க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா

1. ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயவந்த³னா ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ பப⁴வனிஸ்ஸயவிஸுத்³தி⁴படிவேத³னத்த²ம், தம் பன த⁴ம்மஸம்வண்ணனாஸு விஞ்ஞூனம் ப³ஹுமானுப்பாத³னத்த²ம், தம் ஸம்மதே³வ தேஸம் உக்³க³ஹதா⁴ரணாதி³க்கமலத்³த⁴ப்³பா³ய ஸம்மாபடிபத்தியா ஸப்³ப³ஹிதஸுக²னிப்பா²த³னத்த²ம். அத² வா மங்க³லபா⁴வதோ, ஸப்³ப³கிரியாஸு புப்³ப³கிச்சபா⁴வதோ, பண்டி³தேஹி ஸமாசரிதபா⁴வதோ, ஆயதிம் பரேஸம் தி³ட்டா²னுக³திஆபஜ்ஜனதோ ச ஸம்வண்ணனாயம் ரதனத்தயபணாமகிரியா. அத² வா ரதனத்தயபணாமகரணம் பூஜனீயபூஜாபுஞ்ஞவிஸேஸனிப்³ப³த்தனத்த²ம். தம் அத்தனோ யதா²லத்³த⁴ஸம்பத்தினிமித்தகஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ ப³லானுப்பதா³னத்த²ம். அந்தரா ச தஸ்ஸ அஸங்கோசனத்த²ம். தது³ப⁴யம் அனந்தராயேன அட்ட²கதா²ய பரிஸமாபனத்த²ம். இத³மேவ ச பயோஜனம் ஆசரியேன இதா⁴தி⁴ப்பேதம். ததா² ஹி வக்க²தி ‘‘இதி மே பஸன்னமதினோ…பே… தஸ்ஸானுபா⁴வேனா’’தி. வத்து²த்தயபூஜாஹி நிரதிஸயபுஞ்ஞக்கே²த்தஸம்பு³த்³தி⁴யா அபரிமேய்யபபா⁴வோ புஞ்ஞாதிஸயோதி ப³ஹுவித⁴ந்தராயேபி லோகஸன்னிவாஸே அந்தராயனிப³ந்த⁴னஸகலஸம்கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனாய பஹோதி. ப⁴யாதி³உபத்³த³வஞ்ச நிவாரேதி. யதா²ஹ –

‘‘பூஜாரஹே பூஜயதோ. பு³த்³தே⁴ யதி³ வ ஸாவகே’’திஆதி³ (த⁴. ப. 195; அப. 1.10.1), ததா² –

‘‘யே, பி⁴க்க²வே, பு³த்³தே⁴ பஸன்னா, அக்³கே³ தே பஸன்னா, அக்³கே³ கோ² பன பஸன்னானம் அக்³கோ³ விபாகோ ஹோதீ’’திஆதி³ (இதிவு. 90, 91),

‘‘பு³த்³தோ⁴தி கித்தயந்தஸ்ஸ, காயே ப⁴வதி யா பீதி;

வரமேவ ஹி ஸா பீதி, கஸிணேனபி ஜம்பு³தீ³பஸ்ஸ.

த⁴ம்மோதி கித்தயந்தஸ்ஸ…பே… கஸிணேனபி ஜம்பு³தீ³பஸ்ஸ;

ஸங்கோ⁴தி கித்தயந்தஸ்ஸ…பே… கஸிணேனபி ஜம்பு³தீ³பஸ்ஸா’’தி. (இதிவு. அட்ட². 90),

ததா² –

‘‘யஸ்மிம் மஹானாம ஸமயே அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி, நேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே ராக³பரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந தோ³ஸ…பே… ந மோஹபரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதீ’’திஆதி³ (அ. நி. 6.10; 11.11),

‘‘அரஞ்ஞே ருக்க²மூலே வா…பே…

ப⁴யம் வா ச²ம்பி⁴தத்தம் வா,

லோமஹம்ஸோ ந ஹேஸ்ஸதீ’’தி ச. (ஸம். நி. 2.249);

தத்த² யஸ்ஸ வத்து²த்தயஸ்ஸ வந்த³னம் கத்துகாமோ, தஸ்ஸ கு³ணாதிஸயயோக³ஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்திஆதி³னா கா³தா²த்தயமாஹ. கு³ணாதிஸயயோகே³ன ஹி வந்த³னாரஹபா⁴வோ, வந்த³னாரஹே ச கதா வந்த³னா யதா²தி⁴ப்பேதம் பயோஜனம் ஸாதே⁴தீதி. தத்த² யஸ்ஸா தே³ஸனாய ஸம்வண்ணனம் கத்துகாமோ. ஸா ந வினயதே³ஸனா விய கருணாப்பதா⁴னா, நாபி அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனா விய பஞ்ஞாப்பதா⁴னா, அத² கோ² கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னாதி தது³ப⁴யப்பதா⁴னமேவ தாவ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ தோ²மனம் காதும் தம்மூலகத்தா ஸேஸரதனானம் ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்திஆதி³ வுத்தம். தத்த² கிரதீதி கருணா, பரது³க்க²ம் விக்கி²பதி அபனேதீதி அத்தோ². அத² வா கிணாதீதி கருணா, பரது³க்கே² ஸதி காருணிகம் ஹிம்ஸதி விபா³த⁴தீதி அத்தோ². பரது³க்கே² ஸதி ஸாதூ⁴னம் கம்பனம் ஹத³யகே²த³ம் கரோதீதி வா கருணா. அத² வா கமிதி ஸுக²ம், தம் ருந்த⁴தீதி கருணா. ஏஸா ஹி பரது³க்கா²பனயனகாமதாலக்க²ணா அத்தஸுக²னிரபேக்க²தாய காருணிகானம் ஸுக²ம் ருந்த⁴தி விப³ந்த⁴தீதி அத்தோ². கருணாய ஸீதலம் கருணாஸீதலம், கருணாஸீதலம் ஹத³யம் அஸ்ஸாதி கருணாஸீதலஹத³யோ, தம் கருணாஸீதலஹத³யம்.

தத்த² கிஞ்சாபி பரேஸம் ஹிதோபஸம்ஹாரஸுகா²தி³அபரிஹானிச்ச²னஸபா⁴வதாய, ப்³யாபாதா³ரதீனம் உஜுவிபச்சனீகதாய ச பரஸத்தஸந்தானக³தஸந்தாபவிச்சே²த³னாகாரப்பவத்தியா மேத்தாமுதி³தானம்பி சித்தஸீதலபா⁴வகாரணதா உபலப்³ப⁴தி, ததா²பி பரது³க்கா²பனயனாகாரப்பவத்தியா பரூபதாபாஸஹனரஸா அவிஹிம்ஸாபூ⁴தா கருணாவ விஸேஸேன ப⁴க³வதோ சித்தஸ்ஸ சித்தபஸ்ஸத்³தி⁴ விய ஸீதிபா⁴வனிமித்தந்தி வுத்தம் ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்தி. கருணாமுகே²ன வா மேத்தாமுதி³தானம்பி ஹத³யஸீதலபா⁴வகாரணதா வுத்தாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அத² வா அஸாதா⁴ரணஞாணவிஸேஸனிப³ந்த⁴னபூ⁴தா ஸாதிஸயம் நிரவஸேஸஞ்ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் விய ஸவிஸயப்³யாபிதாய மஹாகருணாபா⁴வம் உபக³தா கருணாவ ப⁴க³வதோ அதிஸயேன ஹத³யஸீதலபா⁴வஹேதூதி ஆஹ ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்தி. அத² வா ஸதிபி மேத்தாமுதி³தானம் ஸாதிஸயே ஹத³யஸீதிபா⁴வனிப³ந்த⁴னத்தே ஸகலபு³த்³த⁴கு³ணவிஸேஸகாரணதாய தாஸம்பி காரணந்தி கருணாவ ப⁴க³வதோ ‘‘ஹத³யஸீதலபா⁴வகாரண’’ந்தி வுத்தா. கருணானிதா³னா ஹி ஸப்³பே³பி பு³த்³த⁴கு³ணா. கருணானுபா⁴வனிப்³பா³பியமானஸம்ஸாரது³க்க²ஸந்தாபஸ்ஸ ஹி ப⁴க³வதோ பரது³க்கா²பனயனகாமதாய அனேகானிபி அஸங்க்²யேய்யானி கப்பானம் அகிலந்தரூபஸ்ஸேவ நிரவஸேஸபு³த்³த⁴கரத⁴ம்மஸம்ப⁴ரணனிரதஸ்ஸ ஸமதி⁴க³தத⁴ம்மாதி⁴பதேய்யஸ்ஸ ச ஸன்னிஹிதேஸுபி ஸத்தஸங்கா²ரஸமுபனீதஹத³யூபதாபனிமித்தேஸு ந ஈஸகம்பி சித்தஸீதிபா⁴வஸ்ஸ அஞ்ஞத²த்தமஹோஸீதி. ஏதஸ்மிஞ்ச அத்த²விகப்பே தீஸுபி அவத்தா²ஸு ப⁴க³வதோ கருணா ஸங்க³ஹிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

பஜானாதீதி பஞ்ஞா, யதா²ஸபா⁴வம் பகாரேஹி படிவிஜ்ஜ²தீதி அத்தோ². பஞ்ஞாவ ஞேய்யாவரணப்பஹானதோ பகாரேஹி த⁴ம்மஸபா⁴வஜோதனட்டே²ன பஜ்ஜோதோதி பஞ்ஞாபஜ்ஜோதோ. ஸவாஸனப்பஹானதோ விஸேஸேன ஹதம் ஸமுக்³கா⁴திதம் விஹதம், பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன விஹதம் பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதம். முய்ஹந்தி தேன, ஸயம் வா முய்ஹதி, மோஹனமத்தமேவ வா தந்தி மோஹோ, அவிஜ்ஜா, ஸ்வேவ விஸயஸபா⁴வபடிச்சா²த³னதோ அந்த⁴காரஸரிக்க²தாய தமோ வியாதி தமோ, பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதோ மோஹதமோ ஏதஸ்ஸாதி பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமோ, தம் பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமம். ஸப்³பே³ஸம்பி ஹி கீ²ணாஸவானம் ஸதிபி பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன அவிஜ்ஜந்த⁴காரஸ்ஸ விஹதபா⁴வே ஸத்³தா⁴விமுத்தேஹி விய தி³ட்டி²ப்பத்தானம் ஸாவகேஹி பச்சேகஸம்பு³த்³தே⁴ஹி ச ஸவாஸனப்பஹானேன ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் கிலேஸப்பஹானஸ்ஸ விஸேஸோ விஜ்ஜதீதி ஸாதிஸயேன அவிஜ்ஜாபஹானேன ப⁴க³வந்தம் தோ²மேந்தோ ஆஹ ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி.

அத² வா அந்தரேன பரோபதே³ஸம் அத்தனோ ஸந்தானே அச்சந்தம் அவிஜ்ஜந்த⁴காரவிக³மஸ்ஸ நிப்³ப³த்திதத்தா, ததா² ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாய ப³லேஸு ச வஸீபா⁴வஸ்ஸ ஸமதி⁴க³தத்தா, பரஸந்ததியஞ்ச த⁴ம்மதே³ஸனாதிஸயானுபா⁴வேன ஸம்மதே³வ தஸ்ஸ பவத்திதத்தா ப⁴க³வாவ விஸேஸதோ மோஹதமவிக³மேன தோ²மேதப்³போ³தி ஆஹ ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி. இமஸ்மிஞ்ச அத்த²விகப்பே ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதோ’’தி பதே³ன ப⁴க³வதோ படிவேத⁴பஞ்ஞா விய தே³ஸனாபஞ்ஞாபி ஸாமஞ்ஞனித்³தே³ஸேன, ஏகஸேஸனயேன வா ஸங்க³ஹிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

அத² வா ப⁴க³வதோ ஞாணஸ்ஸ ஞேய்யபரியந்திகத்தா ஸகலஞேய்யத⁴ம்மஸபா⁴வாவபோ³த⁴னஸமத்தே²ன அனாவரணஞாணஸங்கா²தேன பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன ஸப்³ப³ஞேய்யத⁴ம்மஸபா⁴வச்சா²த³கஸ்ஸ மோஹந்த⁴காரஸ்ஸ வித⁴மிதத்தா அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணோ ப⁴க³வதோ மோஹதமவினாஸோதி கத்வா வுத்தம் ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி. ஏத்த² ச மோஹதமவித⁴மனந்தே அதி⁴க³தத்தா அனாவரணஞாணம் காரணூபசாரேன ஸஸந்தானே மோஹதமவித⁴மனந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அபி⁴னீஹாரஸம்பத்தியா ஸவாஸனப்பஹானமேவ ஹி கிலேஸானம் ஞேய்யாவரணப்பஹானந்தி, பரஸந்தானே பன மோஹதமவித⁴மனஸ்ஸ காரணபா⁴வதோ அனாவரணஞாணம் ‘‘மோஹதமவித⁴மன’’ந்தி வுச்சதீதி.

கிம் பன காரணம் அவிஜ்ஜாஸமுக்³கா⁴தோயேவேகோ பஹானஸம்பத்திவஸேன ப⁴க³வதோ தோ²மனானிமித்தம் க³ய்ஹதி, ந பன ஸாதிஸயம் நிரவஸேஸகிலேஸப்பஹானந்தி? தப்பஹானவசனேனேவ ததே³கட்ட²தாய ஸகலஸம்கிலேஸக³ணஸமுக்³கா⁴தஸ்ஸ ஜோதிதபா⁴வதோ. ந ஹி ஸோ தாதி³ஸோ கிலேஸோ அத்தி², யோ நிரவஸேஸஅவிஜ்ஜாப்பஹானேன ந பஹீயதீதி.

அத² வா விஜ்ஜா விய ஸகலகுஸலத⁴ம்மஸமுப்பத்தியா நிரவஸேஸாகுஸலத⁴ம்மனிப்³ப³த்தியா ஸம்ஸாரப்பவத்தியா ச அவிஜ்ஜா பதா⁴னகாரணந்தி தப்³பி³கா⁴தவசனேன ஸகலஸம்கிலேஸக³ணஸமுக்³கா⁴தோ வுத்தோயேவ ஹோதீதி வுத்தம் ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி.

நரா ச அமரா ச நராமரா, ஸஹ நராமரேஹீதி ஸனராமரோ, ஸனராமரோ ச ஸோ லோகோ சாதி ஸனராமரலோகோ. தஸ்ஸ க³ரூதி ஸனராமரலோகக³ரு, தம் ஸனராமரலோகக³ரும். ஏதேன தே³வமனுஸ்ஸானம் விய தத³வஸிட்ட²ஸத்தானம்பி யதா²ரஹம் கு³ணவிஸேஸாவஹதாய ப⁴க³வதோ உபகாரிதம் த³ஸ்ஸேதி. ந சேத்த² பதா⁴னாப்பதா⁴னபா⁴வோ சோதே³தப்³போ³. அஞ்ஞோ ஹி ஸத்³த³க்கமோ, அஞ்ஞோ அத்த²க்கமோ. ஏதி³ஸேஸு ஹி ஸமாஸபதே³ஸு பதா⁴னம்பி அப்பதா⁴னம் விய நித்³தி³ஸீயதி யதா² ‘‘ஸராஜிகாய பரிஸாயா’’தி (சூளவ. 336). காமஞ்சேத்த² ஸத்தஸங்கா²ரோகாஸவஸேன திவிதோ⁴ லோகோ, க³ருபா⁴வஸ்ஸ பன அதி⁴ப்பேதத்தா க³ருகரணஸமத்த²ஸ்ஸேவ யுஜ்ஜனதோ ஸத்தலோகஸ்ஸ வஸேன அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³. ஸோ ஹி லோகீயந்தி ஏத்த² புஞ்ஞபாபானி தப்³பி³பாகோ சாதி ‘‘லோகோ’’தி வுச்சதி. அமரக்³க³ஹணேன சேத்த² உபபத்திதே³வா அதி⁴ப்பேதா.

அத² வா ஸமூஹத்தோ² லோகஸத்³தோ³ ஸமுதா³யவஸேன லோகீயதி பஞ்ஞாபீயதீதி. ஸஹ நரேஹீதி ஸனரா, ஸனரா ச தே அமரா சாதி ஸனராமரா, தேஸம் லோகோதி ஸனராமரலோகோதி புரிமனயேனேவ யோஜேதப்³ப³ம். அமரஸத்³தே³ன சேத்த² விஸுத்³தி⁴தே³வாபி ஸங்க³ய்ஹந்தி. தே ஹி மரணாபா⁴வதோ பரமத்த²தோ அமரா. நராமரானம்யேவ ச க³ஹணம் உக்கட்ட²னித்³தே³ஸவஸேன யதா² ‘‘ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸான’’ந்தி (தீ³. நி. 1.157). ததா² ஹி ஸப்³பா³னத்த²பரிஹாரபுப்³ப³ங்க³மாய நிரவஸேஸஹிதஸுக²விதா⁴னதப்பராய நிரதிஸயாய பயோக³ஸம்பத்தியா ஸதே³வமனுஸ்ஸாய பஜாய அச்சந்தூபகாரிதாய அபரிமிதனிருபமப்பபா⁴வகு³ணவிஸேஸஸமங்கி³தாய ச ஸப்³ப³ஸத்துத்தமோ ப⁴க³வா அபரிமாணாஸு லோகதா⁴தூஸு அபரிமாணானம் ஸத்தானம் உத்தமகா³ரவட்டா²னம். தேன வுத்தம் ‘‘ஸனராமரலோகக³ரு’’ந்தி.

ஸோப⁴னம் க³தம் க³மனம் ஏதஸ்ஸாதி ஸுக³தோ. ப⁴க³வதோ ஹி வேனேய்யஜனுபஸங்கமனம் ஏகந்தேன தேஸம் ஹிதஸுக²னிப்பா²த³னதோ ஸோப⁴னம், ததா² லக்க²ணானுப்³யஞ்ஜனபடிமண்டி³தரூபகாயதாய து³தவிலம்பி³த-க²லிதானுகட்³ட⁴ன-நிப்பீளனுக்குடிக-குடிலாகுலதாதி³-தோ³ஸரஹித-மவஹஸித-ராஜஹம்ஸ- வஸப⁴வாரண-மிக³ராஜக³மனம் காயக³மனம் ஞாணக³மனஞ்ச விபுலனிம்மலகருணா-ஸதிவீரியாதி³-கு³ணவிஸேஸஸஹிதமபி⁴னீஹாரதோ யாவ மஹாபோ³தி⁴ம் அனவஜ்ஜதாய ஸோப⁴னமேவாதி. அத² வா ஸயம்பு⁴ஞாணேன ஸகலமபி லோகம் பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயவஸேன பரிஜானந்தோ ஞாணேன ஸம்மா க³தோ அவக³தோதி ஸுக³தோ. ததா² லோகஸமுத³யம் பஹானாபி⁴ஸமயவஸேன பஜஹந்தோ அனுப்பத்தித⁴ம்மதம் ஆபாதே³ந்தோ ஸம்மா க³தோ அதீதோதி ஸுக³தோ, லோகனிரோத⁴ம் நிப்³பா³னம் ஸச்சி²கிரியாபி⁴ஸமயவஸேன ஸம்மா க³தோ அதி⁴க³தோதி ஸுக³தோ, லோகனிரோத⁴கா³மினிம் படிபத³ம் பா⁴வனாபி⁴ஸமயவஸேன ஸம்மா க³தோ படிபன்னோதி ஸுக³தோ. ‘‘ஸோதாபத்திமக்³கே³ன யே கிலேஸா பஹீனா, தே கிலேஸே ந புனேதி ந பச்சேதி ந பச்சாக³ச்ச²தீதி ஸுக³தோ’’திஆதி³னா (மஹானி. 38; சூளனி. 27) நயேன அயமத்தோ² விபா⁴வேதப்³போ³. அத² வா ஸுந்த³ரம் டா²னம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம், நிப்³பா³னமேவ வா க³தோ அதி⁴க³தோதி ஸுக³தோ. யஸ்மா வா பூ⁴தம் தச்ச²ம் அத்த²ஸம்ஹிதம் வேனேய்யானம் யதா²ரஹம் காலயுத்தமேவ ச த⁴ம்மம் பா⁴ஸதி, தஸ்மா ஸம்மா க³த³தி வத³தீதி ஸுக³தோ த³-காரஸ்ஸ த-காரம் கத்வா. இதி ஸோப⁴னக³மனதாதீ³ஹி ஸுக³தோ, தம் ஸுக³தம்.

புஞ்ஞபாபகம்மேஹி உபபஜ்ஜனவஸேன க³ந்தப்³ப³தோ க³தியோ, உபபத்திப⁴வவிஸேஸா. தா பன நிரயாதி³வஸேன பஞ்சவிதா⁴. தாஹி ஸகலஸ்ஸபி ப⁴வகா³மிகம்மஸ்ஸ அரியமக்³கா³தி⁴க³மேன அவிபாகாரஹபா⁴வகரணேன நிவத்திதத்தா ப⁴க³வா பஞ்சஹிபி க³தீஹி ஸுட்டு² முத்தோ விஸம்யுத்தோதி ஆஹ ‘‘க³திவிமுத்த’’ந்தி. ஏதேன ப⁴க³வதோ கத்த²சிபி க³தியா அபரியாபன்னதம் த³ஸ்ஸேதி, யதோ ப⁴க³வா ‘‘தே³வாதிதே³வோ’’தி வுச்சதி. தேனேவாஹ –

‘‘யேன தே³வூபபத்யஸ்ஸ, க³ந்த⁴ப்³போ³ வா விஹங்க³மோ;

யக்க²த்தம் யேன க³ச்சே²ய்யம், மனுஸ்ஸத்தஞ்ச அப்³ப³ஜே;

தே மய்ஹம் ஆஸவா கீ²ணா, வித்³த⁴ஸ்தா வினளீகதா’’தி. (அ. நி. 4.36);

தம்தம்க³திஸம்வத்தனகானஞ்ஹி கம்மகிலேஸானம் அக்³க³மக்³கே³ன போ³தி⁴மூலேயேவ ஸுப்பஹீனத்தா நத்தி² ப⁴க³வதோ க³திபரியாபன்னதாதி அச்சந்தமேவ ப⁴க³வா ஸப்³ப³ப⁴வயோனிக³தி-விஞ்ஞாணட்டி²தி-ஸத்தாவாஸ-ஸத்தனிகாயேஹி பரிமுத்தோ, தம் க³திவிமுத்தம். வந்தே³தி நமாமி, தோ²மேமீதி வா அத்தோ².

அத² வா க³திவிமுத்தந்தி அனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னதா⁴துப்பத்தியா ப⁴க³வந்தம் தோ²மேதி. ஏத்த² ஹி த்³வீஹி ஆகாரேஹி ப⁴க³வதோ தோ²மனா வேதி³தப்³பா³ அத்தஹிதஸம்பத்திதோ பரஹிதபடிபத்திதோ ச. தேஸு அத்தஹிதஸம்பத்தி அனாவரணஞாணாதி⁴க³மதோ ஸவாஸனானம் ஸப்³பே³ஸம் கிலேஸானம் அச்சந்தப்பஹானதோ அனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னப்பத்திதோ ச வேதி³தப்³பா³, பரஹிதபடிபத்தி லாப⁴ஸக்காராதி³னிரபேக்க²சித்தஸ்ஸ ஸப்³ப³து³க்க²னிய்யானிகத⁴ம்மதே³ஸனதோ விருத்³தே⁴ஸுபி நிச்சம் ஹிதஜ்ஜா²ஸயதோ ஞாணபரிபாககாலாக³மனதோ ச. ஸா பனேத்த² ஆஸயதோ பயோக³தோ ச து³விதா⁴ பரஹிதபடிபத்தி, திவிதா⁴ ச அத்தஹிதஸம்பத்தி பகாஸிதா ஹோதி. கத²ம்? ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்தி ஏதேன ஆஸயதோ பரஹிதபடிபத்தி, ஸம்மாக³த³னத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன பயோக³தோ பரஹிதபடிபத்தி, ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமம் க³திவிமுத்த’’ந்தி ஏதேஹி சதுஸச்சபடிவேத⁴த்தே²ன ச ஸுக³தஸத்³தே³ன திவிதா⁴பி அத்தஹிதஸம்பத்தி, அவஸிட்ட²ட்டே²ன தேன ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி ஏதேன சாபி ஸப்³பா³பி அத்தஹிதஸம்பத்திபரஹிதபடிபத்தி பகாஸிதா ஹோதீதி.

அத² வா தீஹி ஆகாரேஹி ப⁴க³வதோ தோ²மனா வேதி³தப்³பா³ – ஹேதுதோ ப²லதோ உபகாரதோ ச. தத்த² ஹேது மஹாகருணா, ஸா பட²மபதே³ன த³ஸ்ஸிதா. ப²லம் சதுப்³பி³த⁴ம் ஞாணஸம்பதா³ பஹானஸம்பதா³ ஆனுபா⁴வஸம்பதா³ ரூபகாயஸம்பதா³ சாதி. தாஸு ஞாணபஹானஸம்பதா³ து³தியபதே³ன ஸச்சபடிவேத⁴த்தே²ன ச ஸுக³தஸத்³தே³ன பகாஸிதா ஹோந்தி, ஆனுபா⁴வஸம்பதா³ பன ததியபதே³ன, ரூபகாயஸம்பதா³ யதா²வுத்தகாயக³மனஸோப⁴னத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன லக்க²ணானுப்³யஞ்ஜனபாரிபூரியா வினா தத³பா⁴வதோ. உபகாரோ அனந்தரம் அபா³ஹிரம் கரித்வா திவித⁴யானமுகே²ன விமுத்தித⁴ம்மதே³ஸனா. ஸோ ஸம்மாக³த³னத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன பகாஸிதோ ஹோதீதி வேதி³தப்³ப³ம்.

தத்த² ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்தி ஏதேன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா மூலம் த³ஸ்ஸேதி. மஹாகருணாஸஞ்சோதி³தமானஸோ ஹி ப⁴க³வா ஸம்ஸாரபங்கதோ ஸத்தானம் ஸமுத்³த⁴ரணத்த²ம் கதாபி⁴னீஹாரோ அனுபுப்³பே³ன பாரமியோ பூரேத்வா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் அதி⁴க³தோதி கருணா ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா மூலம். ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி ஏதேன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேதி. அனாவரணஞாணபத³ட்டா²னஞ்ஹி மக்³க³ஞாணம், மக்³க³ஞாணபத³ட்டா²னஞ்ச அனாவரணஞாணம் ‘‘ஸம்மாஸம்போ³தீ⁴’’தி வுச்சதீதி. ஸம்மாக³மனத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா படிபத்திம் த³ஸ்ஸேதி லீனுத்³த⁴ச்சபதிட்டா²னாயூஹனகாமஸுக²ல்லிகத்தகிலமதா²னுயோக³ஸஸ்ஸதுச்சே²தா³பி⁴னிவேஸாதி³ அந்தத்³வயரஹிதாய கருணாபஞ்ஞாபரிக்³க³ஹிதாய மஜ்ஜி²மாய படிபத்தியா பகாஸனதோ ஸுக³தஸத்³த³ஸ்ஸ. இதரேஹி ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா பதா⁴னாப்பதா⁴னபே⁴த³ம் பயோஜனம் த³ஸ்ஸேதி. ஸம்ஸாரமஹோக⁴தோ ஸத்தஸந்தாரணஞ்ஹேத்த² பதா⁴னம் பயோஜனம், தத³ஞ்ஞமப்பதா⁴னம். தேஸு பதா⁴னேன பரஹிதபடிபத்திம் த³ஸ்ஸேதி, இதரேன அத்தஹிதஸம்பத்திம், தது³ப⁴யேன அத்தஹிதாய படிபன்னாதீ³ஸு சதூஸு புக்³க³லேஸு ப⁴க³வதோ சதுத்த²புக்³க³லபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. தேன ச அனுத்தரத³க்கி²ணேய்யபா⁴வம் உத்தமவந்த³னீயபா⁴வம் அத்தனோ ச வந்த³னகிரியாய கே²த்தங்க³தபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி.

ஏத்த² ச கருணாக³ஹணேன லோகியேஸு மஹக்³க³தபா⁴வப்பத்தாஸாதா⁴ரணகு³ணதீ³பனதோ ப⁴க³வதோ ஸப்³ப³லோகியகு³ணஸம்பத்தி த³ஸ்ஸிதா ஹோதி, பஞ்ஞாக³ஹணேன ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணபத³ட்டா²னமக்³க³ஞாணதீ³பனதோ ஸப்³ப³லோகுத்தரகு³ணஸம்பத்தி. தது³ப⁴யக்³க³ஹணஸித்³தோ⁴ ஹி அத்தோ² ‘‘ஸனராமரலோகக³ரு’’ந்திஆதி³னா விபஞ்சீயதீதி. கருணாக³ஹணேன ச உபக³மனம் நிருபக்கிலேஸம் த³ஸ்ஸேதி, பஞ்ஞாக³ஹணேன அபக³மனம். ததா² கருணாக³ஹணேன லோகஸமஞ்ஞானுரூபம் ப⁴க³வதோ பவத்திம் த³ஸ்ஸேதி லோகவோஹாரவிஸயத்தா கருணாய, பஞ்ஞாக³ஹணேன ஸமஞ்ஞாய அனதிதா⁴வனம் ஸபா⁴வானவபோ³தே⁴ன ஹி த⁴ம்மானம் ஸமஞ்ஞம் அதிதா⁴வித்வா ஸத்தாதி³பராமஸனம் ஹோதீதி. ததா² கருணாக³ஹணேன மஹாகருணாஸமாபத்திவிஹாரம் த³ஸ்ஸேதி, பஞ்ஞாக³ஹணேன தீஸு காலேஸு அப்படிஹதஞாணம் சதுஸச்சஞாணம் சதுபடிஸம்பி⁴தா³ஞாணம் சதுவேஸாரஜ்ஜஞாணம்.

கருணாக³ஹணேன மஹாகருணாஸமாபத்திஞாணஸ்ஸ க³ஹிதத்தா ஸேஸாஸாதா⁴ரணஞாணானி, ச² அபி⁴ஞ்ஞா, அட்ட²ஸு பரிஸாஸு அகம்பனஞாணானி, த³ஸ ப³லானி, சுத்³த³ஸ பு³த்³த⁴ஞாணானி, ஸோளஸ ஞாணசரியா, அட்டா²ரஸ பு³த்³த⁴த⁴ம்மா, சதுசத்தாலீஸ ஞாணவத்தூ²னி, ஸத்தஸத்ததிஞாணவத்தூ²னீதி ஏவமாதீ³னம் அனேகேஸம் பஞ்ஞாபபே⁴தா³னம் வஸேன ஞாணசாரம் த³ஸ்ஸேதி. ததா² கருணாக³ஹணேன சரணஸம்பத்திம், பஞ்ஞாக³ஹணேன விஜ்ஜாஸம்பத்திம். கருணாக³ஹணேன அத்தாதி⁴பதிதா, பஞ்ஞாக³ஹணேன த⁴ம்மாதி⁴பதிதா. கருணாக³ஹணேன லோகனாத²பா⁴வோ, பஞ்ஞாக³ஹணேன அத்தனாத²பா⁴வோ. ததா² கருணாக³ஹணேன புப்³ப³காரிபா⁴வோ, பஞ்ஞாக³ஹணேன கதஞ்ஞுதா. ததா² கருணாக³ஹணேன அபரந்தபதா, பஞ்ஞாக³ஹணேன அனத்தந்தபதா. கருணாக³ஹணேன வா பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மஸித்³தி⁴, பஞ்ஞாக³ஹணேன பு³த்³த⁴பா⁴வஸித்³தி⁴. ததா² கருணாக³ஹணேன பரேஸம் தாரணம், பஞ்ஞாக³ஹணேன ஸயம் தரணம். ததா² கருணாக³ஹணேன ஸப்³ப³ஸத்தேஸு அனுக்³க³ஹசித்ததா, பஞ்ஞாக³ஹணேன ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு விரத்தசித்ததா த³ஸ்ஸிதா ஹோதி.

ஸப்³பே³ஸஞ்ச பு³த்³த⁴கு³ணானம் கருணா ஆதி³ தன்னிதா³னபா⁴வதோ, பஞ்ஞா பரியோஸானம் ததோ உத்தரி கரணீயாபா⁴வதோ. இதி ஆதி³பரியோஸானத³ஸ்ஸனேன ஸப்³பே³ பு³த்³த⁴கு³ணா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி. ததா² கருணாக³ஹணேன ஸீலக்க²ந்த⁴புப்³ப³ங்க³மோ ஸமாதி⁴க்க²ந்தோ⁴ த³ஸ்ஸிதோ ஹோதி. கருணானிதா³னஞ்ஹி ஸீலம் ததோ பாணாதிபாதாதி³விரதிப்பவத்திதோ, ஸா ச ஜா²னத்தயஸம்பயோகி³னீதி. பஞ்ஞாவசனேன பஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴. ஸீலஞ்ச ஸப்³ப³பு³த்³த⁴கு³ணானம் ஆதி³, ஸமாதி⁴ மஜ்ஜே², பஞ்ஞா பரியோஸானந்தி ஏவம்பி ஆதி³மஜ்ஜ²பரியோஸானகல்யாணத³ஸ்ஸனேன ஸப்³பே³ பு³த்³த⁴கு³ணா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி நயதோ த³ஸ்ஸிதத்தா. ஏஸோ ஏவ ஹி நிரவஸேஸதோ பு³த்³த⁴கு³ணானம் த³ஸ்ஸனுபாயோ, யதி³த³ம் நயக்³கா³ஹணம். அஞ்ஞதா² கோ நாம ஸமத்தோ² ப⁴க³வதோ கு³ணே அனுபத³ம் நிரவஸேஸதோ த³ஸ்ஸேதும். தேனேவாஹ –

‘‘பு³த்³தோ⁴பி பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴ணேய்ய வண்ணம்;

கப்பம்பி சே அஞ்ஞமபா⁴ஸமானோ.

கீ²யேத² கப்போ சிரதீ³க⁴மந்தரே;

வண்ணோ ந கீ²யேத² ததா²க³தஸ்ஸா’’தி. (தீ³. நி. அட்ட². 1.305; 3.141; ம. நி. அட்ட². 2.425; உதா³. அட்ட². 53; அப. அட்ட². 2.7.20; பு³. வம். அட்ட². 4.4; சரியா. அட்ட². 3.122 பகிண்ணககதா²);

தேனேவ ச ஆயஸ்மதா ஸாரிபுத்தத்தே²ரேனபி பு³த்³த⁴கு³ணபரிச்சே²த³னம் பதி அனுயுத்தேன ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’தி படிக்கி²பித்வா ‘‘அபிச மே, ப⁴ந்தே, த⁴ம்மன்வயோ விதி³தோ’’தி (தீ³. நி. 2.146) வுத்தம்.

2. ஏவம் ஸங்கே²பேன ஸகலஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணேஹி ப⁴க³வந்தம் அபி⁴த்த²வித்வா இதா³னி ஸத்³த⁴ம்மம் தோ²மேதும் ‘‘பு³த்³தோ⁴பீ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² பு³த்³தோ⁴தி கத்துனித்³தே³ஸோ. பு³த்³த⁴பா⁴வந்தி கம்மனித்³தே³ஸோ. பா⁴வேத்வா ஸச்சி²கத்வாதி ச புப்³ப³காலகிரியானித்³தே³ஸோ. யந்தி அனியமதோ கம்மனித்³தே³ஸோ. உபக³தோதி அபரகாலகிரியானித்³தே³ஸோ. வந்தே³தி கிரியானித்³தே³ஸோ. தந்தி நியமனம். த⁴ம்மந்தி வந்த³னகிரியாய கம்மனித்³தே³ஸோ. க³தமலம் அனுத்தரந்தி ச தப்³பி³ஸேஸனம்.

தத்த² பு³த்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ தாவ ‘‘பு³ஜ்ஜி²தா ஸச்சானீதி பு³த்³தோ⁴, போ³தே⁴தா பஜாயாதி பு³த்³தோ⁴’’திஆதி³னா நித்³தே³ஸனயேன (மஹானி. 192; சூளனி. 97) அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அத² வா ஸவாஸனாய அஞ்ஞாணனித்³தா³ய அச்சந்தவிக³மதோ, பு³த்³தி⁴யா வா விகஸிதபா⁴வதோ பு³த்³த⁴வாதி பு³த்³தோ⁴ ஜாக³ரணவிகஸனத்த²வஸேன. அத² வா கஸ்ஸசிபி ஞேய்யத⁴ம்மஸ்ஸ அனவபு³த்³த⁴ஸ்ஸ அபா⁴வேன ஞேய்யவிஸேஸஸ்ஸ கம்மபா⁴வேன அக்³க³ஹணதோ கம்மவசனிச்சா²ய அபா⁴வேன அவக³மனத்த²வஸேனேவ கத்துனித்³தே³ஸோ லப்³ப⁴தீதி பு³த்³த⁴வாதி பு³த்³தோ⁴ யதா² ‘‘தி³க்கி²தோ ந த³தா³தீ’’தி. அத்த²தோ பன பாரமிதாபரிபா⁴விதோ ஸயம்பு⁴ஞாணேன ஸஹ வாஸனாய விஹதவித்³த⁴ஸ்தனிரவஸேஸகிலேஸோ மஹாகருணாஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி³அபரிமேய்யகு³ணக³ணாதா⁴ரோ க²ந்த⁴ஸந்தானோ பு³த்³தோ⁴. யதா²ஹ –

‘‘பு³த்³தோ⁴தி யோ ஸோ ப⁴க³வா ஸயம்பூ⁴. அனாசரியகோ புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு ஸாமம் ஸச்சானி அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜி², தத்த² ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் பத்தோ ப³லேஸு ச வஸீபா⁴வ’’ந்தி (மஹானி. 192; சூளனி. 97; படி. ம. 3.161).

அபி-ஸத்³தோ³ ஸம்பா⁴வனே. தேன ‘‘ஏவம் கு³ணவிஸேஸயுத்தோ ஸோபி நாம ப⁴க³வா’’தி வக்க²மானகு³ணே த⁴ம்மே ஸம்பா⁴வனம் தீ³பேதி. பு³த்³த⁴பா⁴வந்தி ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம். பா⁴வேத்வாதி உப்பாதே³த்வா வட்³டே⁴த்வா ச. ஸச்சி²கத்வாதி பச்சக்க²ம் கத்வா. உபக³தோதி பத்தோ, அதி⁴க³தோதி அத்தோ². ஏதஸ்ஸ ‘‘பு³த்³த⁴பா⁴வ’’ந்தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. க³தமலந்தி விக³தமலம், நித்³தோ³ஸந்தி அத்தோ². வந்தே³தி பணமாமி, தோ²மேமி வா. அனுத்தரந்தி உத்தரரஹிதம், லோகுத்தரந்தி அத்தோ². த⁴ம்மந்தி யதா²னுஸிட்ட²ம் படிபஜ்ஜமானே அபாயதோ ச ஸம்ஸாரதோ ச அபதமானே கத்வா தா⁴ரேதீதி த⁴ம்மோ. அயஞ்ஹேத்த² ஸங்கே²பத்தோ² – ஏவம் விவித⁴கு³ணக³ணஸமன்னாக³தோ பு³த்³தோ⁴பி ப⁴க³வா யம் அரியமக்³க³ஸங்கா²தம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா, ப²லனிப்³பா³னஸங்கா²தம் பன ஸச்சி²கத்வா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் அதி⁴க³தோ, தமேதம் பு³த்³தா⁴னம்பி பு³த்³த⁴பா⁴வஹேதுபூ⁴தம் ஸப்³ப³தோ³ஸமலரஹிதம் அத்தனோ உத்தரிதராபா⁴வேன அனுத்தரம் படிவேத⁴ஸத்³த⁴ம்மம் நமாமீதி. பரியத்திஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸாபி தப்பகாஸனத்தா இத⁴ ஸங்க³ஹோ த³ட்ட²ப்³போ³.

அத² வா ‘‘அபி⁴த⁴ம்மனயஸமுத்³த³ம் அதி⁴க³ச்சி², தீணி பிடகானி ஸம்மஸீ’’தி ச அட்ட²கதா²யம் வுத்தத்தா பரியத்தித⁴ம்மஸ்ஸபி ஸச்சி²கிரியாஸம்மஸனபரியாயோ லப்³ப⁴தீதி ஸோபி இத⁴ வுத்தோ ஏவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ததா² ‘‘யம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா ஸச்சிகத்வா’’தி ச வுத்தத்தா பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மபூ⁴தாஹி பாரமிதாஹி ஸஹ புப்³ப³பா⁴கே³ அதி⁴ஸீலஸிக்கா²த³யோபி இத⁴ த⁴ம்மஸத்³தே³ன ஸங்க³ஹிதாதி வேதி³தப்³ப³ம். தாபி ஹி மலபடிபக்க²தாய க³தமலா அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதாய அனுத்தரா சாதி. ததா² ஹி ஸத்தானம் ஸகலவட்டது³க்க²னிஸ்ஸரணத்தா²ய கதமஹாபி⁴னீஹாரோ மஹாகருணாதி⁴வாஸபேஸலஜ்ஜா²ஸயோ பஞ்ஞாவிஸேஸபரிதோ⁴தனிம்மலானம் தா³னத³மஸம்யமாதீ³னம் உத்தமத⁴ம்மானம் ஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கானி கப்பானம் சத்தாரி அஸங்க்²யேய்யானி ஸக்கச்சம் நிரந்தரம் நிரவஸேஸானம் பா⁴வனாபச்சக்க²கரணேஹி கம்மாதீ³ஸு அதி⁴க³தவஸீபா⁴வோ அச்ச²ரியாசிந்தேய்யமஹானுபா⁴வோ அதி⁴ஸீலாதி⁴சித்தானம் பரமுக்கம்ஸபாரமிப்பத்தோ ப⁴க³வா பச்சயாகாரே சதுவீஸதிகோடிஸதஸஹஸ்ஸமுகே²ன மஹாவஜிரஞாணம் பேஸேத்வா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் அபி⁴ஸம்பு³த்³தோ⁴தி.

ஏத்த² ச ‘‘பா⁴வேத்வா’’தி ஏதேன விஜ்ஜாஸம்பதா³ய த⁴ம்மம் தோ²மேதி, ‘‘ஸச்சி²கத்வா’’தி ஏதேன விமுத்திஸம்பதா³ய. ததா² பட²மேன ஜா²னஸம்பதா³ய, து³தியேன விமோக்க²ஸம்பதா³ய. பட²மேன வா ஸமாதி⁴ஸம்பதா³ய, து³தியேன ஸமாபத்திஸம்பதா³ய. அத² வா பட²மேன க²யேஞாணபா⁴வேன, து³தியேன அனுப்பாதே³ஞாணபா⁴வேன. புரிமேன வா விஜ்ஜூபமதாய, து³தியேன வஜிரூபமதாய. புரிமேன வா விராக³ஸம்பத்தியா, து³தியேன நிரோத⁴ஸம்பத்தியா. ததா² பட²மேன நிய்யானபா⁴வேன, து³தியேன நிஸ்ஸ்ஸரணபா⁴வேன. பட²மேன வா ஹேதுபா⁴வேன, து³தியேன அஸங்க²தபா⁴வேன. பட²மேன வா த³ஸ்ஸனபா⁴வேன, து³தியேன விவேகபா⁴வேன. பட²மேன வா அதி⁴பதிபா⁴வேன, து³தியேன அமதபா⁴வேன த⁴ம்மம் தோ²மேதி. அத² வா ‘‘யம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா பு³த்³த⁴பா⁴வம் உபக³தோ’’தி ஏதேன ஸ்வாக்கா²ததாய த⁴ம்மம் தோ²மேதி. ‘‘ஸச்சி²கத்வா’’தி ஏதேன ஸந்தி³ட்டி²கதாய. ததா² புரிமேன அகாலிகதாய, பச்சி²மேன ஏஹிபஸ்ஸிகதாய. புரிமேன வா ஓபனேய்யிகதாய, பச்சி²மேன பச்சத்தம் வேதி³தப்³ப³தாய த⁴ம்மம் தோ²மேதி. ‘‘க³தமல’’ந்தி இமினா ஸம்கிலேஸாபா⁴வதீ³பனேன த⁴ம்மஸ்ஸ பரிஸுத்³த⁴தம் த³ஸ்ஸேதி, ‘‘அனுத்தர’’ந்தி ஏதேன அஞ்ஞஸ்ஸ விஸிட்ட²ஸ்ஸ அபா⁴வதீ³பனேன விபுலபரிபுண்ணதம். பட²மேன வா பஹானஸம்பத³ம் த⁴ம்மஸ்ஸ த³ஸ்ஸேதி, து³தியேன ஸபா⁴வஸம்பத³ம். பா⁴வேதப்³ப³தாய வா த⁴ம்மஸ்ஸ க³தமலபா⁴வோ யோஜேதப்³போ³. பா⁴வனாகு³ணேன ஹி ஸோ தோ³ஸானம் ஸமுக்³கா⁴தகோ ஹோதீதி. ஸச்சி²காதப்³ப³பா⁴வேன அனுத்தரபா⁴வோ யோஜேதப்³போ³. ஸச்சி²கிரியானிப்³ப³த்திதோ ஹி தது³த்தரிகரணீயாபா⁴வதோ அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதாய அனுத்தரோதி. ததா² ‘‘பா⁴வேத்வா’’தி ஏதேன ஸஹ புப்³ப³பா⁴க³ஸீலாதீ³ஹி ஸேக்கா² ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞாக்க²ந்தா⁴ த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி, ‘‘ஸச்சி²கத்வா’’தி ஏதேன ஸஹ அஸங்க²தாய தா⁴துயா அஸேக்கா² ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞாக்க²ந்தா⁴ த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தீதி.

3. ஏவம் ஸங்கே²பேனேவ ஸப்³ப³த⁴ம்மகு³ணேஹி ஸத்³த⁴ம்மம் அபி⁴த்த²வித்வா இதா³னி அரியஸங்க⁴ம் தோ²மேதும் ‘‘ஸுக³தஸ்ஸா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஸுக³தஸ்ஸாதி ஸம்ப³ந்த⁴னித்³தே³ஸோ, தஸ்ஸ ‘‘புத்தான’’ந்தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஓரஸானந்தி புத்தவிஸேஸனம். மாரஸேனமத²னானந்தி ஓரஸபுத்தபா⁴வே காரணனித்³தே³ஸோ. தேன கிலேஸப்பஹானமேவ ப⁴க³வதோ ஓரஸபுத்தபா⁴வே காரணம் அனுஜானாதீதி த³ஸ்ஸேதி. அட்ட²ன்னந்தி க³ணனபரிச்சே²த³னித்³தே³ஸோ. தேன ஸதிபி தேஸம் ஸத்தவிஸேஸபா⁴வேன அனேகஸஹஸ்ஸஸங்கா²பா⁴வே இமம் க³ணனபரிச்சே²த³ம் நாதிவத்தந்தீதி த³ஸ்ஸேதி மக்³க³ட்ட²ப²லட்ட²பா⁴வானாதிவத்தனதோ. ஸமூஹந்தி ஸமுதா³யனித்³தே³ஸோ. அரியஸங்க⁴ந்தி கு³ணவிஸிட்ட²ஸங்கா⁴டபா⁴வனித்³தே³ஸோ. தேன அஸபி⁴பி அரியபுக்³க³லானம் காயஸாமக்³கி³யம் அரியஸங்க⁴பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதபா⁴வதோ.

தத்த² உரஸி ப⁴வா ஜாதா ஸம்வத்³தா⁴ ச ஓரஸா. யதா² ஹி ஸத்தானம் ஓரஸபுத்தா அத்தஜாததாய பிது ஸந்தகஸ்ஸ தா³யஜ்ஜஸ்ஸ விஸேஸேன பா⁴கி³னோ ஹோந்தி, ஏவமேவ தேபி அரியபுக்³க³லா ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸவனந்தே அரியாய ஜாதியா ஜாததாய ப⁴க³வதோ ஸந்தகஸ்ஸ விமுத்திஸுக²ஸ்ஸ அரியத⁴ம்மரதனஸ்ஸ ச ஏகந்தபா⁴கி³னோதி ஓரஸா விய ஓரஸா. அத² வா ப⁴க³வதோ த⁴ம்மதே³ஸனானுபா⁴வேன அரியபூ⁴மிம் ஓக்கமமானா ஓக்கந்தா ச அரியஸாவகா ப⁴க³வதோ உரேன வாயாமஜனிதாபி⁴ஜாதிதாய நிப்பரியாயேன ‘‘ஓரஸபுத்தா’’தி வத்தப்³ப³தம் அரஹந்தி. ஸாவகேஹி பவத்தியமானாபி ஹி த⁴ம்மதே³ஸனா ‘‘ப⁴க³வதோ த⁴ம்மதே³ஸனா’’இச்சேவ வுச்சதி தம்மூலிகத்தா லக்க²ணாதி³விஸேஸாபா⁴வதோ ச.

யதி³பி அரியஸாவகானம் அரியமக்³கா³தி⁴க³மஸமயே ப⁴க³வதோ விய தத³ந்தராய கரணத்த²ம் தே³வபுத்தமாரோ, மாரவாஹினீ வா ந ஏகந்தேன அபஸாதே³தி, தேஹி பன அபஸாதே³தப்³ப³தாய காரணே விமதி²தே தேபி விமதி²தா ஏவ நாம ஹோந்தீதி ஆஹ – ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி. இமஸ்மிம் பனத்தே² ‘‘மாரமாரஸேனமத²னான’’ந்தி வத்தப்³பே³ ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஏகதே³ஸஸரூபேகஸேஸோ கதோதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். அத² வா க²ந்தா⁴பி⁴ஸங்கா²ரமாரானம் விய தே³வபுத்தமாரஸ்ஸபி கு³ணமாரணே ஸஹாயபா⁴வூபக³மனதோ கிலேஸப³லகாயோ ‘‘ஸேனா’’தி வுச்சதி. யதா²ஹ ‘‘காமா தே பட²மா ஸேனா’’திஆதி³ (ஸு. நி. 438; மஹானி. 28, 68, 149). ஸா ச தேஹி தி³யட்³ட⁴ஸஹஸ்ஸபே⁴தா³ அனந்தபே⁴தா³ வா கிலேஸவாஹினீ ஸதித⁴ம்மவிசயவீரியஸமதா²தி³கு³ணபஹரணேஹி ஓதி⁴ஸோ விமதி²தா விஹதா வித்³த⁴ஸ்தா சாதி மாரஸேனமத²னா, அரியஸாவகா. ஏதேன தேஸம் ப⁴க³வதோ அனுஜாதபுத்ததம் த³ஸ்ஸேதி.

ஆரகத்தா கிலேஸேஹி, அனயே ந இரியனதோ, அயே ச இரியனதோ அரியா நிருத்தினயேன. அத² வா ஸதே³வகேன லோகேன ‘‘ஸரண’’ந்தி அரணீயதோ உபக³ந்தப்³ப³தோ உபக³தானஞ்ச தத³த்த²ஸித்³தி⁴தோ அரியா, அரியானம் ஸங்கோ⁴தி அரியஸங்கோ⁴, அரியோ ச ஸோ ஸங்கோ⁴ சாதி வா அரியஸங்கோ⁴, தம் அரியஸங்க⁴ம். ப⁴க³வதோ அபரபா⁴கே³ பு³த்³த⁴த⁴ம்மரதனானம்பி ஸமதி⁴க³மோ ஸங்க⁴ரதனாதீ⁴னோதி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ ப³ஹூபகாரதம் த³ஸ்ஸேதும் இதே⁴வ ‘‘ஸிரஸா வந்தே³’’தி வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ஏத்த² ச ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸானம் புத்தான’’ந்தி ஏதேன அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ பப⁴வஸம்பத³ம் த³ஸ்ஸேதி, ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஏதேன பஹானஸம்பத³ம் ஸகலஸம்கிலேஸப்பஹானதீ³பனதோ. ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி ஏதேன ஞாணஸம்பத³ம் மக்³க³ட்ட²ப²லட்ட²பா⁴வதீ³பனதோ. ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி ஏதேன பபா⁴வஸம்பத³ம் த³ஸ்ஸேதி ஸப்³ப³ஸங்கா⁴னம் அக்³க³பா⁴வதீ³பனதோ. அத² வா ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸானம் புத்தான’’ந்தி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ விஸுத்³த⁴னிஸ்ஸயபா⁴வதீ³பனம், ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஸம்மாஉஜுஞாயஸாமீசிப்படிபன்னபா⁴வதீ³பனம், ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி ஆஹுனேய்யாதி³பா⁴வதீ³பனம், ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி அனுத்தரபுஞ்ஞக்கே²த்தபா⁴வதீ³பனம். ததா² ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸானம் புத்தான’’ந்தி ஏதேன அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ லோகுத்தரஸரணக³மனஸப்³பா⁴வம் தீ³பேதி. லோகுத்தரஸரணக³மனேன ஹி தே ப⁴க³வதோ ஓரஸபுத்தா ஜாதா. ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஏதேன அபி⁴னீஹாரஸம்பதா³ஸித்³த⁴ம் புப்³ப³பா⁴கே³ ஸம்மாபடிபத்திம் த³ஸ்ஸேதி. கதாபி⁴னீஹாரா ஹி ஸம்மாபடிபன்னா மாரம் மாரபரிஸம் வா அபி⁴விஜினந்தி. ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி ஏதேன படிவித்³த⁴ஸ்தவிபக்கே² ஸேக்கா²ஸேக்க²த⁴ம்மே த³ஸ்ஸேதி புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னேன மக்³க³ப²லத⁴ம்மானம் பகாஸிதத்தா. ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி அக்³க³த³க்கி²ணேய்யபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. ஸரணக³மனஞ்ச ஸாவகானம் ஸப்³ப³கு³ணானம் ஆதி³, ஸபுப்³ப³பா⁴க³படிபதா³ ஸேக்கா² ஸீலக்க²ந்தா⁴த³யோ மஜ்ஜே², அஸேக்கா² ஸீலக்க²ந்தா⁴த³யோ பரியோஸானந்தி ஆதி³மஜ்ஜ²பரியோஸானகல்யாணா ஸங்கே²பதோ ஸப்³பே³ அரியஸங்க⁴கு³ணா பகாஸிதா ஹோந்தி.

4. ஏவம் கா³தா²த்தயேன ஸங்கே²பதோ ஸகலகு³ணஸம்கித்தனமுகே²ன ரதனத்தயஸ்ஸ பணாமம் கத்வா இதா³னி தம்னிபச்சகாரம் யதா²தி⁴ப்பேதே பயோஜனே பரிணாமேந்தோ ‘‘இதி மே’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ரதிஜனனட்டே²ன ரதனம், பு³த்³த⁴த⁴ம்மஸங்கா⁴. தேஸஞ்ஹி ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³னா யதா²பூ⁴தகு³ணே ஆவஜ்ஜேந்தஸ்ஸ அமதாதி⁴க³மஹேதுபூ⁴தம் அனப்பகம் பீதிபாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி. யதா²ஹ –

‘‘யஸ்மிம் மஹானாம, ஸமயே அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி, நேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே ராக³பரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந தோ³ஸ…பே… ந மோஹபரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி…பே… உஜுக³தசித்தோ கோ² மஹானாம, அரியஸாவகோ லப⁴தி அத்த²வேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மவேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மூபஸம்ஹிதம் பாமோஜ்ஜம், பமுதி³தஸ்ஸ பீதி ஜாயதீ’’திஆதி³ (அ. நி. 6.10; 11.11).

சித்தீகதாதி³பா⁴வோ வா ரதனட்டோ². வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘சித்தீகதம் மஹக்³க⁴ஞ்ச, அதுலம் து³ல்லப⁴த³ஸ்ஸனம்;

அனோமஸத்தபரிபோ⁴க³ம், ரதனம் தேன வுச்சதீ’’தி. (தீ³. நி. அட்ட². 2.33; ஸம். நி. அட்ட². 3.5.223; கு². பா. அட்ட². 6.3; ஸு. நி. அட்ட². 1.226; மஹானி. அட்ட². 50);

சித்திகதபா⁴வாத³யோ ச அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா பு³த்³தா⁴தீ³ஸு ஏவ லப்³ப⁴ந்தீதி.

வந்த³னாவ வந்த³னாமயம் யதா² ‘‘தா³னமயம் ஸீலமய’’ந்தி (தீ³. நி. 3.305; இதிவு. 60). வந்த³னா சேத்த² காயவாசாசித்தேஹி திண்ணம் ரதனானம் கு³ணனின்னதா, தோ²மனா வா. புஜ்ஜப⁴வப²லனிப்³ப³த்தனதோ புஞ்ஞம், அத்தனோ ஸந்தானம் புனாதீதி வா. ஸுவிஹதந்தராயோதி ஸுட்டு² விஹதந்தராயோ. ஏதேன அத்தனோ பஸாத³ஸம்பத்தியா ரதனத்தயஸ்ஸ ச கே²த்தபா⁴வஸம்பத்தியா தம் புஞ்ஞம் அத்த²ப்பகாஸனஸ்ஸ உபகா⁴தகஉபத்³த³வானம் விஹனனே ஸமத்த²ந்தி த³ஸ்ஸேதி. ஹுத்வாதி புப்³ப³காலகிரியா. தஸ்ஸ ‘‘அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீ’’தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. தஸ்ஸாதி யம் ரதனத்தயவந்த³னாமயம் புஞ்ஞம், தஸ்ஸ. ஆனுபா⁴வேனாதி ப³லேன.

5. ஏவம் ரதனத்தயஸ்ஸ நிபச்சகாரே பயோஜனம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி யஸ்ஸா த⁴ம்மதே³ஸனாய அத்த²ம் ஸம்வண்ணேதுகாமோ, தஸ்ஸா தாவ கு³ணாபி⁴த்த²வனவஸேன உபஞ்ஞாபனத்த²ம் ‘‘மஜ்ஜி²மபமாணஸுத்தங்கிதஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² மஜ்ஜி²மபமாணஸுத்தங்கிதஸ்ஸாதி நாதிதீ³க⁴னாதிகு²த்³த³கபமாணேஹி ஸுத்தந்தேஹி லக்கி²தஸ்ஸ. யதா² ஹி தீ³கா⁴க³மே தீ³க⁴பமாணானி ஸுத்தானி, யதா² ச ஸம்யுத்தங்கு³த்தராக³மேஸு த்³வீஸு கு²த்³த³கபமாணானி, ந ஏவம் இத⁴. இத⁴ பன பமாணதோ மஜ்ஜி²மானி ஸுத்தானி. தேன வுத்தம் ‘‘மஜ்ஜி²மபமாணஸுத்தங்கிதஸ்ஸாதி நாதிதீ³க⁴னாதிகு²த்³த³கபமாணேஹி ஸுத்தந்தேஹி லக்கி²தஸ்ஸதி அத்தோ²’’தி. ஏதேன ‘‘மஜ்ஜி²மோ’’தி அயம் இமஸ்ஸ அத்தா²னுக³தஸமஞ்ஞாதி த³ஸ்ஸேதி. நனு ச ஸுத்தானி ஏவ ஆக³மோ, கஸ்ஸ பன ஸுத்தேஹி அங்கனந்தி? ஸச்சமேதம் பரமத்த²தோ, ஸுத்தானி பன உபாதா³ய பஞ்ஞத்தோ ஆக³மோ. யதே²வ ஹி அத்த²ப்³யஞ்ஜனஸமுதா³யே ‘‘ஸுத்த’’ந்தி வோஹாரோ, ஏவம் ஸுத்தஸமுதா³யே அயம் ‘‘ஆக³மோ’’தி வோஹாரோ. இதா⁴தி இமஸ்மிம் ஸாஸனே. ஆக³மிஸ்ஸந்தி ஏத்த², ஏதேன ஏதஸ்மா வா அத்தத்த²பரத்தா²த³யோதி ஆக³மோ, ஆதி³கல்யாணாதி³கு³ணஸம்பத்தியா உத்தமட்டே²ன தம்தம்அபி⁴பத்தி²தஸமித்³தி⁴ஹேதுதாய பண்டி³தேஹி வரிதப்³ப³தோ வரோ, ஆக³மோ ச ஸோ வரோ சாதி ஆக³மவரோ. ஆக³மஸம்மதேஹி வா வரோதி ஆக³மவரோ, மஜ்ஜி²மோ ச ஸோ ஆக³மவரோ சாதி மஜ்ஜி²மாக³மவரோ, தஸ்ஸ.

பு³த்³தா⁴னம் அனுபு³த்³தா⁴னம் பு³த்³தா⁴னுபு³த்³தா⁴, பு³த்³தா⁴னம் ஸச்சபடிவேத⁴ம் அனுக³ம்ம படிவித்³த⁴ஸச்சா அக்³க³ஸாவகாத³யோ அரியா. தேஹி அத்த²ஸம்வண்ணனாகு³ணஸம்வண்ணனானம் வஸேன ஸம்வண்ணிதஸ்ஸ. அத² வா பு³த்³தா⁴ ச அனுபு³த்³தா⁴ ச பு³த்³தா⁴னுபு³த்³தா⁴தி யோஜேதப்³ப³ம். ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴னேவ ஹி வினயஸுத்தாபி⁴த⁴ம்மானம் பகிண்ணகதே³ஸனாதி³வஸேன யோ பட²மம் அத்தோ² விப⁴த்தோ, ஸோ ஏவ பச்சா² தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஸம்வண்ணனாவஸேன ஸங்கீ³திகாரேஹி ஸங்க³ஹம் ஆரோபிதோதி. பரவாத³மத²னஸ்ஸாதி அஞ்ஞதித்தி²யானம் வாத³னிம்மத²னஸ்ஸ, தேஸம் தி³ட்டி²க³தப⁴ஞ்ஜனஸ்ஸாதி அத்தோ². அயஞ்ஹி ஆக³மோ மூலபரியாயஸுத்தஸப்³பா³ஸவஸுத்தாதீ³ஸு தி³ட்டி²க³திகானம் தி³ட்டி²க³ததோ³ஸவிபா⁴வனதோ ஸச்சகஸுத்தம் (ம. நி. 1.353) உபாலிஸுத்தாதீ³ஸு (ம. நி. 2.56) ஸச்சகாதீ³னம் மிச்சா²வாத³னிம்மத²னதீ³பனதோ விஸேஸதோ ‘‘பரவாத³மத²னோ’’தி தோ²மிதோதி. ஸம்வண்ணனாஸு சாயம் ஆசரியஸ்ஸ பகதி, யா தம்தம்ஸம்வண்ணனாஸு ஆதி³தோ தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ விஸேஸகு³ணகித்தனேன தோ²மனா. ததா² ஹி ஸுமங்க³லவிலாஸினீஸாரத்த²பகாஸினீமனோரத²பூரணீஸு அட்ட²ஸாலினீஆதீ³ஸு ச யதா²க்கமம் ‘‘ஸத்³தா⁴வஹகு³ணஸ்ஸ, ஞாணப்பபே⁴த³ஜனனஸ்ஸ, த⁴ம்மகதி²கபுங்க³வானம் விசித்தபடிபா⁴னஜனனஸ்ஸ, தஸ்ஸ க³ம்பீ⁴ரஞாணேஹி ஓகா³ள்ஹஸ்ஸ அபி⁴ண்ஹஸோ நானானயவிசித்தஸ்ஸ அபி⁴த⁴ம்மஸ்ஸா’’திஆதி³னா தோ²மனா கதா.

6. அத்தோ² கதீ²யதி ஏதாயாதி அத்த²கதா², ஸா ஏவ அட்ட²கதா² த்த²-காரஸ்ஸ ட்ட²-காரம் கத்வா யதா² ‘‘து³க்க²ஸ்ஸ பீளனட்டோ²’’தி (படி. ம. 1.17; 2.8) ஆதி³தோதிஆதி³ம்ஹி பட²மஸங்கீ³தியம். ச²ளபி⁴ஞ்ஞதாய பரமேன சித்திஸ்ஸரியபா⁴வேன ஸமன்னாக³தத்தா ஜா²னாதீ³ஸு பஞ்சவித⁴வஸிதாஸப்³பா⁴வதோ ச வஸினோ, தே²ரா மஹாகஸ்ஸபாத³யோ. தேஸம் ஸதேஹி பஞ்சஹி. யாதி யா அட்ட²கதா². ஸங்கீ³தாதி அத்த²ம் பகாஸேதும் யுத்தட்டா²னே ‘‘அயம் ஏதஸ்ஸ அத்தோ², அயம் ஏதஸ்ஸ அத்தோ²’’தி ஸங்க³ஹேத்வா வுத்தா. அனுஸங்கீ³தா ச யஸத்தே²ராதீ³ஹி பச்சா²பி து³தியததியஸங்கீ³தீஸு. இமினா அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய ஆக³மனஸுத்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேதி.

7. ஸீஹஸ்ஸ லானதோ க³ஹணதோ ஸீஹளோ, ஸீஹகுமாரோ. தம்வம்ஸஜாததாய தம்ப³பண்ணிதீ³பே க²த்தியானம், தேஸம் நிவாஸதாய தம்ப³பண்ணிதீ³பஸ்ஸ ச ஸீஹளபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. ஆப⁴தாதி ஜம்பு³தீ³பதோ ஆனீதா. அதா²தி பச்சா². அபரபா⁴கே³ ஹி நிகாயந்தரலத்³தீ⁴ஹி அஸங்கரத்த²ம் ஸீஹளபா⁴ஸாய அட்ட²கதா² ட²பிதாதி. தேன மூலட்ட²கதா² ஸப்³ப³ஸாதா⁴ரணா ந ஹோதீதி இத³ம் அத்த²ப்பகாஸனம் ஏகந்தேன கரணீயந்தி த³ஸ்ஸேதி. தேனேவாஹ ‘‘தீ³பவாஸீனமத்தா²யா’’தி. தத்த² தீ³பவாஸீனந்தி ஜம்பு³தீ³பவாஸீனம், ஸீஹளதீ³பவாஸீனம் வா அத்தா²ய ஸீஹளபா⁴ஸாய ட²பிதாதி யோஜனா.

8. அபனேத்வானாதி கஞ்சுகஸதி³ஸம் ஸீஹளபா⁴ஸம் அபனேத்வா. ததோதி அட்ட²கதா²தோ. அஹந்தி அத்தானம் நித்³தி³ஸதி, மனோரமம் பா⁴ஸந்தி மாக³த⁴பா⁴ஸம். ஸா ஹி ஸபா⁴வனிருத்திபூ⁴தா பண்டி³தானம் மனம் ரமயதீதி. தேனேவாஹ ‘‘தந்தினயானுச்ச²விக’’ந்தி, பாளிக³தியா அனுலோமிகம் பாளிபா⁴ஸாயானுவிதா⁴யினிந்தி அத்தோ². விக³ததோ³ஸந்தி அஸபா⁴வனிருத்திபா⁴ஸந்தரரஹிதம்.

9. ஸமயம் அவிலோமேந்தோதி ஸித்³த⁴ந்தம் அவிரோதே⁴ந்தோ. ஏதேன அத்த²தோ³ஸாபா⁴வமாஹ. அவிருத்³த⁴த்தா ஏவ ஹி தே²ரவாதா³பி இத⁴ பகாஸீயிஸ்ஸந்தி. தே²ரவம்ஸதீ³பானந்தி தி²ரேஹி ஸீலக்க²ந்தா⁴தீ³ஹி ஸமன்னாக³தத்தா தே²ரா, மஹாகஸ்ஸபாத³யோ. தேஹி ஆக³தா ஆசரியபரம்பரா தே²ரவம்ஸோ, தப்பரியாபன்னா ஹுத்வா ஆக³மாதி⁴க³மஸம்பன்னத்தா பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன தஸ்ஸ ஸமுஜ்ஜலனதோ தே²ரவம்ஸதீ³பா, மஹாவிஹாரவாஸினோ, தேஸம். விவிதே⁴ஹி ஆகாரேஹி நிச்சீ²யதீதி வினிச்ச²யோ, க³ண்டி²ட்டா²னேஸு கீ²லமத்³த³னாகாரேன பவத்தா விமதிச்சே²த³னீ கதா². ஸுட்டு² நிபுணோ ஸண்ஹோ வினிச்ச²யோ ஏதேஸந்தி ஸுனிபுணவினிச்ச²யா. அத² வா வினிச்சி²னோதீதி வினிச்ச²யோ, யதா²வுத்தத்த²விஸயம் ஞாணம். ஸுட்டு² நிபுணோ சே²கோ வினிச்ச²யோ ஏதேஸந்தி யோஜேதப்³ப³ம். ஏதேன மஹாகஸ்ஸபாதி³தே²ரபரம்பராப⁴தோ, ததோ ஏவ ச அவிபரீதோ ஸண்ஹோ ஸுகு²மோ மஹாவிஹாரவாஸீனம் வினிச்ச²யோதி தஸ்ஸ பமாணபூ⁴ததம் த³ஸ்ஸேதி.

10. ஸுஜனஸ்ஸ சாதி ச-ஸத்³தோ³ ஸம்பிண்ட³னத்தோ². தேன ‘‘ந கேவலம் ஜம்பு³தீ³பவாஸீனமேவ அத்தா²ய, அத² கோ² ஸாது⁴ஜனதோஸனத்த²ஞ்சா’’தி த³ஸ்ஸேதி. தேன ச ‘‘தம்ப³பண்ணிதீ³பவாஸீனம்பி அத்தா²யா’’தி அயமத்தோ² ஸித்³தோ⁴ ஹோதி உக்³க³ஹணாதி³ஸுகரதாய தேஸம்பி ப³ஹுகாரத்தா. சிரட்டி²தத்த²ந்தி சிரட்டி²திஅத்த²ம், சிரகாலட்டி²தியாதி அத்தோ². இத³ஞ்ஹி அத்த²ப்பகாஸனம் அவிபரீதபத³ப்³யஞ்ஜனஸுனிக்கே²பஸ்ஸ அத்த²ஸுனயஸ்ஸ ச உபாயபா⁴வதோ ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ சிரட்டி²தியா ஸம்வத்ததி. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா ‘‘த்³வேமே, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மா ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ டி²தியா அஸம்மோஸாய அனந்தரதா⁴னாய ஸம்வத்தந்தி. கதமே த்³வே? ஸுன்னிக்கி²த்தஞ்ச பத³ப்³யஞ்ஜனம் அத்தோ² ச ஸுனீதோ’’தி (அ. நி. 2.20).

11. யம் அத்த²வண்ணனம் கத்துகாமோ, தஸ்ஸா மஹத்தம் பரிஹரிதும் ‘‘ஸீலகதா²’’திஆதி³ வுத்தம். தேனேவாஹ ‘‘ந தம் இத⁴ விசாரயிஸ்ஸாமீ’’தி. அத² வா யம் அட்ட²கத²ம் கத்துகாமோ, ததே³கதே³ஸபா⁴வேன விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³ க³ஹேதப்³போ³தி கதி²கானம் உபதே³ஸம் கரோந்தோ தத்த² விசாரிதத⁴ம்மே உத்³தே³ஸவஸேன த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸீலகதா²’’திஆதி³னா. தத்த² ஸீலகதா²தி சாரித்தவாரித்தாதி³வஸேன ஸீலஸ்ஸ வித்தா²ரகதா². து⁴தத⁴ம்மாதி பிண்ட³பாதிகங்கா³த³யோ தேரஸ கிலேஸது⁴னனகத⁴ம்மா. கம்மட்டா²னானி ஸப்³பா³னீதி பாளியம் ஆக³தானி அட்ட²திம்ஸ, அட்ட²கதா²யம் த்³வேதி நிரவஸேஸானி யோக³கம்மஸ்ஸ பா⁴வனாய பவத்திட்டா²னானி. சரியாவிதா⁴னஸஹிதோதி ராக³சரிதாதீ³னம் ஸபா⁴வாதி³விதா⁴னேன ஸஹிதோ. ஜா²னானி சத்தாரி ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி, ஸமாபத்தியோ சதஸ்ஸோ அரூபஸமாபத்தியோ. அட்ட²பி வா படிலத்³த⁴மத்தானி ஜா²னானி, ஸமாபஜ்ஜனவஸீபா⁴வப்பத்தியா ஸமாபத்தியோ. ஜா²னானி வா ரூபாரூபாவசரஜ்ஜா²னானி, ஸமாபத்தியோ ப²லஸமாபத்தினிரோத⁴ஸமாபத்தியோ.

12. லோகியலோகுத்தரபே⁴தா³ ச² அபி⁴ஞ்ஞாயோ ஸப்³பா³ அபி⁴ஞ்ஞாயோ. ஞாணவிப⁴ங்கா³தீ³ஸு (விப⁴. 751) ஆக³தனயேன ஏகவிதா⁴தி³னா பஞ்ஞாய ஸம்கலேத்வா ஸம்பிண்டே³த்வா நிச்ச²யோ பஞ்ஞாஸங்கலனனிச்ச²யோ.

13. பச்சயத⁴ம்மானம் ஹேதாதீ³னம் பச்சயுப்பன்னத⁴ம்மானம் ஹேதுபச்சயாதி³பா⁴வோ பச்சயாகாரோ, தஸ்ஸ தே³ஸனா பச்சயாகாரதே³ஸனா, படிச்சஸமுப்பாத³கதா²தி அத்தோ². ஸா பன நிகாயந்தரலத்³தி⁴ஸங்கரரஹிததாய ஸுட்டு² பரிஸுத்³தா⁴, க⁴னவினிப்³போ⁴க³ஸ்ஸ ஸுது³க்கரதாய நிபுணா ஸண்ஹஸுகு²மா, ஏகத்தனயாதி³ஸஹிதா ச தத்த² விசாரிதாதி ஆஹ ‘‘ஸுபரிஸுத்³த⁴னிபுணனயா’’தி. படிஸம்பி⁴தா³தீ³ஸு ஆக³தனயம் அவிஸ்ஸஜ்ஜேத்வாவ விசாரிதத்தா அவிமுத்ததந்திமக்³கா³.

14. இதி பன ஸப்³ப³ந்தி இதி-ஸத்³தோ³ பரிஸமாபனே, பன-ஸத்³தோ³ வசனாலங்காரே, ஏதம் ஸப்³ப³ந்தி அத்தோ². இதா⁴தி இமிஸ்ஸா அட்ட²கதா²ய. ந தம் விசாரயிஸ்ஸாமி புனருத்திபா⁴வதோதி அதி⁴ப்பாயோ.

15. இதா³னி தஸ்ஸேவ அவிசாரணஸ்ஸ ஏகந்தகாரணம் நித்³தா⁴ரேந்தோ ‘‘மஜ்ஜே² விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ‘‘மஜ்ஜே² ட²த்வா’’தி ஏதேன மஜ்ஜ²ட்ட²பா⁴வதீ³பனேன விஸேஸதோ சதுன்னம் ஆக³மானம் ஸாதா⁴ரணட்ட²கதா² விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³, ந ஸுமங்க³லவிலாஸினீஆத³யோ விய அஸாதா⁴ரணட்ட²கதா²தி த³ஸ்ஸேதி. ‘‘விஸேஸதோ’’தி ச இத³ம் வினயாபி⁴த⁴ம்மானம்பி விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³ யதா²ரஹம் அத்த²வண்ணனா ஹோதி ஏவாதி கத்வா வுத்தம்.

16. இச்சேவாதி இதி ஏவ. தம்பீதி விஸுத்³தி⁴மக்³க³ம்பி. ஏதாயாதி பபஞ்சஸூத³னியா. ஏத்த² ச ‘‘ஸீஹளதீ³பம் ஆப⁴தா’’திஆதி³னா அட்ட²கதா²கரணஸ்ஸ நிமித்தம் த³ஸ்ஸேதி, ‘‘தீ³பவாஸீனமத்தா²ய, ஸுஜனஸ்ஸ ச துட்ட²த்த²ம், சிரட்டி²தத்த²ஞ்ச த⁴ம்மஸ்ஸா’’தி ஏதேன பயோஜனம், ‘‘மஜ்ஜி²மாக³மவரஸ்ஸ அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீ’’தி ஏதேன பிண்ட³த்த²ம், ‘‘அபனேத்வான ததோஹம் ஸீஹளபா⁴ஸ’’ந்திஆதி³னா, ‘‘ஸீலகதா²’’திஆதி³னா ச கரணப்பகாரம். ஸீலகதா²தீ³னம் அவிசாரணம்பி ஹி இத⁴ கரணப்பகாரோ ஏவாதி.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

நிதா³னகதா²வண்ணனா

1. விபா⁴க³வந்தானம் ஸபா⁴வவிபா⁴வனம் விபா⁴க³த³ஸ்ஸனமுகே²னேவ ஹோதீதி பட²மம் தாவ பண்ணாஸவக்³க³ஸுத்தாதி³வஸேன மஜ்ஜி²மாக³மஸ்ஸ விபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தி நாமா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² தத்தா²தி யம் வுத்தம் ‘‘மஜ்ஜி²மாக³மவரஸ்ஸ அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீ’’தி, தஸ்மிம் வசனே. யா மஜ்ஜி²மாக³மபரியாயேன மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தி வுத்தா, ஸா பண்ணாஸாதி³தோ ஏதி³ஸாதி த³ஸ்ஸேதி ‘‘மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தி நாமா’’திஆதி³னா. தத்தா²தி வா ‘‘ஏதாய அட்ட²கதா²ய விஜானாத² மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தியா அத்த²’’ந்தி ஏத்த² யஸ்ஸா மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தியா அத்த²ம் விஜானாதா²தி வுத்தம், ஸா மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தி நாம பண்ணாஸாதி³தோ ஏதி³ஸாதி த³ஸ்ஸேதி. பஞ்ச த³ஸகா பண்ணாஸா, மூலே ஆதி³ம்ஹி பண்ணாஸா, மூலபூ⁴தா வா பண்ணாஸா மூலபண்ணாஸா. மஜ்ஜே² ப⁴வா மஜ்ஜி²மா, மஜ்ஜி²மா ச ஸா பண்ணாஸா சாதி மஜ்ஜி²மபண்ணாஸா. உபரி உத்³த⁴ம் பண்ணாஸா உபரிபண்ணாஸா. பண்ணாஸத்தயஸங்க³ஹாதி பண்ணாஸத்தயபரிக³ணனா.

அயம் ஸங்க³ஹோ நாம ஜாதிஸஞ்ஜாதிகிரியாக³ணனவஸேன சதுப்³பி³தோ⁴. தத்த² ‘‘யா சாவுஸோ விஸாக², ஸம்மாவாசா, யோ ச ஸம்மாகம்மந்தோ, யோ ச ஸம்மாஆஜீவோ, இமே த⁴ம்மா ஸீலக்க²ந்தே⁴ ஸங்க³ஹிதா’’தி (ம. நி. 1.462) அயம் ஜாதிஸங்க³ஹோ. ‘‘யோ சாவுஸோ விஸாக², ஸம்மாவாயாமோ. யா ச ஸம்மாஸதி, யோ ச ஸம்மாஸமாதி⁴, இமே த⁴ம்மா ஸமாதி⁴க்க²ந்தே⁴ ஸங்க³ஹிதா’’தி அயம் ஸஞ்ஜாதிஸங்க³ஹோ. ‘‘யா சாவுஸோ விஸாக², ஸம்மாதி³ட்டி², யோ ச ஸம்மாஸங்கப்போ, இமே த⁴ம்மா பஞ்ஞாக்க²ந்தே⁴ ஸங்க³ஹிதா’’தி அயம் கிரியாஸங்க³ஹோ. ‘‘ஹஞ்சி சக்கா²யதனம் ரூபக்க²ந்த⁴க³ணனம் க³ச்ச²தி, தேன வத ரே வத்தப்³பே³ சக்கா²யதனம் ரூபக்க²ந்தே⁴ன ஸங்க³ஹித’’ந்தி (கதா². 471) அயம் க³ணனஸங்க³ஹோ. அயமேவ ச இதா⁴தி⁴ப்பேதோ. தேன வுத்தம் ‘‘பண்ணாஸத்தயஸங்க³ஹாதி பண்ணாஸத்தயபரிக³ணனா’’தி.

வக்³க³தோதி ஸமூஹதோ, ஸோ பனேத்த² த³ஸகவஸேன வேதி³தப்³போ³. யேபு⁴ய்யேன ஹி ஸாஸனே த³ஸகே வக்³க³வோஹாரோ. தேனேவாஹ ‘‘ஏகேகாய பண்ணாஸாய பஞ்ச பஞ்ச வக்³கே³ கத்வா’’தி. பன்னரஸவக்³க³ஸமாயோகா³தி பன்னரஸவக்³க³ஸம்யோகா³தி அத்தோ². கேசி பன ஸமாயோக³ஸத்³த³ம் ஸமுதா³யத்த²ம் வத³ந்தி. பத³தோதி ஏத்த² அட்ட²க்க²ரோ கா³தா²பாதோ³ ‘‘பத³’’ந்தி அதி⁴ப்பேதோ, தஸ்மா ‘‘அக்க²ரதோ ச² அக்க²ரஸதஸஹஸ்ஸானி சதுராஸீதுத்தரஸதாதி⁴கானி சதுசத்தாலீஸ ஸஹஸ்ஸானி ச அக்க²ரானீ’’தி பாடே²ன ப⁴விதப்³ப³ந்தி வத³ந்தி. யஸ்மா பன நவக்க²ரோ யாவ த்³வாத³ஸக்க²ரோ ச கா³தா²பாதோ³ ஸம்விஜ்ஜதி, தஸ்மா தாதி³ஸானம்பி கா³தா²னம் வஸேன அட்³ட⁴தேய்யகா³தா²ஸதம் பா⁴ணவாரோ ஹோதீதி கத்வா ‘‘அக்க²ரதோ ஸத்த அக்க²ரஸதஸஹஸ்ஸானி சத்தாலீஸஞ்ச ஸஹஸ்ஸானி தேபஞ்ஞாஸஞ்ச அக்க²ரானீ’’தி வுத்தம். ஏவஞ்ஹி பத³பா⁴ணவாரக³ணனாஹி அக்க²ரக³ணனா ஸம்ஸந்த³தி, நேதரதா². பா⁴ணவாரோதி ச த்³வத்திம்ஸக்க²ரானம் கா³தா²னம் வஸேன அட்³ட⁴தேய்யகா³தா²ஸதம், அயஞ்ச அக்க²ரக³ணனா பா⁴ணவாரக³ணனா ச பத³க³ணனானுஸாரேன லத்³தா⁴தி வேதி³தப்³பா³. இமமேவ ஹி அத்த²ம் ஞாபேதும் ஸுத்தக³ணனானந்தரம் பா⁴ணவாரே அக³ணேத்வா பதா³னி க³ணிதானி. தத்ரித³ம் வுச்சதி –

‘‘பா⁴ணவாரா யதா²பி ஹி, மஜ்ஜி²மஸ்ஸ பகாஸிதா;

உபட்³ட⁴பா⁴ணவாரோ ச, தேவீஸதிபதா³தி⁴கோ.

ஸத்த ஸதஸஹஸ்ஸானி, அக்க²ரானம் விபா⁴வயே;

சத்தாலீஸ ஸஹஸ்ஸானி, தேபஞ்ஞாஸஞ்ச அக்க²ர’’ந்தி.

அனுஸந்தி⁴தோதி தே³ஸனானுஸந்தி⁴தோ. ஏகஸ்மிம் ஏவ ஹி ஸுத்தே புரிமபச்சி²மானம் தே³ஸனாபா⁴கா³னம் ஸம்ப³ந்தோ⁴ அனுஸந்தா⁴னதோ அனுஸந்தி⁴. ஏத்த² ச அத்தஜ்ஜா²ஸயானுஸந்தி⁴ பரஜ்ஜா²ஸயானுஸந்தீ⁴தி து³விதோ⁴ அஜ்ஜா²ஸயானுஸந்தி⁴. ஸோ பன கத்த²சி தே³ஸனாய விப்பகதாய த⁴ம்மம் ஸுணந்தானம் புச்சா²வஸேன, கத்த²சி தே³ஸேந்தஸ்ஸ ஸத்து² ஸாவகஸ்ஸ த⁴ம்மபடிக்³கா³ஹகானஞ்ச அஜ்ஜா²ஸயவஸேன, கத்த²சி தே³ஸேதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ வஸேன ஹோதீதி ஸமாஸதோ திப்பகாரோ. தேன வுத்தம் ‘‘புச்சா²னுஸந்தி⁴அஜ்ஜா²ஸயானுஸந்தி⁴யதா²னுஸந்தி⁴வஸேன ஸங்கே²பதோ திவிதோ⁴ அனுஸந்தீ⁴’’தி. ஸங்கே²பேனேவ ச சதுப்³பி³தோ⁴ அனுஸந்தி⁴ வேதி³தப்³போ³. தத்த² ‘‘ஏவம் வுத்தே அஞ்ஞதரோ பி⁴க்கு² ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச ‘கிம் நு கோ², ப⁴ந்தே, ஓரிமம் தீரம், கிம் பாரிமம் தீரம், கோ மஜ்ஜே² ஸம்ஸீதோ³, கோ த²லே உஸ்ஸாதோ³, கோ மனுஸ்ஸக்³கா³ஹோ, கோ அமனுஸ்ஸக்³கா³ஹோ, கோ ஆவத்தக்³கா³ஹோ, கோ அந்தோபூதிபா⁴வோ’தி’’ (ஸம். நி. 4.241)? ஏவம் புச்ச²ந்தானம் விஸ்ஸஜ்ஜேந்தேன ப⁴க³வதா பவத்திததே³ஸனாவஸேன புச்சா²னுஸந்தீ⁴ வேதி³தப்³போ³. ‘‘அத² கோ² அஞ்ஞதரஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ ஏவம் சேதஸோ பரிவிதக்கோ உத³பாதி³ ‘இதி கிர போ⁴ ரூபம் அனத்தா… வேத³னா… ஸஞ்ஞா… ஸங்கா²ரா… விஞ்ஞாணம் அனத்தா, அனத்தகதானி கம்மானி கமத்தானம் பு²ஸிஸ்ஸந்தீ’தி. அத² கோ² ப⁴க³வா தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ சேதஸா சேதோபரிவிதக்கமஞ்ஞாய பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி டா²னம் கோ² பனேதம், பி⁴க்க²வே, விஜ்ஜதி, யம் இதே⁴கச்சோ மோக⁴புரிஸோ அவித்³வா அவிஜ்ஜாக³தோ தண்ஹாதி⁴பதேய்யேன சேதஸா ஸத்து²ஸாஸனம் அதிதா⁴விதப்³ப³ம் மஞ்ஞேய்ய ‘இதி கிர போ⁴ ரூபம் அனத்தா…பே… பு²ஸிஸ்ஸந்தீ’தி. தம் கிம் மஞ்ஞத², பி⁴க்க²வே, ரூபம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி (ம. நி. 3.90) ஏவம் பரேஸம் அஜ்ஜா²ஸயம் விதி³த்வா ப⁴க³வதா பவத்திததே³ஸனாவஸேன பரஜ்ஜா²ஸயானுஸந்தி⁴ வேதி³தப்³போ³.

‘‘தஸ்ஸ மய்ஹம் ப்³ராஹ்மண ஏதத³ஹோஸி ‘யம்னூனாஹம் யா தா ரத்தியோ அபி⁴ஞ்ஞாதா அபி⁴லக்கி²தா சாதுத்³த³ஸீ பஞ்சத³ஸீ அட்ட²மீ ச பக்க²ஸ்ஸ, ததா²ரூபாஸு ரத்தீஸு யானி தானி ஆராமசேதியானி வனசேதியானி ருக்க²சேதியானி பி⁴ம்ஸனகானி ஸலோமஹம்ஸானி, ததா²ரூபேஸு ஸேனாஸனேஸு விஹரேய்யம் அப்பேவ நாமாஹம் ப⁴யபே⁴ரவம் பஸ்ஸேய்ய’ந்தி’’ (ம. நி. 1.49) ஏவம் ப⁴க³வதா, ‘‘தத்ராவுஸோ லோபோ⁴ ச பாபகோ தோ³ஸோ ச பாபகோ லோப⁴ஸ்ஸ ச பஹானாய தோ³ஸஸ்ஸ ச பஹானாய அத்தி² மஜ்ஜி²மா படிபதா³, சக்கு²கரணீ ஞாணகரணீ உபஸமாய அபி⁴ஞ்ஞாய ஸம்போ³தா⁴ய நிப்³பா³னாய ஸம்வத்ததீ’’தி (ம. நி. 1.33) ஏவம் த⁴ம்மஸேனாபதினா ச அத்தனோ அஜ்ஜா²ஸயேனேவ பவத்திததே³ஸனாவஸேன அத்தஜ்ஜா²ஸயானுஸந்தி⁴ வேதி³தப்³போ³. யேன பன த⁴ம்மேன ஆதி³ம்ஹி தே³ஸனா உட்டி²தா, தஸ்ஸ அனுரூபத⁴ம்மவஸேன வா படிபக்க²த⁴ம்மவஸேன வா யேஸு ஸுத்தேஸு உபரி தே³ஸனா ஆக³ச்ச²தி, தேஸம் வஸேன யதா²னுஸந்தி⁴ வேதி³தப்³போ³. ஸேய்யதி²த³ம் ஆகங்கே²ய்யஸுத்தே (ம. நி. 1.65) ஹேட்டா² ஸீலேன தே³ஸனா உட்டி²தா, உபரி அபி⁴ஞ்ஞா ஆக³தா. வத்து²ஸுத்தே (ம. நி. 1.70) ஹேட்டா² கிலேஸேன தே³ஸனா உட்டி²தா, உபரி ப்³ரஹ்மவிஹாரா ஆக³தா. கோஸம்ப³கஸுத்தே (ம. நி. 1.491) ஹேட்டா² ப⁴ண்ட³னேன தே³ஸனா உட்டி²தா, உபரி ஸாரணீயத⁴ம்மா ஆக³தா. ககசூபமே (ம. நி. 1.222) ஹேட்டா² அக்க²ந்தியா வஸேன தே³ஸனா உட்டி²தா, உபரி ககசூபமா ஆக³தாதி.

வித்தா²ரதோ பனேத்தா²தி ஏவம் ஸங்கே²பதோ திவிதோ⁴ சதுப்³பி³தோ⁴ ச அனுஸந்தி⁴ ஏத்த² ஏதஸ்மிம் மஜ்ஜி²மனிகாயே தஸ்மிம் தஸ்மிம் ஸுத்தே யதா²ரஹம் வித்தா²ரதோ விப⁴ஜித்வா விஞ்ஞாயமானா நவஸதாதி⁴கானி தீணி அனுஸந்தி⁴ஸஹஸ்ஸானி ஹோந்தி. யதா² சேதம் பண்ணாஸாதி³விபா⁴க³வசனம் மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தியா ஸரூபத³ஸ்ஸனத்த²ம் ஹோதி, ஏவம் பக்கே²பதோ³ஸபரிஹரணத்த²ஞ்ச ஹோதி. ஏவஞ்ஹி பண்ணாஸாதீ³ஸு வவத்தி²தேஸு தப்³பி³னிமுத்தம் கிஞ்சி ஸுத்தம் யாவ ஏகம் பத³ம்பி ஆனேத்வா இமம் மஜ்ஜி²மஸங்கீ³தியாதி கஸ்ஸசி வத்தும் ஓகாஸோ ந ஸியாதி.

ஏவம் பண்ணாஸவக்³க³ஸுத்தபா⁴ணவாரானுஸந்தி⁴ப்³யஞ்ஜனதோ மஜ்ஜி²மஸங்கீ³திம் வவத்த²பேத்வா இதா³னி நம் ஆதி³தோ பட்டா²ய ஸம்வண்ணேதுகாமோ அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய தஸ்ஸா பட²மமஹாஸங்கீ³தியம் நிக்கி²த்தானுக்கமேனேவ பவத்தபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² பண்ணாஸாஸு மூலபண்ணாஸா ஆதீ³’’திஆதி³மாஹ. தத்த² யதா²பச்சயம் தத்த² தத்த² தே³ஸிதத்தா பஞ்ஞத்தத்தா ச விப்பகிண்ணானம் த⁴ம்மவினயானம் ஸங்க³ஹேத்வா கா³யனம் கத²னம் ஸங்கீ³தி, மஹாவிஸயத்தா பூஜனீயத்தா ச மஹதீ ஸங்கீ³தீதி மஹாஸங்கீ³தி, பட²மா மஹாஸங்கீ³தி பட²மமஹாஸங்கீ³தி, தஸ்ஸா பவத்திதகாலோ பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலோ, தஸ்மிம் பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலே. நித³தா³தி தே³ஸனம் தே³ஸகாலாதி³வஸேன அவிதி³தம் விதி³தம் கத்வா நித³ஸ்ஸேதீதி நிதா³னம், யோ லோகியேஹி ‘‘உபோக்³கா⁴தோ’’தி வுச்சதி, ஸ்வாயமேத்த² ‘‘ஏவம் மே ஸுத’’ந்திஆதி³கோ க³ந்தோ² வேதி³தப்³போ³, ந பன ‘‘ஸனிதா³னாஹம், பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மம் தே³ஸேமீ’’திஆதீ³ஸு (அ. நி. 3.126) விய அஜ்ஜா²ஸயாதி³தே³ஸனுப்பத்திஹேது. தேனேவாஹ ‘‘ஏவம் மே ஸுதந்திஆதி³கம் ஆயஸ்மதா ஆனந்தே³ன பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலே வுத்தம் நிதா³னமாதீ³’’தி. காமஞ்சேத்த² யஸ்ஸம் பட²மமஹாஸங்கீ³தியம் நிக்கி²த்தானுக்கமேன ஸம்வண்ணனம் கத்துகாமோ, ஸா வித்தா²ரதோ வத்தப்³பா³. ஸுமங்க³லவிலாஸினியம் (தீ³. நி. டீ. 1.நிதா³னகதா²வண்ணனா) பன அத்தனா வித்தா²ரிதத்தா தத்தே²வ க³ஹேதப்³பா³தி இமிஸ்ஸா ஸம்வண்ணனாய மஹந்ததம் பரிஹரந்தோ ‘‘ஸா பனேஸா’’திஆதி³மாஹ.

நிதா³னகதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.