1. ஸுத்தந்தபா⁴ஜனீயம்

மாதிகாவண்ணனா

508. ஜா²னஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴க³கரணீயஸம்பதா³ பாதிமோக்க²ஸம்வராதி³. அஸுபா⁴னுஸ்ஸதியோ லோகுத்தரஜ்ஜா²னானி ச இதோ ப³ஹித்³தா⁴ நத்தீ²தி ஸப்³ப³ப்பகார-க்³க³ஹணம் கரோதி, ஸுஞ்ஞா பரப்பவாதா³ ஸமணேபீ⁴தி (ம. நி. 1.139; அ. நி. 4.241) வசனேன ஸமணபா⁴வகரபுப்³ப³பா⁴க³கரணீயஸம்பதா³ஸம்பன்னஸ்ஸபி அபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. ஸிக்கா²பதே³ஸு நாமகாயாதி³வஸேன வுத்தேஸு வசனானதிக்கமவஸேன ஸிக்கி²தப்³பே³ஸு, அவீதிக்கமனவிரதிசேதனாஸங்கா²தேஸு வா ஸிக்கா²கோட்டா²ஸேஸு பரிபூரணவஸேன ஸிக்கி²தப்³பே³ஸு ஸா ஸா பி⁴க்கு²ஸிக்கா²தி³கா ஸிக்கா²பதே³கதே³ஸபூ⁴தா ஸிக்கி²தப்³பா³தி ஆஹ ‘‘ஸிக்கா²பதே³ஸூதி இத³மஸ்ஸ ஸிக்கி²தப்³ப³த⁴ம்மபரிதீ³பன’’ந்தி.

ஸந்தோஸாதி³வஸேன இதரீதரஸந்தோஸம், தஸ்ஸ ச வண்ணவாதி³தம், அலத்³தா⁴ ச அபரிதஸ்ஸனம், லத்³தா⁴ ச அக³தி⁴தபரிபோ⁴க³ந்தி ஏதே கு³ணே த³ஸ்ஸேதி. ஜா²னபா⁴வனாய காரகோதி பரிதீ³பனம் காரகபா⁴வபரிதீ³பனம். அரஞ்ஞந்திஆதி³னா ஸேனாஸனஸ்ஸ பபே⁴த³ம், அப்பஸத்³த³ந்திஆதி³னா நிராதீ³னவதம், படிஸல்லானஸாருப்பந்தி ஆனிஸம்ஸம் தீ³பேதீதி ஆஹ ‘‘ஸேனாஸனப்பபே⁴தே³…பே… பரிதீ³பன’’ந்தி.

மாதிகாவண்ணனா நிட்டி²தா.

நித்³தே³ஸவண்ணனா

509. கம்மத்தே²ஹி தி³ட்டி²-ஸத்³தா³தீ³ஹி ஸாஸனம் வுத்தந்தி ‘‘தி³ட்ட²த்தா தி³ட்டீ²’’திஆதி³ வுத்தம். ஸபா⁴வட்டே²னாதி அவிபரீதட்டே²ன. ஸிக்கி²யமானோ காயாதீ³னி வினேதி, ந அஞ்ஞதா²தி ஆஹ ‘‘ஸிக்கி²தப்³ப³ட்டே²ன வினயோ’’தி, வினயோ வா ஸிக்கி²தப்³பா³னி ஸிக்கா²பதா³னி, க²ந்த⁴த்தயம் ஸிக்கி²தப்³ப³ந்தி வினயோ வியாதி வினயோதி த³ஸ்ஸேதி. ஸத்து² அனுஸாஸனதா³னபூ⁴தம் ஸிக்க²த்தயந்தி ஆஹ ‘‘அனுஸிட்டி²தா³னவஸேனா’’தி.

ஸம்மாதி³ட்டி²பச்சயத்தாதி ஸம்மாதி³ட்டி²யா பச்சயத்தா. திஸ்ஸோ ஹி ஸிக்கா² ஸிக்க²ந்தஸ்ஸ ஸம்மாதி³ட்டி² பரிபூரதீதி. ‘‘தஸ்மாதிஹ த்வம் பி⁴க்கு² ஆதி³மேவ விஸோதே⁴ஹி குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு, கோ சாதி³ குஸலானம் த⁴ம்மானம்? ஸீலஞ்ச ஸுவிஸுத்³த⁴ம் தி³ட்டி² ச உஜுகா’’தி (ஸம். நி. 5.369) வசனதோ ஸம்மாதி³ட்டி²புப்³ப³ங்க³மம் ஸிக்க²த்தயம். ஏதஸ்மிஞ்ச அத்த²த்³வயே ப²லகாரணோபசாரேஹி ஸிக்க²த்தயம் ‘‘தி³ட்டீ²’’தி வுத்தம், குஸலத⁴ம்மேஹி வா அத்தனோ ஏகதே³ஸபூ⁴தேஹீதி அதி⁴ப்பாயோ. ப⁴க³வதோ வினயனகிரியத்தா வினயோ ஸிக்க²த்தயம், தம் பன வினயனம் த⁴ம்மேனேவ அவிஸமஸபா⁴வேன, தே³ஸனாத⁴ம்மேன வா பவத்தம், ந த³ண்டா³தி³னாதி ‘‘த⁴ம்மவினயோ’’தி வுத்தம்.

அனவஜ்ஜத⁴ம்மத்த²ந்தி பரமானவஜ்ஜனிப்³பா³னத்த²ம், அகுப்பசேதோவிமுத்திஅத்த²ம் வா. த⁴ம்மேஸு அபி⁴ஞ்ஞேய்யாதீ³ஸு அபி⁴ஜானனாதி³காரணம் ஸிக்க²த்தயந்தி தம் ‘‘த⁴ம்மவினயோ’’தி வுத்தம். ‘‘இமிஸ்ஸா இமஸ்மி’’ந்தி புனப்புனம் வுச்சமானம் நியமகரணம் ஹோதி, ஏவ-ஸத்³த³லோபோ வா கதோதி அதி⁴ப்பாயேனாஹ ‘‘நியமோ கதோ’’தி.

510. பி⁴க்கு²கோதி அனஞ்ஞத்தே²ன க-காரேன பத³ம் வட்³டி⁴தந்தி ‘‘பி⁴க்க²னத⁴ம்மதாயா’’தி அத்த²மாஹ. பி⁴க்க²கோதி பன பாடே² பி⁴க்க²தீதி பி⁴க்க²கோதி அத்தோ². ஜல்லிகம் ரஜமிஸ்ஸம் மலம், அமிஸ்ஸம் மலமேவ. பி⁴ன்னபடத⁴ரோதி நிப்³ப³சனம் பி⁴ன்னபடத⁴ரே பி⁴க்கு²-ஸத்³த³ஸ்ஸ நிருள்ஹத்தா வுத்தம்.

யஸ்ஸ பா⁴வேதப்³போ³ பஹாதப்³போ³ ச ஓதி⁴ அவஸிட்டோ² அத்தி², ஸோ ஓதி⁴ஸோ, அரஹா பன தத³பா⁴வா ஓதி⁴ரஹிதோதி ‘‘அனோதி⁴ஸோ கிலேஸானம் பஹானா பி⁴க்கூ²’’தி வுத்தோ. ஓதி⁴-ஸத்³தோ³ வா ஏகதே³ஸே நிருள்ஹோதி ஸப்³ப³மக்³கா³ ஸப்³ப³கிலேஸா ச அரஹதா பா⁴விதா பஹீனா ச ‘‘ஓதீ⁴’’தி ந வுச்சந்தி. பஹானாதி இத³ஞ்ச நிப்³ப³சனம் பே⁴த³னபரியாயவஸேன வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

ஸேக்கோ²திஆதி³னா பி⁴க்கு²-ஸத்³தே³ன வுச்சமானம் அத்த²ம் கு³ணவஸேன த³ஸ்ஸேதி, ஹேட்டா² பன ‘‘ஸமஞ்ஞாய படிஞ்ஞாயா’’தி பஞ்ஞாயனவஸேன, ‘‘பி⁴க்க²தீ’’திஆதி³னா நிப்³ப³சனவஸேன த³ஸ்ஸிதோ.

ஸேக்கோ² பி⁴க்கூ²தி ஸத்த ஸேக்கா² கதி²தா, பி⁴ன்னத்தா பாபகானம்…பே… பி⁴க்கூ²தி கீ²ணாஸவோவ கதி²தோதி இத³ம் த்³வயம் ‘‘ஸேக்கோ²தி புது²ஜ்ஜனகல்யாணகேன ஸத்³தி⁴ம் ஸத்த அரியா, பி⁴ன்னத்தாதி இமினா பன சத்தாரோ ப²லட்டா²’’தி இமினா த்³வயேன ந ஸமேதி, ததி³த³ம் நிப்பரியாயத³ஸ்ஸனம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ‘‘ஸேஸட்டா²னேஸு புது²ஜ்ஜனகல்யாணகாத³யோ கதி²தா’’தி வுத்தம், நனு படிஞ்ஞாய பி⁴க்கு²ஸீலோபி வுத்தோதி? வுத்தோ, ந பன இதா⁴தி⁴ப்பேதோ ஸப்³ப³ப்பகாரஜ்ஜா²னனிப்³ப³த்தகஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா.

ப⁴க³வதோ வசனம் உபஸம்பதா³கம்மகரணஸ்ஸ காரணத்தா டா²னம், தத³னுரூபம் டா²னாரஹம், அனூனஞத்திஅனுஸ்ஸாவனம் உப்படிபாடியா ச அவுத்தந்தி அத்தோ².

511. நிப்பரியாயதோ ஸீலம் ஸமாதா³னவிரதிஅவீதிக்கமனவிரதிபா⁴வதோதி அதி⁴ப்பாயோ. அனபி⁴ஜ்ஜா²தீ³னி ஸந்தா⁴ய சேதஸிகஸீலஸ்ஸ பரியாயஸீலதா வுத்தா. நக³ரவட்³ட⁴கீ வத்து²விஜ்ஜாசரியோதி வத³ந்தி. சதுப்³பி³தோ⁴ ஆஹாரோ அஸிதாதீ³னி, ப⁴க்கி²தப்³ப³பு⁴ஞ்ஜிதப்³ப³லேஹிதப்³ப³சுபி³தப்³பா³னி வா.

பாதிமோக்க²ஸம்வரேன உபேதோ பிஹிதிந்த்³ரியோ ஹோதி திண்ணம் ஸுசரிதானம் இந்த்³ரியஸம்வராஹாரத்தா, பாதிமோக்க²ஸம்வரோ வா இந்த்³ரியஸம்வரஸ்ஸ உபனிஸ்ஸயோ ஹோதி. இதி பாதிமோக்க²ஸம்வரேன பிஹிதிந்த்³ரியோ ‘‘பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ’’தி வுத்தோ. இமினா அதி⁴ப்பாயேன ‘‘ஸம்வுதோ’’தி ஏதஸ்ஸ பிஹிதிந்த்³ரியோதி அத்த²மாஹ. பாதிமோக்கே²ன ச ஸம்வரேன சாதி இத³ம் பாதிமோக்க²தோ அஞ்ஞம் ஸீலம் காயிகஅவீதிக்கமாதி³க்³க³ஹணேன க³ஹிதந்தி இமினா அதி⁴ப்பாயேன வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். து³தியோ பனத்தோ² த்³வின்னம்பி ஏகத்த²தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தோ.

513. ஸப்³ப³ம்பி து³ஸ்ஸீல்யந்தி இமினா அபி⁴ஜ்ஜா²த³யோ ச க³ஹிதாதி ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘மனஸாபி ஆசரதி ஏவ, தஸ்மா தம் த³ஸ்ஸேது’’ந்தி. தத்தா²தி காயிகவீதிக்கமாதி³வஸேன வுத்தேஸு அனாசாரேஸு. க³ருப⁴ண்ட³விஸ்ஸஜ்ஜனமாபஜ்ஜதீதி து²ல்லச்சயம் ஆபஜ்ஜதீதி அத்தோ².

அரோபிமோதி ஸங்கி⁴கபூ⁴மியம் உட்டி²தோ வுத்தோ. பா²திகம்மந்தி க³ருப⁴ண்ட³ந்தரபூ⁴தம் கம்மம். த³ண்ட³கம்மந்தி யதா²வுத்தம் ஹத்த²கம்மமாஹ. ஸினாயந்தி ஏதேனாதி ஸினானம், சுண்ணாதி³.

ஸச்சாலீகேன பியவாதீ³ ‘‘சாடூ’’தி வுச்சதி, சாடும் அத்தானம் இச்ச²தீதி சாடுகாமோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ சாடுகம்யதா. முக்³க³ஸூபஸ்ஸ அப்பவிஸனட்டா²னம் நாம நத்தி² ஸப்³பா³ஹாரேஹி அவிருத்³த⁴த்தாதி அதி⁴ப்பாயோ. பரிப⁴டதி தா⁴ரேதி, போஸேதி வாதி பரிப⁴டோ, அத² வா பரிவாரபூ⁴தோ ப⁴டோ ஸேவகோ பரிப⁴டோ.

ப⁴ண்டா³கா³ரிககம்மம் கி³ஹீனம் கரியமானம் வுத்தம். பிண்ட³த்த²ம் படிபிண்ட³தா³னம், பிண்ட³ம் த³த்வா படிபிண்ட³க்³க³ஹணம் வா பிண்ட³படிபிண்ட³ம். ஸங்க⁴போ⁴க³சேதியபோ⁴கா³னம் அயோனிஸோ விசாரணம் ஸங்கு⁴ப்பாத³சேதியுப்பாத³பட்ட²பனம், அத்தனோ ஸந்தகே விய படிபஜ்ஜனந்தி கேசி.

514. கா³வோ சரந்தி ஏத்தா²தி கோ³சரோ, கோ³சரோ வியாதி கோ³சரோ, அபி⁴ண்ஹம் சரிதப்³ப³ட்டா²னம். கா³வோ வா சக்கா²தீ³னி இந்த்³ரியானி, தேஹி சரிதப்³ப³ட்டா²னம் கோ³சரோ. அயுத்தோ கோ³சரோ அகோ³சரோதி தத³ஞ்ஞோ யுத்தோ ‘‘கோ³சரோ’’தி வுத்தோ.

வா-ஸத்³தோ³ விது⁴னனத்தோ²பி ஹோதீதி கத்வா ஆஹ ‘‘வினித்³து⁴தகிப்³பி³ஸானி வா’’தி.

515. அவரா பச்சி²மா மத்தா ஏதேஸந்தி ஓரமத்தகானி. ஸம்யமகரணீயானீதி காயவாசாஸம்யமமத்தேன கத்தப்³ப³படிகம்மானி, விக்கி²பிதப்³பா³னி வா. ‘‘புன ந ஏவம் கரோமீ’’தி சித்தேன ஸம்வரமத்தேன, இந்த்³ரியஸம்வரேனேவ வா கரணீயானி ஸம்வரகரணீயானி. தி³விவிஹாரஜனபத³வாஸீ தி³விவிஹாரவாஸீ. மனஸ்ஸ அதி⁴ட்டா²னமேவ அதி⁴ட்டா²னாவிகம்மம். தே³ஸனா இத⁴ ‘‘வுட்டா²னாவிகம்ம’’ந்தி அதி⁴ப்பேதா. தத்த² ‘‘சித்துப்பாத³கரணீயானி மனஸிகாரபடிப³த்³தா⁴னீ’’தி வசனதோ பாதிமோக்க²ஸம்வரவிஸுத்³த⁴த்த²ம் அனதிக்கமனீயானி அனாபத்திக³மனீயானி வஜ்ஜானி வுத்தானீதி ஆசரியஸ்ஸ அதி⁴ப்பாயோ. சதுப்³பி³த⁴ஸ்ஸாதி அத்தானுவாத³பரானுவாத³த³ண்ட³து³க்³க³திப⁴யஸ்ஸ.

516. ‘‘இத⁴ பி⁴க்கூ²’’தி பி⁴க்கு² ஏவ அதி⁴ப்பேதோதி ஸந்தா⁴ய ‘‘ஸேஸஸிக்கா² பன அத்து²த்³தா⁴ரவஸேன ஸிக்கா²-ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²த³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தா’’தி ஆஹ. பி⁴க்கு²க்³க³ஹணம் பன அக்³க³பரிஸாமுகே²ன ஸப்³ப³ஜ்ஜா²னனிப்³ப³த்தகானம் சதுன்னம்பி பரிஸானம் த³ஸ்ஸனத்த²ம் கதம். கு³ணதோ வா பி⁴க்கு² அதி⁴ப்பேதோதி ஸப்³பா³பி ஸிக்கா² இதா⁴தி⁴ப்பேதாதி த³ட்ட²ப்³பா³. ஸப்³பே³ன ஸிக்கா²ஸமாதா³னேனாதி ஏத்த² யேன ஸமாதா³னேன ஸப்³பா³பி ஸிக்கா² ஸமாதி³ன்னா ஹோந்தி, தம் ஏகம்பி ஸப்³ப³ஸமாதா³னகிச்சகரத்தா ஸப்³ப³ஸமாதா³னம் நாம ஹோதி, அனேகேஸு பன வத்தப்³ப³மேவ நத்தி². ஸப்³பே³ன ஸிக்கி²தப்³பா³காரேனாதி அவீதிக்கமதே³ஸனாவுட்டா²னவத்தசரணாதி³ஆகாரேன. வீதிக்கமனவஸேன ஸேஸஸ்ஸபி நிஸ்ஸேஸதாகரணம் ஸந்தா⁴ய ‘‘பி⁴ன்னஸ்ஸபீ’’திஆதி³மாஹ.

519. ஆவரணீயேஹி சித்தபரிஸோத⁴னபா⁴வனா ஜாக³ரியானுயோகோ³தி கத்வா ஆஹ ‘‘பா⁴வன’’ந்தி. ஸுப்பபரிக்³கா³ஹகந்தி ‘‘ஸுப்பபரிக்³கா³ஹகம் நாம இத³ம் இதோ புப்³பே³ இதோ பரஞ்ச நத்தி², அயமேதஸ்ஸ பச்சயோ’’திஆதி³னா பரிக்³கா³ஹகம்.

520-521. யுத்தோதி ஆரம்ப⁴மானோ. ஸாதச்சம் நேபக்கஞ்ச பவத்தயமானோ ஜாக³ரியானுயோக³ம் அனுயுத்தோ ஹோதீதி ஸம்ப³ந்த⁴ம் த³ஸ்ஸேதி.

522. லோகியாயபி…பே… ஆஹாதி இத³ம் விபஸ்ஸனாபா⁴வனாய ஸதிபட்டா²னாத³யோ ஏகஸ்மிம் ஆரம்மணே ஸஹ நப்பவத்தந்தி, பவத்தமானானிபி இந்த்³ரியப³லானி போ³ஜ்ஜ²ங்கே³ஸ்வேவ அந்தோக³தா⁴னி ஹோந்தி. பீதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³க்³க³ஹணேன ஹி தது³பனிஸ்ஸயபூ⁴தம் ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் ஸத்³தா⁴ப³லஞ்ச க³ஹிதமேவ ஹோதி ‘‘ஸத்³தூ⁴பனிஸம் பாமோஜ்ஜ’’ந்தி (ஸம். நி. 2.23) வுத்தத்தா. மக்³க³ங்கா³னி பஞ்சேவ விபஸ்ஸனாக்க²ணே பவத்தந்தீதி இமமத்த²ம் ஸந்தா⁴ய வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

523. ஸமந்ததோ, ஸம்மா, ஸமம் வா ஸாத்த²காதி³பஜானனம் ஸம்பஜானம், ததே³வ ஸம்பஜஞ்ஞம். தேனாதி ஸதிஸம்பயுத்தத்தா ஏவ உத்³தே³ஸே அவுத்தாபி ஸதி நித்³தே³ஸே ‘‘ஸதோ’’தி இமினா வுத்தாதி அதி⁴ப்பாயோ.

ஸாத்த²கானம் அபி⁴க்கமாதீ³னம் ஸம்பஜானனம் ஸாத்த²கஸம்பஜஞ்ஞம். ஏவம் ஸப்பாயஸம்பஜஞ்ஞம். அபி⁴க்கமாதீ³ஸு பன பி⁴க்கா²சாரகோ³சரே அஞ்ஞத்தா²பி ச பவத்தேஸு அவிஜஹிதே கம்மட்டா²னஸங்கா²தே கோ³சரே ஸம்பஜஞ்ஞம் கோ³சரஸம்பஜஞ்ஞம். அபி⁴க்கமாதீ³ஸு அஸம்முய்ஹனமேவ ஸம்பஜஞ்ஞம் அஸம்மோஹஸம்பஜஞ்ஞம்.

த்³வே கதா²தி வசனகரணாகரணகதா² ந கதி²தபுப்³பா³. வசனம் கரோமி ஏவ, தஸ்மா ஸுப்³ப³சத்தா படிவசனம் தே³மீதி அத்தோ².

கம்மட்டா²னஸீஸேனேவாதி கம்மட்டா²னக்³கே³னேவ, கம்மட்டா²னம் பதா⁴னம் கத்வா ஏவாதி அத்தோ². தேன ‘‘பத்தம்பி அசேதன’’ந்திஆதி³னா வக்க²மானம் கம்மட்டா²னம், யதா²பரிஹரியமானம் வா அவிஜஹித்வாதி த³ஸ்ஸேதி. ‘‘தஸ்மா’’தி ஏதஸ்ஸ ‘‘த⁴ம்மகதா² கதே²தப்³பா³யேவாதி வத³ந்தீ’’தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. ப⁴யேதி பரசக்காதி³ப⁴யே.

அவஸேஸட்டா²னேதி யாகு³அக்³க³ஹிதட்டா²னே. டா²னசங்கமனமேவாதி அதி⁴ட்டா²தப்³பி³ரியாபத²வஸேன வுத்தம், ந போ⁴ஜனாதி³காலே அவஸ்ஸம் கத்தப்³ப³னிஸஜ்ஜாயபி படிக்கே²பவஸேன.

தே²ரோ தா³ருசீரியோ –

‘‘தஸ்மாதிஹ தே, பா³ஹிய, ஏவம் ஸிக்கி²தப்³ப³ம். தி³ட்டே² தி³ட்ட²மத்தம் ப⁴விஸ்ஸதி, ஸுதே முதே விஞ்ஞாதே. யதோ கோ² தே, பா³ஹிய, தி³ட்டே² தி³ட்ட²மத்தம் ப⁴விஸ்ஸதி, ஸுதே முதே விஞ்ஞாதே விஞ்ஞாதமத்தம் ப⁴விஸ்ஸதி, ததோ த்வம், பா³ஹிய, ந தேன, யதோ த்வம், பா³ஹிய, ந தேன. ததோ த்வம், பா³ஹிய, ந தத்த², யதோ த்வம், பா³ஹிய, ந தத்த². ததோ த்வம், பா³ஹிய, நேவித⁴ ந ஹுரம் ந உப⁴யமந்தரேன. ஏஸேவந்தோ து³க்க²ஸ்ஸா’’தி (உதா³. 10) –

ஏத்தகேன அரஹத்தம் ஸச்சா²காஸி.

கா²ணுஆதி³பரிஹரணத்த²ம், பதிட்டி²தபாத³பரிஹரணத்த²ம் வா பஸ்ஸேன ஹரணம் வீதிஹரணந்தி வத³ந்தி. யாவ பதிட்டி²தபாதோ³, தாவ ஆஹரணம் அதிஹரணம், ததோ பரம் ஹரணம் வீதிஹரணந்தி அயம் வா ஏதேஸம் விஸேஸோ. அவீசிந்தி நிரந்தரம்.

பட²மஜவனேபி…பே… ந ஹோதீதி இத³ம் பஞ்சவிஞ்ஞாணவீதி²யம் இத்தி²புரிஸோதி ரஜ்ஜனாதீ³னம் அபா⁴வம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். தத்த² ஹி ஆவஜ்ஜனவோட்ட²ப்³ப³னானம் அயோனிஸோ ஆவஜ்ஜனவோட்ட²ப்³ப³னவஸேன இட்டே² இத்தி²ரூபாதி³ம்ஹி லோபோ⁴, அனிட்டே² ச படிகோ⁴ உப்பஜ்ஜதி. மனோத்³வாரே பன இத்தி²புரிஸோதி ரஜ்ஜனாதி³ ஹோதி, தஸ்ஸ பஞ்சத்³வாரஜவனம் மூலம், யதா²வுத்தம் வா ஸப்³ப³ம் ப⁴வங்கா³தி³. ஏவம் மனோத்³வாரஜவனஸ்ஸ மூலவஸேன மூலபரிஞ்ஞா வுத்தா. ஆக³ந்துகதாவகாலிகதா பன பஞ்சத்³வாரஜவனஸ்ஸேவ அபுப்³ப³தித்தரதாவஸேன. மணிஸப்போ ஸீஹளதீ³பே விஜ்ஜமானா ஏகா ஸப்பஜாதீதி வத³ந்தி. சலனந்தி கம்பனம்.

அதிஹரதீதி யாவ முகா² ஆஹரதி. வீதிஹரதீதி ததோ யாவ குச்சி², தாவ ஹரதி, குச்சி²க³தம் வா பஸ்ஸதோ ஹரதி. அல்லத்தஞ்ச அனுபாலேதீதி வாயுஆதீ³ஹி அதிவிஸோஸனம் யதா² ந ஹோதி, ததா² பாலேதி. ஆபு⁴ஜதீதி பரியேஸனஜ்ஜோ²ஹரணஜிண்ணாஜிண்ணதாதி³ம் ஆவஜ்ஜேதி, விஜானாதீதி அத்தோ². தம்தம்விஜானனனிப்பா²த³கோயேவ ஹி பயோகோ³ ‘‘ஸம்மாபயோகோ³’’தி வுத்தோதி. அத² வா ‘‘ஸம்மாபடிபத்திமாக³ம்ம அப்³ப⁴ந்தரே அத்தா நாம கோசி பு⁴ஜனகோ நத்தீ²’’திஆதி³னா விஜானனம் ஆபு⁴ஜனம்.

அட்டா²னேதி மனுஸ்ஸாமனுஸ்ஸபரிக்³க³ஹிதே அயுத்தே டா²னே கே²த்ததே³வாயதனாதி³கே. தும்ப³தோ வேளுனாளிஆதி³உத³கபா⁴ஜனதோ. தந்தி ச²ட்³டி³தம் உத³கம்.

க³தேதி க³மனேதி புப்³பே³ அபி⁴க்கமபடிக்கமக்³க³ஹணேன க³மனேபி புரதோ பச்ச²தோ ச காயஸ்ஸ அதிஹரணம் வுத்தந்தி இத⁴ க³மனமேவ க³ஹிதந்தி வேதி³தப்³ப³ம், வக்க²மானோ வா ஏதேஸம் விஸேஸோ.

ஏத்தகேனாதி கம்மட்டா²னம் அவிஸ்ஸஜ்ஜேத்வா சதுன்னம் இரியாபதா²னம் பவத்தனவசனமத்தேன கோ³சரஸம்பஜஞ்ஞம் ந பாகடம் ஹோதீதி அத்தோ². ஏவம் பன ஸுத்தே கம்மட்டா²னம் அவிபூ⁴தம் ஹோதீதி சங்கமனட்டா²னனிஸஜ்ஜாஸு ஏவ பவத்தே பரிக்³க³ண்ஹந்தஸ்ஸ ஸுத்தே பவத்தா அபாகடா ஹோந்தீதி அத்தோ².

காயாதி³கிரியாமயத்தா ஆவஜ்ஜனகிரியாஸமுட்டி²தத்தா ச ஜவனம், ஸப்³ப³ம்பி வா ச²த்³வாரப்பவத்தம் கிரியாமயபவத்தம் நாம, து³தியஜ்ஜா²னம் வசீஸங்கா²ரவிரஹா ‘‘துண்ஹீபா⁴வோ’’தி வுச்சதி.

526. உபாஸனட்டா²னந்தி இஸ்ஸாஸானம் விய உபாஸனஸ்ஸ ஸிக்கா²யோக³கரணஸ்ஸ கம்மட்டா²னஉபாஸனஸ்ஸ டா²னந்தி அத்தோ². தமேவ ஹி அத்த²ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யோக³பத²’’ந்தி ஆஹாதி. ஸீஸம் தோ⁴வதீதி இச்சா²தா³ஸப்³யா பு⁴ஜிஸ்ஸதம் ஞாபயதி, மிச்சா²படிபன்னேஹி வா பக்கி²த்தம் அயஸரஜம் தோ⁴வதி.

529. வினயபரியாயேன அதி³ன்னாதா³னபாராஜிகே ஆக³தம். ஸுத்தந்தபரியாயேன ஆரஞ்ஞகஸிக்கா²பதே³ ‘‘பஞ்சத⁴னுஸதிகம் பச்சி²ம’’ந்தி ஆக³தம் ஆரஞ்ஞிகம் பி⁴க்கு²ம் ஸந்தா⁴ய. ந ஹி ஸோ வினயபரியாயிகே அரஞ்ஞே வஸனதோ ‘‘ஆரஞ்ஞகோ பந்தஸேனாஸனோ’’தி ஸுத்தே வுத்தோதி.

530. ‘‘நிதும்ப³’’ந்திபி ‘‘நதீ³குஞ்ஜ’’ந்திபி யம் வத³ந்தி, தம் கந்த³ரந்தி அபப்³ப³தபதே³ஸேபி விது³க்³க³னதீ³னிவத்தனபதே³ஸம் கந்த³ரந்தி த³ஸ்ஸேதி.

531. பா⁴ஜேத்வா த³ஸ்ஸிதந்தி ஏதேன பா⁴ஜேதப்³ப³தம் அந்தே நித்³தே³ஸஸ்ஸ காரணம் த³ஸ்ஸேதி.

533. ரஹஸ்ஸ கிரியா ரஹஸ்ஸம், தம் அரஹதி தஸ்ஸ யோக்³க³ந்தி ராஹஸ்ஸேய்யகம். விசித்தா ஹி தத்³தி⁴தாதி. ரஹஸி வா ஸாது⁴ ரஹஸ்ஸம், தஸ்ஸ யோக்³க³ம் ராஹஸ்ஸேய்யகம்.

536. பணிஹிதோதி ஸுட்டு² ட²பிதோ.

537. பரிக்³க³ஹிதனிய்யானந்தி பரிக்³க³ஹிதனிய்யானஸபா⁴வம், காயாதீ³ஸு ஸுட்டு² பவத்தியா நிய்யானஸபா⁴வயுத்தந்தி அத்தோ². காயாதி³பரிக்³க³ஹணம் ஞாணம் வா பரிக்³க³ஹோ, தம்-ஸம்பயுத்ததாய பரிக்³க³ஹிதம் நிய்யானபூ⁴தம் உபட்டா²னம் கத்வாதி அத்தோ².

542-543. விகாரப்பத்தியாதி சித்தஸ்ஸ விகாராபத்திபா⁴வேனாதி அத்தோ². ஸப்³ப³ஸங்கா³ஹிகவஸேனாதி ஸத்தஸங்கா²ரக³தஸப்³ப³கோத⁴ஸங்கா³ஹிகவஸேன. ஸப்³ப³ஸங்க³ஹணஞ்ச ஸமுச்சே²த³ப்பஹானஸ்ஸபி அதி⁴ப்பேதத்தா கதந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

546. இத³ம் ஸந்தா⁴யாதி ‘‘த்³வே த⁴ம்மா’’தி ஸந்தா⁴ய. ஏகவசனேன ‘‘தி²னமித்³த⁴’’ந்தி உத்³தி³ஸித்வாபி நித்³தே³ஸே ‘‘ஸந்தா’’தி வசனபே⁴தோ³, ப³ஹுவசனம் கதந்தி அத்தோ². நிரோத⁴ஸந்ததாயாதி வசனம் அங்க³ஸந்ததாய, ஸபா⁴வஸந்ததாய வா ஸந்ததானிவாரணத்த²ம்.

550. தி²னமித்³த⁴விகாரவிரஹா தப்படிபக்க²ஸஞ்ஞா ஆலோகஸஞ்ஞா நாம ஹோதி. தேனேவ வுத்தம் ‘‘அயம் ஸஞ்ஞா ஆலோகா ஹோதீ’’தி.

553. ‘‘வந்தத்தா முத்தத்தா’’திஆதீ³னி, ‘‘ஆலோகா ஹோதீ’’திஆதீ³னி ச ‘‘சத்தத்தாதிஆதீ³னீ’’தி வுத்தானி. ஆதி³-ஸத்³தே³ன வா த்³வின்னம்பி நித்³தே³ஸபதா³னி ஸங்க³ஹேத்வா தத்த² யானி யேஸம் வேவசனானி, தானேவ ஸந்தா⁴ய ‘‘அஞ்ஞமஞ்ஞவேவசனானீ’’தி வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். படிமுஞ்சதோதி ஏதேன ஸாரம்ப⁴ம் அபி⁴ப⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. நிராவரணா ஹுத்வா ஆபு⁴ஜதி ஸம்பஜானாதீதி நிராவரணாபோ⁴கா³, தம்ஸபா⁴வத்தா விவடா.

556. ‘‘விகாலோ நு கோ², ந நு கோ²’’தி அனிச்ச²யதாய கதவத்து²ஜ்ஜா²சாரமூலகோ விப்படிஸாரோ வத்து²ஜ்ஜா²சாரோ காரணவோஹாரேன வுத்தோதி த³ட்ட²ப்³போ³.

562. கிலிஸ்ஸந்தீதி கிலேஸேந்தீதி அத்த²ம் வத³ந்தி, ஸத³ரத²பா⁴வேன ஸயமேவ வா கிலிஸ்ஸந்தி. ந ஹி தே உப்பஜ்ஜமானா கிலேஸரஹிதா உப்பஜ்ஜந்தீதி.

564. இதே⁴வ ச விப⁴ங்கே³ ‘‘உபேதோ ஹோதீ’’திஆதி³ தத்த² தத்த² வுத்தமேவ.

588. நித்³தே³ஸவஸேனாதி ‘‘தத்த² கதமா உபேக்கா²? யா உபேக்கா²’’திஆதி³னித்³தே³ஸவஸேன. ‘‘இமாய உபேக்கா²ய உபேதோ ஹோதீ’’திஆதி³ படினித்³தே³ஸவஸேனாதி வத³ந்தி. ‘‘தத்த² கதமா…பே… இமாய உபேக்கா²ய உபேதோ ஹோதீ’’தி ஏதேன புக்³க³லோ நித்³தி³ட்டோ² ஹோதி, ‘‘ஸமுபேதோ’’திஆதி³னா படினித்³தி³ட்டோ². யாவ வா ‘‘ஸமன்னாக³தோ’’தி பத³ம், தாவ நித்³தி³ட்டோ², ‘‘தேன வுச்சதி உபேக்க²கோ’’தி இமினா படினித்³தி³ட்டோ²தி தேஸம் வஸேன நித்³தே³ஸபடினித்³தே³ஸா யோஜேதப்³பா³. பகாரேனாதி உபேக்கா²ய ‘‘உபேக்க²னா’’திஆதி³த⁴ம்மப்பகாரேன ‘‘உபேதோ ஸமுபேதோ’’திஆதி³புக்³க³லப்பகாரேன ச உபேக்க²கஸத்³த³ஸ்ஸ அத்த²ம் ட²பேந்தோ பட்ட²பேந்தி. ‘‘உபேக்கா²’’தி ஏதஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ ‘‘உபேக்க²னா’’தி காரணம். உபேக்க²னாவஸேன ஹி உபேக்கா²தி. ததா² ‘‘உபேதோ ஸமுபேதோ’’தி ஏதேஸம் ‘‘உபாக³தோ ஸமுபாக³தோ’’தி காரணந்தி ஏவம் த⁴ம்மபுக்³க³லவஸேன தஸ்ஸ தஸ்ஸத்த²ஸ்ஸ காரணம் த³ஸ்ஸேந்தா விவரந்தி, ‘‘உபேக்க²கோ’’தி இமஸ்ஸேவ வா அத்த²ஸ்ஸ ‘‘இமாய உபேக்கா²ய உபேதோ ஹோதீ’’திஆதி³னா காரணம் த³ஸ்ஸேந்தா. ‘‘உபேக்க²னா அஜ்ஜு²பேக்க²னா ஸமுபேதோ’’திஆதி³னா ப்³யஞ்ஜனானம் விபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேந்தா விப⁴ஜந்தி. உபேக்க²க-ஸத்³த³ந்தோக³தா⁴ய வா உபேக்கா²ய தஸ்ஸேவ ச உபேக்க²க-ஸத்³த³ஸ்ஸ விஸும் அத்த²வசனம் ‘‘யா உபேக்கா² உபேக்க²னா’’திஆதி³னா, ‘‘இமாய உபேக்கா²ய உபேதோ ஹோதீ’’திஆதி³னா ச ப்³யஞ்ஜனவிபா⁴கோ³. ஸப்³ப³தா² அஞ்ஞாததா நிகுஜ்ஜி²தபா⁴வோ, கேனசி பகாரேன விஞ்ஞாதேபி நிரவஸேஸபரிச்சி²ந்த³னாபா⁴வோ க³ம்பீ⁴ரபா⁴வோ.

602. உபரிபூ⁴மிப்பத்தியாதி இத³ம் ‘‘ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா’’தி ஏத்தே²வ யோஜேதப்³ப³ம். விஞ்ஞாணஞ்சாயதனாதீ³னிபி வா ஆகாஸானஞ்சாயதனாதீ³னம் உபரிபூ⁴மியோதி ஸப்³ப³த்தா²பி ந ந யுஜ்ஜதி.

610. விஞ்ஞாணஞ்சாயதனனித்³தே³ஸே ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாணந்தி தம்யேவ ஆகாஸம் விஞ்ஞாணேன பு²டம் மனஸி கரோதி அனந்தம் ப²ரதி, தேன வுச்சதி அனந்தம் விஞ்ஞாண’’ந்தி ஏத்த² விஞ்ஞாணேனாதி ஏதம் உபயோக³த்தே² கரணவசனம், தம்யேவ ஆகாஸம் பு²டம் விஞ்ஞாணம் மனஸி கரோதீதி கிர அட்ட²கதா²யம் வுத்தம். அயம் வா ஏதஸ்ஸ அத்தோ² – தம்யேவ ஆகாஸம் பு²டம் விஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனவிஞ்ஞாணேன மனஸி கரோதீதி. அயம் பனத்தோ² யுத்தோ – தம்யேவ ஆகாஸம் விஞ்ஞாணேன பு²டம் தேன க³ஹிதாகாரம் மனஸி கரோதி, ஏவம் தம் விஞ்ஞாணம் அனந்தம் ப²ரதீதி. யஞ்ஹி ஆகாஸம் பட²மாருப்பஸமங்கீ³ விஞ்ஞாணேன அனந்தம் ப²ரதி, தம் ப²ரணாகாரஸஹிதமேவ விஞ்ஞாணம் மனஸிகரோந்தோ து³தியாருப்பஸமங்கீ³ அனந்தம் ப²ரதீதி வுச்சதீதி.

615. தம்யேவ விஞ்ஞாணம் அபா⁴வேதீதி யம் புப்³பே³ ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாண’’ந்தி மனஸி கதம், தம்யேவாதி அத்தோ². தஸ்ஸேவ ஹி ஆரம்மணபூ⁴தம் பட²மேன விய ரூபனிமித்தம் ததியேனாருப்பேன அபா⁴வேதீதி.

நித்³தே³ஸவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸுத்தந்தபா⁴ஜனீயவண்ணனா நிட்டி²தா.