தோ² ஏதாயாதி ஸம்வண்ணனா, அட்ட²கதா². ஸா பன த⁴ம்மஸங்கா³ஹகத்தே²ரேஹி பட²மம் தீணி பிடகானி ஸங்கா³யித்வா தஸ்ஸ அத்த²வண்ணனானுரூபேனேவ வாசனாமக்³க³ம் ஆரோபிதத்தா திஸ்ஸோ ஸங்கீ³தியோ ஆருள்ஹோயேவ பு³த்³த⁴வசனஸ்ஸ அத்த²ஸம்வண்ணனாபூ⁴தோ கதா²மக்³கோ³. ஸோயேவ ச மஹாமஹிந்த³த்தே²ரேன தம்ப³பண்ணிதீ³பம் ஆப⁴தோ, பச்சா² தம்ப³பண்ணியேஹி மஹாதே²ரேஹி நிகாயந்தரலத்³தீ⁴ஹி ஸங்கரபரிஹரணத்த²ம் ஸீஹளபா⁴ஸாய ட²பிதோ. தேனாஹ ‘‘ஸீஹளதீ³பகேனா’’திஆதி³. ஸீஹஸ்ஸ லானதோ க³ஹணதோ ஸீஹளோ, ஸீஹகுமாரோ. தம்வம்ஸஜாததாய தம்ப³பண்ணிதீ³பே க²த்தியானம் தேஸம் நிவாஸதாய தம்ப³பண்ணிதீ³பஸ்ஸபி ஸீஹளபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³, தஸ்மிம் ஸீஹளதீ³பே பூ⁴தத்தா ஸீஹளதீ³பகேன வாக்யேன வசனேன, ஸீஹளபா⁴ஸாயாதி வுத்தம் ஹோதி.

பாளினயானுரூபந்தி பாளினயஸ்ஸ அனுரூபம் கத்வா, மாக³த⁴பா⁴ஸாய பரிவத்தித்வாதி வுத்தம் ஹோதி. அஜ்ஜே²ஸனந்தி க³ருட்டா²னியம் பயிருபாஸித்வா க³ருதரம் பயோஜனம் உத்³தி³ஸ்ஸ அபி⁴பத்த²னா அஜ்ஜே²ஸனா, தம் அஜ்ஜே²ஸனம், ஆயாசனந்தி அத்தோ². தஸ்ஸ ‘‘ஸமனுஸ்ஸரந்தோ’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. கஸ்ஸ அஜ்ஜே²ஸனந்தி ஆஹ ‘‘பு³த்³த⁴ஸிரிவ்ஹயஸ்ஸ தே²ரஸ்ஸா’’தி. பு³த்³த⁴ஸிரீதி அவ்ஹயோ நாமம் யஸ்ஸ ஸோயம் பு³த்³த⁴ஸிரிவ்ஹயோ, தஸ்ஸ, இத்த²ன்னாமஸ்ஸ தே²ரஸ்ஸ அஜ்ஜே²ஸனம் ஸம்மா ஆத³ரேன ஸமனுஸ்ஸரந்தோ ஹத³யே ட²பேந்தோதி அத்தோ².

இதா³னி அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய கரணப்பகாரம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸம்வண்ணனம் தஞ்சா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² தஞ்ச இதா³னி வுச்சமானம் ஸம்வண்ணனம் ஸமாரப⁴ந்தோ ஸகலாயபி மஹாஅட்ட²கதா²ய இத⁴ க³ஹேதப்³ப³தோ மஹாஅட்ட²கத²ம் தஸ்ஸா இதா³னி வுச்சமானாய ஸம்வண்ணனாய ஸரீரம் கத்வா மஹாபச்சரியம் யோ வினிச்ச²யோ வுத்தோ, ததே²வ குருந்தீ³னாமாதீ³ஸு விஸ்ஸுதாஸு அட்ட²கதா²ஸு யோ வினிச்ச²யோ வுத்தோ, ததோபி வினிச்ச²யதோ யுத்தமத்த²ம் அபரிச்சஜந்தோ அந்தோக³த⁴த்தே²ரவாத³ம் கத்வா ஸம்வண்ணனம் ஸமாரபி⁴ஸ்ஸந்தி பத³த்த²ஸம்ப³ந்தோ⁴ வேதி³தப்³போ³. ஏத்த² ச அத்தோ² கதி²யதி ஏதாயாதி அத்த²கதா², ஸாயேவ அட்ட²கதா² த்த²காரஸ்ஸ ட்ட²காரம் கத்வா ‘‘து³க்க²ஸ்ஸ பீளனட்டோ²’’திஆதீ³ஸு (படி. ம. 1.17; 2.8) விய. மஹாபச்சரியந்தி ஏத்த² பச்சரீதி உளும்பம் வுச்சதி, தஸ்மிம் நிஸீதி³த்வா கதத்தா தமேவ நாமம் ஜாதம். குருந்தி³வல்லிவிஹாரோ நாம அத்தி², தத்த² கதத்தா குருந்தீ³தி நாமம் ஜாதந்தி வத³ந்தி. ஆதி³ஸத்³தே³ன அந்த⁴கட்ட²கத²ம் ஸங்கே²பட்ட²கத²ஞ்ச ஸங்க³ண்ஹாதி. விஸ்ஸுதாஸூதி ஸப்³ப³த்த² பத்த²டாஸு, பாகடாஸூதி வுத்தம் ஹோதி.

யுத்தமத்த²ந்தி ஏத்த² தாவ மஜ்ஜி²மக³ண்டி²பதே³ சூளக³ண்டி²பதே³ ச இத³ம் வுத்தம் ‘‘யுத்தமத்த²ந்தி ஸம்வண்ணேதப்³ப³ட்டா²னஸ்ஸ யுத்தமத்த²ம், ந பன தத்த² அயுத்தம்பி அத்தீ²தி வுத்தம் ஹோதீ’’தி. மஹாக³ண்டி²பதே³ பனேத்த² ந கிஞ்சி வுத்தம். கேனசி பன ‘‘மஹாஅட்ட²கதா²னயேன வினயயுத்தியா வா யுத்தமத்த²’’ந்தி வுத்தம், தம் யுத்தம் விய தி³ஸ்ஸதி மஹாபச்சரிஆதீ³ஸுபி கத்த²சி அயுத்தஸ்ஸாபி அத்த²ஸ்ஸ உபரி விபா⁴வனதோ. ‘‘அட்ட²கத²ம்யேவ க³ஹேத்வா ஸம்வண்ணனம் கரிஸ்ஸாமீ’’தி வுத்தே அட்ட²கதா²ஸு வுத்தத்தே²ரவாதா³னம் பா³ஹிரபா⁴வோ ஸியாதி தேபி அந்தோகத்துகாமோ ‘‘அந்தோக³த⁴தே²ரவாத³’’ந்தி ஆஹ, தே²ரவாதே³பி அந்தோகத்வாதி வுத்தம் ஹோதி. ஸம்வண்ணனந்தி அபரகாலகிரியாய கம்மனித்³தே³ஸோ. புப்³பே³ வுத்தம் து ‘‘ஸம்வண்ணன’’ந்தி வசனம் தத்தே²வ ‘‘ஸமாரப⁴ந்தோ’’தி புப்³ப³காலகிரியாய கம்மபா⁴வேன யோஜேதப்³ப³ம். ஸம்மாதி வத்தப்³பே³ கா³தா²ப³ந்த⁴வஸேன ரஸ்ஸபா⁴வோ கதோதி வேதி³தப்³போ³.

ஏவம் கரணப்பகாரம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ஸோதூஹி படிபஜ்ஜிதப்³ப³விதி⁴ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘தம் மே’’திஆதி³மாஹ. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – இதா³னி வுச்சமானம் தம் மம ஸம்வண்ணனம் த⁴ம்மபதீ³பஸ்ஸ ததா²க³தஸ்ஸ த⁴ம்மம் ஸாஸனத⁴ம்மம் பாளித⁴ம்மம் வா ஸக்கச்சம் படிமானயந்தா பூஜேந்தா தி²ரேஹி ஸீலக்க²ந்தா⁴தீ³ஹி ஸமன்னாக³தத்தா தே²ரா, அசிரபப்³ப³ஜிதத்தா நவா, தேஸம் மஜ்ஜே² ப⁴வத்தா மஜ்ஜி²மா ச பி⁴க்கூ² பஸன்னசித்தா யதா²வுத்தனயேன ஸப்பயோஜனத்தா உபரி வக்க²மானவிதி⁴னா பமாணத்தா ச ஸத்³த³ஹித்வா பீதிஸோமனஸ்ஸயுத்தசித்தா இஸ்ஸாபகதா அஹுத்வா நிஸாமேந்து ஸுணந்தூதி. தத்த² த⁴ம்மப்பதீ³பஸ்ஸாதி த⁴ம்மோயேவ ஸத்தஸந்தானேஸு மோஹந்த⁴காரவித⁴மனதோ பதீ³பஸதி³ஸத்தா பதீ³போ அஸ்ஸாதி த⁴ம்மபதீ³போ, ப⁴க³வா. தஸ்ஸ த⁴ம்மபதீ³பஸ்ஸ.

இதா³னி அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய ஆக³மவிஸுத்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேத்வா பமாணபா⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘பு³த்³தே⁴னா’’திஆதி³மாஹ. யதே²வ பு³த்³தே⁴ன யோ த⁴ம்மோ ச வினயோ ச வுத்தோ, ஸோ தஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ யேஹி புத்தேஹி த⁴ம்மஸேனாபதிஆதீ³ஹி ததே²வ ஞாதோ, தேஸம் பு³த்³த⁴புத்தானம் மதிமச்சஜந்தா ஸீஹளட்ட²கதா²சரியா யஸ்மா புரே அட்ட²கதா² அகம்ஸூதி அயமேத்த² ஸம்ப³ந்தோ⁴. தத்த² த⁴ம்மோதி ஸுத்தாபி⁴த⁴ம்மே ஸங்க³ண்ஹாதி, வினயோதி ஸகலம் வினயபிடகம். ஏத்தாவதா ச ஸப்³ப³ம்பி பு³த்³த⁴வசனம் நித்³தி³ட்ட²ம் ஹோதி. ஸகலஞ்ஹி பு³த்³த⁴வசனம் த⁴ம்மவினயவஸேன து³வித⁴ம் ஹோதி. வுத்தோதி பாளிதோ ச அத்த²தோ ச பு³த்³தே⁴ன ப⁴க³வதா வுத்தோ. ந ஹி ப⁴க³வதா அப்³யாகதம் நாம தந்திபத³ம் அத்தி², ஸப்³பே³ஸம்யேவ அத்தோ² கதி²தோ, தஸ்மா ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴னேவ திண்ணம் பிடகானம் அத்த²வண்ணனாக்கமோபி பா⁴ஸிதோதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். தத்த² தத்த² ப⁴க³வதா பவத்திதா பகிண்ணகதே³ஸனாயேவ ஹி அட்ட²கதா². ததே²வ ஞாதோதி யதே²வ பு³த்³தே⁴ன வுத்தோ, ததே²வ ஏகபத³ம்பி ஏகக்க²ரம்பி அவினாஸேத்வா அதி⁴ப்பாயஞ்ச அவிகோபேத்வா ஞாதோ விதி³தோதி அத்தோ². தேஸம் மதிமச்சஜந்தாதி தேஸம் பு³த்³த⁴புத்தானம் அதி⁴ப்பாயம் அபரிச்சஜந்தா. அட்ட²கதா² அகம்ஸூதி அட்ட²கதா²யோ அகம்ஸு. கத்த²சி ‘‘அட்ட²கதா²மகம்ஸூ’’தி பாடோ² தி³ஸ்ஸதி, தத்தா²பி ஸோயேவத்தோ², ம-காரோ பன பத³ஸந்தி⁴வஸேன ஆக³தோதி த³ட்ட²ப்³போ³. ‘‘அட்ட²கதா²’’தி ப³ஹுவசனனித்³தே³ஸேன மஹாபச்சரியாதி³கம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

தஸ்மாதி யஸ்மா தேஸம் பு³த்³த⁴புத்தானம் அதி⁴ப்பாயம் அவிகோபேத்வா புரே அட்ட²கதா² அகம்ஸு, தஸ்மாதி அத்தோ². ஹீதி நிபாதமத்தம் ஹேதுஅத்த²ஸ்ஸ ‘‘தஸ்மா’’தி இமினாயேவ பகாஸிதத்தா. யதி³ அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் ஸப்³ப³ம்பி பமாணம், ஏவம் ஸதி தத்த² பமாத³லேகா²பி பமாணம் ஸியாதி ஆஹ ‘‘வஜ்ஜயித்வான பமாத³லேக²’’ந்தி. தத்த² பமாத³லேக²ந்தி அபரபா⁴கே³ போத்த²காருள்ஹகாலே பமஜ்ஜித்வா லிக²னவஸேன பவத்தம் பமாத³பாட²ம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – பமாதே³ன ஸதிம் அபச்சுபட்ட²பேத்வா அதி³ன்னாதா³னஸ்ஸ புப்³ப³பயோகே³ ‘‘ஸச்சேபி அலிகேபி து³க்கட’’ந்தி வுத்தவசனஸதி³ஸம் யம் லிகி²தம், தம் வஜ்ஜயித்வா அபனேத்வா ஸப்³ப³ம் பமாணந்தி. வக்க²தி ஹி தத்த² –

‘‘மஹாஅட்ட²கதா²யம் பன ஸச்சேபி அலிகேபி து³க்கடமேவ வுத்தம், தம் பமாத³லிகி²தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ந ஹி அதி³ன்னாதா³னஸ்ஸ புப்³ப³பயோகே³ பாசித்தியட்டா²னே து³க்கடம் நாம அத்தீ²’’தி (பாரா. அட்ட². 1.94).

கேஸம் பமாணந்தி ஆஹ ‘‘ஸிக்கா²ஸு ஸகா³ரவானம் இத⁴ பண்டி³தான’’ந்தி. இதா⁴தி இமஸ்மிம் ஸாஸனே. புன ‘‘யஸ்மா’’தி வசனஸ்ஸ கோ ஸம்ப³ந்தோ⁴தி சே? ஏத்த² தாவ மஹாக³ண்டி²பதே³ க³ண்டி²பதே³ ச ந கிஞ்சி வுத்தம், மஜ்ஜி²மக³ண்டி²பதே³ பன சூளக³ண்டி²பதே³ ச இத³ம் வுத்தம் ‘‘யஸ்மா பமாணம், தஸ்மா நிஸாமேந்து பஸன்னசித்தா’’தி. ஏவமஸ்ஸ ஸம்ப³ந்தோ⁴ த³ட்ட²ப்³போ³. யஸ்மா அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் பமாணம், தஸ்மா இத⁴ வுத்தம்பி பமாணமேவாதி பாட²ஸேஸம் கத்வா வஜிரபு³த்³தி⁴த்தே²ரோ வத³தி. தத்த² இதா⁴தி இமிஸ்ஸா ஸமந்தபாஸாதி³காயாதி அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³.

தத்த² ‘‘யஸ்மா’’தி வசனஸ்ஸ பட²மம் வுத்தஸம்ப³ந்த⁴வஸேன அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் ஸப்³ப³ம்பி பமாணந்தி ஸாதி⁴தத்தா இதா³னி வுச்சமானாபி ஸம்வண்ணனா கேவலம் வசனமத்தேனேவ பி⁴ன்னா, அத்த²தோ பன அட்ட²கதா²யேவாதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ததோ ச பா⁴ஸந்தரமேவா’’திஆதி³மாஹ. பச்சா² வுத்தஸம்ப³ந்த⁴வஸேன பன இத⁴ வுத்தம்பி கஸ்மா பமாணந்தி சே? யஸ்மா வசனமத்தம் ட²பேத்வா ஏஸாபி அட்ட²கதா²யேவ, தஸ்மா பமாணந்தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ததோ ச பா⁴ஸந்தரமேவா’’திஆதி³மாஹ. ஏவமாகுலம் து³ப்³பி³ஞ்ஞேய்யஸபா⁴வஞ்ச கத்வா க³ண்டி²பதே³ஸு ஸம்ப³ந்தோ⁴ த³ஸ்ஸிதோ, அனாகுலவசனோ ச ப⁴த³ந்தபு³த்³த⁴கோ⁴ஸாசரியோ. ந ஹி ஸோ ஏவமாகுலம் கத்வா வத்துமரஹதி, தஸ்மா யதா²தி⁴ப்பேதமத்த²மனாகுலம் ஸுவிஞ்ஞேய்யஞ்ச கத்வா யதா²டி²தஸ்ஸ ஸம்ப³ந்த⁴வஸேனேவ த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம. கத²ம்? யஸ்மா அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் பமாணம், தஸ்மா ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி ஏவமேத்த² ஸம்ப³ந்தோ⁴ த³ட்ட²ப்³போ³. யதி³ நாம அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் பமாணம், அயம் பன இதா³னி வுச்சமானா கஸ்மா ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி ஆஹ ‘‘ததோ ச பா⁴ஸந்தரமேவ ஹித்வா’’திஆதி³. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – யஸ்மா அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் பமாணம், யஸ்மா ச அயம் ஸம்வண்ணனாபி பா⁴ஸந்தரபரிச்சாகா³தி³மத்தவிஸிட்டா², அத்த²தோ பன அபி⁴ன்னாவ, ததோயேவ ச பமாணபூ⁴தா ஹேஸ்ஸதி, தஸ்மா ஸக்கச்சம் ஆத³ரம் கத்வா அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி. ததா² ஹி போராணட்ட²கதா²னம் பமாணபா⁴வோ, இமிஸ்ஸா ச ஸம்வண்ணனாய பா⁴ஸந்தரபரிச்சாகா³தி³மத்தவிஸிட்டா²ய அத்த²தோ ததோ அபி⁴ன்னபா⁴வோதி உப⁴யம்பேதம் ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³ப³பா⁴வஹேதூதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ந ஹி கேவலம் போராணட்ட²கதா²னம் ஸதிபி பமாணபா⁴வே அயம் ஸம்வண்ணனா ததோ பி⁴ன்னா அத்த²தோ அஞ்ஞாயேவ ச ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி வத்துமரஹதி, நாபி இமிஸ்ஸா ஸம்வண்ணனாய ததோஅபி⁴ன்னபா⁴வேபி போராணட்ட²கதா²னம் அஸதி பமாணபா⁴வே அயம் ஸம்வண்ணனா ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி வத்தும் யுத்தரூபா ஹோதி, தஸ்மா யதா²வுத்தனயேன உப⁴யம்பேதம் ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³ப³பா⁴வஹேதூதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ததோதி அட்ட²கதா²தோ. பா⁴ஸந்தரமேவ ஹித்வாதி கஞ்சுகஸதி³ஸம் ஸீஹளபா⁴ஸம் அபனேத்வா. வித்தா²ரமக்³க³ஞ்ச ஸமாஸயித்வாதி போராணட்ட²கதா²ஸு உபரி வுச்சமானம்பி ஆனேத்வா தத்த² தத்த² பபஞ்சிதம் ‘‘ஞத்திசதுத்தே²ன கம்மேன அகுப்பேன டா²னாரஹேன உபஸம்பன்னோதி பி⁴க்கூ²’’தி (பாரா. 45) ஏத்த² அபலோகனாதீ³னம் சதுன்னம்பி கம்மானம் வித்தா²ரகதா² விய தாதி³ஸம் வித்தா²ரமக்³க³ம் ஸங்கி²பித்வா வண்ணயிஸ்ஸாமாதி அதி⁴ப்பாயோ. ததா² ஹி வக்க²தி –

‘‘ஏத்த² ச ஞத்திசதுத்த²கம்மம் ஏகமேவ ஆக³தம், இமஸ்மிம் பன டா²னே ட²த்வா சத்தாரி ஸங்க⁴கம்மானி நீஹரித்வா வித்தா²ரதோ கதே²தப்³பா³னீதி ஸப்³ப³அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம், தானி ச ‘அபலோகனகம்மம் ஞத்திகம்மம் ஞத்திது³தியகம்மம் ஞத்திசதுத்த²கம்ம’ந்தி படிபாடியா ட²பேத்வா வித்தா²ரேன க²ந்த⁴கதோ பரிவாராவஸானே கம்மவிப⁴ங்க³தோ ச பாளிம் ஆஹரித்வா கதி²தானி. தானி மயம் பரிவாராவஸானே கம்மவிப⁴ங்கே³யேவ வண்ணயிஸ்ஸாம. ஏவஞ்ஹி ஸதி பட²மபாராஜிகவண்ணனா ச ந பா⁴ரியா ப⁴விஸ்ஸதி, யதா²டி²தாய ச பாளியா வண்ணனா ஸுவிஞ்ஞேய்யா ப⁴விஸ்ஸதி, தானி ச டா²னானி அஸுஞ்ஞானி ப⁴விஸ்ஸந்தி, தஸ்மா அனுபத³வண்ணனமேவ கரோமா’’தி (பாரா. அட்ட². 1.45 பி⁴க்கு²பத³பா⁴ஜனீயவண்ணனா).

வினிச்ச²யம் ஸப்³ப³மஸேஸயித்வாதி தம்தம்அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் ஸப்³ப³ம்பி வினிச்ச²யம் அஸேஸயித்வா ஸேஸம் அகத்வா, கிஞ்சிமத்தம்பி அபரிச்சஜித்வாதி வுத்தம் ஹோதி. வண்ணிதும் யுத்தரூபம் ஹுத்வா அனுக்கமேன ஆக³தம் பாளிம் அபரிச்சஜித்வா ஸம்வண்ணனதோ ஸீஹளட்ட²கதா²ஸு அயுத்தட்டா²னே வண்ணிதம் யதா²டா²னேயேவ ஸம்வண்ணனதோ ச வுத்தம் ‘‘தந்திக்கமம் கிஞ்சி அவோக்கமித்வா’’தி, கிஞ்சி பாளிக்கமம் அனதிக்கமித்வா அனுக்கமேனேவ வண்ணயிஸ்ஸாமாதி அதி⁴ப்பாயோ.

ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ந்தி ஸுத்தந்தபாளியம் ஆக³தானம்பி வசனானமத்த²ம். ஸீஹளட்ட²கதா²ஸு ‘‘ஸுத்தந்திகானம் பா⁴ரோ’’தி வத்வா அவுத்தானம்பி வேரஞ்ஜகண்டா³தீ³ஸு ஜா²னகதா²ஆனாபானஸ்ஸதிஸமஆதி⁴ஆதீ³னம் ஸுத்தந்தவசனானமத்த²ம் தம்தம்ஸுத்தானுரூபம் ஸப்³ப³ஸோ பரிதீ³பயிஸ்ஸாமீதி அதி⁴ப்பாயோ. ஹேஸ்ஸதீதி ப⁴விஸ்ஸதி, கரியிஸ்ஸதீதி வா அத்தோ². ஏத்த² ச பட²மஸ்மிம் அத்த²விகப்பே பா⁴ஸந்தரபரிச்சாகா³தி³கம் சதுப்³பி³த⁴ம் கிச்சம் நிப்பா²தே³த்வா ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம் பரிதீ³பயந்தீ அயம் வண்ணனா ப⁴விஸ்ஸதீதி வண்ணனாய வஸேன ஸமானகத்துகதா வேதி³தப்³பா³. பச்சி²மஸ்மிம் அத்த²விகப்பே பன ஹேட்டா²வுத்தபா⁴ஸந்தரபரிச்சாகா³தி³ம் கத்வா ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம் பரிதீ³பயந்தீ அயம் வண்ணனா அம்ஹேஹி கரியிஸ்ஸதீதி ஏவம் ஆசரியவஸேன ஸமானகத்துகதா வேதி³தப்³பா³. வண்ணனாபீதி ஏத்த² அபிஸத்³த³ம் க³ஹேத்வா ‘‘தஸ்மாபி ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி யோஜேதப்³ப³’’ந்தி சூளக³ண்டி²பதே³ வுத்தம். தத்த² புப்³பே³ வுத்தப்பயோஜனவிஸேஸம் பமாணபா⁴வஞ்ச ஸம்பிண்டே³தீதி அதி⁴ப்பாயோ. மஜ்ஜி²மக³ண்டி²பதே³ பன ‘‘தஸ்மா ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³பீ’’தி ஸம்ப³ந்தோ⁴ வுத்தோ. ஏத்த² பன ந கேவலம் அயம் வண்ணனா ஹேஸ்ஸதி, அத² கோ² அனுஸிக்கி²தப்³பா³பீதி இமமத்த²ம் ஸம்பிண்டே³தீதி அதி⁴ப்பாயோ. ஏத்தா²பி யதா²டி²தவஸேனேவ அபிஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³தி அம்ஹாகம் க²ந்தி. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – யஸ்மா அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம் பமாணம், யஸ்மா ச அயம் வண்ணனாபி ததோ அபி⁴ன்னத்தா பமாணபூ⁴தாயேவ ஹேஸ்ஸதி, தஸ்மா ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

பா³ஹிரனிதா³னகதா²

இதா³னி ‘‘தம் வண்ணயிஸ்ஸம் வினய’’ந்தி படிஞ்ஞாதத்தா யதா²படிஞ்ஞாதவினயஸம்வண்ணனம் கத்துகாமோ ஸம்வரவினயபஹானவினயாதி³வஸேன வினயஸ்ஸ ப³ஹுவித⁴த்தா இத⁴ ஸம்வண்ணேதப்³ப³பா⁴வேன அதி⁴ப்பேதோ தாவ வினயோ வவத்த²பேதப்³போ³தி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘தத்தா²’’திஆதி³. தத்த² தத்தா²தி தாஸு கா³தா²ஸு. தாவ-ஸத்³தோ³ பட²மந்தி இமஸ்மிம் அத்தே² த³ட்ட²ப்³போ³. தேன பட²மம் வினயம் வவத்த²பேத்வா பச்சா² தஸ்ஸ வண்ணனம் கரிஸ்ஸாமீதி தீ³பேதி. வவத்த²பேதப்³போ³தி நியமேதப்³போ³. தேனேதம் வுச்சதீதி யஸ்மா வவத்த²பேதப்³போ³, தேன ஹேதுனா ஏதம் ‘‘வினயோ நாமா’’திஆதி³கம் நியாமகவசனம் வுச்சதீதி அத்தோ². அஸ்ஸாதி வினயஸ்ஸ. மாதிகாதி உத்³தே³ஸோ. ஸோ ஹி நித்³தே³ஸபதா³னம் ஜனனீடா²னே டி²தத்தா மாதா வியாதி மாதிகாதி வுச்சதி.

இதா³னி வண்ணேதப்³ப³மத்த²ம் மாதிகம் ட²பேத்வா த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘வுத்தம் யேனா’’திஆதி³. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ஏதம் ‘‘தேன ஸமயேன பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா வேரஞ்ஜாயம் விஹரதீ’’திஆதி³னிதா³னவசனபடிமண்டி³தம் வினயபிடகம் யேன புக்³க³லேன வுத்தம், யஸ்மிம் காலே வுத்தம், யஸ்மா காரணா வுத்தம், யேன தா⁴ரிதம், யேன ச ஆப⁴தம், யேஸு பதிட்டி²தம், ஏதம் யதா²வுத்தவிதா⁴னம் வத்வா ததோ ‘‘தேன ஸமயேனா’’திஆதி³பாட²ஸ்ஸ அத்த²ம் அனேகப்பகாரதோ த³ஸ்ஸயந்தோ வினயஸ்ஸ அத்த²வண்ணனம் கரிஸ்ஸாமீதி. ஏத்த² ச ‘‘வுத்தம் யேன யதா³ யஸ்மா’’தி இத³ம் வசனம் ‘‘தேன ஸமயேன பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’’திஆதி³னிதா³னவசனமத்தம் அபேக்கி²த்வா வத்துகாமோபி விஸும் அவத்வா ‘‘நிதா³னேன ஆதி³கல்யாணம், ‘இத³மவோசா’தி நிக³மனேன பரியோஸானகல்யாண’’ந்தி ச வசனதோ நிதா³னனிக³மனானிபி ஸத்து²தே³ஸனாய அனுவிதா⁴னத்தா தத³ந்தோக³தா⁴னேவாதி நிதா³னஸ்ஸபி வினயபாளியம்யேவ அந்தோக³த⁴த்தா ‘‘வுத்தம் யேன யதா³ யஸ்மா’’தி இத³ம்பி வினயபிடகஸம்ப³ந்த⁴ம்யேவ கத்வா மாதிகம் ட²பேஸி. மாதிகாய ஹி ‘‘ஏத’’ந்தி வுத்தம் வினயபிடகம்யேவ ஸாமஞ்ஞதோ ஸப்³ப³த்த² ஸம்ப³ந்த⁴முபக³ச்ச²தி.

இதா³னி பன தம் விஸும் நீஹரித்வா த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘தத்த² வுத்தம் யேனா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² தத்தா²தி தேஸு மாதிகாபதே³ஸு. அத² கஸ்மா இத³மேவ வசனம் ஸந்தா⁴ய வுத்தந்தி ஆஹ ‘‘இத³ஞ்ஹீ’’திஆதி³. இத³ந்தி ‘‘தேன ஸமயேன பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’’திஆதி³வசனம். ஹி-ஸத்³தோ³ யஸ்மாதி அத்தே² த³ட்ட²ப்³போ³, யஸ்மா பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதி, தஸ்மாதி வுத்தம் ஹோதி. அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதீதி அத்தனோ பச்சக்க²ம் கத்வா வுத்தவசனம் ந ஹோதி, ப⁴க³வதா வுத்தவசனம் ந ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதீதி ஆஹச்ச பா⁴ஸிதம் ந ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ’’தி கேனசி வுத்தம். க³ண்டி²பதே³ பன ‘‘அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதீதி அத்தனோ த⁴ரமானகாலே வுத்தவசனம் ந ஹோதீ’’தி லிகி²தம். தது³ப⁴யம்பி அத்த²தோ ஸமானமேவ. இதா³னி பஞ்ஹகரணம் வத்வா அனுக்கமேன யதா²வுத்தபஞ்ஹவிஸ்ஸஜ்ஜனம் கரோந்தோ ‘‘ஆயஸ்மதா’’திஆதி³மாஹ. இமினா புக்³க³லம் நியமேதி, ‘‘தஞ்சா’’திஆதி³னா காலம் நியமேதி. தஞ்ச உபாலித்தே²ரேன வுத்தவசனம் காலதோ பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலே வுத்தந்தி அத்தோ².

பட²மமஹாஸங்கீ³திகதா²வண்ணனா

இதா³னி தம் பட²மமஹாஸங்கீ³திம் த³ஸ்ஸேதுகாமோ தஸ்ஸா தந்திஆருள்ஹாய இத⁴ வசனே காரணம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘பட²மமஹாஸங்கீ³தி நாம சேஸா…பே… வேதி³தப்³பா³’’தி ஆஹ. பட²மமஹாஸங்கீ³தி நாம சேஸாதி ச-ஸத்³தோ³ ஈதி³ஸேஸு டா²னேஸு வத்தப்³ப³ஸம்பிண்ட³னத்தோ², தஞ்ச பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலே வுத்தம், ஏஸா ச பட²மமஹாஸங்கீ³தி ஏவம் வேதி³தப்³பா³தி வுத்தம் ஹோதி. உபஞ்ஞாஸத்தோ² வா ச-ஸத்³தோ³. உபஞ்ஞாஸோதி ச வாக்யாரம்போ⁴ வுச்சதி. ஏஸா ஹி க³ந்த²காரானம் பகதி, யதி³த³ம் கிஞ்சி வத்வா புன பரம் வத்துமாரப⁴ந்தானம் சஸத்³த³ப்பயோகோ³. யம் பன கேனசி வுத்தம் ‘‘பட²மமஹாஸங்கீ³தி நாம சாதி ஏத்த² ச-ஸத்³தோ³ அதிரேகத்தோ², தேன அஞ்ஞாபி அத்தீ²தி தீ³பேதீ’’தி. ததே³வ தஸ்ஸ க³ந்த²க்கமே அகோவித³தம் த³ஸ்ஸேதி. ந ஹேத்த² சஸத்³தே³ன அதிரேகத்தோ² விஞ்ஞாயதி. யதி³ சேத்த² ஏதத³த்தோ²யேவ ச-காரோ அதி⁴ப்பேதோ ஸியா, ஏவம் ஸதி ந கத்தப்³போ³யேவ பட²மஸத்³தே³னேவ அஞ்ஞாஸம் து³தியாதி³ஸங்கீ³தீனம்பி அத்தி²பா⁴வஸ்ஸ தீ³பிதத்தா. து³தியாதி³ம் உபாதா³ய ஹி பட²மஸத்³த³ப்பயோகோ³ தீ³கா⁴தி³ம் உபாதா³ய ரஸ்ஸாதி³ஸத்³த³ப்பயோகோ³ விய. யதா²பச்சயம் தத்த² தத்த² தே³ஸிதத்தா பஞ்ஞத்தத்தா ச விப்பகிண்ணானம் த⁴ம்மவினயானம் ஸங்க³ஹேத்வா கா³யனம் கத²னம் ஸங்கீ³தி. ஏதேன தம்தம்ஸிக்கா²பதா³னம் ஸுத்தானஞ்ச ஆதி³பரியோஸானேஸு அந்தரந்தரா ச ஸம்ப³ந்த⁴வஸேன ட²பிதம் ஸங்கீ³திகாரவசனம் ஸங்க³ஹிதம் ஹோதி. மஹாவிஸயத்தா பூஜனீயத்தா ச மஹதீ ஸங்கீ³தி மஹாஸங்கீ³தி, பட²மா மஹாஸங்கீ³தி பட²மமஹாஸங்கீ³தி. நிதா³னகோஸல்லத்த²ந்தி நித³தா³தி தே³ஸனம் தே³ஸகாலாதி³வஸேன அவிதி³தம் விதி³தம் கத்வா நித³ஸ்ஸேதீதி நிதா³னம், தத்த² கோஸல்லம் நிதா³னகோஸல்லம், தத³த்த²ந்தி அத்தோ².

ஸத்தானம் த³ஸ்ஸனானுத்தரியஸரணாதி³படிலாப⁴ஹேதுபூ⁴தாஸு விஜ்ஜமானாஸுபி அஞ்ஞாஸு ப⁴க³வதோ கிரியாஸு ‘‘பு³த்³தோ⁴ போ³தே⁴ய்ய’’ந்தி படிஞ்ஞாய அனுலோமனதோ வேனேய்யானம் மக்³க³ப²லுப்பத்திஹேதுபூ⁴தா கிரியா நிப்பரியாயேன பு³த்³த⁴கிச்சந்தி ஆஹ ‘‘த⁴ம்மசக்கப்பவத்தனஞ்ஹி ஆதி³ம் கத்வா’’தி. தத்த² ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியாதி³த⁴ம்மோயேவ பவத்தனட்டே²ன சக்கந்தி த⁴ம்மசக்கம். அத² வா சக்கந்தி ஆணா, த⁴ம்மதோ அனபேதத்தா த⁴ம்மஞ்ச தம் சக்கஞ்சாதி த⁴ம்மசக்கம், த⁴ம்மேன ஞாயேன சக்கந்திபி த⁴ம்மசக்கம். யதா²ஹ –

‘‘த⁴ம்மஞ்ச பவத்தேதி சக்கஞ்சாதி த⁴ம்மசக்கம், சக்கஞ்ச பவத்தேதி த⁴ம்மஞ்சாதி த⁴ம்மசக்கம், த⁴ம்மேன பவத்தேதீதி த⁴ம்மசக்கம், த⁴ம்மசரியாய பவத்தேதீதி த⁴ம்மசக்க’’ந்திஆதி³ (படி. ம. 2.40).

கதபு³த்³த⁴கிச்சேதி கதம் பரினிட்டா²பிதம் பு³த்³த⁴கிச்சம் யேன, தஸ்மிம் கதபு³த்³த⁴கிச்சே ப⁴க³வதி லோகனாதே²தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஏதேன பு³த்³த⁴கத்தப்³ப³ஸ்ஸ கஸ்ஸசிபி அஸேஸிதபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. ததோயேவ ஹி ஸோ ப⁴க³வா பரினிப்³பு³தோதி. நனு ச ஸாவகேஹி வினீதாபி வினேய்யா ப⁴க³வதாயேவ வினீதா ஹோந்தி, ததா² ஹி ஸாவகபா⁴ஸிதம் ஸுத்தம் பு³த்³த⁴வசனந்தி வுச்சதி, ஸாவகவினேய்யா ச ந தாவ வினீதாதி? நாயம் தோ³ஸோ தேஸம் வினயனூபாயஸ்ஸ ஸாவகேஸு ட²பிதத்தா. தேனேவாஹ –

‘‘ந தாவாஹம் பாபிம பரினிப்³பா³யிஸ்ஸாமி, யாவ ந பி⁴க்கூ² வியத்தா வினீதா விஸாரதா³ ப³ஹுஸ்ஸுதா ஆக³தாக³மா த⁴ம்மத⁴ரா வினயத⁴ரா மாதிகாத⁴ரா உப்பன்னம் பரப்பவாத³ம் ஸஹத⁴ம்மேன ஸுனிக்³க³ஹிதம் நிக்³க³ஹேத்வா ஸப்பாடிஹாரியம் த⁴ம்மம் தே³ஸேஸ்ஸந்தீ’’திஆதி³ (தீ³. நி. 2.168).

‘‘குஸினாராய’’ந்திஆதி³னா ப⁴க³வதோ பரினிப்³பு³ததே³ஸகாலவிஸேஸத³ஸ்ஸனம், ‘‘அபரினிப்³பு³தோ ப⁴க³வா’’தி கா³ஹஸ்ஸ மிச்சா²பா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் லோகே ஜாதஸம்வட்³ட⁴பா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ஞ்ச. ததா² ஹி மனுஸ்ஸபா⁴வஸ்ஸ ஸுபாகடகரணத்த²ம் மஹாபோ³தி⁴ஸத்தா சரிமப⁴வே தா³ரபரிக்³க³ஹாதீ³னிபி கரோந்தீதி. குஸினாராயந்தி ஏவம்னாமகே நக³ரே. ஸமீபத்தே² சேதம் பு⁴ம்மவசனம். உபவத்தனே மல்லானம் ஸாலவனேதி தஸ்ஸ நக³ரஸ்ஸ உபவத்தனபூ⁴தம் மல்லராஜூனம் ஸாலவனுய்யானம் த³ஸ்ஸேதி. தத்த² நக³ரம் பவிஸிதுகாமா உய்யானதோ உபேச்ச வத்தந்தி க³ச்ச²ந்தி ஏதேனாதி உபவத்தனந்தி ஸாலவனம் வுச்சதி. யதா² ஹி அனுராத⁴புரஸ்ஸ தூ²பாராமோ த³க்கி²ணபச்சி²மதி³ஸாயம், ஏவம் தம் உய்யானம் குஸினாராய த³க்கி²ணபச்சி²மதி³ஸாய ஹோதி. யதா² ச தூ²பாராமதோ த³க்கி²ணத்³வாரேன நக³ரம் பவிஸனமக்³கோ³ பாசீனமுகோ² க³ந்த்வா உத்தரேன நிவத்ததி, ஏவம் உய்யானதோ ஸாலபந்தி பாசீனமுகா² க³ந்த்வா உத்தரேன நிவத்தா, தஸ்மா தம் ‘‘உபவத்தன’’ந்தி வுச்சதி. யமகஸாலானமந்தரேதி யமகஸாலானம் வேமஜ்ஜே². தத்த² கிர ப⁴க³வதோ பஞ்ஞத்தஸ்ஸ பரினிப்³பா³னமஞ்சஸ்ஸ ஏகா ஸாலபந்தி ஸீஸபா⁴கே³ ஹோதி, ஏகா பாத³பா⁴கே³, தத்ராபி ஏகோ தருணஸாலோ ஸீஸபா⁴க³ஸ்ஸ ஆஸன்னோ ஹோதி, ஏகோ பாத³பா⁴க³ஸ்ஸ, தஸ்மா ‘‘யமகஸாலானமந்தரே’’தி வுத்தம். அபி ச ‘‘யமகஸாலா நாம மூலக்க²ந்த⁴விடபபத்தேஹி அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸம்ஸிப்³பே³த்வா டி²தஸாலா’’திபி மஹாஅட்ட²கதா²யம் வுத்தம்.

அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயாதி உபாதீ³யதே கம்மகிலேஸேஹீதி உபாதி³, விபாகக்க²ந்தா⁴ கடத்தா ச ரூபம். ஸோ பன உபாதி³ கிலேஸாபி⁴ஸங்கா²ரமாரனிம்மத²னேன நிப்³பா³னப்பத்தியம் அனோஸ்ஸட்டோ², இத⁴ க²ந்த⁴மச்சுமாரனிம்மத²னேன ஓஸ்ஸட்டோ² நிஸேஸிதோதி அயம் அனுபாதி³ஸேஸா நிப்³பா³னதா⁴து நத்தி² ஏதிஸ்ஸா உபாதி³ஸேஸோதி கத்வா. நிப்³பா³னதா⁴தூதி சேத்த² நிப்³பு³திமத்தம் அதி⁴ப்பேதம், இத்த²ம்பூ⁴தலக்க²ணே சாயம் கரணனித்³தே³ஸோ. பரினிப்³பா³னேதி பரினிப்³பா³னட்டா²னே, நிமித்தத்தே² வா பு⁴ம்மவசனம், பரினிப்³பா³னஹேது ஸன்னிபதிதானந்தி அத்தோ². ஸங்க⁴ஸ்ஸ தே²ரோ ஸங்க⁴த்தே²ரோ. ஸோ பன ஸங்கோ⁴ கிம்பரிமாணோதி ஆஹ ‘‘ஸத்தன்னம் பி⁴க்கு²ஸதஸஹஸ்ஸான’’ந்தி. நிச்சஸாபேக்க²த்தா ஹி ஈதி³ஸேஸு ஸமாஸோ ஹோதியேவ யதா² ‘‘தே³வத³த்தஸ்ஸ க³ருகுல’’ந்தி. ஸத்தன்னம் பி⁴க்கு²ஸதஸஹஸ்ஸானந்தி ச ஸங்க⁴த்தே²ரானம்யேவ ஸத்தன்னம் பி⁴க்கு²ஸதஸஹஸ்ஸானம். ததா³ ஹி ‘‘ஸன்னிபதிதா பி⁴க்கூ² ஏத்தகா’’தி பமாணரஹிதா. ததா² ஹி வேளுவகா³மே வேத³னாவிக்க²ம்ப⁴னதோ பட்டா²ய ‘‘ந சிரேன ப⁴க³வா பரினிப்³பா³யிஸ்ஸதீ’’தி ஸுத்வா ததோ ததோ ஆக³தேஸு பி⁴க்கூ²ஸு ஏகபி⁴க்கு²பி பக்கந்தோ நாம நத்தி², தஸ்மா க³ணனம் வீதிவத்தோ ஸங்கோ⁴ அஹோஸி. ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ த⁴ம்மவினயஸங்கா³யனத்த²ம் பி⁴க்கூ²னம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேஸீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

தத்த² மஹாகஸ்ஸபோதி மஹந்தேஹி ஸீலக்க²ந்தா⁴தீ³ஹி ஸமன்னாக³தத்தா மஹந்தோ கஸ்ஸபோதி மஹாகஸ்ஸபோ, அபிச குமாரகஸ்ஸபத்தே²ரம் உபாதா³ய அயம் மஹாதே²ரோ ‘‘மஹாகஸ்ஸபோ’’தி வுச்சதி. அத² கிமத்த²ம் ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ த⁴ம்மவினயஸங்கா³யனத்த²ம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேஸீதி ஆஹ ‘‘ஸத்தாஹபரினிப்³பு³தே’’திஆதி³. ஸத்த அஹானி ஸமாஹடானி ஸத்தாஹம், ஸத்தாஹம் பரினிப்³பு³தஸ்ஸ அஸ்ஸாதி ஸத்தாஹபரினிப்³பு³தோ, ப⁴க³வா, தஸ்மிம் ஸத்தாஹபரினிப்³பு³தே ப⁴க³வதி, ப⁴க³வதோ பரினிப்³பா³னதி³வஸதோ பட்டா²ய ஸத்தாஹே வீதிவத்தேதி வுத்தம் ஹோதி. ஸுப⁴த்³தே³ன வுட்³ட⁴பப்³ப³ஜிதேன வுத்தவசனம் ஸமனுஸ்ஸரந்தோதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தத்த² ஸுப⁴த்³தோ³தி தஸ்ஸ நாமம், வுட்³ட⁴காலே பன பப்³ப³ஜிதத்தா வுட்³ட⁴பப்³ப³ஜிதோதி வுச்சதி. ‘‘அலம் ஆவுஸோ’’திஆதி³னா தேன வுத்தவசனம் நித³ஸ்ஸேதி. ஸோ ஹி ஸத்தாஹபரினிப்³பு³தே ப⁴க³வதி ஆயஸ்மதா மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரேன ஸத்³தி⁴ம் பாவாய குஸினாரம் அத்³தா⁴னமக்³க³ப்படிபன்னேஸு பஞ்சமத்தேஸு பி⁴க்கு²ஸதேஸு அவீதராகே³ பி⁴க்கூ² அந்தராமக்³கே³ தி³ட்ட²ஆஜீவகஸ்ஸ ஸந்திகா ப⁴க³வதோ பரினிப்³பா³னம் ஸுத்வா பத்தசீவரானி ச²ட்³டே³த்வா பா³ஹா பக்³க³ய்ஹ நானப்பகாரம் பரிதே³வந்தே தி³ஸ்வா ஏவமாஹ.

கஸ்மா பன ஸோ ஏவமாஹ? ப⁴க³வதி ஆகா⁴தேன. அயம் கிர ஸோ க²ந்த⁴கே (மஹாவ. 303) ஆக³தே ஆதுமாவத்து²ஸ்மிம் நஹாபிதபுப்³ப³கோ வுட்³ட⁴பப்³ப³ஜிதோ ப⁴க³வதி குஸினாரதோ நிக்க²மித்வா அட்³ட⁴தேளஸேஹி பி⁴க்கு²ஸதேஹி ஸத்³தி⁴ம் ஆதுமம் க³ச்ச²ந்தே ‘‘ப⁴க³வா ஆக³ச்ச²தீ’’தி ஸுத்வா ஆக³தகாலே ‘‘யாகு³தா³னம் கரிஸ்ஸாமீ’’தி ஸாமணேரபூ⁴மியம் டி²தே த்³வே புத்தே ஏதத³வோச ‘‘ப⁴க³வா கிர தாதா ஆதுமம் ஆக³ச்ச²தி மஹதா பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ன ஸத்³தி⁴ம் அட்³ட⁴தேளஸேஹி பி⁴க்கு²ஸதேஹி, க³ச்ச²த² தும்ஹே தாதா கு²ரப⁴ண்ட³ம் ஆதா³ய நாளியாவாபகேன அனுக⁴ரகம் அனுக⁴ரகம் ஆஹிண்ட³த², லோணம்பி தேலம்பி தண்டு³லம்பி கா²த³னீயம்பி ஸம்ஹரத², ப⁴க³வதோ ஆக³தஸ்ஸ யாகு³தா³னம் கரிஸ்ஸாமீ’’தி. தே ததா² அகம்ஸு. அத² ப⁴க³வதி ஆதுமம் ஆக³ந்த்வா பு⁴ஸாகா³ரகம் பவிட்டே² ஸுப⁴த்³தோ³ ஸாயன்ஹஸமயம் கா³மத்³வாரம் க³ந்த்வா மனுஸ்ஸே ஆமந்தேத்வா ‘‘ஹத்த²கம்மமத்தம் மே தே³தா²’’தி ஹத்த²கம்மம் யாசித்வா ‘‘கிம் ப⁴ந்தே கரோமா’’தி வுத்தே ‘‘இத³ஞ்சித³ஞ்ச க³ண்ஹதா²’’தி ஸப்³பூ³பகரணானி கா³ஹாபேத்வா விஹாரே உத்³த⁴னானி காரேத்வா ஏகம் காளகம் காஸாவம் நிவாஸேத்வா தாதி³ஸமேவ பாருபித்வா ‘‘இத³ம் கரோத², இத³ம் கரோதா²’’தி ஸப்³ப³ரத்திம் விசாரேந்தோ ஸதஸஹஸ்ஸம் விஸ்ஸஜ்ஜேத்வா போ⁴ஜ்ஜயாகு³ஞ்ச மது⁴கோ³ளகஞ்ச படியாதா³பேஸி. போ⁴ஜ்ஜயாகு³ நாம பு⁴ஞ்ஜித்வா பாதப்³ப³யாகு³, தத்த² ஸப்பிமது⁴பா²ணிதமச்ச²மம்ஸபுப்ப²ப²லரஸாதி³ யம் கிஞ்சி கா²த³னீயம் நாம அத்தி², தம் ஸப்³ப³ம் பவிஸதி, கீளிதுகாமானம் ஸீஸமக்க²னயோக்³கா³ ஹோதி ஸுக³ந்த⁴க³ந்தா⁴.

அத² ப⁴க³வா காலஸ்ஸேவ ஸரீரபடிஜக்³க³னம் கத்வா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴பரிவுதோ பிண்டா³ய சரிதும் ஆதுமாபி⁴முகோ² பாயாஸி. மனுஸ்ஸா தஸ்ஸ ஆரோசேஸும் ‘‘ப⁴க³வா பிண்டா³ய கா³மம் பவிஸதி, தயா கஸ்ஸ யாகு³ படியாதி³தா’’தி. ஸோ யதா²னிவத்த²பாருதேஹேவ தேஹி காளககாஸாவேஹி ஏகேன ஹத்தே²ன த³ப்³பி³ஞ்ச கடச்சு²ஞ்ச க³ஹேத்வா ப்³ரஹ்மா விய த³க்கி²ணஜாணுமண்ட³லம் பூ⁴மியம் பதிட்டா²பேத்வா வந்தி³த்வா ‘‘படிக்³க³ண்ஹது மே ப⁴ந்தே ப⁴க³வா யாகு³’’ந்தி ஆஹ. ததோ ‘‘ஜானந்தாபி ததா²க³தா புச்ச²ந்தீ’’தி க²ந்த⁴கே (மஹாவ. 303) ஆக³தனயேன ப⁴க³வா புச்சி²த்வா ச ஸுத்வா ச தம் வுட்³ட⁴பப்³ப³ஜிதம் விக³ரஹித்வா தஸ்மிம் வத்து²ஸ்மிம் அகப்பியஸமாதா³பனஸிக்கா²பத³ம் கு²ரப⁴ண்ட³பரிஹரணஸிக்கா²பத³ஞ்சாதி த்³வே ஸிக்கா²பதா³னி பஞ்ஞபேத்வா ‘‘பி⁴க்க²வே அனேககப்பகோடியோ போ⁴ஜனம் பரியேஸந்தேஹேவ வீதினாமிதா, இத³ம் பன தும்ஹாகம் அகப்பியம், அத⁴ம்மேன உப்பன்னபோ⁴ஜனம் இமம் பரிபு⁴ஞ்ஜித்வா அனேகானி அத்தபா⁴வஸஹஸ்ஸானி அபாயேஸ்வேவ நிப்³ப³த்திஸ்ஸந்தி, அபேத² மா க³ண்ஹதா²’’தி பி⁴க்கா²சாராபி⁴முகோ² அக³மாஸி, ஏகபி⁴க்கு²னாபி ந கிஞ்சி க³ஹிதம்.

ஸுப⁴த்³தோ³ அனத்தமனோ ஹுத்வா ‘‘அயம் ‘ஸப்³ப³ம் ஜானாமீ’தி ஆஹிண்ட³தி, ஸசே ந க³ஹேதுகாமோ பேஸேத்வா ஆரோசேதப்³ப³ம் அஸ்ஸ, பக்காஹாரோ நாம ஸப்³ப³சிரம் திட்ட²ந்தோ ஸத்தாஹமத்தம் திட்டே²ய்ய, இத³ஞ்ச மம யாவஜீவம் பரியத்தம் அஸ்ஸ, ஸப்³ப³ம் தேன நாஸிதம், அஹிதகாமோ அயம் மய்ஹ’’ந்தி ப⁴க³வதி ஆகா⁴தம் ப³ந்தி⁴த்வா த³ஸப³லே த⁴ரமானே கிஞ்சி வத்தும் நாஸக்கி². ஏவம் கிரஸ்ஸ அஹோஸி ‘‘அயம் உச்சகுலா பப்³ப³ஜிதோ மஹாபுரிஸோ, ஸசே கிஞ்சி வக்கா²மி, மமம்யேவ ஸந்தஜ்ஜேஸ்ஸதீ’’தி. ஸ்வாயம் அஜ்ஜ மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரேன ஸத்³தி⁴ம் ஆக³ச்ச²ந்தோ ‘‘பரினிப்³பு³தோ ப⁴க³வா’’தி ஸுத்வா லத்³த⁴ஸ்ஸாஸோ விய ஹட்ட²துட்டோ² ஏவமாஹ. தே²ரோ பன தம் ஸுத்வா ஹத³யே பஹாரம் விய மத்த²கே பதிதஸுக்காஸனிம் விய மஞ்ஞி, த⁴ம்மஸம்வேகோ³ சஸ்ஸ உப்பஜ்ஜி ‘‘ஸத்தாஹமத்தபரினிப்³பு³தோ ப⁴க³வா, அஜ்ஜாபிஸ்ஸ ஸுவண்ணவண்ணம் ஸரீரம் த⁴ரதியேவ, து³க்கே²ன ப⁴க³வதா ஆராதி⁴தஸாஸனே நாம ஏவம் லஹும் மஹந்தம் பாபகஸடம் கண்டகோ உப்பன்னோ, அலம் கோ² பனேஸ பாபோ வட்³ட⁴மானோ அஞ்ஞேபி ஏவரூபே ஸஹாயே லபி⁴த்வா ஸாஸனம் ஓஸக்காபேது’’ந்தி.

ததோ தே²ரோ சிந்தேஸி ‘‘ஸசே கோ² பனாஹம் இமம் மஹல்லகம் இதே⁴வ பிலோதிகம் நிவாஸேத்வா சா²ரிகாய ஓகிராபேத்வா நீஹராபேஸ்ஸாமி, மனுஸ்ஸா ‘ஸமணஸ்ஸ கோ³தமஸ்ஸ ஸரீரே த⁴ரமானேயேவ ஸாவகா விவத³ந்தீ’தி அம்ஹாகம் தோ³ஸம் த³ஸ்ஸேஸ்ஸந்தி, அதி⁴வாஸேமி தாவ. ப⁴க³வதா ஹி தே³ஸிதத⁴ம்மோ அஸங்க³ஹிதபுப்ப²ராஸிஸதி³ஸோ, தத்த² யதா² வாதேன பஹடபுப்பா²னி யதோ வா ததோ வா க³ச்ச²ந்தி, ஏவமேவ ஏவரூபானம் வஸேன க³ச்ச²ந்தே க³ச்ச²ந்தே காலே வினயே ஏகம் த்³வே ஸிக்கா²பதா³னி நஸ்ஸிஸ்ஸந்தி வினஸ்ஸிஸ்ஸந்தி, ஸுத்தே ஏகோ த்³வே பஞ்ஹவாரா நஸ்ஸிஸ்ஸந்தி, அபி⁴த⁴ம்மே ஏகம் த்³வே பூ⁴மந்தரானி நஸ்ஸிஸ்ஸந்தி, ஏவம் அனுக்கமேன மூலே நட்டே² பிஸாசஸதி³ஸா ப⁴விஸ்ஸாம, தஸ்மா த⁴ம்மவினயஸங்க³ஹம் கரிஸ்ஸாமி, ஏவம் ஸதி த³ள்ஹஸுத்தேன ஸங்க³ஹிதபுப்பா²னி விய அயம் த⁴ம்மவினயோ நிச்சலோ ப⁴விஸ்ஸதி. ஏதத³த்த²ஞ்ஹி ப⁴க³வா மய்ஹம் தீணி கா³வுதானி பச்சுக்³க³மனம் அகாஸி, தீஹி ஓவாதே³ஹி உபஸம்பத³ம் அகாஸி, காயதோ சீவரபரிவத்தனம் அகாஸி, ஆகாஸே பாணிம் சாலேத்வா சந்தோ³பமபடிபத³ம் கதே²ந்தோ மஞ்ஞேவ ஸக்கி²ம் கத்வா கதே²ஸி, திக்க²த்தும் ஸகலஸாஸனரதனம் படிச்சா²பேஸி, மாதி³ஸே பி⁴க்கு²ம்ஹி திட்ட²மானே அயம் பாபோ ஸாஸனே வட்³டி⁴ம் மா அலத்து², யாவ அத⁴ம்மோ ந தி³ப்பதி, த⁴ம்மோ ந படிபா³ஹீயதி, அவினயோ ந தி³ப்பதி, வினயோ ந படிபா³ஹீயதி, அத⁴ம்மவாதி³னோ ந ப³லவந்தோ ஹோந்தி, த⁴ம்மவாதி³னோ ந து³ப்³ப³லா ஹோந்தி, அவினயவாதி³னோ ந ப³லவந்தோ ஹோந்தி, வினயவாதி³னோ ந து³ப்³ப³லா ஹோந்தி, தாவ த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யிஸ்ஸாமி, ததோ பி⁴க்கூ² அத்தனோ அத்தனோ பஹோனகம் க³ஹேத்வா கப்பியாகப்பியே கதே²ஸ்ஸந்தி, அதா²யம் பாபோ ஸயமேவ நிக்³க³ஹம் பாபுணிஸ்ஸதி, புன ஸீஸம் உக்கி²பிதும் ந ஸக்கி²ஸ்ஸதி, ஸாஸனம் இத்³த⁴ஞ்சேவ பீ²தஞ்ச ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி. சிந்தேத்வா ஸோ ‘‘ஏவம் நாம மய்ஹம் சித்தம் உப்பன்ன’’ந்தி கஸ்ஸசி அனாரோசேத்வா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் ஸமஸ்ஸாஸேத்வா அத² பச்சா² தா⁴துபா⁴ஜனதி³வஸே த⁴ம்மவினயஸங்கா³யனத்த²ம் பி⁴க்கூ²னம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேஸி. தேன வுத்தம் ‘‘ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஸத்தாஹபரினிப்³பு³தே…பே… த⁴ம்மவினயஸங்கா³யனத்த²ம் பி⁴க்கூ²னம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேஸீ’’தி.

தத்த² அலந்தி படிக்கே²பவசனம். ஆவுஸோதி பரிதே³வந்தே பி⁴க்கூ² ஆலபதி. மா ஸோசித்தா²தி சித்தே உப்பன்னப³லவஸோகேன மா ஸோசித்த². மா பரிதே³வித்தா²தி வாசாய மா பரிதே³வித்த² ‘‘பரிதே³வனம் விலாபோ’’தி வசனதோ. இதா³னி அஸோசனாதீ³ஸு காரணம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸுமுத்தா மய’’ந்திஆதி³மாஹ. தேன மஹாஸமணேனாதி நிஸ்ஸக்கே கரணவசனம், ததோ மஹாஸமணதோ ஸுட்டு² முத்தா மயந்தி அத்தோ², உபத்³து³தா ச ஹோம ததா³தி அதி⁴ப்பாயோ. ஹோமாதி வா அதீதத்தே² வத்தமானவசனம், அஹும்ஹாதி அத்தோ², அனுஸ்ஸரந்தோ த⁴ம்மஸம்வேக³வஸேனாதி அதி⁴ப்பாயோ. த⁴ம்மஸபா⁴வசிந்தாவஸேன பவத்தம் ஸஹோத்தப்பஞாணம் த⁴ம்மஸம்வேகோ³. வுத்தஞ்ஹேதம் –