நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ

வினயபிடகே

வஜிரபு³த்³தி⁴-டீகா

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²

பஞ்ஞாவிஸுத்³தா⁴ய த³யாய ஸப்³பே³;

விமோசிதா யேன வினேய்யஸத்தா;

தம் சக்கு²பூ⁴தம் ஸிரஸா நமித்வா;

லோகஸ்ஸ லோகந்தக³தஸ்ஸ த⁴ம்மம்.

ஸங்க⁴ஞ்ச ஸீலாதி³கு³ணேஹி யுத்த-

மாதா³ய ஸப்³பே³ஸு பதே³ஸு ஸாரம்;

ஸங்கே²பகாமேன மமாஸயேன;

ஸஞ்சோதி³தோ பி⁴க்கு²ஹிதஞ்ச தி³ஸ்வா.

ஸமந்தபாஸாதி³கஸஞ்ஞிதாய;

ஸம்பு³த்³த⁴கோ⁴ஸாசரியோதி³தாய;

ஸமாஸதோ லீனபதே³ லிகி²ஸ்ஸம்;

ஸமாஸதோ லீனபதே³ லிகீ²தம்.

ஸஞ்ஞா நிமித்தம் கத்தா ச, பரிமாணம் பயோஜனம்;

ஸப்³பா³க³மஸ்ஸ புப்³பே³வ, வத்தப்³ப³ம் வத்துமிச்ச²தாதி. –

வசனதோ ஸமந்தபாஸாதி³கேதி ஸஞ்ஞா. தீ³பந்தரே பி⁴க்கு²ஜனஸ்ஸ அத்த²ம் நாபி⁴ஸம்பு⁴ணாதீதி நிமித்தம். பு³த்³த⁴கோ⁴ஸோதி க³ரூஹி க³ஹிதனாமதே⁴ய்யேனாதி கத்தா. ஸமதி⁴கஸத்தவீஸதிஸஹஸ்ஸமத்தேன தஸ்ஸ க³ந்தே²னாதி பரிமாணம். சிரட்டி²தத்த²ம் த⁴ம்மஸ்ஸாதி பயோஜனம்.

தத்ராஹ – ‘‘வத்தப்³ப³ம் வத்துமிச்ச²தாதி யம் வுத்தம், தத்த² கத²ம்விதோ⁴ வத்தா’’தி? உச்சதே –

பாட²த்த²விதூ³ஸம்ஹீரோ, வத்தா ஸுசி அமச்ச²ரோ;

சதுக்கமபரிச்சாகீ³, தே³ஸகஸ்ஸ ஹிதுஸ்ஸுகோதி. (மஹானி. அட்ட². க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²);

தத்ர படீ²யதேதி பாடோ². ஸோ ஹி அனேகப்பகாரோ அத்தா²னுரூபோ அத்தா²னனுரூபோ சேதி. கத²ம்? ஸந்தா⁴யபா⁴ஸிதோ ப்³யஞ்ஜனபா⁴ஸிதோ ஸாவஸேஸபாடோ² நிரவஸேஸபாடோ² நீதோ நேய்யோதி. தத்ர அனேகத்த²வத்தா ஸந்தா⁴யபா⁴ஸிதோ நாம ‘‘மாதரம் பிதரம் ஹந்த்வா’’திஆதி³ (த⁴. ப. 294). ஏகத்த²வத்தா ப்³யஞ்ஜனபா⁴ஸிதோ நாம ‘‘மனோபுப்³ப³ங்க³மா த⁴ம்மா’’த்யாதி³ (த⁴. ப. 1, 2; நேத்தி. 90, 92; பேடகோ. 14). ஸாவஸேஸோ நாம ‘‘ஸப்³ப³ம், பி⁴க்க²வே, ஆதி³த்த’’மித்யாதி³ (மஹாவ. 54; ஸம். நி. 4.28). விபரீதோ நிரவஸேஸோ நாம ‘‘ஸப்³பே³ த⁴ம்மா ஸப்³பா³காரேன பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ ஞாணமுகே² ஆபாத²ம் ஆக³ச்ச²ந்தீ’’த்யாதி³ (மஹானி. 156; படி. ம. 3.5). யதா² வசனம், ததா² அவக³ந்தப்³போ³ நீதோ நாம ‘‘அனிச்சம் து³க்க²மனத்தா’’த்யாதி³. யுத்தியா அனுஸ்ஸரிதப்³போ³ நேய்யோ நாம ‘‘ஏகபுக்³க³லோ, பி⁴க்க²வே’’த்யாதி³ (அ. நி. 1.170).

அத்தோ²பி அனேகப்பகாரோ பாட²த்தோ² ஸபா⁴வத்தோ² ஞேய்யத்தோ² பாடா²னுரூபோ பாடா²னனுரூபோ ஸாவஸேஸத்தோ² நிரவஸேஸத்தோ² நீதத்தோ² நேய்யத்தோ²த்யாதி³. தத்த² யோ தம்தம்ஸஞ்ஞாபனத்த²முச்சாரீயதே பாடோ², ஸ பாட²த்தோ² ‘‘ஸாத்த²ம் ஸப்³யஞ்ஜன’’மித்யாதீ³ஸு (பாரா. 1; தீ³. நி. 1.190) விய. ரூபாரூபத⁴ம்மானம் லக்க²ணரஸாதி³ ஸபா⁴வத்தோ² ‘‘ஸம்மாதி³ட்டி²ம் பா⁴வேதீ’’த்யாதீ³ஸு (விப⁴. 489; ஸம். நி. 5.3) விய. யோ ஞாயமானோ ஹிதாய ப⁴வதி, ஸ ஞாதுமரஹத்தா ஞேய்யத்தோ² ‘‘அத்த²வாதீ³ த⁴ம்மவாதீ³’’த்யேவமாதீ³ஸு (தீ³. நி. 1.9, 194; 3.238; ம. நி. 1.411) விய. யதா²பாட²ம் பா⁴ஸிதோ பாடா²னுரூபோ ‘‘சக்கு², பி⁴க்க²வே, புராணகம்ம’’ந்தி (ஸம். நி. 4.146) ப⁴க³வதா வுத்தமதோ சக்கு²மபி கம்மந்தி. ப்³யஞ்ஜனச்சா²யாய அத்த²ம் படிபா³ஹயமானேன வுத்தோ பாடா²னனுரூபோ. வஜ்ஜேதப்³ப³ம் கிஞ்சி அபரிச்சஜித்வா பரிஸேஸம் கத்வா வுத்தோ ஸாவஸேஸத்தோ² ‘‘சக்கு²ஞ்ச படிச்ச ரூபே ச உப்பஜ்ஜதீ’’தி (ஸம். நி. 4.60; மஹானி. 107) ச, ‘‘ஸப்³பே³ தஸந்தி த³ண்ட³ஸ்ஸ, ஸப்³பே³ பா⁴யந்தி மச்சுனோ’’த்யாதீ³ஸு (த⁴. ப. 129) விய. விபரீதோ நிரவஸேஸத்தோ² ‘‘ஸந்தா⁴விதம் ஸம்ஸரிதம் மமஞ்சேவ தும்ஹாகஞ்ச (தீ³. நி. 2.155; மஹா. 287; நேத்தி. 114). தத்ர, பி⁴க்க²வே, கோ மந்தா கோ ஸத்³தா⁴தா…பே… அஞ்ஞத்ர தி³ட்ட²பதே³ஹீ’’த்யாதி³ (அ. நி. 7.66). ஸத்³த³வஸேனேவ வேத³னீயோ நீதத்தோ² ‘‘ரூபா ஸத்³தா³ ரஸா க³ந்தா⁴, போ²ட்ட²ப்³பா³ ச மனோரமா’’த்யாதீ³ஸு (ஸம். நி. 1.151, 165; மஹாவ. 33) விய. ஸம்முதிவஸேன வேதி³தப்³போ³ நேய்யத்தோ² ‘‘சத்தாரோமே, பி⁴க்க²வே, வலாஹகூபமாபுக்³க³லா’’த்யாதீ³ஸு விய (அ. நி. 4.101; பு. ப. 157). ஆஹ ச –

‘‘யோ அத்தோ² ஸத்³த³தோ ஞேய்யோ, நீதத்த²ம் இதி தம் விதூ³;

அத்த²ஸ்ஸேவாபி⁴ஸாமக்³கீ³, நேய்யத்தோ² இதி கத்²யதே’’தி.

ஏவம் பபே⁴த³க³தே பாட²த்தே² விஜானாதீதி பாட²த்த²விதூ³. ந ஸம்ஹீரதே பரபவாதீ³ஹி தீ³க⁴ரத்தம் தித்த²வாஸேனேத்யஸம்ஹீரோ. பா⁴வனாயாக³மாதி⁴க³மஸம்பன்னத்தா வத்தும் ஸக்கோதீதி வத்தா, ஸங்கே²பவித்தா²ரனயேன ஹேதுதா³ஹரணாதீ³ஹி அவபோ³த⁴யிதும் ஸமத்தோ²த்யத்தோ². ஸோசயத்யத்தானம் பரே சேதி ஸுசி, து³ஸ்ஸீல்யது³த்³தி³ட்டி²மலவிரஹிதோத்யத்தோ². து³ஸ்ஸீலோ ஹி அத்தானமுபஹந்துனாதே³ய்யவாசோ ச ப⁴வத்யபத்தாஹாராசாரோ இவ நிச்சாதுரோ வேஜ்ஜோ. து³த்³தி³ட்டி² பரம் உபஹந்தி, நாவஸ்ஸம் நிஸ்ஸயோ ச ப⁴வத்யஹிவாளக³ஹாகுலோ இவ கமலஸண்டோ³. உப⁴யவிபன்னோ ஸப்³ப³தா²ப்யனுபாஸனீயோ ப⁴வதி கூ³த²க³தமிவ ச²வாலாதம் கூ³த²க³தோ விய ச கண்ஹஸப்போ. உப⁴யஸம்பன்னோ பன ஸுசி ஸப்³ப³தா²ப்யுபாஸனீயோ ஸேவிதப்³போ³ ச விஞ்ஞூஹி, நிருபத்³த³வோ இவ ரதனாகரோ. நாஸ்ஸ மச்ச²ரோத்யமச்ச²ரோ, அஹீனாசரியமுட்டீ²த்யத்தோ². ஸுத்தஸுத்தானுலோமாசரியவாத³அத்தனோமதிஸங்கா²தஸ்ஸ சதுக்கஸ்ஸாபரிச்சாகீ³, தத³த்த²ஸ்ஸேவ ப்³யாக்²யாதேத்யத்தோ². அத² வா பச்சக்கா²னுமானஸத்³த³த்தா²பத்திப்பபே⁴த³ஸ்ஸ பமாணசதுக்கஸ்ஸாபரிச்சாகீ³.

‘‘ஏகம்ஸவசனம் ஏகம், விப⁴ஜ்ஜவசனாபரம்;

ததியம் படிபுச்சே²ய்ய, சதுத்த²ம் பன டா²பயே’’தி. –

ஏவம் வுத்தசதுக்கஸ்ஸ வா அபரிச்சாகீ³; ஹிதுஸ்ஸுகோ இதி ஸோதூனம் ஹிதாயோஸ்ஸுகோ, தேஸமவபோ³த⁴னம் பதி பத்தே²தீ த்யத்தோ²; ஸோ ஏஸோ ஸுசித்தா பியோ; சதுக்கஸ்ஸ அபரிச்சாகி³த்தா க³ரு; அஸம்ஹீரத்தா பா⁴வனீயோ; தே³ஸகத்தா வத்தா; ஹிதுஸ்ஸுகத்தா வசனக்க²மோ; பாட²த்த²விது³த்தா க³ம்பீ⁴ரகத²ம் கத்தா; அமச்ச²ரத்தா நோ சட்டா²னே நியோஜகோதி;

‘‘பியோ க³ரு பா⁴வனீயோ, வத்தா ச வசனக்க²மோ;

க³ம்பீ⁴ரஞ்ச கத²ம் கத்தா, நோ சட்டா²னே நியோஜகோ’’. (அ. நி. 7.37; நேத்தி. 113) –

இதிஅபி⁴ஹிதோ தே³ஸகோ;

ஸோதா இதா³னி அபி⁴தீ⁴யதே –

த⁴ம்மாசரியக³ரு ஸத்³தா⁴-பஞ்ஞாதி³கு³ணமண்டி³தோ;

அஸடா²மாயோ ஸோதாஸ்ஸ, ஸுமேதோ⁴ அமதாமுகோ².

தத்த² த⁴ம்மக³ருத்தா கத²ம் ந பரிப⁴வதி, ஆசரியக³ருத்தா கதி²கம் ந பரிப⁴வதி, ஸத்³தா⁴பஞ்ஞாதி³கு³ணபடிமண்டி³தத்தா அத்தானம் ந பரிப⁴வதி, அஸடா²மாயத்தா அமதாபி⁴முக²த்தா ச அவிக்கி²த்தசித்தோ ப⁴வதி, ஸுமேத⁴த்தா யோனிஸோமனஸிகரோதீத்யத்தோ². வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘பஞ்சஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ ஸுணந்தோ ஸத்³த⁴ம்மம் ப⁴ப்³போ³ நியாமம் ஓக்கமிதும் குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்மத்தம். கதமேஹி பஞ்சஹி? ந கத²ம் பரிபோ⁴தி, ந கதி²கம் பரிபோ⁴தி, ந அத்தானம் பரிபோ⁴தி, அவிக்கி²த்தசித்தோ த⁴ம்மம் ஸுணாதி ஏகக்³க³சித்தோ, யோனிஸோ ச மனஸி கரோதீ’’தி (அ. நி. 5.151).

தம்லக்க²ணப்பத்தத்தா பா⁴வனா ப⁴வதி ஸவனஸ்ஸேத்யுத்தோ ஸோதா.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா

இதா³னி அஸ்ஸாரம்போ⁴ – தத்த² யோதி அனியமனித்³தே³ஸோ, தேன விஸுத்³த⁴ஜாதிகுலகோ³த்தாதீ³னம் கிலேஸமலவிஸுத்³தி⁴யா, பூஜாரஹதாய வா அகாரணதம் த³ஸ்ஸேத்வா யோ கோசி இமிஸ்ஸா ஸமந்தபாஸாதி³காய ஆதி³கா³தா²ய நித்³தி³ட்ட²லோகனாத²த்தஹேதும் யதா²வுத்தஹேதுமூலேன தி²ரதரம் அசலம் கத்வா யதா²வுத்தஹேதுகாலம் அச்சந்தமேவ பூரேந்தோ அவஸானே யதா²வுத்தஹேதுப²லம் ஸம்பாதே³த்வா யதா²வுத்தஹேதுப²லப்பயோஜனம் ஸாதே⁴தி, ஸோவ பரமபூஜாரஹோதி நியமேதி.

ஏத்தாவதா –

ப⁴யஸம்மோஹது³த்³தி³ட்டி²-பணாமோ நேஸ ஸப்³ப³தா²;

பஞ்ஞாபுப்³ப³ங்க³மோ ஏஸோ, பணாமோதி நித³ஸ்ஸிதோ.

தத்ர ஹேதூதி அதிது³க்கரானி திம்ஸபாரமிதாஸங்கா²தானி புஞ்ஞகம்மானி. தானி ஹி அச்சந்தது³க்கே²ன கஸிரேன வசனபதா²தீதானுபா⁴வேன மஹதா உஸ்ஸாஹேன கரீயந்தீதி அதிது³க்கரானி நாம. அதிது³க்கரத்தா ஏவ ஹி தேஸம் அதிது³ல்லப⁴ம் லோகே அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணம் நாத²த்தஸங்கா²தம் ப²லம் ப²லந்தி, தம் தத்த² ஹேதுப²லம்; ஹேதுமூலம் நாம யதா²வுத்தஸ்ஸ ஹேதுனோ நிப்பா²த³னஸமத்தா² மஹாகருணா, ஸா ஆதி³பணிதா⁴னதோ பட்டா²ய ‘‘முத்தோ மோசேஸ்ஸாமீ’’திஆதி³னா நயேன யாவ ஹேதுப²லப்பயோஜனா, தாவ அப்³போ³ச்சி²ன்னம் பவத்ததி. யம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் –

‘‘ஸகானனா ஸக்³ரிவரா ஸஸாக³ரா,

க³தா வினாஸம் ப³ஹுஸோ வஸுந்த⁴ரா;

யுக³ந்தகாலே ஸலிலானலானிலே,

ந போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ மஹாதபா குதோ’’தி.

யாய ஸமன்னாக³தத்தா ‘‘நமோ மஹாகாருணிகஸ்ஸ தஸ்ஸா’’தி ஆஹ. ஹேதுகாலம் நாம சதுஅட்ட²ஸோளஸஅஸங்க்²யேய்யாதி³ப்பபே⁴தோ³ காலோ, யம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘கப்பகோடீஹிபி அப்பமேய்யம் கால’’ந்தி. தத்த² அச்சந்தஸம்யோக³த்தே² உபயோக³வசனம் வேதி³தப்³ப³ம் ‘‘மாஸம் அதீ⁴தே, தி³வஸம் சரதீ’’திஆதீ³ஸு விய. காமஞ்ச ஸோ காலோ அஸங்க்²யேய்யவஸேன பமேய்யோ விஞ்ஞேய்யோ, ததா²பி கப்பகோடிவஸேன அவிஞ்ஞேய்யதம் ஸந்தா⁴ய ‘‘கப்பகோடீஹிபி அப்பமேய்யம் கால’’ந்தி ஆஹ. தத்த² காலயதீதி காலோ, கி²பதி வித்³த⁴ம்ஸயதி ஸத்தானம் ஜீவிதமிதி அத்தோ². கல விக்கே²பே. தத்த² கப்பீயதி ஸம்கப்பீயதி ஸாஸபபப்³ப³தாதீ³ஹி உபமாஹி கேவலம் ஸம்கப்பீயதி, ந மனுஸ்ஸதி³வஸமாஸஸம்வச்ச²ராதி³க³ணனாய க³ணீயதீதி கப்போ. ஏகந்திஆதி³க³ணனபத²ஸ்ஸ கோடிபூ⁴தத்தா கோடி, கப்பானம் கோடியோ கப்பகோடியோ. தாஹிபி ந பமீயதீதி அப்பமேய்யோ, தம் அப்பமேய்யம். கரோந்தோதி நானத்த²த்தா தா⁴தூனம் தா³னம் தே³ந்தோ, ஸீலம் ரக்க²ந்தோ, லோப⁴க்க²ந்த⁴தோ நிக்க²மந்தோ, அத்தஹிதபரஹிதாதி³பே⁴த³ம் தம் தம் த⁴ம்மம் பஜானந்தோ, விவிதே⁴ன வாயாமேன க⁴டேந்தோ வாயமந்தோ, தம் தம் ஸத்தாபராத⁴ம் க²மந்தோ, படிஞ்ஞாஸம்முதிபரமத்த²ஸச்சானி ஸச்சாயந்தோ, தம் தம் ஸத்தஹிதம் அதி⁴ட்ட²ஹந்தோ, ஸகலலோகம் மேத்தாயந்தோ, மித்தாமித்தாதி³பே⁴த³ம் பக்க²பாதம் பஹாய தம் தம் ஸத்தம் அஜ்ஜு²பேக்க²ந்தோ சாதி அத்தோ². கே²த³ம் க³தோதி அனந்தப்பபே⁴த³ம் மஹந்தம் ஸம்ஸாரது³க்க²ம் அனுப⁴வனட்டே²ன க³தோ, ஸம்பத்தோத்யத்தோ². ஸம்ஸாரது³க்க²ஞ்ஹி ஸாரீரிகம் மானஸிகஞ்ச ஸுக²ம் கே²த³யதி பாதயதீதி ‘‘கே²தோ³’’தி வுச்சதி. லோகஹிதாயாதி இத³ம் யதா²வுத்தஹேதுப²லப்பயோஜனனித³ஸ்ஸனம், ‘‘ஸம்ஸாரது³க்கா²னுப⁴வனகாரணனித³ஸ்ஸன’’ந்திபி ஏகே –

‘‘‘ஜாதிஸம்ஸாரது³க்கா²னம், க³ந்தும் ஸக்கோபி நிப்³பு³திம்;

சிரல்லிட்டோ²பி ஸம்ஸாரே, கருணாயேவ கேவல’ந்தி. –

ச வுத்த’’ந்தி, தமயுத்தம். ந ஹி ப⁴க³வா லோகஹிதாய ஸம்ஸாரது³க்க²மனுப⁴வதி. ந ஹி கஸ்ஸசி து³க்கா²னுப⁴வனம் லோகஸ்ஸ உபகாரம் ஆவஹதி. ஏவம் பனேதம் த³ஸ்ஸேதி திம்ஸபாரமிதாபபே⁴த³ம் ஹேதும், பாரமிதாப²லபூ⁴தம் நாத²த்தஸங்கா²தம் ப²லஞ்ச. யதா² சாஹ ‘‘மமஞ்ஹி, ஆனந்த³, கல்யாணமித்தம் ஆக³ம்ம ஜாதித⁴ம்மா ஸத்தா ஜாதியா பரிமுச்சந்தீ’’திஆதி³ (ஸம். நி. 1.129; 5.2). தத்த² ப⁴க³வா யதா²வுத்தஹேதூஹி ஸத்தானம் வினேய்யபா⁴வனிப்பா²த³னபஞ்ஞாபீ³ஜானி வபி, ஹேதுப²லேன பரிபக்கிந்த்³ரியபா⁴வேன பரினிப்ப²ன்னவினேய்யபா⁴வே ஸத்தே வினயி, ஸம்ஸாரது³க்க²தோ மோசயீதி அத்தோ². ந ஏவம் ஸம்ஸாரது³க்கே²ன லோகஸ்ஸ உபகாரம் கிஞ்சி அகாஸி, தஸ்மா கரோந்தோ அதிது³க்கரானி லோகஹிதாயாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. இமிஸ்ஸா யோஜனாய ஸப்³ப³பட²மஸ்ஸ போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ உப்பத்திகாலதோ பட்டா²ய போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ நாத²த்தஸங்கா²தபாரமிதாஹேதுப²லாதி⁴க³மோ வேதி³தப்³போ³. யோ நாதோ²தி ஹி ஸம்ப³ந்தோ⁴ அதி⁴ப்பேதோ. இமஸ்ஸ பனத்த²ஸ்ஸ –

‘‘யதே³வ பட²மம் சித்த-முப்பன்னம் தவ போ³த⁴யே;

த்வம் ததே³வஸ்ஸ லோகஸ்ஸ, பூஜிகே பரிவஸித்த²’’. –

இதி வசனம் ஸாத⁴கம். பட²மசித்தஸ்ஸ பாரமிதாபா⁴வோ ருக்க²ஸ்ஸ அங்குரதோ பட்டா²ய உப்பத்திஉபமாய ஸாதே⁴தப்³போ³. ஏத்தா²ஹ – ‘‘கே²த³ம் க³தோதி வசனம் நிரத்த²கம், யதா²வுத்தனயேன கு³ணஸாத⁴னாஸம்ப⁴வதோ’’தி? ந, அந்தரா அனிவத்தனகபா⁴வதீ³பனதோ. து³க்கரானி கரோந்தோ கே²த³ம் க³தோ ஏவ, ந அந்தரா கே²த³ம் அஸஹந்தோ நிவத்ததீதி தீ³பேதி. லோகது³க்கா²பனயனகாமஸ்ஸ வா ப⁴க³வதோ அத்தனோ து³க்கா²னுப⁴வனஸமத்த²தம் த³ஸ்ஸேதி.

‘‘யஸ்ஸ கஸ்ஸசி வரதோ³ஸ்ஸம், யாவாஹம் ஸப்³ப³ஸத்தது³க்கா²னி;

ஸப்³பா³னி ஸப்³ப³காலம் யுக³ம், பத்³மஸ்ஸேவ பு³ஜ்ஜ²ந்தோம்ஹீ’’தி. –

ஏவம்அதி⁴ப்பாயஸ்ஸ அத்தமத்தது³க்கா²னுப⁴வனஸமத்த²தாய காயேவ கதா²தி அதிஸயம் அத்த²ம் த³ஸ்ஸேதீதி அத்தோ². அத² வா கே²த³ம் க³தோதி ப்³யாபாரம் பரிசயம் க³தோதிபி அத்தோ² ஸம்ப⁴வதி. கம்மாதீ³ஸு ஸப்³யாபாரம் புரிஸம் தி³ஸ்வா ஸந்தி ஹி லோகே வத்தாரோ ‘‘கி²ன்னோயம் கம்மே, கி²ன்னோயம் ஸத்தே’’திஆதி³. இமிஸ்ஸா யோஜனாய நாதோ²தி இமினா பு³த்³த⁴த்தாதி⁴க³மஸித்³த⁴ம் கோடிப்பத்தம் நாத²பா⁴வம் பத்வா டி²தகாலோ த³ஸ்ஸிதோதி வேதி³தப்³போ³. கேசி ‘‘மஹாகாருணிகஸ்ஸாதி வத³ந்தோ பு³த்³த⁴பூ⁴தஸ்ஸாதி த³ஸ்ஸேதீ’’தி லிக²ந்தி, தம் ந ஸுந்த³ரம் விய, போ³தி⁴ஸத்தகாலேபி தப்³போ³ஹாரஸப்³பா⁴வதோ. தஸ்மா ஸோ ஏத்தகம் காலம் து³க்கரானி கரோந்தோ அவஸானே து³க்கரபாரமிதாபாரிபூரியா தாஸம் ப²லபூ⁴தம் நாத²பா⁴வம் பத்வா லோகஹிதாய ப்³யாபாரம் க³தோதி அயமத்தோ² நித³ஸ்ஸிதோ ஹோதி. ‘‘போ³தி⁴ம் க³தோ’’தி வுத்தேபி ஸுப்³யத்தம் ஹேதுப²லம் த³ஸ்ஸிதம் ஹோதி. பு³த்³த⁴பா⁴வப்பத்தஸ்ஸேவ ச நாத²ஸ்ஸ நமோ கதோ ஹோதி விஸேஸவசனஸப்³பா⁴வதோ, ந போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ. ஏவம் ஸந்தேபி வினயாதி⁴காரோ இதா⁴தி⁴ப்பேதோ. ஸோ ச பப்³ப³ஜிதகாலதோ பட்டா²ய யாவமரணகாலா ஹோதி. தம் அதிவிய பரித்தம் காலம் லஜ்ஜினோ அதிஸுகரம் ஸீலமத்தம் ஏககஸ்ஸ அத்தனோ ஹிதாய அத்தமத்தது³க்கா²பனயனாதி⁴ப்பாயேன பரிபூரேந்தோ கோ நாம இத⁴லோகபரலோகாதிக்கமஸுக²ம் ந க³ச்சே²ய்ய, நனு ப⁴க³வா ஸகலலோகது³க்கா²பனயனாதி⁴ப்பாயேன கப்பகோடீஹிபி அப்பமேய்யம் காலம் கரோந்தோ அதிது³க்கரனிரஸ்ஸாத³ம் கே²த³ம் க³தோதி அஞ்ஞாபதே³ஸேன கு³ணம் வண்ணேதி ஆசரியோ.

லோகஹிதாயாதி ஏத்த² லோகியதி ஏத்த² து³க்க²ந்தி லோகோ, லுயதே வா ஜாதிஜராமரணது³க்கே²ஹீதி லோகோ, இமினா ஸத்தலோகம் ஜாதிலோகஞ்ச ஸங்க³ண்ஹாதி. தஸ்மா தஸ்ஸ ஸத்தலோகஸ்ஸ இத⁴லோகபரலோகஹிதம் அதிக்கந்தபரலோகானம் வா உச்சி²ன்னலோகஸமுத³யானம் லோகானம், இத⁴ ஜாதிலோகே ஓகாஸலோகே வா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரஸங்கா²தஞ்ச ஹிதம் ஸம்பிண்டே³த்வா லோகஸ்ஸ, லோகானம், லோகே வா ஹிதந்தி ஸரூபேகதே³ஸேகஸேஸம் கத்வா ‘‘லோகஹித’’மிச்சேவாஹ. நாதோ²தி ஸப்³ப³ஸத்தானம் ஆஸயானுஸயசரியாதி⁴முத்திபே⁴தா³னுரூபத⁴ம்மதே³ஸனஸமத்த²தாய ‘‘த⁴ம்மம் வோ, பி⁴க்க²வே, தே³ஸேஸ்ஸாமி…பே… தம் ஸுணாதா²’’தி (ம. நி. 3.420) ஏவம் யாசனட்டே²னாபி நாத²தேதி நாதோ². பி⁴க்கூ²னம் வீதிக்கமானுரூபம் ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞாபனேன தி³ட்ட²த⁴ம்மிகஸம்பராயிகாய ச கருணாய உபக³ந்த்வா தபதி, ஸுத்தந்தவஸேன வா தேஸம் ஸப்³ப³ஸத்தானம் அனுஸயிதே கிலேஸே கருணாய ச பஞ்ஞாய ச உபக³ந்த்வா தபதி, அபி⁴த⁴ம்மவஸேன வா தே தே ஸங்கா²ரே அனிச்சாதி³லக்க²ணவஸேன உபபரிக்கி²த்வா அத்தனோ கிலேஸே பஞ்ஞாய உபேச்ச பரிச்சி²ந்தி³த்வா தபதீதி தபனட்டே²னாபி நாத²தேதி நாதோ². ஸதே³வகே லோகே அப்படிபுக்³க³லத்தா கேனசி அப்படிஹதத⁴ம்மதே³ஸனத்தா பரமசித்திஸ்ஸரியப்பவத்திதோ ச இஸ்ஸரியட்டே²னாபி நாத²தேதி நாதோ². ‘‘த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸி ஸமாத³பேஸி ஸமுத்தேஜேஸி ஸம்பஹம்ஸேஸீ’’தி (மஹாவ. 90) வசனதோ ஸம்பஹம்ஸனஸங்கா²தேன ஆஸீஸட்டே²ன, பணிதா⁴னதோ பட்டா²ய ‘‘கத²ம் நாமாஹம் முத்தோ மோசயிஸ்ஸாமீ’’திஆதி³னா நயேன ஆஸீஸட்டே²ன வா நாத²தேதி நாதோ²தி வேதி³தப்³போ³, ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴. சதூஹிபி நாத²ங்கே³ஹி சதுவேஸாரஜ்ஜசதுபடிஸம்பி⁴தா³த³யோ ஸப்³பே³பி பு³த்³த⁴கு³ணா யோஜேதப்³பா³, அதிவித்தா²ரிகப⁴யா பன ந யோஜிதா.

நமோதி பரமத்த²தோ பு³த்³த⁴கு³ணப³ஹுமானபப்³பா⁴ரா சித்தனதி, சித்தனதிப்பப⁴வா ச வசீகாயனதி. அத்து² மேதி பாட²ஸேஸேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. மஹாகாருணிகஸ்ஸாதி ஏத்த² ஸப்³ப³ஸத்தவிஸயத்தா மஹுஸ்ஸாஹப்பப⁴வத்தா ச மஹதீ கருணா மஹாகருணா. தத்த² பணிதா⁴னதோ பட்டா²ய யாவஅனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னபுரப்பவேஸா நியுத்தோதி மஹாகாருணிகோ, ப⁴க³வா. ஏத்த² ச மஹாகாருணிகஸ்ஸாதி இமினா யதா²வுத்தஹேதுமூலம் த³ஸ்ஸேதி. நிக்கருணோ ஹி பரது³க்கே²ஸு உதா³ஸினோ பு³த்³த⁴த்தா²ய பணிதா⁴னமத்தம்பி அதிபா⁴ரியந்தி மஞ்ஞந்தோ அப்பமேய்யம் காலம் அதிது³க்கரம் ஹேதும் பூரேத்வா நாத²த்தஸங்கா²தம் ஹேதுப²லப்பயோஜனபூ⁴தம் லோகஹிதம் கத²ம் கரிஸ்ஸதி. தஸ்மா ஸப்³ப³கு³ணமூலபூ⁴தத்தா மஹாகருணாகு³ணமேவ வண்ணேந்தோ ‘‘நமோ மஹாகாருணிகஸ்ஸா’’தி ஆஹ. ஏத்தாவதா ஹேதுஅனுரூபம் ப²லம், ப²லானுரூபோ ஹேது, த்³வின்னம்பி அனுரூபம் மூலம், திண்ணம்பி அனுரூபம் பயோஜனந்தி அயமத்தோ² த³ஸ்ஸிதோ ஹோதி.

ஏவம் அச்ச²ரியபுரிஸோ, நாதோ² நாத²கு³ணே டி²தோ;

நமோரஹோ அனாத²ஸ்ஸ, நாத²மானஸ்ஸ ஸம்பத³ம்.

ஏத்த² ஸியா ‘‘அனேகேஸு ப⁴க³வதோ கு³ணேஸு விஜ்ஜமானேஸு கஸ்மா ‘மஹாகாருணிகஸ்ஸா’தி ஏகமேவ க³ஹித’’ந்தி? உச்சதே –

தோ³ஸஹீனஸ்ஸ ஸத்த²ஸ்ஸ, சோத³னா து ந விஜ்ஜதே;

தோ³ஸயுத்தமஸத்த²ஞ்ச, தஸ்மா சோத³னா அபத்தகாதி.

ந மயா சோத³னா கதா, கிந்து புச்சா² ஏவ கதா. அபிச –

‘‘ப²லம் ஸதிபி ருக்கே²ட்³டே⁴, ந பதத்யவிகம்பிதே;

சோத³னா யா’த்து² ஸத்தா²னம், புச்ச²னாத்யத்த²ப²லம் மஹதா.

‘‘நபோ⁴த்தும் குருதே ஸம்மா, க³ஹிதும் நாட்³ட⁴தே க⁴டம்;

அக்கே²பே ஹி கதே ததி³-ச்சி²ஸ்ஸாணாபு³த்³தி⁴ப³ந்த⁴னம்.

‘‘யதா² ஹிமபதோ³ பத்³தோ⁴, பபு³த்³தோ⁴ க³ந்த⁴லிம்பியா;

பி⁴ன்னத்த²விரமஸ்ஸேவம், ஸத்த²கதாத்த²லிம்பியா’’தி. –

ஏவம் சேகம் –

ஸம்மாபி சோத³னா தம் க²லு, கு³ரவோ விவாக்யா விவத்³த⁴;

யதிஸிஸ்ஸா ஆக⁴ட்டிதாதி-வாக்யேனாப்⁴யதி⁴கம் கோ³பய.

ஸரவதீ ஆசேரம் கிலிட்டா², ததி³ச்சி²ஸ்ஸஜிதாத்தானம்;

ஜயத்யத்தானமாசேரோ, ஸத³ஸ்ஸஸ்ஸேவ ஸாரதீ²தி. –

அத்ரோச்சதே –

யஸ்ஸ ஹி வாக்யஸஹஸ்ஸம், வாக்யே வாக்யே ஸதஞ்ச ஜிவ்ஹா;

நாமம் த³ஸப³லகு³ணபதே³ஸம், வத்தும் கப்பேனபி ந ஸக்கா.

யதா² –

பு³த்³தோ⁴பி பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴ணேய்ய வண்ணம்,

கப்பம்பி சே அஞ்ஞமபா⁴ஸமானோ;

கீ²யேத² கப்போ சிரதீ³க⁴மந்தரே,

வண்ணோ ந கீ²யேத² ததா²க³தஸ்ஸாதி. (தீ³. நி. அட்ட². 1.304; 3.141; ம. நி. அட்ட². 2.425; உதா³. அட்ட². 53; சரியா. அட்ட². நிதா³னகதா²) –

சோத்தத்தா ந ஸக்கா ப⁴க³வதம் கு³ணானமவஸேஸாபி⁴தா⁴தும்.

அபிச –

யதா² த்வம் ஸத்தானம், த³ஸப³ல ததா² ஞாணகருணா;

கு³ணத்³வந்த³ம் ஸேட்ட²ம், தவ கு³ணக³ணா நாம திகு³ணாதி. –

ஸப்³ப³கு³ணஸேட்ட²த்தா மூலத்தா ச ஏகமேவ வுத்தம். அத² வா ‘‘ச²ஸு அஸாதா⁴ரணஞாணேஸு அஞ்ஞதரத்தா தக்³க³ஹணேன ஸேஸாபி க³ஹிதாவ ஸஹசரணலக்க²ணேனா’’தி ச வத³ந்தி. விஸேஸதோ பனேத்த² அபி⁴த⁴ம்மஸ்ஸ கேவலம் பஞ்ஞாவிஸயத்தா அபி⁴த⁴ம்மட்ட²கதா²ரம்பே⁴ ஆசரியேன ‘‘கருணா விய ஸத்தேஸு, பஞ்ஞா யஸ்ஸ மஹேஸினோ’’தி பஞ்ஞாகு³ணோ வண்ணிதோ தேஸம் தேஸம் ஸத்தானம் ஆஸயானுஸயசஅயாதி⁴முத்திபே⁴தா³னுரூபபரிச்சி²ந்த³னபஞ்ஞாய, ஸத்தேஸு மஹாகருணாய ச அதி⁴காரத்தா. ஸுத்தந்தட்ட²கதா²ரம்பே⁴ ‘‘கருணாஸீதலஹத³யம், பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி ப⁴க³வதோ உபோ⁴பி பஞ்ஞாகருணாகு³ணா வண்ணிதா. இத⁴ பன வினயே ஆஸயாதி³னிரபேக்க²ம் கேவலம் கருணாய பாகதிகஸத்தேனாபி அஸோதப்³பா³ரஹம் ஸுணந்தோ, அபுச்சி²தப்³பா³ரஹம் புச்ச²ந்தோ, அவத்தப்³பா³ரஹஞ்ச வத³ந்தோ ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேஸீதி கருணாகு³ணோயேவேகோ வண்ணிதோதி வேதி³தப்³போ³.

பஞ்ஞாத³யா அத்தபரத்த²ஹேதூ,

தத³ன்வயா ஸப்³ப³கு³ணா ஜினஸ்ஸ;

உபோ⁴ கு³ணா தே கு³ணஸாக³ரஸ்ஸ,

வுத்தா இதா⁴சரியவரேன தஸ்மா.

ஏத்தாவதா அட்ட²கதா²தி³கா³தா²,

ஸமாஸதோ வுத்தபத³த்த²ஸோபா⁴;

அயம்பி வித்தா²ரனயோதி சாஹம்,

உத்³த⁴ம் இதோ தே படிஸம்கி²பாமி.

து³தியகா³தா²ய அஸம்பு³த⁴ந்தி த⁴ம்மானம் யதா²ஸபா⁴வம் அபு³ஜ்ஜ²ந்தோ. பு³த்³த⁴னிஸேவிதந்தி பு³த்³தா⁴னுபு³த்³த⁴பச்சேகபு³த்³தே⁴ஹி கோ³சரபா⁴வனாஸேவனாஹி யதா²ரஹம் நிஸேவிதம். ப⁴வா ப⁴வந்தி வத்தமானப⁴வதோ அஞ்ஞம் ப⁴வம் க³ச்ச²தி உபக³ச்ச²தி, படிபஜ்ஜதீதி அத்தோ². அத² வா ப⁴வோதி ஸஸ்ஸததி³ட்டி². தஸ்ஸ படிபக்க²த்தா அப⁴வோதி உச்சே²த³தி³ட்டி². ப⁴வோதி வா வுத்³தி⁴. அப⁴வோதி ஹானி. ப⁴வோதி வா து³க்³க³தி. அப⁴வோதி ஸுக³தி. ‘‘அப்பமாணா த⁴ம்மா, அஸேக்கா² த⁴ம்மா’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. திகமாதிகா 13, 11) விய ஹி வுத்³தி⁴அத்த²த்தா அகாரஸ்ஸ. பா⁴வயதீதி ப⁴வோ, ஜாதி. ப⁴வதீதி வா ப⁴வோ. ஸவிகாரா ப³ஹுவித⁴க²ந்து⁴ப்பத்தி தீ³பிதா. அப⁴வோதி வினாஸோ, ஜாதிபா⁴வம் மரணபா⁴வஞ்ச க³ச்ச²தீதி வுத்தம் ஹோதி. ஏத்த² அரஹந்தானம் மரணம்பி க²ணிகவஸேன க³ஹேதப்³ப³ம். ப⁴வேஸு அப⁴வோ ப⁴வாப⁴வோ, தம் ப⁴வாப⁴வம், ப⁴வேஸு அபா⁴வபஞ்ஞத்திம் க³ச்ச²தீதி அத்தோ². ஜீவலோகோதி ஸத்தலோகோ, ஸங்கா²ரலோகஓகாஸலோகானம் ப⁴வாப⁴வக³மனாஸம்ப⁴வதோ ஸத்தலோகம் ஜீவலோகோதி விஸேஸேதி. அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸினோதி ஏத்த² நவபி லோகுத்தரத⁴ம்மா ஸங்க³ஹம் க³ச்ச²ந்தி. அபசயகா³மிதா ஹி சதுமக்³க³த⁴ம்மஸ்ஸ ஓதி⁴ஸோ அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸோ, ஸோ அஸ்ஸ அத்தி², ததா³ரம்மணம் ஹுத்வா தத்த² ஸஹாயபா⁴வூபக³மனேன நிப்³பா³னஸ்ஸாபி. யதா²ஹ ‘‘யோ கோ², ஆவுஸோ, ராக³க்க²யோ…பே… இத³ம் வுச்சதி நிப்³பா³ன’’ந்தி. அரஹத்தஸ்ஸாபி ததா² ராகா³தி³க்க²யவசனஸப்³பா⁴வதோ. ப²லஸாமஞ்ஞேன திண்ணம்பி ப²லானம் அத்தீ²தி நவவிதோ⁴பேஸ ‘‘அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸீ’’தி வுச்சதி. அத² வா ஸஹசரணலக்க²ணகஆரணதாய படிபக்க²கோ³சரக்³க³ஹணதா. அனபி⁴ஹிதோபி ஹி த⁴ம்மஸ்ஸ தத்ராபி⁴ஹிதோவ பு³ஜ்ஜி²தப்³போ³ இதி வசனதோ காரணகோ³சரக்³க³ஹணேன சத்தாரிபி ப²லானி க³ஹிதானி. நரகாதீ³ஸு அபதமானம் தா⁴ரேதி ஸுக³தியம் உப்பாத³னேனாதி த⁴ம்மோ. புன ஸுக³திம்ஹி அஜனனகாரீ அகுஸலத⁴ம்மே நிவாரேத்வா போஸேதி பவத்தேதி வட்³டே⁴தீதி த⁴ம்மோ. ஸோ பன காமரூபாரூபபே⁴த³தோ திவிதோ⁴ அச்சந்தஸுகா²வஹனதோ, ததோபி உத்தமத்தா த⁴ம்மவரோ.

ஏத்தா²ஹ – ‘‘சதுன்னம், பி⁴க்க²வே, அரியஸச்சானம் அனனுபோ³தா⁴ அப்படிவேதா⁴ ஏவமித³ம் தீ³க⁴மத்³தா⁴னம் ஸந்தா⁴விதம் ஸம்ஸரித’ந்தி (தீ³. நி. 2.155; மஹாவ. 287) வசனதோ சதுஸச்சத⁴ம்மம் அஸம்பு³த⁴ம் ப⁴வா ப⁴வம் க³ச்ச²தி ஜீவலோகோதி ஸித்³த⁴ம். தஸ்மா யம் அஸம்பு³த⁴ம் க³ச்ச²தி, தஸ்ஸேவ ‘‘தஸ்ஸா’’தி அந்தே தம்னித்³தே³ஸேன நியமனதோ சதுஸச்சத⁴ம்மோபி அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸீ த⁴ம்மவரோதி சாபஜ்ஜதி. அஞ்ஞதா² ‘‘நமோ அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸினோ த⁴ம்மவரஸ்ஸ தஸ்ஸா’’தி தம்னித்³தே³ஸேன ஸமானவிப⁴த்திகரணம் ந யுஜ்ஜதி அதிப்பஸங்க³னியமனதோ, ‘‘அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸினோ த⁴ம்மவரஸ்ஸா’’தி வசனம் விஸேஸனவசனம். தஸ்மா து³க்க²ஸமுத³யஸச்சானம் தப்³பா⁴வப்பஸங்கோ³ நத்தீ²தி சே? ந, தம்னித்³தே³ஸேன ஸமானவிப⁴த்திட்டா²னே அவிஸேஸிதத்தா. அபி ச மக்³க³ஸச்சனிரோத⁴ஸச்சேஸு ப²லானம் அபரியாபன்னத்தா நவ லோகுத்தரத⁴ம்மா ஸங்க³ஹிதாதி வசனவிரோதோ⁴, ப²லானம் அஸங்க³ஹே வேரஞ்ஜகண்ட³வண்ணனாயம் ந கேவலம் அரியமக்³கோ³ சேவ நிப்³பா³னஞ்ச, அபி ச அரியப²லத⁴ம்மேஹி ஸத்³தி⁴ம் பரியத்தித⁴ம்மோபி. வுத்தஞ்ஹேதம் ‘‘ராக³விராக³மனேஜமஸோகம்…பே… த⁴ம்மமிமம் ஸரணத்த²முபேஹீ’’தி (வி. வ. 887) வசனவிரோதோ⁴ சாதி புப்³பா³பரவிருத்³தா⁴ ஏஸா கா³தா² ஸாஸனவிருத்³தா⁴ சா’’தி? வுச்சதே – ஸப்³ப³மேதமயுத்தம் வுத்தகா³த²த்தா²ஜானனதோ. ஏத்த² ஹி ஆசரியேன பவத்திபவத்திஹேதுவிஸயவிபா⁴கோ³ ச த³ஸ்ஸிதோ. கத²ம்? தத்த² அஸம்பு³த⁴ந்தி அஸம்போ³தோ⁴, ஸோ அத்த²தோ அவிஜ்ஜா, தாய ச தண்ஹுபாதா³னானி க³ஹிதானி, தயோபி தே த⁴ம்மா ஸமுத³யஸச்சம், ப⁴வாப⁴வந்தி ஏத்த² து³க்க²ஸச்சம் வுத்தம். ஸுக³திது³க்³க³திப்பபே⁴தோ³ ஹி ப⁴வோ அத்த²தோ பஞ்சுபாதா³னக்க²ந்தா⁴ ஹோந்தி. ‘‘ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ ஸமுத³யோ ஹோதீ’’தி (மஹாவ. 1) வசனதோ து³க்க²ப்பவத்தி பவத்தி நாம, து³க்க²ஸமுத³யோ பவத்திஹேது நாம, அவிஜ்ஜாஸங்கா²தஸ்ஸ ச பவத்திஹேதுஸ்ஸ அக்³க³ஹிதக்³க³ஹணேன நிரோத⁴மக்³க³ஸச்சத்³வயம் விஸயோ நாம. வுத்தஞ்ஹேதம் ‘‘தத்த² கதமா அவிஜ்ஜா? து³க்கே² அஞ்ஞாணம்…பே… து³க்க²னிரோத⁴கா³மினியா படிபதா³ய அஞ்ஞாண’’ந்தி (விப⁴. 226).

ஏத்த² ச நிரோத⁴ஸச்சம் பு³த்³தே⁴ன கோ³சராஸேவனாய ஆஸேவிதம், மக்³க³ஸச்சம் பா⁴வனாஸேவனாய. ஏத்தாவதா அஸம்பு³த⁴ம் பு³த்³த⁴னிஸேவிதம் யந்தி உபயோக³ப்பத்தோ யோ விஸயோ நிரோதோ⁴ ச மக்³கோ³ ச, தஸ்ஸ யதா²வுத்தாவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலத்தயவித்³த⁴ம்ஸினோ நமோ த⁴ம்மவரஸ்ஸாதி அயம் கா³தா²ய அத்தோ². பரியத்தித⁴ம்மோபி கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனஸ்ஸ ஸுத்தந்தனயேன உபனிஸ்ஸயபச்சயத்தா கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனஸீலதாய ‘‘அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜாலவித்³த⁴ம்ஸீ’’தி வத்தும் ஸம்ப⁴வதி. ஏவஞ்ஹி ஸதி ராக³விராகா³தி கா³த²த்தோ², ஸோ த⁴ம்மம் தே³ஸேதி…பே… ப்³ரஹ்மசரியம் பகாஸேதீதி ஸுத்தத்தோ² ச அஸேஸதோ க³ஹிதோ ஹோதி. அத² வா இமாய கா³தா²ய கேவலம் பரியத்தித⁴ம்மோவ க³ஹிதோ ஹோதி, யம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘ஸோ த⁴ம்மம் தே³ஸேதி ஆதி³கல்யாணம்…பே… ப்³ரஹ்மசரியம் பகாஸேதீ’’தி (தீ³. நி. 1.190; பாரா. 1), தம்பி அஸம்பு³த⁴ம் பு³த்³தே⁴ஹேவ நிஸேவிதம் கோ³சராஸேவனாய அனஞ்ஞனிஸேவிதம். யதா²ஹ ‘‘ப⁴க³வம்மூலகா நோ, ப⁴ந்தே, த⁴ம்மா ப⁴க³வம்னேத்திகா ப⁴க³வம்படிஸரணா…பே… ப⁴க³வதோ ஸுத்வா பி⁴க்கூ² தா⁴ரேஸ்ஸந்தீ’’தி (ஸம். நி. 2.146).

ததியகா³தா²ய ஸீலாத³யோ கிஞ்சாபி லோகியலோகுத்தரா யதா²ஸம்ப⁴வம் லப்³ப⁴ந்தி, ததா²பி அந்தே ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி வசனதோ ஸீலாத³யோ சத்தாரோ த⁴ம்மக்க²ந்தா⁴ லோகுத்தராவ. ஏத்த² ச ‘‘ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞாவிமுத்திவிமுத்திஞாணப்பபு⁴தீஹீ’’தி வத்தப்³பே³ ஸரூபேகஸேஸம் கத்வா ‘‘விமுத்திஞாணப்பபு⁴தீஹீ’’தி வுத்தம். ஏத்த² ச கிஞ்சாபி விமுத்தீதி ப²லத⁴ம்மாவ ஸுத்தே அதி⁴ப்பேதா, ததா²பி ‘‘மக்³கா³ வுட்ட²ஹித்வா மக்³க³ம் பச்சவேக்க²தி. பஹீனே கிலேஸே பச்சவேக்க²தி. ப²லம் பச்சவேக்க²தி. நிப்³பா³னம் பச்சவேக்க²தீ’’தி (பட்டா². 1.1.410) வசனதோ மக்³கா³தி³பச்சவேக்க²ணஞாணம் விமுத்திஞாணந்தி வேதி³தப்³ப³ம். விமுத்தி விமோக்கோ² க²யோதி ஹி அத்த²தோ ஏகம். ‘‘க²யே ஞாணம் அனுப்பாதே³ ஞாணந்தி (த⁴. ஸ. து³கமாதிகா 142; தீ³. நி. 3.304) ஏத்த² க²யோ நாம மக்³கோ³, ராக³க்க²யோ தோ³ஸக்க²யோதி ப²லனிப்³பா³னானம் அதி⁴வசன’’ந்தி ஸுத்தே ஆக³தமேவ. பஹீனகிலேஸானம் க²யோ பாகதிகோ க²யோ ஏவ. பபு⁴தி-ஸத்³தே³ன திஸ்ஸோ விஜ்ஜா ச² அபி⁴ஞ்ஞா சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³தி ஏவமாத³யோ கு³ணா ஸங்க³ஹிதா. ஸமன்னாக³மட்டே²ன அபரிஹீனட்டே²ன ச யுத்தோ. கே²த்தம் ஜனானம் குஸலத்தி²கானந்தி ‘‘அனுத்தரம் புஞ்ஞக்கே²த்தம் லோகஸ்ஸா’’தி ஸுத்ததோ குஸலஸ்ஸ விருஹனட்டா²னத்தா, ஸுத்தந்தனயேன உபனிஸ்ஸயபச்சயத்தா ச காமம் குஸலஸ்ஸ கே²த்தம் ஹோதி ஸங்கோ⁴, ந குஸலத்தி²கானம் ஜனானம். தஸ்மா ந யுஜ்ஜதீதி சே? ந, ஸுத்தத்த²ஸம்ப⁴வதோ. ஸுத்தே ‘‘அனுத்தரம் புஞ்ஞக்கே²த்தம் லோகஸ்ஸா’’தி (ஸம். நி. 4.341) ஹி வுத்தம். கஸ்ஸ லோகஸ்ஸ? புஞ்ஞத்தி²கஸ்ஸ கே²த்தம் ஸங்கோ⁴, புஞ்ஞுபனிஸ்ஸயத்தா புஞ்ஞக்கே²த்தம் ஹோதி ஸங்கோ⁴, குஸலத்தி²கானந்தி ச வுச்சந்தி. லோகேபி ஹி தே³வத³த்தஸ்ஸ கே²த்தம் யஞ்ஞத³த்தஸ்ஸ கே²த்தம் ஸாலியவுபனிஸ்ஸயத்தா ஸாலிகே²த்தம் யவகே²த்தந்தி ச வுச்சதி. அரியஸங்க⁴ந்தி விக³தகிலேஸத்தா அரியம் பரிஸுத்³த⁴ம் அரியானம், அரியபா⁴வம் வா பத்தம் ஸீலதி³ட்டி²ஸாமஞ்ஞேன ஸங்க⁴தத்தா ஸங்க⁴ம். ‘‘அரிய-ஸத்³தே³ன ஸம்முதிஸங்க⁴ம் நிவாரேதீ’’தி கேசி லிக²ந்தி, தம் ந ஸுந்த³ரம் விமுத்திஞாணகு³ணக்³க³ஹணேன விஸேஸிதத்தா. ஸிரஸாதி இமினா காமம் காயனதிம் த³ஸ்ஸேதி, ததா²பி உத்தமஸங்கே⁴ கு³ணகா³ரவேன உத்தமங்க³மேவ நித்³தி³ஸந்தோ ‘‘ஸிரஸா நமாமீ’’த்யாஹ. ஸிரஸ்ஸ பன உத்தமதா உத்தமானம் சக்கு²ஸோதிந்த்³ரியானம் நிஸ்ஸயத்தா, தேஸம் உத்தமதா ச த³ஸ்ஸனானுத்தரியஸவனானுத்தரியஹேதுதாய வேதி³தப்³பா³. ஏத்தா²ஹ – அனுஸந்தி⁴குஸலோ

‘‘உபோக்³கா⁴தோ பத³ஞ்சேவ, பத³த்தோ² பத³விக்³க³ஹோ;

சோத³னாப்ரத்யவஜ்ஜானம், ப்³யாக்²யா தந்தஸ்ஸ ச²ப்³பி³தா⁴’’தி. –

ஏவமவத்வா கஸ்மா ரதனத்தயபணாமம் பட²மம் வுத்தந்தி? வுச்சதே – ஸதாசாரத்தா. ஆசாரோ கிரேஸ ஸப்புரிஸானம், யதி³த³ம் ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபூஜாவிதா⁴னம். தஸ்மா ‘‘ஸதாசாரதோ ப⁴ட்டா² மா மயம் ஹோமா’’தி கரீயதி, சதுக³ம்பீ⁴ரபா⁴வயுத்தஞ்ச வினயபிடகம் ஸம்வண்ணேதுகாமஸ்ஸ மஹாஸமுத்³த³ம் ஓகா³ஹந்தஸ்ஸ விய பஞ்ஞாவேய்யத்தியஸமன்னாக³தஸ்ஸாபி மஹந்தம் ப⁴யம் ஹோதி, ப⁴யக்க²யாவஹஞ்சேதம் ரதனத்தயகு³ணானுஸ்ஸரணஜனிதம் பணாமபூஜாவிதா⁴னம். யதா²ஹ ‘‘ஏவம் பு³த்³த⁴ம் ஸரந்தான’’ந்திஆதி³ (ஸம். நி. 1.249). அபிசாசரியோ ஸத்து²பூஜாவிதா⁴னேன அஸத்த²ரி ஸத்தா²பி⁴னிவேஸஸ்ஸ லோகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸத்த²ரி ஏவ ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ ஸத்து²ஸம்பா⁴வனம் உப்பாதே³தி, அஸத்த²ரி ஸத்து²ஸம்பா⁴வனம் பரிச்சஜாபேதி, ‘‘ததா²க³தப்பவேதி³தம் த⁴ம்மவினயம் அத்தனோ த³ஹதீ’’தி வுத்ததோ³ஸம் பரிஹரதி. அந்தராயப³ஹுலத்தா க²ந்த⁴ஸந்ததியா விப்பகதாய வினயஸம்வண்ணனாய அத்தனோ ஆயுவண்ணஸுக²ப³லானம் பரிக்க²யஸம்ப⁴வாஸங்காய ‘‘அபி⁴வாத³னஸீலிஸ்ஸ…பே… ஆயு வண்ணோ ஸுக²ம் ப³ல’’ந்தி (த⁴. ப. 109) வுத்தானிஸம்ஸே யாவ ஸம்வண்ணனாபரியோஸானா பத்தே²தி. அபி சேத்த² பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ பணாமபூஜாவிதா⁴னம் ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴பா⁴வாதி⁴க³மத்த²ம் பு³த்³த⁴யானம் படிபஜ்ஜந்தானம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேதி. லோகியலோகுத்தரபே⁴த³ஸ்ஸ, லோகுத்தரஸ்ஸேவ வா ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ பூஜாவிதா⁴னம் பச்சேகபு³த்³த⁴பா⁴வாதி⁴க³மத்த²ம் பச்சேகபு³த்³த⁴யானம் படிபஜ்ஜந்தானம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேதி. ஸத்³த⁴ம்மபடிவேத⁴மத்தாபி⁴லாஸினோ ஹி தே. பரமத்த²ஸங்க⁴பூஜாவிதா⁴னம் பரமத்த²ஸங்க⁴பா⁴வாதி⁴க³மத்த²ம் ஸாவகயானம் படிபஜ்ஜந்தானம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேதி, மங்க³லாதீ³னி வா ஸாத்தா²னி அனந்தராயானி சிரட்டி²திகானி ப³ஹுமதானி ச ப⁴வந்தீதி ஏவம்லத்³தி⁴கானம் சித்தபரிதோஸனத்த²ம் ‘‘பூஜா ச பூஜனேய்யான’’ந்தி ப⁴க³வதா பஸத்த²மங்க³லம் கரோதி. வுச்சதே ச –

‘‘மங்க³லம் ப⁴க³வா பு³த்³தோ⁴, த⁴ம்மோ ஸங்கோ⁴ ச மங்க³லம்;

மங்க³லாதீ³னி ஸாத்தா²னி, ஸீக⁴ம் ஸிஜ்ஜ²ந்தி ஸப்³ப³ஸோ.

‘‘ஸத்து² பூஜாவிதா⁴னேன, ஏவமாதீ³ ப³ஹூ கு³ணே;

லப⁴தீதி விஜானந்தோ, ஸத்து²பூஜாபரோ ஸியா’’தி.

ஏத்த² ச ஸத்து²பதா⁴னத்தா த⁴ம்மஸங்கா⁴னம் பூஜாவிதா⁴னம் ஸத்து²பூஜாவிதா⁴னமிச்சேவ த³ட்ட²ப்³ப³ம் ஸாஸனதோ லோகதோ ச. தேனேதம் வுச்சதி –

‘‘ஸத்தா²’’தி த⁴ம்மோ ஸுக³தேன வுத்தோ;

நிப்³பா³னகாலே யமதோ ஸ ஸத்தா²;

ஸுவத்தி²கா³தா²ஸு ‘‘ததா²க³தோ’’தி;

ஸங்கோ⁴ ச வுத்தோ யமதோ ஸ ஸத்தா².

கிஞ்ச பி⁴ய்யோ –

த⁴ம்மகாயோ யதோ ஸத்தா², த⁴ம்மோ ஸத்தா² ததோ மதோ;

த⁴ம்மட்டி²தோ ஸோ ஸங்கோ⁴ ச, ஸத்து²ஸங்க்²யம் நிக³ச்ச²தி.

ஸந்தி ஹி லோகே வத்தாரோ கோஸக³தம் அஸிம் க³ஹேத்வா டி²தம் புரிஸம் விஸும் அபராமஸித்வா ‘‘அஸிம் க³ஹேத்வா டி²தோ ஏஸோ’’தி. தேனேவாஹ சாரியமாத்ரச்சேவா –

‘‘நமத்து² பு³த்³த⁴ரத்னாய, த⁴ம்மரத்னாய தே நமோ;

நமத்து² ஸங்க⁴ரத்னாய, திரத்னஸமவானயீ’’தி.

அபிச ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு அப்படிஹதஞாணனிமித்தானுத்தரவிமோக்க²பாதுபா⁴வாபி⁴ஸங்கா²தம் க²ந்த⁴ஸந்தானமுபாதா³ய ‘‘பு³த்³தோ⁴’’தி யதி³ பஞ்ஞாபியதி, த⁴ம்மோ பணாமாரஹோதி கா ஏவ கதா², ஸங்கோ⁴ ச ‘‘ஸங்கே⁴ கோ³தமி தே³ஹி, ஸங்கே⁴ தே தி³ன்னே அஹஞ்சேவ பூஜிதோ ப⁴விஸ்ஸாமி ஸங்கோ⁴ சா’’தி வுத்தத்தா பா⁴ஜனந்தி தீ³பேதி. அத² வா ‘‘பு³த்³த⁴ஸுபோ³தி⁴தோ த⁴ம்மோ ஆசரியபரம்பராய ஸுவண்ணபா⁴ஜனே பக்கி²த்ததேலமிவ அபரிஹாபேத்வா யாவஜ்ஜதனா ஆப⁴தத்தா ஏவ மாதி³ஸானம்பி ஸோதத்³வாரமனுப்பத்தோ’’தி ஸங்க⁴ஸ்ஸ ஆசரியோ அதீவ ஆத³ரேன பணாமம் கரோதி ‘‘ஸிரஸா நமாமீ’’தி.

ஏவம் அனேகவித⁴ம் பணாமப்பயோஜனம் வத³ந்தி, ஆசரியேன பன அதி⁴ப்பேதப்பயோஜனம் அத்தனா ஏவ வுத்தம் ‘‘இச்சேவமச்சந்தனமஸ்ஸனேய்ய’’ந்திஆதி³னா சதுத்த²கா³தா²ய. இச்சேவந்தி ஏத்த² இதி-ஸத்³தோ³ ரதனத்தயபூஜாவிதா⁴னபரிஸமத்தத்தோ². யதி³ ஏவம் யதா²விஹிதமத்தமேவ பூஜாவிதா⁴னம் அரஹதி ரதனத்தயம், ந ததோ உத்³த⁴ந்தி ஆபஜ்ஜதீதி அனிட்ட²ப்பஸங்க³னிவாரணத்த²ம் ‘‘ஏவமச்சந்தனமஸ்ஸனேய்ய’’ந்தி ஆஹ. தத்த² ஏவந்தி இமினா யதா²வுத்தவிதி⁴ம் த³ஸ்ஸேதி. யதா²வுத்தேன விதி⁴னா, அஞ்ஞேன வா தாதி³ஸேன அச்சந்தமேவ முஹுத்தமபி அட்ட²த்வா அபி⁴க்க²ணம் நிரந்தரம் நியமேன நமஸ்ஸனாரஹம் நமஸ்ஸமானஸ்ஸ ஹிதமஹப்ப²லகரணதோதி அத்தோ². ஏவம்வித⁴ம் து³ல்லப⁴ட்டே²ன மஹப்ப²லட்டே²ன ச ஸித்³த⁴ம் ரதனபா⁴வம் ரதனத்தயம் நமஸ்ஸமானோ யம் புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ம் அலத்த²ம் அலபி⁴ம். அகுஸலமலம் தத³ங்கா³தி³ப்பஹானேன புனாதீதி புஞ்ஞம். கிலேஸத³ரத²ப்படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴யா ஸீதலத்தா சித்தம் அபி⁴ஸந்தே³தீதி அபி⁴ஸந்தோ³. புஞ்ஞஞ்ச தம் அபி⁴ஸந்தோ³ சாதி புஞ்ஞாபி⁴ஸந்தோ³, தம் புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ம். க³ண்டி²பதே³ பன ‘‘புஞ்ஞமஹத்தம்’’ந்தி ப⁴ணந்தி, ‘‘விபுல’’ந்தி வசனதோ ஸோ அத்தோ² ந யுஜ்ஜதீதி ஆசரியோ. அத² வா புஞ்ஞானம் அபி⁴ஸந்தோ³ புஞ்ஞாபி⁴ஸந்தோ³, தம் புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ம். ஸந்த³ ஸவனேதி தா⁴து. தஸ்மா புஞ்ஞஸோதம் புஞ்ஞுஸ்ஸயந்தி அத்தோ² யுஜ்ஜதி, தம் பன விபுலம், ந பரித்தந்தி த³ஸ்ஸிதம் விபுல-ஸத்³தே³ன.

பஞ்சமகா³தா² யஸ்மிம் வினயபிடகே பாளிதோ ச அத்த²தோ ச அனூனம் லஜ்ஜீபுக்³க³லேஸு பவத்தனட்டே²ன டி²தே ஸகலம் திவித⁴ம்பி ஸாஸனம் தேஸ்வேவ புக்³க³லேஸு பதிட்டி²தம் ஹோதி. கஸ்ஸ ஸாஸனந்தி சே? அட்டி²தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ. ப⁴க³வா ஹி டி²திஹேதுபூ⁴தாய உச்சே²த³தி³ட்டி²யா அபா⁴வேன அட்டி²தோதி வுச்சதி. உச்சே²த³தி³ட்டி²கோ ஹி பரலோகே நிரபேக்கோ² கேவலம் காமஸுக²ல்லிகானுயோக³மனுயுஞ்ஜந்தோ திட்ட²தி, ந பரலோகஹிதானி புஞ்ஞானி கத்தும் ப்³யாவடோ ஹோதி, ஸஸ்ஸததி³ட்டி²கோ தானி கத்தும் ஆயூஹதி. ப⁴க³வா பன ததா² அதிட்ட²ந்தோ அனாயூஹந்தோ மஜ்ஜி²மம் படிபத³ம் படிபஜ்ஜந்தோ ஸயஞ்ச ஓக⁴ம் தரி, பரே ச தாரேஸி. யதா²ஹ ‘‘அப்பதிட்ட²ம் க்²வாஹம், ஆவுஸோ, அனாயூஹம் ஓக⁴மதரி’’ந்தி (ஸம். நி. 1.1). சதுப்³ரஹ்மவிஹாரவஸேன ஸத்தேஸு ஸுட்டு² ஸம்மா ச டி²தஸ்ஸாதி அத்த²வஸேன வா ஸுஸண்டி²தஸ்ஸ. ஸுஸண்டி²தத்தா ஹேஸ கேவலம் ஸத்தானம் து³க்க²ம் அபனேதுகாமோ ஹிதம் உபஸம்ஹரிதுகாமோ ஸம்பத்தியா ச பமோதி³தோ அபக்க²பதிதோ ச ஹுத்வா வினயம் தே³ஸேதி, தஸ்மா இமஸ்மிம் வினயஸம்வண்ணனாதி⁴காரே ஸாருப்பாய து²தியா தோ²மேந்தோ ஆஹ ‘‘ஸுஸண்டி²தஸ்ஸா’’தி. க³ண்டி²பதே³ பன ‘‘மனாபியே ச கோ², பி⁴க்க²வே, கம்மவிபாகே பச்சுபட்டி²தே’’தி (தீ³. நி. அட்ட². 2.35; ம. நி. அட்ட². 2.386) ஸுத்தஸ்ஸ, ‘‘ஸுஸண்டா²னா ஸுரூபதா’’தி (கு². பா. 8.11) ஸுத்தஸ்ஸ ச வஸேன ஸுஸண்டி²தஸ்ஸாதி அத்தோ² வுத்தோ, ஸோ அதி⁴ப்பேதாதி⁴காரானுரூபோ ந ஹோதி. அமிஸ்ஸந்தி கிம் வினயம் அமிஸ்ஸம், உதா³ஹு புப்³பா³சரியானுபா⁴வந்தி? நோப⁴யம்பி. அமிஸ்ஸா ஏவ ஹி வினயட்ட²கதா². தஸ்மா பா⁴வனபும்ஸகவஸேன அமிஸ்ஸம் தம் வண்ணயிஸ்ஸந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. புப்³பா³சரியானுபா⁴வந்தி அட்ட²கதா² ‘‘யஸ்மா புரே அட்ட²கதா² அகம்ஸூ’’தி வசனதோ தேஸம் ஆனுபா⁴வோ நாம ஹோதி. கிஞ்சி அபுப்³ப³ம் தி³ஸ்வா ஸந்தி ஹி லோகே வத்தாரோ ‘‘கஸ்ஸேஸ ஆனுபா⁴வோ’’தி. அத² வா ப⁴க³வதோ அதி⁴ப்பாயம் அனுக³ந்த்வா தம்தம்பாடே² அத்த²ம் பா⁴வயதி விபா⁴வயதி, தஸ்ஸ தஸ்ஸ வா அத்த²ஸ்ஸ பா⁴வனா விபா⁴வனாதி ஆனுபா⁴வோ வுச்சதி அட்ட²கதா².

புப்³பா³சரியானுபா⁴வே ஸதி கிம் புன தம் வண்ணயிஸ்ஸந்தி இமினா ஆரம்பே⁴னாதி ததோ வுச்சந்தி ச²ட்ட²ஸத்தமட்ட²மனவமகா³தா²யோ. தத்த² அரியமக்³க³ஞாணம்பு³னா நித்³தோ⁴தமலத்தா விஸுத்³த⁴விஜ்ஜேஹி, தேனேவ நித்³தோ⁴தாஸவத்தா விஸுத்³த⁴படிஸம்பி⁴தே³ஹி, விஸுத்³த⁴படிஸம்பி⁴த³த்தா ச ஸத்³த⁴ம்மஸம்வண்ணனகோவிதே³ஹீதி யோஜனா வேதி³தப்³பா³. கேசி ‘‘புப்³பா³சரியாதி வுத்தே லோகாசரியாபி, ஸாஸனே ராஹுலாசரியாத³யோபி ஸங்க³ய்ஹந்தி, தே அபனேதும் காமஞ்சாதிஆதி³ வுத்த’’ந்தி வத³ந்தி. ‘‘தம் வண்ணயிஸ்ஸ’’ந்தி வுத்தத்தா புப்³ப³ட்ட²கதா²ய ஊனபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோதி சே? ந, சித்தேஹி நயேஹி ஸம்வண்ணிதோதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘காமஞ்சா’’திஆதி³ வுத்தம். ஸத்³த⁴ம்மம் ஸம்வண்ணேதும் கோவிதே³ஹி, தாய ஸம்வண்ணனாய வா கோவிதே³ஹி ஸத்³த⁴ம்மஸம்வண்ணனகோவிதே³ஹி.

ஸல்லேகி²யேதி கிலேஸஜாதம் பா³ஹுல்லம் வா ஸல்லிக²தி தனும் கரோதீதி ஸல்லேகோ², ஸல்லேக²ஸ்ஸ பா⁴வோ ஸல்லேகி²யம், தஸ்மிம் ஸல்லேகி²யே. நோஸுலபூ⁴பமேஹீதி அஸுலபூ⁴பமேஹி. மஹாவிஹாரஸ்ஸாதி மஹாவிஹாரவம்ஸஸ்ஸ. பஞ்ஞாய அச்சுக்³க³தட்டே²ன த⁴ஜோ உபமா ஏதேஸந்தி த⁴ஜூபமா, தேஹி த⁴ஜூபமேஹி. ஸம்பு³த்³த⁴வரம் அனுஅயேஹி அனுக³தேஹி ஸம்பு³த்³த⁴வரன்வயேஹி, பு³த்³தா⁴தி⁴ப்பாயானுகே³ஹீதி அதி⁴ப்பாயோ. இத⁴ வர-ஸத்³தோ³ ‘‘ஸாமம் ஸச்சானி பு³த்³த⁴த்தா ஸம்பு³த்³தோ⁴’’தி வசனதோ பச்சேகபு³த்³தா⁴பி ஸங்க³ய்ஹந்தி. தஸ்மா தே அபனேதும் வுத்தோ.

அட்ட²கதா²ய ஊனபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி அத்தனோ கரணவிஸேஸம் தஸ்ஸ பயோஜனஞ்ச த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸம்வண்ணனா’’திஆதி³மாஹ. ந கிஞ்சி அத்த²ம் அபி⁴ஸம்பு⁴ணாதீதி கிஞ்சி பயோஜனம் ப²லம் ஹிதம் ந ஸாதே⁴தீதி அத்தோ² ‘‘ந தம் தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ கிஞ்சி அத்த²ம் அனுபோ⁴தீ’’திஆதீ³ஸு (பாரா. 538) விய. அஜ்ஜே²ஸனம் பு³த்³த⁴ஸிரிவ்ஹயஸ்ஸாதி இமினா யஸ்மா ஸஹம்பதிப்³ரஹ்முனா அஜ்ஜி²ட்டே²ன த⁴ம்மோ தே³ஸிதோ ப⁴க³வதா, ஸாரிபுத்தஸ்ஸ அஜ்ஜே²ஸனம் நிஸ்ஸாய வினயோ பஞ்ஞத்தோ, தஸ்மா அயம்பி ஆசரியோ தம் ஆசரியவத்தம் பூஜேந்தோ இமம் ஸம்வண்ணனம் பு³த்³த⁴ஸிரித்தே²ரஸ்ஸ யாசனம் நிஸ்ஸாய அகாஸீதி த³ஸ்ஸேதி. ஸமனுஸ்ஸரந்தோதி தஸ்ஸாபா⁴வம் தீ³பேதி ஆத³ரஞ்ச.

ததோ பரம் த்³வே கா³தா²யோ கத்தப்³ப³விதி⁴த³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தா. தேன தாஸு அட்ட²கதா²ஸு வுத்தவினிச்ச²யபச்சயவிமதிம் வினோதே³தி, ஏகட்ட²கதா²ய குஸலஸ்ஸ வா ‘‘அயம் நயோ அட்ட²கதா²யம் நத்தீ²’’தி படிக்கே²பம் நிவாரேதி, அயுத்தத்த²பரிச்சாகே³ன தத்த² அபி⁴னிவிட்டா²னம் அபி⁴னிவேஸம் பரிச்சஜாபேதி, தே²ரவாத³த³ஸ்ஸனேன வினயவினிச்ச²யம் பதி வினயத⁴ரானம் காரணோபபத்திதோ உஹாபோஹக்கமம் த³ஸ்ஸேதி, அயுத்தத்தே²ரவாத³படிக்கே²பேன புக்³க³லப்பமாணதம் படிக்கி²பதீதி இமே சானிஸம்ஸா கத்தப்³ப³விதி⁴த³ஸ்ஸனேன த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி. ஸம்வண்ணனம் தஞ்ச ஸமாரப⁴ந்தோ தஸ்ஸா ஸம்வண்ணனாய மஹாஅட்ட²கத²ம் ஸரீரம் கத்வா ஸமாரபி⁴ஸ்ஸம், மஹாபச்சரியம்பி யோ வுத்தோ வினிச்ச²யோ, ததே²வ குருந்தீ³னாமாதீ³ஸு லோகே விஸ்ஸுதாஸு அட்ட²கதா²ஸு ச யோ வுத்தோ வினிச்ச²யோ, ததோபி வினிச்ச²யதோ மஹாஅட்ட²கதா²னயேன, வினயயுத்தியா வா யுத்தமத்த²ம் தஸ்ஸ ஸரீரஸ்ஸ அலங்காரம் விய க³ண்ஹந்தோ ஸமாரபி⁴ஸ்ஸம். கிம் ஸம்வண்ணனமேவ, ந அஞ்ஞந்தி த³ஸ்ஸனத்த²ம் புன ஸம்வண்ணனாக்³க³ஹணம். அத² வா அந்தோக³த⁴த்தே²ரவாத³ம் ஸம்வண்ணனம் கத்வா ஸமாரபி⁴ஸ்ஸந்தி யோஜனா வேதி³தப்³பா³. தே²ரவாதா³ ஹி ப³ஹிஅட்ட²கதா²ய விசரந்தி. ஏத்த² ஆதி³-ஸத்³தே³ன சூளபச்சரிஅந்த⁴கஅரியட்ட²கதா²பன்னவாராத³யோபி ஸங்க³ஹிதா. தத்த² பச்சரீ நாம ஸீஹளபா⁴ஸாய உளும்பம் கிர, தஸ்மிம் நிஸீதி³த்வா கதத்தா தமேவ நாமம் ஜாதம். குருந்தீ³வல்லிவிஹாரோ நாம அத்தி², தத்த² கதத்தா குருந்தீ³ நாம ஜாதா.

ஸம்ம ஸமாரபி⁴ஸ்ஸந்தி கத்தப்³ப³விதா⁴னம் ஸஜ்ஜேத்வா அஹம் டி²தோ, தஸ்மா தம் மே நிஸாமேந்தூதி கா³தா²ய தம் ஸம்வண்ணனம் மே மம, மயா வா வுச்சமானந்தி பாட²ஸேஸோ. நிஸாமேந்து பஸ்ஸந்து பஞ்ஞாசக்கு²னா ஸுணந்து வா ஸத்³தா⁴வீரியபீதிபாமோஜ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரேன ஸங்க²ரித்வா பூஜயந்தா ஸக்கச்சம் த⁴ம்மம். கஸ்ஸ த⁴ம்மம்? த⁴ம்மப்பதீ³பஸ்ஸ ததா²க³தஸ்ஸ. கிம் த³ஸ்ஸேதி? பதீ³பட்டா²னியோ ஹி த⁴ம்மோ ஹிதாஹிதப்பகாஸனதோ, பதீ³பத⁴ரட்டா²னியோ த⁴ம்மத⁴ரோ ததா²க³தோ, தஸ்மா பரினிப்³பு³தேபி தஸ்மிம் ததா²க³தே தத்த² ஸோகம் அகத்வா ஸக்கச்ச த⁴ம்மம் படிமானயந்தா நிஸாமேந்தூதி த³ஸ்ஸேதி. அத² வா ‘‘த⁴ம்மகாயா ததா²க³தா’’தி (தீ³. நி. 3.118) வசனதோ த⁴ம்மோ ச ஸோ பதீ³போ சாதி த⁴ம்மப்பதீ³போ, ப⁴க³வா.

யோ த⁴ம்மவினயோ யதா² பு³த்³தே⁴ன வுத்தோ, ஸோ ததே²வ பு³த்³த⁴புத்தேஹி ஸாவகேஹி ஞாதோ அவபு³த்³தோ⁴, யேஹி தேஸம் பு³த்³த⁴புத்தானம் மதிம் அதி⁴ப்பாயம் அச்சஜந்தா நிரவஸேஸம் க³ண்ஹந்தா. புரேதி புரா, போராணத்தே²ரா வா. அட்ட²கதா²தி அட்ட²கதா²யோ, உபயோக³ப³ஹுவசனம்.

யம் அத்த²ஜாதம் அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம், தம் ஸப்³ப³ம்பி பமாத³லேக²கானம் பமாத³லேக²மத்தம் வஜ்ஜயித்வா. கிம் ஸப்³பே³ஸம்பி பமாணம்? ந, கிந்து ஸிக்கா²ஸு ஸகா³ரவானம் இத⁴ வினயம்ஹி பண்டி³தானம், மஹாஅட்ட²கதா²யம் பன ஸச்சேபி அலிகேபி து³க்கடமேவ வுத்தம், தம் பமாத³லேக²ந்தி வேதி³தப்³ப³ம். பமாத³லேக²ம் வஜ்ஜயித்வா பமாணம் ஹேஸ்ஸதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

ததோ சாதி அட்ட²கதா²ஸு வுத்தஅத்த²ஜாததோ தந்திக்கமம் பாளிக்கமம். ஸுத்தந்தா ஸுத்தாவயவா. அந்தோதி ஹித³ம் அப்³ப⁴ந்தராவயவஸம்பா⁴வனாதீ³ஸு தி³ஸ்ஸதி. ஸுத்தந்தேஸு ப⁴வா ஸுத்தந்திகா, தேஸம் ஸுத்தந்திகானம், ஸுத்தந்தக³ந்தே²ஸு ஆக³தவசனானந்தி அத்தோ². அத² வா அமீயதீதி அந்தோ, ஸாதீ⁴யதீதி அதி⁴ப்பாயோ. கேன ஸாதீ⁴யதி? ஸுத்தேன, ஸுத்தஸ்ஸ அந்தோ ஸுத்தந்தோ, கோ ஸோ? ஸோ ஸோ அத்த²விகப்போ, தஸ்மிம் ஸுத்தந்தே நியுத்தானி வசனானி ஸுத்தந்திகானி. தேஸம் ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம். தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஆக³மஸுத்தஸ்ஸ அபி⁴த⁴ம்மவினயஸுத்தஸ்ஸ சானுரூபம் பரிதீ³பயந்தீ, அயம் தாவேத்த² ஸமாஸதோ அத்த²விபா⁴வனா – ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதீ³னம் (ஸம். நி. 2.41; 5.479; அ. நி. 6.10; பாரா. 1) ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம் ஆக³மஸுத்தந்தானுரூபம். ‘‘விவாதா³தி⁴கரணம் ஸியா குஸலம் ஸியா அகுஸலம் ஸியா அப்³யாகத’’ந்தி (சூளவ. 220) ஏவமாதீ³னம் அபி⁴த⁴ம்மஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம் அபி⁴த⁴ம்மஸுத்தந்தானுரூபந்தி ஏவமாதி³. ஹேஸ்ஸதீதி ப⁴விஸ்ஸதி, கரீயிஸ்ஸதீதி அதி⁴ப்பாயோ. வண்ணனாபீதி ஏத்த² அபி-ஸத்³தோ³ ஸம்பிண்ட³னத்தோ², ஸோ தஸ்மாதி பதே³ன யோஜேதப்³போ³. கத²ம்? பண்டி³தானம் பமாணத்தாபி வித்தா²ரமக்³க³ஸ்ஸ ஸமாஸிதத்தாபி வினிச்ச²யஸ்ஸ அஸேஸிதத்தாபி தந்திக்கமஸ்ஸ அவோக்கமிதத்தாபி ஸுத்தந்திகவசனானம் ஸுத்தந்தட்ட²கதா²னுரூபம் தீ³பனதோபி தஸ்மாபி ஸக்கச்சம் அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி. ஏத்த² ‘‘தந்திக்கமம் அவோக்கமித்வா’’தி வசனேன ஸித்³தே⁴பி ‘‘அட்ட²கதா²சரியா வேரஞ்ஜகண்டா³தீ³ஸு ‘ஸுத்தந்திகானம் பா⁴ரோ’தி க³தா, மயம் பன வத்வாவ க³மிஸ்ஸாமா’’தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸுத்தந்திகான’’ந்தி வுத்தம் கிர.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

பா³ஹிரனிதா³னகதா²வண்ணனா

தத³ங்க³வினயாதி³பே⁴தே³ன வினயஸ்ஸப³ஹுத்தா வினயோ தாவ வவத்த²பேதப்³போ³. ‘‘பு³த்³தே⁴ன த⁴ம்மோ வினயோ ச வுத்தோ’’தி புப்³பே³ வுத்தத்தா இதா³னி ‘‘வுத்தம் யேனா’’தி ந வத்தப்³ப³ந்தி சே? தஸ்ஸ ஏவமாதி³வசனம் ஸந்தா⁴ய வுத்தந்தி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தா⁴ரிதம் யேன சாப⁴தம். யத்த²ப்பதிட்டி²தஞ்சேதந்தி வசனம் ஸகலம்பி வினயபிடகம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதீதி ஆஹச்ச பா⁴ஸிதம் ந ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. ந ஹி ப⁴க³வதோ அதீதாதீ³ஸு அப்பச்சக்க²ம் கிஞ்சி அத்தி². யதி³ அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதி, பத³ஸோத⁴ம்மாபத்திம் ந ஜனேய்யாதி சே? ந, ஸாவகபா⁴ஸிதஸ்ஸபி பத³ஸோத⁴ம்மாபத்திஜனனதோ. நியமாபா⁴வா அதிப்பஸங்கோ³தி சே? ந, பத³ஸோத⁴ம்மஸிக்கா²பத³ட்ட²கதா²யம் ‘‘ஸங்கீ³தித்தயம் ஆருள்ஹோ’’தி விஸேஸிதத்தா. ததா² அட்ட²கதா²யம்பி ஸங்கீ³திம் ஆருள்ஹத்தா ‘‘க²ந்தா⁴னஞ்ச படிபாடி…பே… ஸம்ஸாரோதி பவுச்சதீ’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². நிதா³னகதா²; விப⁴. அட்ட². 226 ஸங்கா²ரபத³னித்³தே³ஸ) ஏவமாதி³வசனம், யஞ்ச ஸங்கீ³திஆருள்ஹக்கமானுக³தம், தம் பத³ஸோத⁴ம்மாபத்திம் ஜனேதீதி ஆயஸ்மா உபதிஸ்ஸோ.

பட²மமஹாஸங்கீ³திகதா²வண்ணனா

பட²மமஹாஸங்கீ³தி நாம சாதி ஏத்த² ச-ஸத்³தோ³ அதிரேகத்தோ², தேன அஞ்ஞாபி அத்தீ²தி தீ³பேதி. தம்பி ஸாலவனம் உபக³ந்த்வா மித்தஸுஹஜ்ஜே அபலோகேத்வா நிவத்தனதோ உபவத்தனந்தி பாகடம் ஜாதம் கிர. யமகஸாலானந்தி ஏகா கிர ஸாலபந்தி ஸீஸபா⁴கே³, ஏகா பாத³பா⁴கே³. தத்ராபி ஏகோ தருணஸாலோ ஸீஸபா⁴க³ஸ்ஸ ஆஸன்னே ஹோதி, ஏகோ பாத³பா⁴க³ஸ்ஸ, மூலக²ந்த⁴விடபபத்தேஹி அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸம்ஸிப்³பி³த்வா டி²தஸாலானந்திபி வுத்தம். அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயாதி இத்த²ம்பூ⁴தலக்க²ணே கரணவசனம் ‘‘கதகிச்சோ பீதிஜ ஹாஸ சேதோ அவேரமுகே²னாப⁴தகுண்ட³லேனா’’திஆதீ³ஸு விய. பரினிப்³பா³னே பரினிப்³பா³னஹேது, தஸ்மிம் டா²னே வா மா ஸோசித்த² சித்தேன, மா பரிதே³வித்த² வாசாய ‘‘பரிதே³வனம் விலாப’’ந்தி வசனதோ. மஹாஸமணேனாதி நிஸ்ஸக்கத்தே² கரணவசனம். ஸூரியம்’ஸூபி⁴ படுகரா’பா⁴’ரிணஸ்ஸ தாணா இத்யத்ரேவ. யஞ்ச ப⁴க³வதோ அனுக்³க³ஹம், தஸ்ஸ அனுக்³க³ஹஸ்ஸாதி ஆசரியா. ஏகச்சே பன ‘‘யம் யஸ்மா அஹம் அனுக்³க³ஹிதோ’’தி வத³ந்தி. நிப்³ப³ஸனானீதி நிட்டி²தவஸனகிச்சானி, மயா பரிபு⁴ஞ்ஜித்வா அபனீதானி. யதி³ ஸுயுத்தானி தா⁴ரேஸ்ஸஸீதி புச்ச²தி, கவசஸதி³ஸானி ஸாணானி. இஸ்ஸரியஸதி³ஸா நவ அனுபுப்³ப³விஹாராத³யோ. அட்ட² ஸமாபத்தியோ நிரோத⁴ஸமாபத்தி ச படிலாப⁴க்கமேன ‘‘அனுபுப்³ப³விஹாரா’’தி வுத்தா.

அனாக³தே ஸன்னிகட்டே², ததா²தீதே சிரந்தனே;

காலத்³வயேபி கவீஹி, புராஸத்³தோ³ பயுஜ்ஜதே.

ஸத்து²ஸாஸனமேவ பரியத்தி ஸத்து²ஸாஸனபரியத்தி, ஸா ஸுத்தகே³ய்யாதி³வஸேன நவங்கா³. திபிடகமேவ ஸப்³ப³பரியத்திப்பபே⁴த³ம் தா⁴ரேந்தீதி திபிடகஸப்³ப³பரியத்திப்பபே⁴த³த⁴ரா. ‘‘வினா ந ஸக்கா’’தி ந வத்தப்³ப³ம் ‘‘திபிடகஸப்³ப³பரியத்திப்பபே⁴த³த⁴ரே’’தி வுத்தத்தா, ஏவம் ஸந்தேபி அத்தி² விஸேஸோ தேஹி ஸம்முகா²பி அஸம்முகா²பி ஸுதம், தே²ரேன பன அஸம்முகா²படிக்³க³ஹிதம் நாம நத்தீ²தி. ந வாயந்தி ஏத்த² வாதி விபா⁴ஸா, அஞ்ஞாஸிபி ந அஞ்ஞாஸிபீதி அத்தோ². தத்ர உச்சினனே. ப³ஹுஸத்³தோ³ விபுல்லத்தோ² ‘‘அனந்தபாரம் ப³ஹு வேதி³தப்³ப³மித்ய’’த்ரேவ. புப்³பே³ ‘‘திபிடகஸப்³ப³பஅயத்திப்பபே⁴த³த⁴ரே’’தி வுத்தத்தா ‘‘ப³ஹு சானேன…பே… பரியத்தோ’’தி ந யுஜ்ஜதீதி சே? ந, திபிடகஸ்ஸ அனந்தத்தா, தஸ்மா அம்ஹே உபாதா³ய தேன ப³ஹு பரியத்தோதி அதி⁴ப்பாயோ. இதரதா² ஆனந்த³த்தே²ரோ தேஹி அப்பஸ்ஸுதோதி ஆபஜ்ஜதி, ‘‘அஸம்முகா² படிக்³க³ஹிதம் நாம நத்தீ²’’தி வசனவிரோதோ⁴ ச. அட்³ட⁴மாஸோ அதிக்கந்தோதி ஏத்த² ஏகோ தி³வஸோ நட்டோ², ஸோ பாடிபத³தி³வஸோ, கோலாஹலதி³வஸோ நாம ஸோ, தஸ்மா இத⁴ ந க³ஹிதோ. ஸம்வேக³வத்து²ம் கித்தேத்வா கீளனதோ ஸாது⁴கீளனம் நாம. ஸ்வேபீதி அபி-ஸத்³தோ³ அபேக்கா²மந்தானுஞ்ஞாய. ஸுப⁴ஸுத்தம் ‘‘அசிரபரினிப்³பு³தே ப⁴க³வதீ’’தி (தீ³. நி. 1.444) வுத்தத்தா சதுராஸீதித⁴ம்மக்க²ந்த⁴ஸஹஸ்ஸேஸு அந்தோக³த⁴ம் ந ஹோதீதி சே? ந, ப⁴க³வதோ காலே லத்³த⁴னயத்தா கதா²வத்து² விய. ச²ட்³டி³தா பதிதா உக்லாபா ச²ட்³டி³தபதிதஉக்லாபா. ஆணா ஏவ அப்படிஹதட்டே²ன சக்கந்தி ஆணாசக்கம். ஏகதோ ஏத்த² நிபதந்தீதி ஏகனிபாதனம். ஆகாஸேன ஆக³ந்த்வா நிஸீதீ³தி ஏகேதி ஏதம் து³தியவாரே க³மனம் ஸந்தா⁴யாதி ஆயஸ்மா உபதிஸ்ஸோ. பட²மம் வா ஆகாஸேன க³ந்த்வா பரிஸம் பத்வா பி⁴க்கு²பந்திம் அபீளேந்தோ பத²வியம் நிமுஜ்ஜித்வா ஆஸனே ஏவ அத்தானம் த³ஸ்ஸேஸி. உப⁴யதா² ச ஆபாத²ம் க³தோ, தேன உப⁴யம்பி யுஜ்ஜதி, அஞ்ஞதா² த்³வீஸு ஏகம் அபூ⁴தம் ஆபஜ்ஜதி.

அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஆயஸ்மந்தம் உபாலிம் புச்சி²…பே… ஆயஸ்மா உபாலித்தே²ரோ விஸ்ஸஜ்ஜேஸீதி இத³ம் புப்³பே³ ‘‘பட²மம் ஆவுஸோ உபாலீ’’திஆதி³னா (சூளவ. 439) வுத்தபுச்சா²விஸ்ஸஜ்ஜனம் ஸங்கி²பித்வா ஸங்கீ³திகாரகேஹி த³ஸ்ஸிதவசனந்தி க³ண்டி²பதே³ லிகி²தம். ததா² ஹோது, கிமத்த²ம் பனேத்த² ‘‘நிதா³னம்பி புச்சி², புக்³க³லம்பி புச்சி², வத்து²ம்பி புச்சீ²’’தி ஏவம் புப்³பே³ த³ஸ்ஸிதானுக்கமேன அவத்வா ‘‘வத்து²ம்பி புச்சி², நிதா³னம்பி புச்சி², புக்³க³லம்பி புச்சீ²’’தி ஏவம் அனுக்கமோ கதோதி? ‘‘வத்து²மூலகத்தா ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தியா உப்படிபாடியா வுத்த’’ந்தி வத³ந்தி ஏகே. ஏத்த² பன விசாரணா வேரஞ்ஜகண்டே³ ஸம்பத்தே கரீயதி. ராஜாகா³ரகேதி ஏவம்னாமகே உய்யானே. அபி⁴ரமனாரஹம் கிர ராஜாகா³ரம்பி. தத்த², யஸ்ஸ வஸேனேதம் ஏவம் நாமம் லப⁴தி. அத² கோ² ‘‘ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ’’திஆதி³னா புப்³பே³ வுத்தமேவ ஸங்கி²பித்வா த³ஸ்ஸேதி ஸங்கீ³திகாரகோ வஸீக³ணோ. யதி³ ஏவம் யதா² நிதா³னம்பி புச்சி², புக்³க³லம்பி புச்சீ²தி ஏத்த² புச்சா²க்கமோ த³ஸ்ஸிதோ, ததா² ஆனந்த³த்தே²ரஸ்ஸ விஸ்ஸஜ்ஜனக்கமோபி கிமத்த²ம் ந த³ஸ்ஸிதோதி சே? இமினானுக்கமேன ஸங்க³ஹம் பஞ்சபி நிகாயா அனாருள்ஹாதி த³ஸ்ஸனத்த²ம். கத²ம் பன ஆருள்ஹாதி? ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ பஞ்சபி நிகாயே அனுக்கமேனேவ புச்சி², ஆனந்த³த்தே²ரோ பன அனுக்கமேனேவ புச்சி²தம்பி அபுச்சி²தம்பி தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஸுத்தஸ்ஸ ஸபா⁴வம் அந்தரா உப்பன்னம் வத்து²ம் உத்³தே³ஸனித்³தே³ஸக்கமம் மாதிகாவிப⁴ங்க³க்கமந்தி ஏவமாதி³ஸப்³ப³ம் அனுரூபவசனம் பக்கி²பித்வா விஸ்ஸஜ்ஜேஸி, தேனேவாஹ ‘‘ஏதேனேவ உபாயேன பஞ்சபி நிகாயே புச்சீ²’’தி. அத² வா ‘‘அம்ப³லட்டி²காயம் ராஜாகா³ரகே’’தி வத்தப்³பே³ ‘‘ராஜாகா³ரகே அம்ப³லட்டி²காய’’ந்தி உப்படிபாடிவசனேனபி இமமத்த²ம் தீ³பேதி. ‘‘அம்ப³லட்டி²காயம் விஹரதி ராஜாகா³ரகே’’தி ஹி வுத்தம்.

க³ஹகாரந்தி இமஸ்ஸ அத்தபா⁴வகே³ஹஸ்ஸ காரகம் தண்ஹாவட்³ட⁴கிம் க³வேஸந்தோ யேன ஞாணேன ஸக்கா ஸோ த³ட்டு²ம், தஸ்ஸத்தா²ய தீ³பங்கரபாத³மூலே கதாபி⁴னீஹாரோ ஏத்தகம் காலம் அனேகஜாதிஸம்ஸாரம் தம் ஞாணம் அவிந்த³ந்தோ விசரிந்தி அத்தோ². து³க்கா² ஜாதி புனப்புனந்தி இத³ம் க³ஹகாரகக³வேஸனஸ்ஸ காரணவசனம். ஸப்³பா³ தே பா²ஸுகாதி தவ ஸப்³பா³ அனவஸேஸகிலேஸபா²ஸுகா மயா ப⁴க்³கா³. க³ஹகூடம் நாம அவிஜ்ஜா. ஸோமனஸ்ஸஸஹக³தம் ஞாணம் ஸோமனஸ்ஸமயம். ந ஹி ஸோமனஸ்ஸமயம் ஞாணம் க²ந்த⁴ஸபா⁴வபே⁴த³தோ. த³ள்ஹீகம்மஸிதி²லகரணப்பயோஜனாதி யேபு⁴ய்யதாய வுத்தம், தம் பன தத்த² தத்த² பகாஸயிஸ்ஸாம. அஞ்ஞமஞ்ஞஸங்கரவிரஹிதே த⁴ம்மே ச வினயே சாதி ஏத்த² பாணாதிபாதோ அகுஸலந்தி ஏவமாதீ³ஸு மரணாதி⁴ப்பாயஸ்ஸ ஜீவிதிந்த்³ரியுபச்சே²த³கப்பயோக³ஸமுட்டா²பிகா சேதனா அகுஸலம், ந பாணஸங்கா²தஜீவிதிந்த்³ரியஸ்ஸ உபச்சே²த³கஸங்கா²தோ அதிபாதோ. ததா² அதி³ன்னஸ்ஸ பரஸந்தகஸ்ஸ ஆதா³னஸங்கா²தா விஞ்ஞத்தி அப்³யாகதோ த⁴ம்மோ, தப்³பி³ஞ்ஞத்திஸமுட்டா²பிகா தே²ய்யசேதனா அகுஸலோ த⁴ம்மோதி (பட்டா². 1.1.27) ஏவமாதி³னா அஞ்ஞமஞ்ஞஸங்கரவிரஹிதே த⁴ம்மே படிப³லோ வினேதும். ஜாதரூபரஜதம் பரஸந்தகம் தே²ய்யசித்தேன க³ண்ஹந்தஸ்ஸ யதா²வத்து²ம் பாராஜிகது²ல்லச்சயது³க்கடேஸு அஞ்ஞதரம், ப⁴ண்டா³கா³ரிகஸீஸேன தி³ய்யமானம் க³ண்ஹந்தஸ்ஸ பாசித்தியம், அத்தத்தா²ய க³ண்ஹந்தஸ்ஸ நிஸ்ஸக்³கி³யம் பாசித்தியம், கேவலம் லோலதாய க³ண்ஹந்தஸ்ஸ அனாமாஸது³க்கடம், ரூபியச²ட்³ட³கஸம்மதஸ்ஸ அனாபத்தீதி ஏவம் அஞ்ஞமஞ்ஞஸங்கரவிரஹிதே வினயேபி படிப³லோ வினேதுந்தி அத்தோ². பா⁴வேதீதி வட்³டே⁴தி, ஏதேன ப²லவஸேன ஜவனவஸேன ச சித்தஸ்ஸ வுத்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேதி. ‘‘அவிஸிட்ட²’’ந்தி பாடோ², ஸாதா⁴ரணந்தி அத்தோ².

தே³ஸேந்தஸ்ஸ வஸேனேத்த², தே³ஸனா பிடகத்தயம்;

ஸாஸிதப்³ப³வஸேனேதம், ஸாஸனந்திபி வுச்சதி.

கதே²தப்³ப³ஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ, வஸேனாபி கதா²தி ச;

தே³ஸனா ஸாஸனா கதா², பே⁴த³ம்பேவம் பகாஸயே.

ஸாஸனஸ்ஸ நபும்ஸகத்தா ‘‘யதா²…பே… த⁴ம்மஸாஸனானீ’’தி வுத்தம். து³ச்சரிதஸம்கிலேஸம் நாம அத்த²தோ சேதனா, ததா²காரப்பவத்தசித்துப்பாதோ³ வா. அனிச்சாதி³லக்க²ணம் படிவிஜ்ஜி²த்வா பவத்தத்தா விபஸ்ஸனாசித்தானி விஸயதோ லோகியா’பி⁴ஸமயோ அஸம்மோஹதோ லோகுத்தரோ, லோகுத்தரோ ஏவ வா அபி⁴ஸமயோ விஸயதோ நிப்³பா³னஸங்கா²தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ, இதரஸ்ஸ மக்³கா³தி³கஸ்ஸ அஸம்மோஹதோதிபி ஏகே. ஏத்த² ‘‘படிவேதோ⁴’’தி வுத்தம் ஞாணம், தம் கத²ம் க³ம்பீ⁴ரந்தி சே? க³ம்பீ⁴ரஸ்ஸ உத³கஸ்ஸ பமாணக்³க³ஹணகாலே தீ³கே⁴ன பமாணேன ப⁴விதப்³ப³ம், ஏவம் அலப்³ப⁴னேய்யபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் இதா³னீதி வுத்தந்தி ஏகே. யஸ்ஸ சத்தா²ய மக்³க³ப²லத்தா²ய. தஞ்ச அத்த²ம் நானுபோ⁴ந்தி நாதி⁴க³ச்ச²ந்தி கஞ்சி அத்தனா அதி⁴ப்பேதம், இதிவாத³பமோக்க²ஞ்ச. கஸ்மா? அத்த²ஸ்ஸ அனுபபரிக்கி²த்வா க³ஹிதத்தா. அதி⁴க³தப²லத்தா படிவித்³தா⁴குப்போ. புன கீ²ணாஸவக்³க³ஹணேன அரஹந்தமேவ த³ஸ்ஸேதி, ந ஸேக்க²ம். ஸோ ஹி யதா² ப⁴ண்டா³கா³ரிகோ ரஞ்ஞோ கடகமகுடாதி³ம் கோ³பேத்வா இச்சி²திச்சி²தக்க²ணே உபனேதி, ஏவம் ஸஹேதுகானம் ஸத்தானம் மக்³க³ப²லத்தா²ய த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி. தாஸம்யேவ தத்த² வினயபிடகே பபே⁴த³தோ வுத்தத்தா, வாயமித்வா தா ஏவ பாபுணாதீதி ஆசரியா. கிமத்த²ம் திஸ்ஸோவ விஜ்ஜா தத்த² விப⁴த்தாதி? ஸீலஸம்பத்தியா ஏதபரமுபனிஸ்ஸயபா⁴வதோ. ‘‘அபரேஹிபி ஸத்தஹங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² வினயத⁴ரோ ஹோதி. ஆபத்திம் ஜானாதி, அனாபத்திம், லஹுகம் ஆபத்திம், க³ருகம் ஆபத்திம், அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி…பே… தி³ப்³பே³ன சக்கு²னா விஸுத்³தே⁴ன அதிக்கந்தமானுஸகேன ஸத்தே பஸ்ஸதி…பே… ஆஸவானஞ்ச க²யா…பே… உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி (பரி. 327) ஸுத்தமேத்த² ஸாத⁴கம். வினயம் பரியாபுணித்வா ஸீலஸம்பத்திம் நிஸ்ஸாய ஆஸவக்க²யஞாணேன ஸஹேவ விய தி³ப்³ப³சக்கு²புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதிஞாணானி படிலப⁴தி. விஸும் ஏதேஸம் பரிகம்மகிச்சம் நத்தீ²தி த³ஸ்ஸனத்த²ம் தாஸம்யேவாதி வுத்தந்தி ச வத³ந்தி ஏகே. அபி⁴த⁴ம்மே பன திஸ்ஸோவிஜ்ஜா ச² அபி⁴ஞ்ஞா சதஸ்ஸோ ச படிஸம்பி⁴தா³ அஞ்ஞே ச ஸம்மப்பதா⁴னாத³யோ கு³ணவிஸேஸா விப⁴த்தா. கிஞ்சாபி விப⁴த்தா, ததா²பி விஸேஸதோ பஞ்ஞாஜாதிகத்தா சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³ பாபுணாதீதி த³ஸ்ஸனத்த²ம் தாஸம் தத்தே²வாதி அவதா⁴ரணவிபல்லாஸோ கதோ. அத்தனா து³க்³க³ஹிதேன த⁴ம்மேனாதி பாட²ஸேஸோ. கத்தரி சேதம் கரணவசனம், ஹேதுத்தே² ச, அத்தனா து³க்³க³ஹிதஹேதூதி அதி⁴ப்பாயோ. கஸ்மா பனாதி ‘‘அனுலோமிகோ’’தி வுத்தத்த²ம் தீ³பேதி.

பட²மமஹாஸங்கீ³திகதா²வண்ணனானயோ.

து³தியஸங்கீ³திகதா²வண்ணனா

பன்னபா⁴ராதி பதிதக்க²ந்த⁴பா⁴ரா. ‘‘பா⁴ரா ஹவே பஞ்சக்க²ந்தா⁴’’தி (ஸம். நி. 3.22) ஹி வுத்தம். ‘‘ஸம்முகா² ப⁴விஸ்ஸாம ந ப⁴விஸ்ஸாமா’’தி வத்தாரோ. தேஸு த³ஹரா கிர. ஜம்மிந்தி லாமகம்.