1. ஸளாயதனஸம்யுத்தம்

1. அனிச்சவக்³கோ³

1. அஜ்ஜ²த்தானிச்சஸுத்தவண்ணனா

1. சக்க²தீதி சக்கு², ஞாணம், யதா²ஸபா⁴வதோ ஆரம்மணஸ்ஸ ஜானனேன ஸமவிஸமம் ஆசிக்க²ந்தம் விய பவத்ததீதி அத்தோ². ததா² மம்ஸசக்கு². தம்பி ஹி ரூபத³ஸ்ஸனே சக்க²தீதி சக்கு². பு³த்³தா⁴னம்யேவ சக்கூ²தி பு³த்³த⁴சக்கு², அஸாதா⁴ரணதோ ஹி ஸத்தஸந்தானேஸு ஸஸ்ஸதுச்சே²த³தி³ட்டி² அனுலோமிகஞாணயதா²பூ⁴தஞாணானஞ்சேவ காமராகா³னுஸயாதீ³னஞ்ச யாதா²வதோ விபா⁴விதஞாணம் ஆஸயானுஸயஞாணம் இந்த்³ரியபரோபரியத்தஞாணஞ்ச. ஹேட்டி²மா தயோ மக்³கா³ சதுஸச்சத⁴ம்மேஸு வுத்தாகாரேன பவத்தியா த⁴ம்மே சக்கூ²தி த⁴ம்மசக்கு², ததா² தேஸம் ப²லானி தம்தம்படிபக்கே²ஸு படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴பஹானவஸேன பவத்தனதோ. ஸமந்ததோ ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு சக்கு²கிச்சஸாத⁴னதோ ஸமந்தசக்கு², ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம். தி³ப்³ப³விஹாரஸன்னிஸ்ஸயேன லத்³த⁴ப்³ப³தோ தே³வானம் தி³ப்³ப³சக்கு² வியாதி தம் தி³ப்³ப³சக்கு², அபி⁴ஞ்ஞாவிஸேஸோ. ஆலோகம் வட்³டே⁴த்வா ரூபத³ஸ்ஸனதோ ‘‘ஆலோகப²ரணேனா’’தி வுத்தம். ‘‘இத³ம் து³க்க²ம் அரியஸச்சந்தி மே, பி⁴க்க²வே, புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு சக்கு²ம் உத³பாதீ³’’திஆதி³னா (ஸம். நி. 5.1081; மஹாவ. 15) நயேன ஆக³தத்தா சதுஸச்சபரிச்சே²த³கஞாணம் ‘‘பஞ்ஞாசக்கூ²’’தி வுத்தம். ததி³த³ம் ‘‘விபஸ்ஸனாஞாண’’ந்தி வத³ந்தி, ‘‘விபஸ்ஸனாமக்³க³ப²லபச்சவேக்க²ணஞாணானீ’’தி அபரே.

பச்சயபூ⁴தேஹி ஏதேஹி அபி⁴ஸம்ப⁴ரீயந்தீதி ஸம்பா⁴ரா, உபத்த²ம்ப⁴பூ⁴தா சதுஸமுட்டா²னிகரூபா. ஸஹ ஸம்பா⁴ரேஹீதி ஸஸம்பா⁴ரம். மஹாபூ⁴தானம் உபாதா³ய பஸீத³தீதி பஸாதோ³. அக்கி²கூபகே அக்கி²படலேஹீதி உபோ⁴ஹி அக்கி²த³லேஹி. ஸம்ப⁴வோதி ஆபோதா⁴துமேவ ஸம்ப⁴வபூ⁴தமாஹ. இத⁴ ‘‘தேரஸ ஸம்பா⁴ரா’’தி வுத்தம். அட்ட²ஸாலினியம் (த⁴. ஸ. அட்ட². 596) பன ஸண்டா²னேன ஸத்³தி⁴ம் ‘‘சுத்³த³ஸ ஸம்பா⁴ரா’’தி ஆக³தம். தத்த² ஸண்டா²னந்தி வண்ணாயதனமேவ பரிமண்ட³லாதி³ஸண்டா²னபூ⁴தம். விஸும் வசனம் பன நேஸம் ததா²பூ⁴தானம் அததா²பூ⁴தானஞ்ச ஆபோதா⁴துவண்ணாயதனானம் யதா²வுத்தே மம்ஸபிண்டே³ விஜ்ஜமானத்தா. ஸம்ப⁴வஸ்ஸ சதுதா⁴துனிஸ்ஸிதேஹி ஸஹ வுத்தஸ்ஸ தா⁴துத்தயனிஸ்ஸிததா யோஜேதப்³பா³. தி³ட்டி²மண்ட³லேதி அபி⁴முக²ம் டி²தானம் படிபி³ம்ப³பஞ்ஞாயனட்டா²னபூ⁴தே சக்கு²ஸஞ்ஞிதாய தி³ட்டி²யா பவத்திட்டா²னபூ⁴தே மண்ட³லே. ஸன்னிவிட்ட²ந்தி ஏதேன சக்கு²பஸாத³ஸ்ஸ அனேககலாபக³தபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ. ததா² ஹி ஸோ ஸத்த அக்கி²படலானி அபி⁴ப்³யாபேத்வா வத்ததி. யஸ்மா ஸோ ஸத்த அக்கி²படலானி ப்³யாபேத்வா டி²தேஹி அத்தனோ நிஸ்ஸயபூ⁴தேஹி கதூபகாரம் தம்னிஸ்ஸிதேஹேவ ஆயுவண்ணாதீ³ஹி அனுபாலிதபரிவாரிதம் திஸந்ததிரூபஸமுட்டா²பகேஹி உதுசித்தாஹாரேஹி உபத்த²ம்பி⁴யமானம் ஹுத்வா திட்ட²தி. ரூபத³ஸ்ஸனஸமத்த²ந்தி அத்தானம் நிஸ்ஸாய பவத்தவிஞ்ஞாணஸ்ஸ வஸேன ரூபாயதனத³ஸ்ஸனஸமத்த²ம். வித்தா²ரகதா²தி தஸ்ஸ சக்கு²னோ ஸோதாதீ³னஞ்ச ஹேதுபச்சயாதி³வஸேன சேவ லக்க²ணாதி³வஸேன ச வித்தா²ரகதா².

ஸம்மஸனசாரசித்தந்தி விபஸ்ஸனாய பவத்திட்டா²னபூ⁴தம் விபஸ்ஸிதப்³ப³ம் சித்தம். கேசி ‘‘விபஸ்ஸனுபக³தகிரியமயசித்த’’ந்தி வத³ந்தி, தம் தேஸம் மதிமத்தம். தீணி லக்க²ணானி த³ஸ்ஸேத்வா விபஸ்ஸனம் உஸ்ஸுக்காபேத்வா அரஹத்தஸ்ஸ பாபனவஸேன தே³ஸனாய பவத்தத்தா.

அஜ்ஜ²த்தானிச்சஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

2-3. அஜ்ஜ²த்தது³க்க²ஸுத்தாதி³வண்ணனா

2-3. த்³வே லக்க²ணானீதி து³க்கா²னத்தலக்க²ணானி. ஏகம் லக்க²ணந்தி அனத்தலக்க²ணம். ஸேஸானீதி வுத்தாவஸேஸானி லக்க²ணானி. தேஹீதி யேஹி து³தியததியானி ஸுத்தானி தே³ஸிதானி, தேஹி. ஸல்லக்கி²தானீதி ஸம்மதே³வ உபதா⁴ரிதானி. ஏத்தகேனாதி த்³வின்னம் ஏகஸ்ஸேவ வா லக்க²ணஸ்ஸ கத²னேன.

அஜ்ஜ²த்தது³க்க²ஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

4-6. பா³ஹிரானிச்சஸுத்தாதி³வண்ணனா

4-6. வுத்தஸதி³ஸோவாதி ‘‘த்³வே லக்க²ணானீ’’திஆதி³னா வுத்தஸதி³ஸோ ஏவ. நயோதி அதிதே³ஸனயோ.

பா³ஹிரானிச்சஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

7-12. அஜ்ஜ²த்தானிச்சாதீதானாக³தஸுத்தாதி³வண்ணனா

7-12. ஸல்லக்கே²த்வாதி அதீதானாக³தானம் அவிஜ்ஜமானத்தா கா³ஹஸ்ஸ த³ள்ஹதாய ஸல்லக்கே²த்வா. பச்சுப்பன்னேஸு விஜ்ஜமானத்தா ப³லவதா தண்ஹாதி³கா³ஹேன விபஸ்ஸனாவீதி²ம் படிபாதே³தும் கிலமந்தானம் வினேய்யானம் வஸேன.

அஜ்ஜ²த்தானிச்சாதீதானாக³தஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

அனிச்சவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

2. யமகவக்³கோ³

1-4. பட²மபுப்³பே³ஸம்போ³த⁴ஸுத்தாதி³வண்ணனா

13-16. த்³வீஸுபி ஸுத்தேஸு ஆயதனானம் வஸேன தே³ஸனா ஏகரஸாவாதி ‘‘பட²மது³தியேஸூ’’தி ஏகஜ்ஜ²ம் பது³த்³தா⁴ரோ கதோ. ஆஹிதோ அஹம்மானோ ஏத்தா²தி அத்தா, அத்தபா⁴வோ. அத்தானமதி⁴ அஜ்ஜ²த்தம், தப்பரியாபன்னத்தா தத்த² ப⁴வானி அஜ்ஜ²த்திகானி, தேஸம் அஜ்ஜ²த்திகானம். அஜ்ஜ²த்தஞ்ச நாம அஜ்ஜ²த்தஜ்ஜ²த்தம், நியகஜ்ஜ²த்தம், கோ³சரஜ்ஜ²த்தம், விஸயஜ்ஜ²த்தந்தி சதுப்³பி³த⁴ம். தத்த² அஜ்ஜ²த்தஜ்ஜ²த்தம் அஜ்ஜ²த்தே ப⁴வந்தி அஜ்ஜ²த்திகந்தி ஆஹ ‘‘அஜ்ஜ²த்தஜ்ஜ²த்தவஸேன அஜ்ஜ²த்திகான’’ந்தி. தேஸம் சக்கா²தீ³னம் அஜ்ஜ²த்தேஸுபி அஜ்ஜ²த்திகபா⁴வோ அதி⁴கஸினேஹவத்து²தாயாதி ஆஹ ‘‘ச²ந்த³ராக³ஸ்ஸ அதி⁴மத்தப³லவதாயா’’தி. இதா³னி தத்த² தமத்த²ம் படியோகி³னா ஸத்³தி⁴ம் உதா³ஹரணவஸேன த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘மனுஸ்ஸானம் ஹீ’’திஆதி³மாஹ. தம் உத்தானமேவ. பா³ஹிரானீதி அஜ்ஜ²த்திகதோ ப³ஹி ப⁴வானி.

பட²மபுப்³பே³ஸம்போ³த⁴ஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

5-6. பட²மனோசேஅஸ்ஸாத³ஸுத்தாதி³வண்ணனா

17-18. நிக்க²ந்தாதி லோகதோ நிக்க²ந்தா. விஸம்யுத்தா ஸம்யோக³ஹேதூனம் கிலேஸானம் பஹீனத்தா நோ ஸம்யுத்தா. நோ அதி⁴முத்தாதி ந உஸ்ஸுக்கஜாதா. விமரியாதீ³…பே… சேதஸாதி விக³தகிலேஸவட்டமரியாத³தாய நிம்மரியாதீ³கதேன சித்தேன. சதுஸச்சமேவ கதி²தம் சக்கா²தீ³னம் அஸ்ஸாதா³தி³னோ கதி²தத்தா.

பட²மனோசேஅஸ்ஸாத³ஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

7-10. பட²மாபி⁴னந்த³ஸுத்தாதி³வண்ணனா

19-22. வட்டவிவட்டமேவ கதி²தம் அபி⁴னந்த³னானம் உப்பாத³னிரோதா⁴னஞ்ச வஸேன தே³ஸனாய பவத்தத்தா. அனுபுப்³ப³கதா²தி ஆதி³தோ பட்டா²ய பத³த்த²வண்ணனா. நேஸந்தி ஸுத்தானம்.

பட²மாபி⁴னந்த³ஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

யமகவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

3. ஸப்³ப³வக்³கோ³

1. ஸப்³ப³ஸுத்தவண்ணனா

23. ஸப்³ப³-ஸத்³தோ³ பகரணவஸேன கத்த²சி ஸப்பதே³ஸேபி பவத்ததீதி ததோ நிவத்தனத்த²ம் அனவஸேஸவிஸயேன ஸப்³ப³-ஸத்³தே³ன விஸேஸேத்வா வுத்தம் ‘‘ஸப்³ப³ஸப்³ப³’’ந்தி, ஸப்³ப³மேவ ஹுத்வா ஸப்³ப³ந்தி அத்தோ². ஆயதனபா⁴வம் ஸப்³ப³ம் ஆயதனஸப்³ப³ம், ஸேஸத்³வயேபி ஏஸேவ நயோ.

தஸ்ஸ அவிஸயாபா⁴வதோ ந அத்³தி³ட்ட²மித⁴த்தி² கிஞ்சீதி. இதா⁴தி நிபாதமத்தம், இத⁴ வா ஸதே³வகே லோகே, த³ஸ்ஸனபூ⁴தேன ஞாணேன அதி³ட்ட²ம் நாம கிஞ்சி நத்தீ²தி அத்தோ². யதி³ ஏவம் அனுமானவிஸயம் நு கோ² கத²ந்தி ஆஹ ‘‘அதோ² அவிஞ்ஞாத’’ந்தி. அஞ்ஞேஸம் அபச்சக்க²ம்பி அவிஞ்ஞாதம் தஸ்ஸ கிஞ்சி நத்தீ²தி அதி³ட்ட²ம் அவிஞ்ஞாதம் நத்தி². பச்சுப்பன்னம் அதீதமேவ ஞேய்யம் க³ஹிதம், அனாக³தம் நு கோ² கத²ந்தி ஆஹ – ‘‘அஜானிதப்³ப³’’ந்தி, தஸ்ஸ கிஞ்சி நத்தீ²தி ஆனேத்வா ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஜானிதும் ஞாதும் அஸக்குணேய்யம் நாம தஸ்ஸ கிஞ்சி நத்தீ²தி த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ ‘‘ஸப்³ப³ம் அபி⁴ஞ்ஞாஸீ’’திஆதி³.

ஸகலஸ்ஸ ஸக்காயத⁴ம்மஸ்ஸ பரிக்³க³ஹிதத்தா ஸக்காயஸப்³ப³ம். ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸூதி பஞ்சன்னம் த்³வாரானம் ஆரம்மணபூ⁴தேஸு ஸப்³பே³ஸு த⁴ம்மேஸு. யஸ்மா ச²ஸுபி ஆரம்மணேஸு க³ஹிதேஸு பதே³ஸஸப்³ப³ம் நாம ந ஹோதி, தஸ்மா ‘‘பஞ்சாரம்மணமத்த’’ந்தி வுத்தம். பதே³ஸஸப்³ப³ம் ஸக்காயஸப்³ப³ம் ந பாபுணாதி தஸ்ஸ தேபூ⁴மகத⁴ம்மேஸு ஏகதே³ஸஸ்ஸ அஸங்க³ண்ஹனதோ. ஸக்காயஸப்³ப³ம் ஆயதனஸப்³ப³ம் ந பாபுணாதி லோகுத்தரத⁴ம்மானம் அஸங்க³ண்ஹனதோ. ஆயதனஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³ஸப்³ப³ம் ந பாபுணாதி. யஸ்மா ஆயதனஸப்³பே³ன சதுபூ⁴மகத⁴ம்மாவ பரிக்³க³ஹிதா, ந லக்க²ணபஞ்ஞத்தியோ, யஸ்மா ஸப்³ப³ஸப்³ப³ம் த³ஸ்ஸேந்தேன பு³த்³த⁴ஞாணவிஸயோ த³ஸ்ஸிதோ, தஸ்மா ‘‘ஸப்³ப³ஸப்³ப³ம் ந பாபுணாதீ’’தி ஏத்தா²பி ‘‘கஸ்மா…பே… நத்தி²தாயா’’தி ஸப்³ப³ம் ஞாதாரம்மணேனேவ புச்சா²விஸ்ஸஜ்ஜனம் கதம். ‘‘ஆயதனஸப்³பே³பி இத⁴ விபஸ்ஸனுபக³த⁴ம்மாவ க³ஹேதப்³பா³ அபி⁴ஞ்ஞேய்யனித்³தே³ஸவஸேனபி ஸம்மஸனசாரஸ்ஸேவ இச்சி²தத்தா’’தி வத³ந்தி.

படிக்கி²பித்வாதி ‘‘இத³ம் ஸப்³ப³ம் நாம ந ஹோதீ’’தி ஏவம் படிக்கி²பித்வா. தஸ்ஸாதி ‘‘அஞ்ஞம் ஸப்³ப³ம் பஞ்ஞாபேஸ்ஸாமீ’’தி வத³ந்தஸ்ஸ. வாசாய வத்தப்³ப³வத்து²மத்தகமேவாதி வஞ்ஜா²புத்தக³க³னகுஸுமாதி³வாசா விய ஏதஸ்ஸ வாசாய கேவலம் வத்தப்³ப³வத்து²கமேவ ப⁴வேய்ய, ந அத்தோ², வசனமத்தகமேவாதி அத்தோ². அதிக்கமித்வாதி அனாமஸித்வா அக்³க³ஹேத்வா. தம் கிஸ்ஸ ஹேதூதி விகா⁴தாபஜ்ஜனம் கேன ஹேதுனா. யதா² தம் அவிஸயஸ்மிந்தி யதா² அஞ்ஞோபி கோசி அவிஸயே வாயமந்தோ, ஏவந்தி அத்தோ². அட்ட²கதா²யம் பன யஸ்மா பாளியம் ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேதூ’’தி வுத்தகாரணமேவ உபனயனவஸேன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² த’’ந்திஆதி³ வுத்தம். காரணோபனயனஞ்ச காரணமேவாதி ‘‘யதா²தி காரணவசன’’ந்தி வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். தேனேவாஹ ‘‘ஏவம் இமஸ்மிம்பி அவிஸயே’’திஆதி³.

ஸப்³ப³ஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

2. பஹானஸுத்தவண்ணனா

24. ஸப்³ப³ஸ்ஸாதி த்³வாராரம்மணேஹி ஸத்³தி⁴ம் த்³வாரப்பவத்தஸ்ஸ. பஹானாயாதி தப்படிப³த்³த⁴ச²ந்த³ராக³பஹானவஸேன பஜஹனாய. சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸந்தி சக்கு²ஸன்னிஸ்ஸிதப²ஸ்ஸம். மூலபச்சயந்தி மூலபூ⁴தம் பச்சயம் கத்வா, ஸஹஜாதவேத³னாய சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸபச்சயபா⁴வே வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². ஏஸேவ நயோதி அபதே³ஸேன ‘‘ஸோதஸம்ப²ஸ்ஸம் மூலபச்சயம் கத்வா’’திஆதி³னா வத்தப்³ப³ந்தி த³ஸ்ஸேதி. மனோதி ப⁴வங்க³சித்தம் மனோத்³வாரஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா. ஆரம்மணந்தி த⁴ம்மாரம்மணம். ஸஹாவஜ்ஜனகஜவனந்தி ஸஹமனோத்³வாராவஜ்ஜனகம் ஜவனம். தம்புப்³ப³கத்தா மனோவிஞ்ஞாணப²ஸ்ஸவேத³னானம் மூலபச்சயபூ⁴தா ஸப்³பே³ஸ்வேவ சக்கு²த்³வாராதீ³ஸு வுத்தித்தா தத³னுரூபதோ ‘‘ப⁴வங்க³ஸஹஜாதோ ஸம்ப²ஸ்ஸோ’’தி வுத்தம். ஸஹாவஜ்ஜனவேத³னாய ஜவனவேத³னா ‘‘வேத³யித’’ந்தி அதி⁴ப்பேதா, ப⁴வங்க³ஸம்பயுத்தாய பன வேத³னாய க³ஹணே வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². ப⁴வங்க³தோ அமோசேத்வா ப⁴வங்க³சித்தேன ஸத்³தி⁴ம்யேவ ஆவஜ்ஜனம் க³ஹேத்வா மனோத்³வாராவஜ்ஜனம் ப⁴வங்க³ம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். யா பனேத்த² தே³ஸனாதி யா ஏத்த² ‘‘பஹானாயா’’திஆதி³னா பவத்ததே³ஸனா ஸத்து² அனஸிட்டி² ஆணா. அயம் பண்ணத்தி நாம தஸ்ஸ தஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ பகாரதோ ஞாபனதோ. ஏத்த² ஸப்³ப³க்³க³ஹணேன ஸப்³பே³ ஸபா⁴வத⁴ம்மா க³ஹிதா, பஞ்ஞத்தி பன கதமாதி விசாரணாய தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யா பனேத்தா²’’திஆதி³ வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

பஹானஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

3. அபி⁴ஞ்ஞாபரிஞ்ஞாபஹானஸுத்தவண்ணனா

25. அபி⁴ஞ்ஞாதி அபி⁴ஞ்ஞாய. ய-காரலோபவஸேனாயம் நித்³தே³ஸோ ‘‘ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 1.28, 405; ம. நி. 1.154) விய, ததா² ‘‘பரிஞ்ஞா’’தி ஏத்தா²பி. ஸப்³ப³ந்தி ஆயதனஸப்³ப³ம். தஞ்ஹி அபி⁴ஞ்ஞேய்யம். அபி⁴ஜானித்வாதி அபி⁴ஞ்ஞாய ஜானித்வா. பரிஜானித்வாதி தீரணபரிஞ்ஞாய அனிச்சாதி³தோ பரிஜானித்வா. பஜஹனத்தா²யாதி பஹானபரிஞ்ஞாய அனவஸேஸதோ பஜஹனாய.

அபி⁴ஞ்ஞாபரிஞ்ஞாபஹானஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

4. பட²மஅபரிஜானனஸுத்தவண்ணனா

26. ‘‘அபி⁴ஜான’’ந்திஆதி³னா ஏத்த² ப⁴க³வா பட²மம் கண்ஹபக்க²ம் த³ஸ்ஸேத்வா ஸுக்கபக்க²ம் த³ஸ்ஸேதி வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயவஸேன. தேனேத்த² வட்டவிவட்டம் கதி²தம்.

பட²மஅபரிஜானனஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

5. து³தியஅபரிஜானனஸுத்தவண்ணனா

27. சக்கு²விஞ்ஞாணவிஞ்ஞாதப்³ப³த⁴ம்மோ நாம ரூபாயதனமேவாதி ஆஹ ‘‘ஹேட்டா² க³ஹிதரூபமேவா’’தி. இத⁴ அனாபாத²க³தம் ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணவிஞ்ஞாதப்³பா³ த⁴ம்மா’’தி வுத்தத்தா. ஹேட்டா² ஆபாத²க³தம்பி அனாபாத²க³தம்பி க³ஹிதமேவ ‘‘யே ச ரூபா’’தி அனவஸேஸதோ வுத்தத்தா. தே ஹி வேத³னாஸஞ்ஞாஸங்கா²ரக்க²ந்தா⁴ ஸஹ சக்கு²விஞ்ஞாணேன விஞ்ஞாதப்³ப³த்தா. ததா² ஹி சக்கு²விஞ்ஞாணம் தேஹி ஏகுப்பாத³ம் ஏகவத்து²கம் ஏகனிரோத⁴ம் ஏகாரம்மணமேவ. ஸேஸபதே³ஸூதி ஸேஸேஸு ‘‘யஞ்ச ஸோதம் யே ச ஸத்³தா³’’திஆதி³னா ஆக³தேஸு கண்ஹபக்கே² பஞ்சஸு, ஸுக்கபக்கே² ச²ஸுபி பதே³ஸு. ஏஸேவ நயோதி ய்வாயம் ‘‘ஹேட்டா² க³ஹிதரூபமேவ க³ண்ஹித்வா’’தி அத்தோ² வுத்தோ. ஏஸோ ஏவ தத்த²பி அத்த²வண்ணனானயோ.

து³தியஅபரிஜானனஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

6. ஆதி³த்தஸுத்தவண்ணனா

28. க³யானாமிகாய நதி³யா அவிதூ³ரே பவத்தோ கா³மோ க³யா நாம, தஸ்ஸம் க³யாயம் விஹரதீதி ஸமீபத்தே² சேதம் பு⁴ம்மவசனம். க³யாகா³மஸ்ஸ ஹி ஆஸன்னே க³யாஸீஸனாமகே பிட்டி²பாஸாணே ப⁴க³வா ததா³ விஹாஸி. தேனாஹ ‘‘ப⁴க³வா தத்த² விஹரதீ’’தி.

தத்ராதி ‘‘பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸீ’’தி யே பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி, யதா² சாயம் தே³ஸனா தேஸம் ஸப்பாயா ஜாதா, தத்ர தஸ்மிம் அத்த²த்³வயே விபா⁴வேதப்³பே³ அயம் அனுபுப்³பி³கதா² ஸமுதா³க³மதோ பட்டா²ய அனுபடிபாடிகதா². இதோதி இமஸ்மா கப்பதோ. கிராதி அனுஸ்ஸவனத்தே² நிபாதோ. பாரமிதாபரிபா⁴வனாய பரிபாகக³தே. ஞாணேதி போ³தி⁴ஞாணே. கனிட்ட²புத்தோ வேமாதிகபா⁴தா ப⁴க³வதோ. வேளுபி⁴த்திகுடிகாஹி பரிக்கி²பித்வா ப³ஹித்³தா⁴, அந்தோ பன படஸாணீஹி.

ஸப்³பே³ஸம் ஸத்தானம். புஞ்ஞசேதனம் அந்தோ அப்³ப⁴ந்தரே பவேஸேதி. ப⁴க³வாபி தஸ்ஸ புத்தோதி கத்வா ‘‘அஞ்ஞே தயோ புத்தா’’தி வுத்தம். அவிப்பகிரித்வாதி பராஜயேன அவிப்பகிரிய அபலாயித்வா. பித³ஹீதி தா³தும் ந ஸக்கோமீதி ததா² அகாஸி. ஸச்சவாதி³தாய க³ண்ஹிம்ஸூதி ராஜகுலஸ்ஸ ஸச்சவாதி³தாய அத்தனோ வரம் க³ண்ஹிம்ஸு.

வினிவத்திதுந்தி படிஞ்ஞாய நிவத்திதும். அந்தராதி தும்ஹேஹி பரிச்சி²ன்னகாலஸ்ஸ அந்தரா ஏவ மதா. அட்ட²வீஸதிஹத்த²ட்டா²னம் உஸப⁴ம் நாம. உஸபே⁴ அட்ட²வீஸதிஹத்த²ப்பமாணே டா²னே. தா³னக்³கே³ ப்³யாவடோதி பஸுதோ.

ஸோதி ப⁴க³வா. ததா²ரூபஞ்ஹி பு³த்³தா⁴னம் தே³ஸனாபாடிஹாரியம், யதா² தே³ஸனாய க³ஹிதோ அத்தோ² பச்சக்க²தோ விபூ⁴தோ ஹுத்வா உபட்டா²தி. தேனாஹ ‘‘இமேஸம்…பே… தே³ஸேஸ்ஸாமீ’’தி. ஸன்னிட்டா²னந்தி சிரகாலபரிசிதாதி³த்தஅக்³கி³கானம் ஆதி³த்தபரியாயதே³ஸனாவ ஸப்பாயாதி நிச்ச²யமகாஸி. பதி³த்தந்தி பதீ³பிதம் ஏகாத³ஸஹி அக்³கீ³ஹி ஏகஜாலீபூ⁴தம். தேனாஹ ‘‘ஸம்பஜ்ஜலித’’ந்தி. து³க்க²லக்க²ணம் கதி²தம் சக்கா²தீ³னம் ஏகாத³ஸஹி அக்³கீ³ஹி ஆதி³த்தபா⁴வேன து³க்க²மதாய து³க்க²ஸ்ஸ கதி²தத்தா.

ஆதி³த்தஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

7. அத்³த⁴பூ⁴தஸுத்தவண்ணனா

29. அதி⁴ஸத்³தே³ன ஸமானத்தோ² அத்³த⁴ஸத்³தோ³தி ஆஹ ‘‘அத்³த⁴பூ⁴தந்தி அதி⁴பூ⁴த’’ந்திஆதி³. ஸேஸம் வுத்தனயமேவ.

அத்³த⁴பூ⁴தஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

8. ஸமுக்³கா⁴தஸாருப்பஸுத்தவண்ணனா

30. மஞ்ஞிதம் நாம தண்ஹாமானதி³ட்டீ²ஹி க³ஹேதப்³ப³ம் மஞ்ஞிதம். ஸப்³ப³ஸ்மிம் மஞ்ஞிதந்தி ஸப்³ப³மஞ்ஞிதம், தஸ்ஸ ஸமுக்³கா⁴தோ ஸேதுகா⁴தோ, ததா³வஹம் ஸப்³ப³மஞ்ஞிதஸமுக்³கா⁴தஸாருப்பம். அட்ட²கதா²யம் பன ‘‘மஞ்ஞிதம் நாம சக்கா²தீ³ஸு ஏவ உப்பஜ்ஜதி, நாஞ்ஞஸ்மி’’ந்தி து³தியனயோ வுத்தோ. அனுச்ச²விகந்தி அனுரூபம் அவிலோமம். இதா⁴தி இதே⁴வ ஸாஸனே அஞ்ஞத்த² தத³பா⁴வதோ. ‘‘தண்ஹா-மானதி³ட்டி²மஞ்ஞிதான’’ந்தி வுத்தம் மஞ்ஞிதத்தயம் ஸபரஸந்தானேஸு படிபக்க²வஸேன யோஜேத்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘சக்கு²ம் அஹந்தி வா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ‘‘சக்கு²ம் அஹ’’ந்தி இமினா அஜ்ஜ²த்தவிஸயம் தி³ட்டி²மஞ்ஞிதஞ்ச த³ஸ்ஸேதி அத்தாபி⁴னிவேஸாஹம்காரதீ³பனதோ. ‘‘மம’’ந்தி இமினா தண்ஹாமஞ்ஞிதம் மானமஞ்ஞிதம்பி வா, பரிக்³க³ஹமுகே²னபி ஸேய்யாதி³தோ மானுப்பஜ்ஜனதோ. ஸேஸபத³த்³வயேபி இமினா நயேன மஞ்ஞிதவிபா⁴கோ³ வேதி³தப்³போ³. அஹந்தி அத்தாவ, ஸோ ச சக்கு²ஸ்மிம் தத³தீ⁴னவுத்தித்தா ‘‘பரோ’’தி ந மஞ்ஞதி. மம கிஞ்சனபலிபோ³தோ⁴ சக்கு²ஸ்மிம் ஸதி லப்³ப⁴னதோ, அஸதி ந மஞ்ஞதி ததா²மஞ்ஞிதஸ்ஸ பச்சயகா⁴ததோ. ஸேஸபத³த்³வயேபி ஏஸேவ நயோ.

அஹம் சக்கு²தோ நிக்³க³தோதி ‘‘அஹ’’ந்தி வத்தப்³போ³ அயம் ஸத்தோ சக்கு²தோ நிக்³க³தோ தத்த² ஸுகு²மாகாரேன உபலப்³ப⁴னதோ. மம கிஞ்சனபலிபோ³தோ⁴ சக்கு²தோ நிக்³க³தோ தஸ்மிம் ஸதி ஏவ உபலப்³ப⁴னதோ. ஸேஸத்³வயேபி ஏஸேவ நயோ. தத்த² பரோதி பரோ ஸத்தோ. மம சக்கூ²தி ந மஞ்ஞதி யஸ்ஸ தம் சக்கு², தஸ்ஸ ‘‘அஹ’’ந்தி வத்தப்³ப³ஸ்ஸேவ அபா⁴வதோ. மமத்தபூ⁴தந்தி மம காரணம். ஸேஸம் உத்தானமேவ. ஏவமேதஸ்மிம் ஸுத்தே சக்கு²ரூப-சக்கு²விஞ்ஞாண-சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸ-ஸுக²து³க்கா²து³க்க²மஸுக²வஸேன ஸத்த வாரா சக்கு²த்³வாரே, ததா² ஸோதத்³வாராதீ³ஸூதி ச² ஸத்தகா த்³வேசத்தாலீஸ. புன ஸக்காயவஸேன ‘‘ஸப்³ப³ம் ந மஞ்ஞதீ’’திஆதி³னா வுத்தம், தேன தேசத்தாலீஸ. புன தேபூ⁴மகவட்டம் ‘‘லோகோ’’தி க³ஹேத்வா ‘‘ந கிஞ்சி லோகே உபாதி³யதீ’’தி வுத்தம், தேன சதுசத்தாலீஸ ஹோந்தி. ஏவம் ஸப்³ப³தா²பி சதுசத்தாலீஸாய டா²னேஸு அரஹத்தம் பாபேத்வா விபஸ்ஸனா கதி²தாதி வேதி³தப்³பா³. ‘‘சதுசத்தாலீஸாதி⁴கஸதேஸூ’’தி கேஸுசி போத்த²கேஸு லிக²ந்தி, ஸா ச பமாத³லேகா².

ஸமுக்³கா⁴தஸாருப்பஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

9. பட²மஸமுக்³கா⁴தஸப்பாயஸுத்தவண்ணனா

31. உபகாரபூ⁴தா ததா³வஹத்தா. ததோதி மஞ்ஞிதாகாரதோ. தந்தி மஞ்ஞனாவத்து²ம். அஞ்ஞேனாகாரேனாதி யதா² மஞ்ஞதி அனிச்சாதி³ஆகாரதோ, அஞ்ஞேன அனிச்சாதி³னா ஆகாரேன ஹோதி. அஞ்ஞதா²பா⁴வம் விபரிணாமந்தி உப்பாத³வயதாய அஞ்ஞதா²பா⁴வம் ஜராய மரணேன ச த்³வேதா⁴ விபரிணாமேதப்³ப³ம். தம் உபக³மனேன அஞ்ஞதா²பா⁴வீ, ஏவம்பூ⁴தோ ஹுத்வாபி ஜீரணபி⁴ஜ்ஜனஸபா⁴வேஸு. ப⁴வேஸு ஸத்தோ லோகோ உபரிபி ப⁴வம்யேவ அபி⁴னந்த³தி. ஹேட்டா² க³ஹிதமேவ ஸங்கட்³டி⁴த்வாதி ‘‘சக்கு²ம் ந மஞ்ஞதீ’’திஆதி³னா ஹேட்டா² க³ஹிதமேவ க²ந்த⁴தா⁴துஆயதனாதி க²ந்தா⁴தி³பரியாயேன ஏகதோ க³ஹேத்வா புனபி மஞ்ஞனாவத்து²ம் த³ஸ்ஸேதி. அவஸானே ‘‘ததோ தம் ஹோதீ’’தி வுத்தபதே³ன ஸத்³தி⁴ம் ஸப்³ப³வாரேஸு அட்ட² அட்ட² ஹோந்தீதி ‘‘அட்ட²சத்தாலீஸாய டா²னேஸூ’’தி வுத்தம்.

பட²மஸமுக்³கா⁴தஸப்பாயஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

10. து³தியஸமுக்³கா⁴தஸப்பாயஸுத்தவண்ணனா

32. த³ஸ்ஸேத்வாதி ஏத்த² லக்க²ணே அயம் த்வா-ஸத்³தோ³, ஹேதும்ஹி வா. அனாதி³ஸத்தஸந்தானக³தகா³ஹத்தயலக்கி²தா ஹி ஸத்து², திபரிவட்டதே³ஸனா தம்னிமித்தம் யாவதே³வ தப்பஹானாய பவத்திதபா⁴வதோ. அரஹத்தம் பாபேத்வா விபஸ்ஸனா கதி²தாதி அட்ட²கதா²யம் வுத்தம் ‘‘ஸஹ விபஸ்ஸனாய சத்தாரோபி மக்³கா³ கதி²தா’’தி.

து³தியஸமுக்³கா⁴தஸப்பாயஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸப்³ப³வக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

4. ஜாதித⁴ம்மவக்³க³வண்ணனா

33-42. நிப்³ப³த்தனஸபா⁴வந்தி ஹேதுபச்சயேஹி உப்பஜ்ஜனஸபா⁴வம். உப்பாதா³னந்தரம் பு³த்³தி⁴ப்பத்தியா ஜீரணஸபா⁴வம். யத்த² சக்கா²த³யோ, தத்தே²வ விஸபா⁴க³ஸமுட்டா²னலக்க²ணேன ப்³யாதி⁴னோ உப்பத்திபச்சயபா⁴வேன ப்³யாதி⁴ஸபா⁴வம். மரணஸபா⁴வந்தி வினாஸஸபா⁴வம். ஸோகஸபா⁴வந்தி ஞாதிப்³யஸனாதி³னா ட³ய்ஹமானது³க்க²ஸபா⁴வம். ஸம்கிலேஸிகஸபா⁴வந்தி தண்ஹாதி³வஸேன ஸம்கிலிஸ்ஸனஸபா⁴வம்.

ஜாதித⁴ம்மவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

5. ஸப்³ப³அனிச்சவக்³க³வண்ணனா

43-52. ஞாதபரிஞ்ஞா ஆக³தா விஸயவஸேன தப்³பி³ஸயஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஜோதிதத்தா. இதரா த்³வே தீரணபஹானபரிஞ்ஞாபி ஆக³தா ஏவாதி வேதி³தப்³பா³, தாஸம் அபி⁴ஞ்ஞேய்யத⁴ம்மவிஸயத்தா ஞாணஸ்ஸ ச தீரணபஹானபரிஞ்ஞாஸம்ப⁴வதோ. பரிஞ்ஞேய்யபதே³ தீரணபரிஞ்ஞாவ ஆக³தா, பஹாதப்³ப³பதே³ பஹானபரிஞ்ஞாவ ஆக³தாதி யோஜனா. இதராபி த்³வே க³ஹிதாயேவ தாஹி வினா அத்த²ஸித்³தி⁴யா அபா⁴வதோ. பச்சக்க²ம் காதப்³ப³ம் ஆரம்மணதோ அஸம்மோஹதோ படிவிஜ்ஜ²னேன. அவுத்தாபி க³ஹிதாயேவ பரிஜானனஸ்ஸ யாவதே³வ பஹானத்த²த்தா. ஏகஸபா⁴வேன வினாபா⁴வோ அனேகக்³க³ட்டோ². உபஸட்ட²ரோகே³ன விய அந்தோ ஏவ அபி⁴ஹதஸப்³ப³தா உபஹதட்டோ².

ஸப்³ப³அனிச்சவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

பட²மோ பண்ணாஸகோ.

6. அவிஜ்ஜாவக்³க³வண்ணனா

53-62. சதூஸு ஸச்சேஸு அஞ்ஞாணம் தப்படிச்சா²த³கஸம்மோஹோ. அவிந்தி³யம் விந்த³தி, விந்தி³யம் ந விந்த³தீதி கத்வா விஜ்ஜாய படிபக்கோ²வ அவிஜ்ஜா. விஜ்ஜாய உப்பன்னாய அனவஸேஸதோ அவிஜ்ஜா பஹீயதி, தம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘விஜ்ஜாதி அரஹத்தமக்³க³விஜ்ஜா’’தி ஆஹ. ந கேவலம் அனிச்சானுபஸ்ஸனாவஸேனேவ மக்³க³வுட்டா²னம், அத² கோ² இதரானுபஸ்ஸனாவஸேனபீதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘து³க்கா²…பே… பஹீயதியேவா’’தி ஆஹ. ஸப்³ப³த்தா²தி உபரிஸுத்தந்தே ஸந்தா⁴யாஹ. ததோ அபரேபி தம்அத்த²லக்க²ணவஸேன கதி²தஸுத்தந்தேபி. தானிபி ஹி ததா² பு³ஜ்ஜ²னகபுக்³க³லானமஜ்ஜா²ஸயேன வுத்தானீதி.

அவிஜ்ஜாவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

7. மிக³ஜாலவக்³கோ³

1. பட²மமிக³ஜாலஸுத்தவண்ணனா

63. சக்கு²விஞ்ஞாணம் த³ஸ்ஸனகிச்சந்தி வுத்தசக்கு²விஞ்ஞாணேன பஸ்ஸிதப்³ப³ந்தி ஆஹ ‘‘இட்டா²ரம்மணபூ⁴தா’’தி. கமனீயாதி காமேதப்³பா³. மனம் அப்பாயந்தீதி மனாபாதி ஆஹ ‘‘மனவட்³ட⁴னகா’’தி. பியாயிதப்³ப³ஸபா⁴வா பியரூபா. காமூபஸம்ஹிதாதி காமபடிஸம்யுத்தா. ஆலம்பி³தப்³ப³தா ஏவ சேத்த² உபஸம்ஹிததாதி ‘‘ஆரம்மணம் கத்வா’’திஆதி³மாஹ. தண்ஹாஸங்கா²தா நந்தீ³ தண்ஹானந்தீ³, ந துட்டி²னந்தீ³யேவ ‘‘நந்தி³ம் சரதீ’’திஆதீ³ஸு விய. கா³மந்தந்தி கா³மஸமீபம். ‘‘அனுபசாரட்டா²ன’’ந்தி வத்வா தம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘யத்தா²’’திஆதி³னா.

ஏத்தா²தி யதா²னீஹதே பாடே². ‘‘இமம் ஏகம் பரியாயம் ட²பேத்வா’’தி வுத்தம் தஸ்ஸ ‘‘பந்தானீ’’திபதே³ன ஸங்க³ஹிதத்தா. அப்பஸத்³தா³னி அப்பனிக்³கோ⁴ஸானீதி ஏத்த² அப்ப-ஸத்³தோ³ அபா⁴வத்தோ².

பட²மமிக³ஜாலஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

6. ஸமித்³தி⁴லோகபஞ்ஹாஸுத்தவண்ணனா

68. ஆயாசனஸுத்ததோ பட்டா²யாதி மிக³ஜாலவக்³கே³ து³தியஸுத்ததோ பட்டா²ய. பட²மஸுத்தே பன து³தியகவிஹாராதி³பா⁴வோ வுத்தோதி.

ஸமித்³தி⁴லோகபஞ்ஹாஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

7. உபஸேனஆஸீவிஸஸுத்தவண்ணனா

69. க³ஹேத்வாதி பாருபனஸ்ஸ ஸிதி²லகரணேன வீமம்ஸதோ மோசேத்வா. லேணச்சா²யாயாதி புரிமதி³ஸாய லேணச்சா²யாயம். பதித்வாதி லேணச்ச²த³னதோ ப⁴ஸ்ஸித்வா. பு²ட்ட²விஸோதி சதூஸு ஆஸீவிஸேஸு ஸோ பு²ட்ட²விஸோ. தேனாஹ ‘‘தஸ்மா’’திஆதி³. பரியாதி³யமானமேவாதி கே²பேந்தமேவ, வினாஸேந்தமேவாதி அத்தோ². யதா²பரிச்சே²தே³னாதி அத்தனோ விஸபரிச்சே²தா³னுரூபம். அஞ்ஞதா²பா⁴வந்தி வட்³ட⁴பா⁴வாதி³பகதிஜஹனம். ஸபா⁴வவிக³மோதி வினாஸோ.

உபஸேனஆஸீவிஸஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

8. உபவாணஸந்தி³ட்டி²கஸுத்தவண்ணனா

70. ரூபம் படிஸம்விதி³தம் கரோதி ஞாதபரிஞ்ஞாவஸேன. ரூபராக³ந்தி நீலாதி³பே⁴தே³ ரூபத⁴ம்மே ராக³ம். படிஸம்விதி³தம் கரோதி ‘‘அயம் மே ராகோ³ அப்பஹீனோ’’தி. ஏதேன ஸேக்கா²னம் பச்சவேக்க²ணா கதி²தா. தேன வுத்தம் ‘‘ஏவம்பி கோ², உபவாண, ஸந்தி³ட்டி²கோ த⁴ம்மோ ஹோதீ’’திஆதி³. ரூபராக³ம் படிஸம்விதி³தம் கரோதி ‘‘நத்தி² மே அஜ்ஜ²த்தம் ரூபேஸு ராகோ³’’தி பஜானாதி. அஸேக்கா²னம் ஹாயம் பச்சவேக்க²ணா.

உபவாணஸந்தி³ட்டி²கஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

9. பட²மச²ப²ஸ்ஸாயதனஸுத்தவண்ணனா

71. ப²ஸ்ஸாகரானந்தி ச²ன்னம் ப²ஸ்ஸானம் ஆகரானம் உப்பத்திட்டா²னானம், சக்கா²தீ³னந்தி அத்தோ². நட்டோ² நாம அஹந்தி வத³தி, யோ ச²ன்னம் ப²ஸ்ஸாயதனானம் ஸமுத³யாதி³ம் யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, ஸோ வுஸிதவா, இதரோ அவுஸிதவா அஹஞ்ச தாதி³ஸோதி. அயமேவாதி அயம் சக்கு²ஸ்மிம் ‘‘நேதம் மமா’’திஆதி³னா திண்ணம் கா³ஹானம் அபா⁴வோ ஏவ.

பட²மச²ப²ஸ்ஸாயதனஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

10. து³தியச²ப²ஸ்ஸாயதனஸுத்தவண்ணனா

72. அபுனப்³ப⁴வோதி புனப்³ப⁴வாபா⁴வோ.

11. ததியச²ப²ஸ்ஸாயதனஸுத்தவண்ணனா

73. பனஸ்ஸஸந்தி ஏகம்ஸேன நட்டோ²தி அயமேத்த² அத்தோ²தி ஆஹ ‘‘அதினட்டோ²’’தி, து⁴ரதோ ஏவ நட்டோ²தி அத்தோ².

ததியச²ப²ஸ்ஸாயதனஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

மிக³ஜாலவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

8. கி³லானவக்³கோ³

1-5. பட²மகி³லானஸுத்தாதி³வண்ணனா

74-78. அப்பஞ்ஞாதோதி நாமகோ³த்ததோ சேவ ஸீலாதி³கு³ணேஹி ச அப்பஞ்ஞாதோ அவிஸ்ஸுதோ. தே²ரமஜ்ஜி²மபா⁴வம் அப்பத்ததாய நவோ.

பட²மகி³லானஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

7. து³தியஅவிஜ்ஜாபஹானஸுத்தவண்ணனா

80. அனிச்சாதி³வஸேன அபி⁴னிவிஸனம் அபி⁴னிவேஸோ, ஸோ ஏவ த⁴ம்மஸபா⁴வம் அதிக்கமித்வா பரதோ ஆமஸனதோ பராமாஸோ, ஸோ ஏவ கா³ஹோ. தேன அபி⁴னிவேஸபராமாஸக்³கா³ஹேன க³ண்ஹிதும் ந யுத்தா அனிச்சாதி³ஸபா⁴வத்தா. ஸங்கா²ரா ஏவ பவத்தியா காரணபா⁴வதோ ஸங்கா²ரனிமித்தானி. யோ ஸங்கா²ரேஸு அபரிஞ்ஞாதாபி⁴னிவேஸேன பஸ்ஸிதப்³போ³ அத்தாகாரோ, ஸோ ந ஹோதீதி அஞ்ஞோ அனத்தாகாரோ, ததோ அஞ்ஞதோ பஸ்ஸதி. பரிஞ்ஞாதாபி⁴னிவேஸோதி தீரணபரிஞ்ஞாய பரிச்சி²ஜ்ஜ ஞாதமிச்சா²பி⁴னிவேஸோ. பரிஞ்ஞாதாபி⁴னிவேஸோதி வா பரிஞ்ஞாதவிபஸ்ஸனாபி⁴னிவேஸோ. விபஸ்ஸனாதி அரூபஸத்தகவஸேன விபஸ்ஸனாய பரிஜானிதப்³பா³.

து³தியஅவிஜ்ஜாபஹானஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

8. ஸம்ப³ஹுலபி⁴க்கு²ஸுத்தவண்ணனா

81. கேவலந்தி இதரலக்க²ணேஹி அவோமிஸ்ஸம்.

10. ப²க்³கு³னபஞ்ஹாஸுத்தவண்ணனா

83. தண்ஹாய பஹீனாய தி³ட்டி²மானாபி பஹீனா ஏவாதி ‘‘தண்ஹாபபஞ்சஸ்ஸ சி²ன்னத்தா சி²ன்னபபஞ்சே’’தி வுத்தம். து³தியபதே³பி ஏஸேவ நயோ. இத⁴ ஸத்தவோஹாரோ சக்கா²தீ³ஸு விஜ்ஜமானேஸு ஏவ ஹோதி, தஸ்மா பரினிப்³பு³தானஞ்ச வோஹாரோ சக்கா²தீ³ஸு ஸன்னிஸ்ஸயேனேவ, நாஞ்ஞதா²தி அதிக்கந்தபு³த்³தே⁴ஹி பரிஹரிதானி சக்கு²ஸோதாதீ³னி புச்சா²மீதி புச்ச²தி ‘‘அத்தி² நு கோ² ப⁴ந்தே’’திஆதி³னா. சக்கு²ஸோதாதி³வட்டம் வட்டே பவத்தேய்ய.

ப²க்³கு³னபஞ்ஹாஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

கி³லானவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

9. ச²ன்னவக்³கோ³

1. பலோகத⁴ம்மஸுத்தவண்ணனா

84. அனிச்சலக்க²ணமேவ கதி²தம், தஞ்ச பரியாயேன, அனிச்சலக்க²ணே கதி²தே இதரலக்க²ணானி கதி²தானேவ ஹோந்தி ப்³யபி⁴சாரபா⁴வதோ.

2. ஸுஞ்ஞதலோகஸுத்தவண்ணனா

85. அத்தனோ இத³ந்தி அத்தனியந்தி ஆஹ ‘‘அத்தனோ ஸந்தகேனா’’தி.

3. ஸம்கி²த்தத⁴ம்மஸுத்தவண்ணனா

86. வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ந்தி க²ந்தி⁴யவக்³கே³ க²ந்த⁴வஸேன ஆக³தம், இத⁴ ஆயதனவஸேனாதி அயமேவ விஸேஸோ.

4. ச²ன்னஸுத்தவண்ணனா

87. ஸப்³ப³னிமித்தேஹி படிஸல்லீயதி ஏதேனாதி படிஸல்லானம், ப²லஸமாபத்தி. ஜீவிதஹாரகஸத்த²ம் ஜீவிதஸ்ஸ ஹரணதோ, ஸத்தானஞ்ச ஸஸனதோ ஹிம்ஸனதோ. பரிசரிதோதி பயிருபாஸிதோ. தேன யதா²னுஸிட்ட²ம் படிபஜ்ஜிந்தி தீ³பேதி.

அனுபவஜ்ஜந்தி பரேஹி ந உபவதி³தப்³ப³ம். தம் பனேத்த² ஆயதிம் அப்படிஸந்தி⁴பா⁴வதோ ஹோதீதி ஆஹ ‘‘அப்பவத்திக’’ந்தி. ‘‘நேதம் மமா’’திஆதீ³னி வத³ந்தோ அரஹத்தே பக்கி²பித்வா கதே²ஸி. புது²ஜ்ஜனபா⁴வமேவ தீ³பேந்தோ வத³தி அகதகிச்சபா⁴வதீ³பனேன. கிஞ்சாபி தே²ரோ புச்சி²தம் பஞ்ஹம் அரஹத்தே பக்கி²பித்வா கதே²ஸி, ‘‘ந ஸமனுபஸ்ஸாமீ’’தி பன வத³ந்தோ கிஞ்சி நிப்ப²த்திம் ந கதே²ஸி, தஸ்மா ‘‘இத³ம்பி மனஸி காதப்³ப³’’ந்தி இத³ம் ஆனேத்வா ஸம்ப³ந்தோ⁴.

கிலேஸபஸ்ஸத்³தீ⁴தி கிலேஸபரிளாஹவூபஸமோ. ப⁴வத்தா²ய புன ப⁴வத்தா²ய. ஆலயனிகந்தி பரியுட்டா²னேதி ப⁴வந்தரே அபேக்கா²ஸஞ்ஞிதே ஆலயே நிகந்தியா ச பரியுட்டா²னப்பத்தியா. அஸதி அவிஜ்ஜமானாய. படிஸந்தி⁴வஸேன அஞ்ஞப⁴வதோ இதா⁴க³மனம் ஆக³தி நாம. சுதிவஸேன க³மனந்தி சவனவஸேன இதோ க³தி. அனுரூபக³மனம் க³தி நாம தது³ப⁴யம் ந ஹோதி. சுதூபபாதோ அபராபரப⁴வனவஸேன சுதி, உபபஜ்ஜனவஸேன உபபாதோ, தது³ப⁴யம்பி ந ஹோதி. ஏவம் பன சுதூபபாதே அஸதி நேவித⁴ ந இத⁴ லோகே. ந ஹுரம் ந பரலோகே ஹோதி. ததோ ஏவ ந உப⁴யத்த² ஹோதி. அயமேவ அந்தோ அயம் இத⁴லோகே பரலோகே ச அபா⁴வோயேவ து³க்க²ஸ்ஸ பரியோஸானம். அயமேவாதி யதா²வுத்தோ ஏவ – ஏத்த² ஏதஸ்மிம் பாடே² பரம்பராக³தோ பமாணபூ⁴தோ அத்தோ².

யே பனாதி ஸம்மவாதி³னோ ஸந்தா⁴ய வத³தி. அந்தராப⁴வம் இச்ச²ந்தி ‘‘ஏவம் ப⁴வேன ப⁴வந்தரஸம்ப³ந்தோ⁴ யுஜ்ஜேய்யா’’தி. நிரத்த²கம் அந்தராப⁴வஸ்ஸ நாம கஸ்ஸசி அபா⁴வதோ. சுதிக்க²ந்தா⁴னந்தரஞ்ஹி படிஸந்தி⁴க்க²ந்தா⁴னம்யேவ பாதுபா⁴வோ. தேனாஹ ‘‘அந்தராப⁴வஸ்ஸ…பே… படிக்கி²த்தோயேவா’’தி. தத்த² பா⁴வோதி அத்தி²தா. அபி⁴த⁴ம்மே கதா²வத்து²ப்பகரணே (கதா². 505-507) படிக்கி²த்தோயேவ. யதி³ ஏவம் ‘‘அந்தரேனா’’தி இத³ம் கத²ந்தி ஆஹ ‘‘அந்தரேனா’’திஆதி³. விகப்பதோ அஞ்ஞம் விகப்பந்தரம், தஸ்ஸ தீ³பனம் ‘‘அந்தரேனா’’தி வசனம். ந அந்தராப⁴வதீ³பனம் தாதி³ஸஸ்ஸ அனுபலப்³ப⁴னதோ பயோஜனாபா⁴வதோ ச. யத்த² ஹி விபாகவிஞ்ஞாணஸ்ஸ பச்சயோ, தத்த²ஸ்ஸ நிஸ்ஸயபூ⁴தஸ்ஸ வத்து²ஸ்ஸ ஸஹபா⁴வீனஞ்ச க²ந்தா⁴னம் ஸம்ப⁴வோதி ஸத்³தி⁴ம் அத்தனோ நிஸ்ஸயேன விஞ்ஞாணம் உப்பஜ்ஜதேவாதி நாஸ்ஸ உப்பத்தியா தே³ஸதூ³ரதா வேதி³தப்³பா³. ‘‘நேவ இத⁴ ந ஹுர’’ந்தி வுத்தத்³வயதோ அபரம் விகப்பேன ‘‘ந உப⁴ய’’ந்தி, தத்த²பி ந ஹோதியேவாதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘அந்தரேனா’’தி வா ‘‘வினா’’தி இமினா ஸமானத்தோ² நிபாதோ, தஸ்மா நேவித⁴, ந ஹுரம், உப⁴யம் வினாபி நேவாதி அத்தோ².

ஆஹரீதி சி²ன்னவஸேன க³ண்ஹி. தேனாஹ ‘‘கண்ட²னாளம் சி²ந்தீ³’’தி. பரிக்³க³ண்ஹந்தோதி ஸம்மஸந்தோ. பரினிப்³பு³தோ தீ³க⁴ரத்தம் விபஸ்ஸனாயம் யுத்தபயுத்தபா⁴வதோ. ‘‘அனுபவஜ்ஜம் ச²ன்னேன பி⁴க்கு²னா ஸத்த²ம் ஆஹரித’’ந்தி, கதே²ஸீதி அஸேக்க²காலே ப்³யாகரணம் விய கத்வா கதே²ஸி.

இமினாதி ‘‘உபவஜ்ஜகுலானீ’’தி இமினா வசனேன. தே²ரோதி ஸாரிபுத்தத்தே²ரோ. ஏவந்தி ஏவம் புப்³ப³காலேஸு ஸம்ஸட்ட²விஹாரீ ஹுத்வா டி²தோ பச்சா² அரஹத்தம் பாபுணிஸ்ஸதீதி ஆஸங்கந்தோ புச்ச²தி. ஸேஸம் உத்தானமேவ.

ச²ன்னஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

5-6. புண்ணஸுத்தாதி³வண்ணனா

88-89. தந்தி சக்கு²ரூபத்³வயம். தேனாஹ ‘‘சக்கு²ஞ்சேவ ரூபஞ்சா’’தி. நந்தி³ஸமுத³யாதி நந்தி³யா ஸமுத³யதண்ஹாய ஸேஸகாரணேஹி நந்தி³யா ஸமுதி³தி ஸமோதா⁴னம் நந்தி³ஸமுத³யோ, தஸ்மா நந்தி³ஸமுத³யா. தேனாஹ ‘‘தண்ஹாய ஸமோதா⁴னேனா’’தி. பஞ்சக்க²ந்த⁴ஸங்கா²தஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ ஸமோதா⁴னேன ஸமுதி³தி பவத்தியேவாதி ஸஹ ஸமுத³யேன து³க்க²ஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா ‘‘வட்டம் மத்த²கம் பாபேத்வா’’தி வுத்தம். நிரோதூ⁴பாயேன ஸத்³தி⁴ம் நிரோத⁴ஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா ‘‘விவட்டம் மத்த²கம் பாபேத்வா’’தி. புச்சா²னுஸந்தி⁴ஆதீ³ஸு அஞ்ஞதரோ ந ஹோதீதி ஆஹ – ‘‘பாடியேக்கோ அனுஸந்தீ⁴’’தி.

சண்டா³தி கோத⁴னா. து³ட்டா²தி தோ³ஸவந்தோதி அத்தோ². கிப்³பி³ஸாதி பாபா. கக்க²ளாதி தா³ருணா. க⁴டிகமுக்³க³ரேனாதி ஏகஸ்மிம் பக்கே² க⁴டிகம் த³ஸ்ஸேத்வா கதேன ரஸ்ஸத³ண்டே³ன. ஸத்தானம் ஸஸனதோ ஸத்த²ம், ததோ ஏவ ஜீவிதஸ்ஸ ஹரணதோ ஹாரகஞ்சாதி ஸத்த²ஹாரகம். இந்த்³ரியஸம்வரோ ‘‘த³மோ’’தி வுத்தோ மனச்ச²ட்டா²னம் இந்த்³ரியானம் த³மனதோ. பஞ்ஞா ‘‘த³மோ’’தி வுத்தா கிலேஸவிஸேவிதானம் த³மனதோ வூபஸமனதோ. உபோஸத²கம்மம் ‘‘த³மோ’’தி வுத்தம் காயத்³வாராதீ³ஹி உப்பஜ்ஜனகஅஸமஸ்ஸ த³மனதோ. க²ந்தி ‘‘த³மோ’’தி வேதி³தப்³பா³ அக்க²ந்தியா த³மனதோ வூபஸமனதோ. தேனாஹ ‘‘உபஸமோதி தஸ்ஸேவ வேவசன’’ந்தி.

ஏத்தா²தி ஸுனாபரந்தஜனபதே³. ஏதே த்³வேதி அயம் புண்ணத்தே²ரோ தஸ்ஸ கனிட்டோ²தி ஏதே த்³வே பா⁴தரோ. ஆஹச்ச அட்டா²ஸி உளாரம் பு³த்³தா⁴ரம்மணம் பீதிம் உப்பாதே³த்வா. ஸத்த ஸீஹனாதே³ நதி³த்வாதி மம்மச்சே²த³கானம்பி அக்கோஸபரிபா⁴ஸானம் க²மனே ஸந்தோஸாபா⁴வதீ³பனம், பாணிப்பஹாரஸ்ஸ, லேட்³டு³ப்பஹாரஸ்ஸ, த³ண்ட³ப்பஹாரஸ்ஸ, ஸத்த²ப்பஹாரஸ்ஸ, ஜீவிதவோரோபனஸ்ஸ, க²மனே ஸந்தோஸாபா⁴வதீ³பனஞ்சாதி ஏவம் ஸத்த ஸீஹனாதே³ நதி³த்வா. சதூஸு டா²னேஸு வஸிதத்தா பாளியம் வஸனட்டா²னம் அனுத்³தே³ஸிகம் கத்வா ‘‘ஸுனாபரந்தஸ்மிம் ஜனபதே³ விஹரதி’’இச்சேவ வுத்தம்.

சதூஸு டா²னேஸூதி அப்³பு³ஹத்த²பப்³ப³தே, ஸமுத்³த³கி³ரிவிஹாரே, மாதுலகி³ரிம்ஹி, மகுளகாராமவிஹாரேதி இமேஸு சதூஸு டா²னேஸு. தந்தி சங்கமம் ஆருய்ஹ கோசி பி⁴க்கு² சங்கமிதும் ஸமத்தோ² நத்தி² மஹதா ஸமுத்³த³பரிஸ்ஸயேன பா⁴வனாமனஸிகாரஸ்ஸ அனபி⁴ஸம்பு⁴ணனதோ. உப்பாதிகந்தி உப்பாதகரம் மஹாஸங்கோ²ப⁴ம் உட்ட²பேத்வா. ஸம்முகே²தி அனிலபதே³ஸே. படிவேதே³ஸுந்தி பவேதே³ஸும்.

ஆரத்³த⁴காலதோ பட்டா²யாதி மண்ட³லமாளஸ்ஸ காதும் பத²வீமிதகாலதோ பபு⁴தி. ஸச்சப³ந்தே⁴ன பஞ்சஸதானி பரிபூரேதும் ‘‘ஏகூனபஞ்சஸதான’’ந்தி வுத்தம். க³ந்த⁴குடிந்தி ஜேதவனமஹாவிஹாரே மஹாக³ந்த⁴குடிம்.

ஸச்சப³ந்த⁴னாமோதி ஸச்சப³ந்தே⁴ பப்³ப³தே சிரனிவாஸிதாய ‘‘ஸச்சப³ந்தோ⁴’’த்வேவ லத்³த⁴னாமோ. அரஹத்தம் பாபுணீதி பஞ்சாபி⁴ஞ்ஞாபரிவாரம் அரஹத்தம் அதி⁴க³ச்சி². தேனாஹ ‘‘மக்³கே³னேவஸ்ஸ அபி⁴ஞ்ஞா ஆக³தா’’தி.

தஸ்மிம் ஸன்னிபதிதா மஹாஜனா கேசி ஸோதாபன்னா, கேசி ஸகதா³கா³மினோ, கேசி அனாகா³மினோ, கேசி அரஹந்தோ அஹேஸும். தத்தா²பி கேசி தேவிஜ்ஜா, கேசி ச²ளபி⁴ஞ்ஞா, கேசி படிஸம்பி⁴த³ப்பத்தா அஹேஸும். தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் ‘‘மஹாஜனஸ்ஸ ப³ந்த⁴னமோக்கோ² ஜாதோ’’தி. யே பன தத்த² ஸரணக³மனபஞ்சஸீலத³ஸஸீலஸமாதா³னேன லத்³தா⁴னுக்³க³ஹா, தேஸம் தே³வதானஞ்ச வஸேன ‘‘மஹந்தம் பு³த்³த⁴கோலாஹலம் அஹோஸீ’’தி வுத்தம்.

அருணம் பன மஹாக³ந்த⁴குடியம்யேவ உட்ட²பேஸி தே³வதானுக்³க³ஹத்த²ஞ்சேவ குலானுத³யாய ச. அபாயமக்³கே³ ஓதாரிதோ ‘‘கோசி லோகஸ்ஸ ஸஜிதா அத்தி², தஸ்ஸ வஸேன பவத்திஸம்ஹாரா ஹோந்தி, தேனேவாயம் பஜா ஸனாதா² ஹோதி, தம் யுஞ்ஜதி ச தஸ்மிம் தஸ்மிம் கம்மே’’தி மிச்சா²கா³ஹேஹி. பரிசரிதப்³ப³ம் யாசி ‘‘ஏத்த² மயா சிரம் வஸிதப்³ப³’’ந்தி.

ச²ட்ட²ந்தி பா³ஹியஸுத்தம். தம் உத்தானமேவ ஹேட்டா² வுத்தனயத்தா.

புண்ணஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

7-8. பட²மஏஜாஸுத்தாதி³வண்ணனா

90-91. ஏஜதி ச²ளாரம்மணனிமித்தம் கம்பதீதி ஏஜா. தேனாஹ ‘‘சலனட்டே²னா’’தி. ஆபா³த⁴னட்டே²ன பீளனட்டே²ன. அந்தோ தோ³ஸனட்டே²னாதி அந்தோசித்தே ஏவ பது³ஸ்ஸனட்டே²ன. நிகந்தனட்டே²னாதி சி²ந்த³னட்டே²ன. ஹேட்டா² க³ஹிதமேவாதி ஹேட்டா² மஞ்ஞிதஸமுக்³கா⁴தஸாருப்பஸுத்தே ஆக³தமேவ. வுத்தனயமேவ மஞ்ஞிதஸமுக்³கா⁴தஸுத்தே.

பட²மஏஜாஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

9-10. பட²மத்³வயஸுத்தாதி³வண்ணனா

92-93. த்³வயந்தி து³கம். பாளியம் ஆமேடி³தலோபேன நித்³தே³ஸோதி ஆஹ ‘‘த்³வே த்³வே கோட்டா²ஸே’’தி. ஏவமேதந்தி ஏவம் அனிச்சாதி³பா⁴வேன ஏதம் சக்கு²ரூபஞ்சாதி த்³வயம். சலதீதி அனவட்டா²னேன பசலதி. ப்³யத²தீதி ஜராய மரணேன ச பவேத⁴தி. ஹேது சேவ உப்பத்தினிமித்தத்தா. ஸஹக³தீதி ஸஹப்பவத்தி, தாய க³ஹேதப்³ப³த்தா ‘‘ஸங்க³தீ’’தி ப²ஸ்ஸோ வுத்தோ. ஏஸ நயோ ஸேஸபத³த்³வயேபி. யஸ்மா ச ஸம்க³ச்ச²மானத⁴ம்மவிமுத்தா ஸங்க³தி நாம நத்தி², ததா² ஸன்னிபாதஸமவாயா, தேஸம் வஸேன நிப்³ப³த்தோ ப²ஸ்ஸோ ததா² வுச்சதீதி. தேனாஹ ‘‘இமினா’’திஆதி³.

வத்தூ²தி சக்கு² நிஸ்ஸயபச்சயாதி³பா⁴வேன. ஆரம்மணந்தி ரூபம் ஆரம்மணபச்சயாதி³பா⁴வேன. ஸஹஜாதா தயோ க²ந்தா⁴ வேத³னாத³யோ, தே ஸஹஜாதாதி³பச்சயபா⁴வேன. அயம் ஹேதூதி அயம் திவிதோ⁴ ஹேதூ. ப²ஸ்ஸேனாதிஆதீ³ஸு அயம் ஸங்கே²பத்தோ² – யஸ்மா ரூபாரம்மணே ப²ஸ்ஸே அத்தனோ பு²ஸனகிச்சம் கரோந்தே ஏவம் வேத³னா அனுப⁴வனகிச்சம், ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனகிச்சம் கரோதி, தஸ்மா ‘‘ப²ஸ்ஸேன பு²ட்ட²மேவா’’திஆதி³வுத்தமேவ அத்த²ம் இதா³னி புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னேன த³ஸ்ஸேதும் ‘‘பு²ட்டோ²’’திஆதி³ வுத்தம். பஞ்சேவ க²ந்தா⁴ ப⁴க³வதா ஸமதிம்ஸாய ஆகாரேஹி வுத்தா. கஸ்மாதி ஆஹ ‘‘கத²’’ந்திஆதி³. ருக்க²ஸாகா²ஸு ருக்க²வோஹாரோ விய ஏகேகத⁴ம்மேபி க²ந்த⁴வோஹாரோ ஹோதியேவ. தேனாஹ ப⁴க³வா – ‘‘விஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴’’தி (யம. க²ந்த⁴யமக 2).

பட²மத்³வயஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

ச²ன்னவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

10. ஸளவக்³கோ³

1. அத³ந்தஅகு³த்தஸுத்தவண்ணனா