.நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ.

அங்கு³த்தரனிகாயே

நவகனிபாத-டீகா

1. பட²மபண்ணாஸகம்

1. ஸம்போ³தி⁴வக்³கோ³

1-2. ஸம்போ³தி⁴ஸுத்தாதி³வண்ணனா

1-2. நவகனிபாதஸ்ஸ பட²மது³தியேஸு நத்தி² வத்தப்³ப³ம்.

3. மேகி⁴யஸுத்தவண்ணனா

3. ததியே (உதா³. அட்ட². 31) மேகி⁴யோதி தஸ்ஸ தே²ரஸ்ஸ நாமம். உபட்டா²கோ ஹோதீதி பரிசாரகோ ஹோதி. ப⁴க³வதோ ஹி பட²மபோ³தி⁴யம் உபட்டா²கா அனிப³த்³தா⁴ அஹேஸும். ஏகதா³ நாக³ஸமலோ, ஏகதா³ நாகி³தோ, ஏகதா³ உபவாணோ, ஏகதா³ ஸுனக்க²த்தோ, ஏகதா³ சுந்தோ³ ஸமணுத்³தே³ஸோ, ஏகதா³ ஸாக³தோ, ஏகதா³ மேகி⁴யோ, ததா³பி மேகி⁴யத்தே²ரோவ உபட்டா²கோ ஹோதி. தேனாஹ ‘‘தேன கோ² பன ஸமயேன ஆயஸ்மா மேகி⁴யோ ப⁴க³வதோ உபட்டா²கோ ஹோதீ’’தி.

கிமிகாளாயாதி காளகிமீனம் ப³ஹுலதாய ‘‘கிமிகாளா’’தி லத்³த⁴னாமாய நதி³யா. ஜங்கா⁴விஹாரந்தி சிரனிஸஜ்ஜாய ஜங்கா⁴ஸு உப்பன்னகிலமத²வினோத³னத்த²ம் விசரணம். பாஸாதி³கந்தி அவிரளருக்க²தாய ஸினித்³த⁴பத்ததாய ச பஸ்ஸந்தானம் பஸாத³ம் ஆவஹதீதி பாஸாதி³கம். ஸந்த³ச்சா²யதாய மனுஞ்ஞபூ⁴மிபா⁴க³தாய ச அந்தோ பவிட்டா²னம் பீதிஸோமனஸ்ஸஜனனட்டே²ன சித்தம் ரமேதீதி ரமணீயம். அலந்தி பரியத்தம், யுத்தந்திபி அத்தோ². பதா⁴னத்தி²கஸ்ஸாதி பதா⁴னேன பா⁴வனானுயோகே³ன அத்தி²கஸ்ஸ. யஸ்மா ஸோ பதா⁴னகம்மே யுத்தோ பதா⁴னகம்மிகோ நாம ஹோதி, தஸ்மா வுத்தம் ‘‘பதா⁴னகம்மிகஸ்ஸா’’தி. ஆக³ச்சே²ய்யாஹந்தி ஆக³ச்சே²ய்யம் அஹம். தே²ரேன கிர புப்³பே³ தம் டா²னம் அனுப்படிபாடியா பஞ்ச ஜாதிஸதானி ரஞ்ஞா ஏவ ஸதா அனுபூ⁴தபுப்³ப³ம் உய்யானம் அஹோஸி, தேனஸ்ஸ தி³ட்ட²மத்தேயேவ தத்த² விஹரிதும் சித்தம் நமி.

யாவ அஞ்ஞோபி கோசி பி⁴க்கு² ஆக³ச்ச²தீதி அஞ்ஞோ கோசிபி பி⁴க்கு² மம ஸந்திகம் யாவ ஆக³ச்ச²தி, தாவ ஆக³மேஹீதி அத்தோ². ‘‘கோசி பி⁴க்கு² தி³ஸ்ஸதீ’’திபி பாடோ², ‘‘ஆக³ச்ச²தூ’’திபி பட²ந்தி, ததா² ‘‘தி³ஸ்ஸதூ’’திபி. நத்தி² கிஞ்சி உத்தரி கரணீயந்தி சதூஸு ஸச்சேஸு சதூஹி மக்³கே³ஹி பரிஞ்ஞாதீ³னம் ஸோளஸன்னம் கிச்சானம் கதத்தா அபி⁴ஸம்போ³தி⁴யா வா அதி⁴க³தத்தா ததோ அஞ்ஞம் உத்தரி கரணீயம் நாம நத்தி². சதூஸு ஸச்சேஸு சதுன்னம் கிச்சானம் கதத்தாதி இத³ம் பன மக்³க³வஸேன லப்³ப⁴பா⁴னம் பே⁴த³ம் அனுபேக்கி²த்வா வுத்தம். அத்தி² கதஸ்ஸ படிசயோதி மய்ஹம் ஸந்தானே நிப்பா²தி³தஸ்ஸ ஸீலாதி³த⁴ம்மஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ அனதி⁴க³தத்தா தத³த்த²ம் புன வட்³ட⁴னஸங்கா²தோ படிசயோ அத்தி², இச்சி²தப்³போ³தி அத்தோ².

திவித⁴னாடகபரிவாரோதி மஹந்தித்தி²யோ மஜ்ஜி²மித்தி²யோ அதிதருணித்தி²யோதி ஏவம் வதூ⁴குமாரிககஞ்ஞாவத்தா²ஹி திவிதா⁴ஹி நாடகித்தீ²ஹி பரிவுதோ. அகுஸலவிதக்கேஹீதி யதா²வுத்தேஹி காமவிதக்காதீ³ஹி. அபரே பன ‘‘தஸ்மிம் வனஸண்டே³ புப்ப²ப²லபல்லவாதீ³ஸு லோப⁴வஸேன காமவிதக்கோ, க²ரஸ்ஸரானம் பக்கி²ஆதீ³னம் ஸத்³த³ஸ்ஸவனேன ப்³யாபாத³விதக்கோ, லேட்³டு³ஆதீ³ஹி தேஸம் விஹேட²னாதி⁴ப்பாயேன விஹிம்ஸாவிதக்கோ. ‘இதே⁴வாஹம் வஸேய்ய’ந்தி தத்த² ஸாபேக்க²தாவஸேன வா காமவிதக்கோ, வனசரகே தத்த² தத்த² தி³ஸ்வா தேஸு சித்தது³ப்³ப⁴னேன ப்³யாபாத³விதக்கோ, தேஸம் விஹேட²னாதி⁴ப்பாயேன விஹிம்ஸாவிதக்கோ தஸ்ஸ உப்பஜ்ஜதீ’’தி வத³ந்தி. யதா² ததா² வா தஸ்ஸ மிச்சா²விதக்கப்பவத்தியேவ அச்ச²ரியகாரணம். அச்ச²ரியம் வத, போ⁴தி க³ரஹணச்ச²ரியம் நாம கிரேதம். யதா² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ப⁴க³வதோ வலியக³த்தம் தி³ஸ்வா அவோச ‘‘அச்ச²ரியம், ப⁴ந்தே, அப்³பு⁴தம், ப⁴ந்தே’’தி (ஸம். நி. 5.511). ஸம்பரிவாரிதாதி வோகிண்ணா. அத்தனி க³ரும்ஹி ச ஏகத்தேபி ப³ஹுவசனம் தி³ஸ்ஸதி. ‘‘அன்வாஸத்தோ’’திபி பாடோ². கஸ்மா பனஸ்ஸ ப⁴க³வா தத்த² க³மனம் அனுஜானி? ‘‘அனனுஞ்ஞாதோபி சாயம் மம் ஓஹாய க³ச்சி²ஸ்ஸதேவ, பரிசாரகாமதாய மஞ்ஞே ப⁴க³வா க³ந்தும் ந தே³தீதி சஸ்ஸ ஸியா அஞ்ஞத²த்தம், தத³ஸ்ஸ தீ³க⁴ரத்தம் அஹிதாய து³க்கா²ய ஸம்வத்தேய்யா’’தி அனுஜானி.

ஏவம் தஸ்மிம் அத்தனோ பவத்திம் ஆரோசேத்வா நிஸின்னே அத²ஸ்ஸ ப⁴க³வா ஸப்பாயத⁴ம்மம் தே³ஸேந்தோ ‘‘அபரிபக்காய, மேகி⁴ய, சேதோவிமுத்தியா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ‘‘அபரிபக்காயா’’தி பரிபாகம் அப்பத்தாய. சேதோவிமுத்தியாதி கிலேஸேஹி சேதஸோ விமுத்தியா. புப்³ப³பா⁴கே³ ஹி தத³ங்க³வஸேன சேவ விக்க²ம்ப⁴னவஸேன ச சேதஸோ விமுத்தி ஹோதி, அபரபா⁴கே³ ஸமுச்சே²த³வஸேன சேவ படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴வஸேன ச. ஸாயம் விமுத்தி ஹேட்டா² வித்தா²ரதோ கதி²தாவ, தஸ்மா தத்த² வுத்தனயேன வேதி³தப்³பா³. தத்த² விமுத்திபரிபாசனீயேஹி த⁴ம்மேஹி ஆஸயே பரிபாசிதே ஸோதி⁴தே விபஸ்ஸனாய மக்³க³க³ப்³ப⁴ம் க³ண்ஹந்தியா பரிபாகம் க³ச்ச²ந்தியா சேதோவிமுத்தி பரிபக்கா நாம ஹோதி, தத³பா⁴வே அபரிபக்கா.

கதமே பன விமுத்திபரிபாசனீயா த⁴ம்மா? ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியாதீ³னம் விஸுத்³தி⁴கரணவஸேன பன்னரஸ த⁴ம்மா வேதி³தப்³பா³. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘அஸ்ஸத்³தே⁴ புக்³க³லே பரிவஜ்ஜயதோ, ஸத்³தே⁴ புக்³க³லே ஸேவதோ ப⁴ஜதோ பயிருபாஸதோ, பஸாத³னீயே ஸுத்தந்தே பச்சவேக்க²தோ இமேஹி தீஹாகாரேஹி ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் விஸுஜ்ஜ²தி.

‘‘குஸீதே புக்³க³லே பரிவஜ்ஜயதோ, ஆரத்³த⁴வீரியே புக்³க³லே ஸேவதோ ப⁴ஜதோ பயிருபாஸதோ, ஸம்மப்பதா⁴னே பச்சவேக்க²தோ இமேஹி தீஹாகாரேஹி வீரியிந்த்³ரியம் விஸுஜ்ஜ²தி.

‘‘முட்ட²ஸ்ஸதீ புக்³க³லே பரிவஜ்ஜயதோ, உபட்டி²தஸ்ஸதீ புக்³க³லே ஸேவதோ ப⁴ஜதோ பயிருபாஸதோ, ஸதிபட்டா²னே பச்சவேக்க²தோ இமேஹி தீஹாகாரேஹி ஸதிந்த்³ரியம் விஸுஜ்ஜ²தி.

‘‘அஸமாஹிதே புக்³க³லே பரிவஜ்ஜயதோ, ஸமாஹிதே புக்³க³லே ஸேவதோ ப⁴ஜதோ பயிருபாஸதோ, ஜா²னவிமோக்கே² பச்சவேக்க²தோ இமேஹி தீஹாகாரேஹி ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் விஸுஜ்ஜ²தி.

‘‘து³ப்பஞ்ஞே புக்³க³லே பரிவஜ்ஜயதோ, பஞ்ஞவந்தே புக்³க³லே ஸேவதோ ப⁴ஜதோ பயிருபாஸதோ, க³ம்பீ⁴ரஞாணசரியம் பச்சவேக்க²தோ இமேஹி தீஹாகாரேஹி பஞ்ஞிந்த்³ரியம் விஸுஜ்ஜ²தி.

‘‘இதி இமே பஞ்ச புக்³க³லே பரிவஜ்ஜயதோ, பஞ்ச புக்³க³லே ஸேவதோ ப⁴ஜதோ பயிருபாஸதோ, பஞ்ச ஸுத்தந்தே பச்சவேக்க²தோ இமேஹி பன்னரஸஹி ஆகாரேஹி இமானி பஞ்சிந்த்³ரியானி விஸுஜ்ஜ²ந்தீ’’தி (படி. ம. 1.185).

அபரேஹிபி பன்னரஸஹி ஆகாரேஹி இமானி பஞ்சிந்த்³ரியானி விஸுஜ்ஜ²ந்தி. அபரேபி பன்னரஸ த⁴ம்மா விமுத்திபரிபாசனீயா. ஸத்³தா⁴பஞ்சமானி இந்த்³ரியானி, அனிச்சஸஞ்ஞா அனிச்சே, து³க்க²ஸஞ்ஞா து³க்கே², அனத்தஸஞ்ஞா, பஹானஸஞ்ஞா, விராக³ஸஞ்ஞாதி இமா பஞ்ச நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³யா ஸஞ்ஞா, கல்யாணமித்ததா, ஸீலஸம்வரோ, அபி⁴ஸல்லேக²தா, வீரியாரம்போ⁴, நிப்³பே³தி⁴கபஞ்ஞாதி. தேஸு வேனேய்யத³மனகுஸலோ ஸத்தா² வேனேய்யஸ்ஸ மேகி⁴யத்தே²ரஸ்ஸ அஜ்ஜா²ஸயவஸேன இத⁴ கல்யாணமித்ததாத³யோ விமுத்திபரிபாசனீயே த⁴ம்மே த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘பஞ்ச த⁴ம்மா பரிபக்காய ஸம்வத்தந்தீ’’தி வத்வா தே வித்தா²ரேந்தோ ‘‘இத⁴, மேகி⁴ய, பி⁴க்கு² கல்யாணமித்தோ ஹோதீ’’திஆதி³மாஹ.

தத்த² கல்யாணமித்தோதி கல்யாணோ ப⁴த்³தோ³ ஸுந்த³ரோ மித்தோ ஏதஸ்ஸாதி கல்யாணமித்தோ. யஸ்ஸ ஸீலாதி³கு³ணஸம்பன்னோ ‘‘அக⁴ஸ்ஸ தாதா ஹிதஸ்ஸ விதா⁴தா’’தி ஏவம் ஸப்³பா³காரேன உபகாரோ மித்தோ ஹோதி, ஸோ புக்³க³லோ கல்யாணமித்தோவ. யதா²வுத்தேஹி கல்யாணபுக்³க³லேஹேவ ஸப்³பி³ரியாபதே²ஸு ஸஹ அயதி பவத்ததி, ந வினா தேஹீதி கல்யாணஸஹாயோ. கல்யாணபுக்³க³லேஸு ஏவ சித்தேன சேவ காயேன ச நின்னபோணபப்³பா⁴ரபா⁴வேன பவத்ததீதி கல்யாணஸம்பவங்கோ. பத³த்தயேன கல்யாணமித்தஸம்ஸக்³கே³ ஆத³ரம் உப்பாதே³தி. அயம் கல்யாணமித்ததாஸங்கா²தோ ப்³ரஹ்மசரியவாஸஸ்ஸ ஆதி³பா⁴வதோ ஸப்³பே³ஸஞ்ச குஸலத⁴ம்மானம் ப³ஹுகாரதாய பதா⁴னபா⁴வதோ ச இமேஸு பஞ்சஸு த⁴ம்மேஸு ஆதி³தோ வுத்தத்தா பட²மோ அனவஜ்ஜத⁴ம்மோ அவிஸுத்³தா⁴னம் ஸத்³தா⁴தீ³னம் விஸுத்³தி⁴கரணவஸேன சேதோவிமுத்தியா பரிபக்காய ஸம்வத்ததி. ஏத்த² ச கல்யாணமித்தஸ்ஸ ப³ஹுகாரதா பதா⁴னதா ச ‘‘உபட்³ட⁴மித³ம், ப⁴ந்தே, ப்³ரஹ்மசரியஸ்ஸ யதி³த³ம் கல்யாணமித்ததா’’தி வத³ந்தம் த⁴ம்மப⁴ண்டா³கா³ரிகம் ‘‘மா ஹேவம், ஆனந்தா³’’தி த்³விக்க²தும் படிஸேதே⁴த்வா ‘‘ஸகலமேவ ஹித³ம், ஆனந்த³, ப்³ரஹ்மசரியம் யதி³த³ம் கல்யாணமித்ததா கல்யாணஸஹாயதா’’தி – ஆதி³ஸுத்தபதே³ஹி (ஸம். நி. 1.129; 5.2) வேதி³தப்³பா³.

புன சபரந்தி புன ச அபரம் த⁴ம்மஜாதம். ஸீலவாதி ஏத்த² கேனட்டே²ன ஸீலம்? ஸீலனட்டே²ன ஸீலம். கிமித³ம் ஸீலனம் நாம? ஸமாதா⁴னம், காயகம்மாதீ³னம் ஸுஸீல்யவஸேன அவிப்பகிண்ணதாதி அத்தோ². அத² வா உபதா⁴ரணம், ஜா²னாதி³குஸலத⁴ம்மானம் பதிட்டா²னவஸேன ஆதா⁴ரபா⁴வோதி அத்தோ². தஸ்மா ஸீலேதி, ஸீலதீதி வா ஸீலம். அயம் தாவ ஸத்³த³லக்க²ணனயேன ஸீலட்டோ². அபரே பன ‘‘ஸிரட்டோ² ஸீலட்டோ², ஸீதலட்டோ², ஸீலட்டோ²’’தி நிருத்தினயேன அத்த²ம் வண்ணேந்தி. தயித³ம் பாரிபூரிதோ அதிஸயதோ வா ஸீலம் அஸ்ஸ அத்தீ²தி ஸீலவா, ஸீலஸம்பன்னோதி அத்தோ².

யதா² ச ஸீலவா ஹோதி ஸீலஸம்பன்னோ, தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² பாதிமோக்க²ந்தி ஸிக்கா²பத³ஸீலம். தஞ்ஹி யோ நம் பாதி ரக்க²தி, தம் மோக்கே²தி மோசேதி ஆபாயிகாதீ³ஹி து³க்கே²ஹீதி பாதிமோக்க²ம். ஸம்வரணம் ஸம்வரோ, காயவாசாஹி அவீதிக்கமோ. பாதிமோக்க²மேவ ஸம்வரோ பாதிமோக்க²ஸம்வரோ, தேன ஸம்வுதோ பிஹிதகாயவாசோதி பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ. இத³மஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸீலே பதிட்டி²தபா⁴வபரிதீ³பனம். விஹரதீதி தத³னுரூபவிஹாரஸமங்கி³பா⁴வபரிதீ³பனம். ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோதி ஹேட்டா² பாதிமோக்க²ஸம்வரஸ்ஸ உபரி விஸேஸானம் யோக³ஸ்ஸ ச உபகாரத⁴ம்மபரிதீ³பனம். அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீதி பாதிமோக்க²ஸீலதோ அசவனத⁴ம்மதாபரிதீ³பனம். ஸமாதா³யாதி ஸிக்கா²பதா³னம் அனவஸேஸதோ ஆதா³னபரிதீ³பனம். ஸிக்க²தீதி ஸிக்கா²ய ஸமங்கி³பா⁴வபரிதீ³பனம். ஸிக்கா²பதே³ஸூதி ஸிக்கி²தப்³ப³த⁴ம்மபரிதீ³பனம்.

அபரோ நயோ – கிலேஸானம் ப³லவபா⁴வதோ பாபகிரியாய ஸுகரபா⁴வதோ புஞ்ஞகிரியாய ச து³க்கரபா⁴வதோ ப³ஹுக்க²த்தும் அபாயேஸு பதனஸீலோதி பாதீ, புது²ஜ்ஜனோ. அனிச்சதாய வா ப⁴வாதீ³ஸு கம்மவேகு³க்கி²த்தோ க⁴டியந்தம் விய அனவட்டா²னேன பரிப்³ப⁴மனதோ க³மனஸீலோதி பாதீ. மரணவஸேன வா தம்ஹி தம்ஹி ஸத்தனிகாயே அத்தபா⁴வஸ்ஸ பதனஸீலோ வா பாதீ, ஸத்தஸந்தானோ, சித்தமேவ வா. தம் பாதினம் ஸம்ஸாரது³க்க²தோ மோக்கே²தீதி பாதிமோக்க²ம். சித்தஸ்ஸ ஹி விமோக்கே²ன ஸத்தோ ‘‘விமுத்தோ’’தி வுச்சதி. வுத்தஞ்ஹி ‘‘சித்தவோதா³னா விஸுஜ்ஜ²ந்தீ’’தி (ஸம். நி. 3.100), ‘‘அனுபாதா³ய ஆஸவேஹி சித்தம் விமுத்த’’ந்தி (மஹாவ. 28) ச.

அத² வா அவிஜ்ஜாதி³ஹேதுனா ஸம்ஸாரே பததி க³ச்ச²தி பவத்ததீதி பாதி. ‘‘அவிஜ்ஜானீவரணானம் ஸத்தானம் தண்ஹாஸம்யோஜனானம் ஸந்தா⁴வதம் ஸம்ஸரத’’ந்தி (ஸம். நி. 2.124) ஹி வுத்தம். தஸ்ஸ பாதினோ ஸத்தஸ்ஸ தண்ஹாதி³ஸம்கிலேஸத்தயதோ மோக்கோ² ஏதேனாதி பாதிமோக்க²ம்.

அத² வா பாதேதி வினிபாதேதி து³க்கே²தி பாதி, சித்தம். வுத்தஞ்ஹி ‘‘சித்தேன நீயதீ லோகோ, சித்தேன பரிகஸ்ஸதீ’’தி (ஸம். நி. 1.62). தஸ்ஸ பாதினோ மோக்கோ² ஏதேனாதி பாதிமோக்க²ம். பததி வா ஏதேன அபாயது³க்கே² ஸம்ஸாரது³க்கே² சாதி பாதி, தண்ஹாதி³ஸம்கிலேஸோ. வுத்தஞ்ஹி ‘‘தண்ஹா ஜனேதி புரிஸம் (ஸம். நி. 1.55). தண்ஹாது³தியோ புரிஸோ’’தி (அ. நி. 4.9; இதிவு. 15, 105) ச ஆதி³. ததோ பாதிதோ மோக்கோ²தி பாதிமோக்க²ம்.

அத² வா பததி ஏத்தா²தி பாதி, ச² அஜ்ஜ²த்திகபா³ஹிரானி ஆயதனானி. வுத்தஞ்ஹி ‘‘ச²ஸு லோகோ ஸமுப்பன்னோ, ச²ஸு குப்³ப³தி ஸந்த²வ’’ந்தி (ஸு. நி. 171). ததோ ச²அஜ்ஜ²த்திகபா³ஹிராயதனஸங்கா²ததோ பாதிதோ மோக்கோ²தி பாதிமோக்க²ம். அத² வா பாதோ வினிபாதோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி பாதீ, ஸம்ஸாரோ. ததோ மோக்கோ²தி பாதிமோக்க²ம். அத² வா ஸப்³ப³லோகாதி⁴பதிபா⁴வதோ த⁴ம்மிஸ்ஸரோ ப⁴க³வா பதீதி வுச்சதி, முச்சதி ஏதேனாதி மோக்கோ², பதினோ மோக்கோ² தேன பஞ்ஞத்தத்தாதி பதிமோக்கோ², பதிமோக்கோ² ஏவ பாதிமோக்க²ம். ஸப்³ப³கு³ணானம் வா மூலபா⁴வதோ உத்தமட்டே²ன பதி ச ஸோ யதா²வுத்தேனத்தே²ன மோக்கோ² சாதி பதிமோக்கோ², பதிமோக்கோ² ஏவ பாதிமோக்க²ம். ததா² ஹி வுத்தம் ‘‘பாதிமோக்க²ந்தி ஆதி³மேதம் முக²மேதம் பமுக²மேத’’ந்தி (மஹாவ. 135) வித்தா²ரோ.

அத² வா ப-இதி பகாரே, அதீதி அச்சந்தத்தே² நிபாதோ, தஸ்மா பகாரேஹி அச்சந்தம் மோக்கே²தீதி பாதிமோக்க²ம். இத³ஞ்ஹி ஸீலம் ஸயம் தத³ங்க³வஸேன, ஸமாதி⁴ஸஹிதம் பஞ்ஞாஸஹிதஞ்ச விக்க²ம்ப⁴னவஸேன ஸமுச்சே²த³வஸேன அச்சந்தம் மோக்கே²தி மோசேதீதி பாதிமோக்க²ம். பதி பதி மோக்கோ²தி வா பதிமோக்கோ², தம்ஹா தம்ஹா வீதிக்கமதோ³ஸதோ பச்சேகம் மோக்கோ²தி அத்தோ². பதிமோக்கோ² ஏவ பாதிமோக்க²ம். மோக்கோ²தி வா நிப்³பா³னம், தஸ்ஸ மோக்க²ஸ்ஸ படிபி³ம்ப³பூ⁴தோதி பதிமோக்கோ². ஸீலஸம்வரோ ஹி ஸூரியஸ்ஸ அருணுக்³க³மனம் விய நிப்³பா³னஸ்ஸ உத³யபூ⁴தோ தப்படிபா⁴கோ³வ யதா²ரஹம் கிலேஸனிப்³பா³பனதோ. பதிமோக்கோ²யேவ பாதிமோக்க²ம். அத² வா மோக்க²ம் பதி வத்ததி, மோக்கா²பி⁴முக²ந்தி வா பதிமோக்க²ம், பதிமோக்க²மேவ பாதிமோக்க²ந்தி ஏவம் தாவ ஏத்த² பாதிமோக்க²ஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

ஸம்வரதி பித³ஹதி ஏதேனாதி ஸம்வரோ, பாதிமோக்க²மேவ ஸம்வரோதி பாதிமோக்க²ஸம்வரோ. அத்த²தோ பன ததோ ததோ வீதிக்கமிதப்³ப³தோ விரதியோ சேதனா ச, தேன பாதிமோக்க²ஸம்வரேன உபேதோ ஸமன்னாக³தோ பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா – ‘‘இமினா பாதிமோக்க²ஸம்வரேன உபேதோ ஹோதி ஸமுபேதோ உபக³தோ ஸம்பன்னோ ஸமன்னாக³தோ, தேன வுச்சதி பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ’’தி (விப⁴. 511).

விஹரதீதி இரியாபத²விஹாரேன விஹரதி இரியதி வத்ததி. ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோதி வேளுதா³னாதி³மிச்சா²ஜீவஸ்ஸ காயபாக³ப்³பி⁴யாதீ³னஞ்ச அகரணேன ஸப்³ப³ஸோ அனாசாரம் வஜ்ஜேத்வா காயிகோ அவீதிக்கமோ, வாசஸிகோ அவீதிக்கமோ, காயிகவாசஸிகோ அவீதிக்கமோதி ஏவம் வுத்தபி⁴க்கு² ஸாருப்பஆசாரஸம்பத்தியா வேஸியாதி³அகோ³சரம் வஜ்ஜேத்வா பிண்ட³பாதாதி³அத்த²ம் உபஸங்கமிதும் யுத்தட்டா²னஸங்கா²தகோ³சரசரணேன ச ஸம்பன்னத்தா ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோ.

அபிச யோ பி⁴க்கு² ஸத்த²ரி ஸகா³ரவோ ஸப்பதிஸ்ஸோ ஸப்³ரஹ்மசாரீஸு ஸகா³ரவோ ஸப்பதிஸ்ஸோ ஹிரோத்தப்பஸம்பன்னோ ஸுனிவத்தோ² ஸுபாருதோ பாஸாதி³கேன அபி⁴க்கந்தேன படிக்கந்தேன ஆலோகிதேன விலோகிதேன ஸமிஞ்ஜிதேன பஸாரிதேன இரியாபத²ஸம்பன்னோ இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரோ போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞூ ஜாக³ரியம் அனுயுத்தோ ஸதிஸம்பஜஞ்ஞேன ஸமன்னாக³தோ அப்பிச்சோ² ஸந்துட்டோ² பவிவித்தோ அஸம்ஸட்டோ² ஆபி⁴ஸமாசாரிகேஸு ஸக்கச்சகாரீ க³ருசித்தீகாரப³ஹுலோ விஹரதி, அயம் வுச்சதி ஆசாரஸம்பன்னோ.

கோ³சரோ பன உபனிஸ்ஸயகோ³சரோ, ஆரக்க²கோ³சரோ, உபனிப³ந்த⁴கோ³சரோதி திவிதோ⁴. தத்த² யோ த³ஸகதா²வத்து²கு³ணஸமன்னாக³தோ வுத்தலக்க²ணோ கல்யாணமித்தோ, யம் நிஸ்ஸாய அஸ்ஸுதம் ஸுணாதி, ஸுதம் பரியோதா³பேதி, கங்க²ம் விதரதி, தி³ட்டி²ம் உஜும் கரோதி, சித்தம் பஸாதே³தி, யஸ்ஸ ச அனுஸிக்க²ந்தோ ஸத்³தா⁴ய வட்³ட⁴தி, ஸீலேன, ஸுதேன, சாகே³ன, பஞ்ஞாய வட்³ட⁴தி, அயம் வுச்சதி உபனிஸ்ஸயகோ³சரோ.

யோ பி⁴க்கு² அந்தரக⁴ரம் பவிட்டோ² வீதி²ம் படிபன்னோ ஓக்கி²த்தசக்கு² யுக³மத்தத³ஸ்ஸீ ஸம்வுதோ க³ச்ச²தி, ந ஹத்தி²ம் ஓலோகேந்தோ, ந அஸ்ஸம், ந ரத²ம், ந பத்திம், ந இத்தி²ம், ந புரிஸம் ஓலோகேந்தோ, ந உத்³த⁴ம் உல்லோகேந்தோ, ந அதோ⁴ ஓலோகேந்தோ, ந தி³ஸாவிதி³ஸம் பேக்க²மானோ க³ச்ச²தி, அயம் ஆரக்க²கோ³சரோ.

உபனிப³ந்த⁴கோ³சரோ பன சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா, யத்த² பி⁴க்கு² அத்தனோ சித்தம் உபனிப³ந்த⁴தி. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா – ‘‘கோ ச, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு²னோ கோ³சரோ ஸகோ பேத்திகோ விஸயோ, யதி³த³ம் சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா’’தி (ஸம். நி. 5.372). தத்த² உபனிஸ்ஸயகோ³சரஸ்ஸ புப்³பே³ வுத்தத்தா இதரேஸம் வஸேனேத்த² கோ³சரோ வேதி³தப்³போ³. இதி யதா²வுத்தாய ஆசாரஸம்பத்தியா இமாய ச கோ³சரஸம்பத்தியா ஸமன்னாக³தத்தா ஆசாரகோ³சரஸம்பன்னோ.

அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீதி அப்பமத்தகத்தா அணுப்பமாணேஸு அஸ்ஸதியா அஸஞ்சிச்ச ஆபன்னஸேகி²யஅகுஸலசித்துப்பாதா³தி³பே⁴தே³ஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸனஸீலோ. யோ ஹி பி⁴க்கு² பரமாணுமத்தம் வஜ்ஜம் அட்ட²ஸட்டி²யோஜனஸதஸஹஸ்ஸுப்³பே³த⁴ஸினேருபப்³ப³தராஜஸதி³ஸம் கத்வா பஸ்ஸதி, யோபி ஸப்³ப³லஹுகம் து³ப்³பா⁴ஸிதமத்தம் பாராஜிகஸதி³ஸம் கத்வா பஸ்ஸதி, அயம்பி அணுமத்தேஸு வஜ்ஜேஸு ப⁴யத³ஸ்ஸாவீ நாம. ஸமாதா³ய ஸிக்க²தி ஸிக்கா²பதே³ஸூதி யம்கிஞ்சி ஸிக்கா²பதே³ஸு ஸிக்கி²தப்³ப³ம், தம் ஸப்³பே³ன ஸப்³ப³ம் ஸப்³ப³தா² ஸப்³ப³ம் அனவஸேஸம் ஸமாதி³யித்வா ஸிக்க²தி, வத்ததி பூரேதீதி அத்தோ².

அபி⁴ஸல்லேகி²காதி அதிவிய கிலேஸானம் ஸல்லேக²னீயா, தேஸம் தனுபா⁴வாய பஹானாய யுத்தரூபா. சேதோவிவரணஸப்பாயாதி சேதஸோ படிச்சா²த³கானம் நீவரணானம் தூ³ரீபா⁴வகரணேன சேதோவிவரணஸங்கா²தானம் ஸமத²விபஸ்ஸனானம் ஸப்பாயா, ஸமத²விபஸ்ஸனாசித்தஸ்ஸேவ வா விவரணாய பாகடீகரணாய வா ஸப்பாயா உபகாரிகாதி சேதோவிவரணஸப்பாயா.

இதா³னி யேன நிப்³பி³தா³தி³ஆவஹணேன அயம் கதா² அபி⁴ஸல்லேகி²கா சேதோவிவரணஸப்பாயா ச நாம ஹோதி, தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஏகந்தனிப்³பி³தா³யா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஏகந்தனிப்³பி³தா³யாதி ஏகம்ஸேனேவ வட்டது³க்க²தோ நிப்³பி³ந்த³னத்தா²ய. விராகா³ய நிரோதா⁴யாதி தஸ்ஸேவ விரஜ்ஜனத்தா²ய ச நிருஜ்ஜ²னத்தா²ய ச. உபஸமாயாதி ஸப்³ப³கிலேஸவூபஸமாய. அபி⁴ஞ்ஞாயாதி ஸப்³ப³ஸ்ஸபி அபி⁴ஞ்ஞேய்யஸ்ஸ அபி⁴ஜானனாய. ஸம்போ³தா⁴யாதி சதுமக்³க³ஸம்போ³தா⁴ய. நிப்³பா³னாயாதி அனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னாய. ஏதேஸு ஹி ஆதி³தோ தீஹி பதே³ஹி விபஸ்ஸனா வுத்தா, த்³வீஹி நிப்³பா³னம் வுத்தம். ஸமத²விபஸ்ஸனா ஆதி³ம் கத்வா நிப்³பா³னபரியோஸானோ அயம் ஸப்³போ³ உத்தரிமனுஸ்ஸத⁴ம்மோ த³ஸகதா²வத்து²லாபி⁴னோ ஸிஜ்ஜ²தீதி த³ஸ்ஸேதி.

இதா³னி தம் கத²ம் விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘அப்பிச்ச²கதா²’’திஆதி³மாஹ. தத்த² அப்பிச்சோ²தி நிஇச்சோ², தஸ்ஸ கதா² அப்பிச்ச²கதா², அப்பிச்ச²பா⁴வப்படிஸம்யுத்தகதா² வா அப்பிச்ச²கதா². ஏத்த² ச அத்ரிச்சோ², பாபிச்சோ², மஹிச்சோ², அப்பிச்சோ²தி இச்சா²வஸேன சத்தாரோ புக்³க³லா. தேஸு அத்தனா யதா²லத்³தே⁴ன லாபே⁴ன அதித்தோ உபரூபரி லாப⁴ம் இச்ச²ந்தோ அத்ரிச்சோ² நாம. யம் ஸந்தா⁴ய –

‘‘சதுப்³பி⁴ அட்ட²ஜ்ஜ²க³மா, அட்டா²ஹிபி ச ஸோளஸ;

ஸோளஸாஹி ச பா³த்திம்ஸ, அத்ரிச்ச²ம் சக்கமாஸதோ³;

இச்சா²ஹதஸ்ஸ போஸஸ்ஸ, சக்கம் ப⁴மதி மத்த²கே’’தி. (ஜா. 1.5.103) ச;

‘‘அத்ரிச்ச²ம் அதிலோபே⁴ன, அதிலோப⁴மதே³ன சா’’தி. ச வுத்தம்;

லாப⁴ஸக்காரஸிலோகனிகாமயமானாய அஸந்தகு³ணஸம்பா⁴வனாதி⁴ப்பாயோ பாபிச்சோ². யம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் ‘‘இதே⁴கச்சோ அஸ்ஸத்³தோ⁴ ஸமானோ ‘ஸத்³தோ⁴தி மம் ஜனோ ஜானாதூ’தி இச்ச²தி, து³ஸ்ஸீலோ ஸமானோ ‘ஸீலவாதி மம் ஜனோ ஜானாதூ’தி இச்ச²தீ’’திஆதி³ (விப⁴. 851).

ஸந்தகு³ணஸம்பா⁴வனாதி⁴ப்பாயோ படிக்³க³ஹணே அமத்தஞ்ஞூ மஹிச்சோ², யம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் ‘‘இதே⁴கச்சோ ஸத்³தோ⁴ ஸமானோ ‘ஸத்³தோ⁴தி மம் ஜனோ ஜானாதூ’தி இச்ச²தி, ஸீலவா ஸமானோ ‘ஸீலவாதி மம் ஜனோ ஜானாதூ’தி இச்ச²தீ’’திஆதி³. து³த்தப்பியதாய ஹிஸ்ஸ விஜாதமாதாபி சித்தம் க³ஹேதும் ந ஸக்கோதி. தேனேதம் வுச்சதி –

‘‘அக்³கி³க்க²ந்தோ⁴ ஸமுத்³தோ³ ச, மஹிச்சோ² சாபி புக்³க³லோ;

ஸகடேன பச்சயே தே³ந்து, தயோபேதே அதப்பயா’’தி.

ஏதே பன அத்ரிச்ச²தாத³யோ தோ³ஸே ஆரகா விவஜ்ஜேத்வா ஸந்தகு³ணனிகு³ஹனாதி⁴ப்பாயோ படிக்³க³ஹணே ச மத்தஞ்ஞூ அப்பிச்சோ². அத்தனி விஜ்ஜமானம்பி கு³ணம் படிச்சா²தே³துகாமதாய ஸத்³தோ⁴ ஸமானோ ‘‘ஸத்³தோ⁴தி மம் ஜனோ ஜானாதூ’’தி ந இச்ச²தி, ஸீலவா, ப³ஹுஸ்ஸுதோ, பவிவித்தோ, ஆரத்³த⁴வீரியோ, உபட்டி²தஸ்ஸதி, ஸமாஹிதோ, பஞ்ஞவா ஸமானோ ‘‘பஞ்ஞவாதி மம் ஜனோ ஜானாதூ’’தி ந இச்ச²தி. ஸ்வாயம் பச்சயப்பிச்சோ², து⁴தங்க³ப்பிச்சோ², பரியத்திஅப்பிச்சோ² அதி⁴க³மப்பிச்சோ²தி சதுப்³பி³தோ⁴. தத்த² சதூஸு பச்சயேஸு அப்பிச்சோ² பச்சயதா³யகம் தே³ய்யத⁴ம்மம் அத்தனோ தா²மஞ்ச ஓலோகேத்வா ஸசேபி ஹி தே³ய்யத⁴ம்மோ ப³ஹு ஹோதி, தா³யகோ அப்பம் தா³துகாமோ, தா³யகஸ்ஸ வஸேன அப்பமேவ க³ண்ஹாதி. தே³ய்யத⁴ம்மோ சே அப்போ, தா³யகோ ப³ஹும் தா³துகாமோ, தே³ய்யத⁴ம்மஸ்ஸ வஸேன அப்பமேவ க³ண்ஹாதி. தே³ய்யத⁴ம்மோபி சே ப³ஹு, தா³யகோபி ப³ஹும் தா³துகாமோ, அத்தனோ தா²மம் ஞத்வா பமாணயுத்தமேவ க³ண்ஹாதி. ஏவரூபோ ஹி பி⁴க்கு² அனுப்பன்னம் லாப⁴ம் உப்பாதே³தி, உப்பன்னம் லாப⁴ம் தா²வரம் கரோதி, தா³யகானம் சித்தம் ஆராதே⁴தி. து⁴தங்க³ஸமாதா³னஸ்ஸ பன அத்தனி அத்தி²பா⁴வம் ந ஜானாபேதுகாமோ து⁴தங்க³ப்பிச்சோ². யோ அத்தனோ ப³ஹுஸ்ஸுதபா⁴வம் ஜானாபேதும் ந இச்ச²தி, அயம் பரியத்திஅப்பிச்சோ². யோ பன ஸோதாபன்னாதீ³ஸு அஞ்ஞதரோ ஹுத்வா ஸப்³ரஹ்மசாரீனம்பி அத்தனோ ஸோதாபன்னாதி³பா⁴வம் ஜானாபேதும் ந இச்ச²தி, அயம் அதி⁴க³மப்பிச்சோ². ஏவமேதேஸம் அப்பிச்சா²னம் யா அப்பிச்ச²தா, தஸ்ஸா ஸத்³தி⁴ம் ஸந்த³ஸ்ஸனாதி³விதி⁴னா அனேகாகாரவோகாரானிஸம்ஸவிபா⁴வனவஸேன ஸப்படிபக்க²ஸ்ஸ அத்ரிச்ச²தாதி³பே⁴த³ஸ்ஸ இச்சா²சாரஸ்ஸ ஆதீ³னவவிபா⁴வனவஸேன ச பவத்தா கதா² அப்பிச்ச²கதா².

ஸந்துட்டி²கதா²தி ஏத்த² ஸந்துட்டீ²தி ஸகேன அத்தனா லத்³தே⁴ன துட்டி² ஸந்துட்டி². அத² வா விஸமம் பச்சயிச்ச²ம் பஹாய ஸமம் துட்டி² ஸந்துட்டி², ஸந்தேன வா விஜ்ஜமானேன துட்டி² ஸந்துட்டி². வுத்தஞ்சேதம் –

‘‘அதீதம் நானுப³த்³தோ⁴ ஸோ, நப்பஜப்பமனாக³தம்;

பச்சுப்பன்னேன யாபேந்தோ, ஸந்துட்டோ²தி பவுச்சதீ’’தி.

ஸம்மா வா ஞாயேன ப⁴க³வதா அனுஞ்ஞாதவிதி⁴னா பச்சயேஹி துட்டி² ஸந்துட்டி², அத்த²தோ இதரீதரபச்சயஸந்தோஸோ, ஸோ த்³வாத³ஸவிதோ⁴ ஹோதி. கத²ம்? சீவரே யதா²லாப⁴ஸந்தோஸோ, யதா²ப³லஸந்தோஸோ, யதா²ஸாருப்பஸந்தோஸோதி திவிதோ⁴. ஏவம் பிண்ட³பாதாதீ³ஸு.

தத்ராயம் பபே⁴த³வண்ணனா – இத⁴ பி⁴க்கு² சீவரம் லப⁴தி ஸுந்த³ரம் வா அஸுந்த³ரம் வா, ஸோ தேனேவ யாபேதி, அஞ்ஞம் ந பத்தே²தி, லப⁴ந்தோபி ந க³ண்ஹாதி, அயமஸ்ஸ சீவரே யதா²லாப⁴ஸந்தோஸோ. அத² பன பகதிது³ப்³ப³லோ வா ஹோதி ஆபா³த⁴ஜராபி⁴பூ⁴தோ வா, க³ருசீவரம் பாருபந்தோ கிலமதி, ஸோ ஸபா⁴கே³ன பி⁴க்கு²னா ஸத்³தி⁴ம் தம் பரிவத்தேத்வா லஹுகேன யாபேந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ சீவரே யதா²ப³லஸந்தோஸோ. அபரோ பணீதபச்சயலாபீ⁴ ஹோதி, ஸோ பட்டசீவராதீ³னம் அஞ்ஞதரம் மஹக்³க⁴சீவரம் ப³ஹூனி வா லபி⁴த்வா ‘‘இத³ம் தே²ரானம் சிரபப்³ப³ஜிதானம் ப³ஹுஸ்ஸுதானம் அனுரூபம், இத³ம் கி³லானானம் து³ப்³ப³லானம் அப்பலாபீ⁴னம் ஹோதூ’’தி தேஸம் த³த்வா அத்தனா ஸங்காரகூடாதி³தோ வா நந்தகானி உச்சினித்வா ஸங்கா⁴டிம் கத்வா தேஸம் வா புராணசீவரானி க³ஹேத்வா தா⁴ரேந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ சீவரே யதா²ஸாருப்பஸந்தோஸோ.

இத⁴ பன பி⁴க்கு² பிண்ட³பாதம் லப⁴தி லூக²ம் வா பணீதம் வா, ஸோ தேனேவ யாபேதி, அஞ்ஞம் ந பத்தே²தி, லப⁴ந்தோபி ந க³ண்ஹாதி, அயமஸ்ஸ பிண்ட³பாதே யதா²லாப⁴ஸந்தோஸோ. அத² பன ஆபா³தி⁴கோ ஹோதி, லூக²ம் பணீதம் பகதிவிருத்³த⁴ம் ப்³யாதி⁴விருத்³த⁴ம் வா பிண்ட³பாதம் பு⁴ஞ்ஜித்வா கா³ள்ஹம் வா ரோகா³பா³த⁴ம் பாபுணாதி, ஸோ ஸபா⁴க³ஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ த³த்வா தஸ்ஸ ஹத்த²தோ ஸப்பாயபோ⁴ஜனம் பு⁴ஞ்ஜித்வா ஸமணத⁴ம்மம் கரோந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ பிண்ட³பாதே யதா²ப³லஸந்தோஸோ. அபரோ ப³ஹும் பணீதம் பிண்ட³பாதம் லப⁴தி, ஸோ ‘‘அயம் பிண்ட³பாதோ சிரபப்³ப³ஜிதானம் அனுரூபோ’’தி சீவரம் விய தேஸம் த³த்வா தேஸம் வா ஸேஸகம் அத்தனா பிண்டா³ய சரித்வா மிஸ்ஸகாஹாரம் வா பு⁴ஞ்ஜந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ பிண்ட³பாதே யதா²ஸாருப்பஸந்தோஸோ.

இத⁴ பன பி⁴க்கு²னோ ஸேனாஸனம் பாபுணாதி மனாபம் வா ஆமனாபம் வா அந்தமஸோ திணஸந்தா²ரகம்பி, ஸோ தேனேவ ஸந்துஸ்ஸதி, புன அஞ்ஞம் ஸுந்த³ரதரம் பாபுணாதி, தம் ந க³ண்ஹாதி, அயமஸ்ஸ ஸேனாஸனே யதா²லாப⁴ஸந்தோஸோ. அத² பன ஆபா³தி⁴கோ ஹோதி து³ப்³ப³லோ வா, பகதிவிருத்³த⁴ம் வா ஸோ ப்³யாதி⁴விருத்³த⁴ம் வா ஸேனாஸனம் லப⁴தி, யத்த²ஸ்ஸ வஸதோ அபா²ஸு ஹோதி, ஸோ தம் ஸபா⁴க³ஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ த³த்வா தஸ்ஸ ஸந்தகே ஸப்பாயஸேனாஸனே வஸித்வா ஸமணத⁴ம்மம் கரோந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ ஸேனாஸனே யதா²ப³லஸந்தோஸோ. அபரோ ஸுந்த³ரம் ஸேனாஸனம் பத்தம்பி ந ஸம்படிச்ச²தி ‘‘பணீதஸேனாஸனம் நாம பமாத³ட்டா²ன’’ந்தி, மஹாபுஞ்ஞதாய வா லேணமண்ட³பகூடாகா³ராதீ³னி ப³ஹூனி பணீதஸேனாஸனானி லப⁴தி, ஸோ தானி சீவராதீ³னி விய சிரபப்³ப³ஜிதாதீ³னம் த³த்வா யத்த² கத்த²சி வஸந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ ஸேனாஸனே யதா²ஸாருப்பஸந்தோஸோ.

இத⁴ பன பி⁴க்கு² பே⁴ஸஜ்ஜம் லப⁴தி லூக²ம் வா பணீதம் வா, ஸோ தேனேவ துஸ்ஸதி, அஞ்ஞம் ந பத்தே²தி, லப⁴ந்தோபி ந க³ண்ஹாதி, அயம் கி³லானபச்சயே யதா²லாப⁴ஸந்தோஸோ. அத² பன தேலேன அத்தி²கோ பா²ணிதம் லப⁴தி, ஸோ யம் லப⁴தி, ஸோ தம் ஸபா⁴க³ஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ த³த்வா தஸ்ஸ ஹத்த²தோ தேலேன பே⁴ஸஜ்ஜம் கத்வா ஸமணத⁴ம்மம் கரோந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ கி³லானபச்சயே யதா²ப³லஸந்தோஸோ. அபரோ மஹாபுஞ்ஞோ ப³ஹும் தேலமது⁴பா²ணிதாதி³பணீதபே⁴ஸஜ்ஜம் லப⁴தி, ஸோ தம் சீவராதீ³னி விய சிரபப்³ப³ஜிதாதீ³னம் த³த்வா தேஸம் ஆப⁴தகேன யேன கேனசி பே⁴ஸஜ்ஜம் கரோந்தோபி ஸந்துட்டோ²வ ஹோதி. யோ பன ஏகஸ்மிம் பா⁴ஜனே முத்தஹரீதகம், ஏகஸ்மிம் சதுமது⁴ரம் ட²பேத்வா ‘‘க³ண்ஹத², ப⁴ந்தே, யதி³ச்ச²ஸீ’’தி வுச்சமானோ ‘‘ஸசஸ்ஸ தேஸு அஞ்ஞதரேனபி ரோகோ³ வூபஸம்மதி, இத³ம் முத்தஹரீதகம் நாம பு³த்³தா⁴தீ³ஹி வண்ணித’’ந்தி, ‘‘பூதிமுத்தபே⁴ஸஜ்ஜம் நிஸ்ஸாய பப்³ப³ஜ்ஜா, தத்த² தே யாவஜீவம் உஸ்ஸாஹோ கரணீயோ’’தி (மஹாவ. 128) வசனம் அனுஸ்ஸரந்தோ சதுமது⁴ரம் படிக்கி²பித்வா முத்தஹரீதகேன பே⁴ஸஜ்ஜம் கரோந்தோ பரமஸந்துட்டோ²வ ஹோதி, அயமஸ்ஸ கி³லானபச்சயே யதா²ஸாருப்பஸந்தோஸோ.

ஸோ ஏவம்பபே⁴தோ³ ஸப்³போ³பி ஸந்தோஸோ ஸந்துட்டீ²தி பவுச்சதி. தேன வுத்தம் ‘‘அத்த²தோ இதரீதரபச்சயஸந்தோஸோ’’தி. தஸ்ஸா ஸந்துட்டி²யா ஸத்³தி⁴ம் ஸந்த³ஸ்ஸனாதி³விதி⁴னா ஆனிஸம்ஸவிபா⁴வனவஸேன தப்படிபக்க²ஸ்ஸ அத்ரிச்ச²தாதி³பே⁴த³ஸ்ஸ இச்சா²சாரஸ்ஸ ஆதீ³னவவிபா⁴வனவஸேன ச பவத்தா கதா² ஸந்துட்டி²கதா². இதோ பராஸுபி கதா²ஸு ஏஸேவ நயோ. விஸேஸமத்தமேவ வக்கா²ம.

பவிவேககதா²தி ஏத்த² காயவிவேகோ, சித்தவிவேகோ, உபதி⁴விவேகோதி தயோ விவேகா. தேஸு ஏகோ க³ச்ச²தி, ஏகோ திட்ட²தி, ஏகோ நிஸீத³தி, ஏகோ ஸேய்யம் கப்பேதி, ஏகோ கா³மம் பிண்டா³ய பவிஸதி, ஏகோ படிக்கமதி, ஏகோ அபி⁴க்கமதி, ஏகோ சங்கமம் அதி⁴ட்டா²தி, ஏகோ சரதி, ஏகோ விஹரதி, ஏவம் ஸப்³பி³ரியாபதே²ஸு ஸப்³ப³கிச்சேஸு க³ணஸங்க³ணிகம் பஹாய விவித்தவாஸோ காயவிவேகோ நாம. அட்ட² ஸமாபத்தியோ பன சித்தவிவேகோ நாம. நிப்³பா³னம் உபதி⁴விவேகோ நாம. வுத்தஞ்ஹேதம் ‘‘காயவிவேகோ ச விவேகட்ட²காயானம் நேக்க²ம்மாபி⁴ரதானம், சித்தவிவேகோ ச பரிஸுத்³த⁴சித்தானம் பரமவோதா³னப்பத்தானம், உபதி⁴விவேகோ ச நிருபதீ⁴னம் புக்³க³லானம் விஸங்கா²ரக³தான’’ந்தி (மஹானி. 57). விவேகோயேவ பவிவேகோ, பவிவேகே படிஸம்யுத்தா கதா² பவிவேககதா².

அஸம்ஸக்³க³கதா²தி ஏத்த² ஸவனஸம்ஸக்³கோ³, த³ஸ்ஸனஸம்ஸக்³கோ³, ஸமுல்லபனஸம்ஸக்³கோ³, ஸம்போ⁴க³ஸம்ஸக்³கோ³, காயஸம்ஸக்³கோ³தி பஞ்ச ஸம்ஸக்³கா³. தேஸு இதே⁴கச்சோ பி⁴க்கு² ஸுணாதி ‘‘அமுகஸ்மிம் டா²னே கா³மே வா நிக³மே வா இத்தீ² அபி⁴ரூபா த³ஸ்ஸனீயா பாஸாதி³கா பரமாய வண்ணபோக்க²ரதாய ஸமன்னாக³தா’’தி, ஸோ தம் ஸுத்வா ஸம்ஸீத³தி விஸீத³தி, ந ஸக்கோதி ப்³ரஹ்மசரியம் ஸந்தா⁴ரேதும், ஸிக்க²ம் பச்சக்கா²ய ஹீனாயாவத்ததி, ஏவம் விஸபா⁴கா³ரம்மணஸ்ஸவனேன உப்பன்னகிலேஸஸந்த²வோ ஸவனஸம்ஸக்³கோ³ நாம. ந ஹேவ கோ² பி⁴க்கு² ஸுணாதி, அபிச கோ² ஸாமம் பஸ்ஸதி இத்தி²ம் அபி⁴ரூபம் த³ஸ்ஸனீயம் பாஸாதி³கம் பரமாய வண்ணபோக்க²ரதாய ஸமன்னாக³தம், ஸோ தம் தி³ஸ்வா ஸம்ஸீத³தி விஸீத³தி, ந ஸக்கோதி ப்³ரஹ்மசரியம் ஸந்தா⁴ரேதும், ஸிக்க²ம் பச்சக்கா²ய ஹீனாயாவத்ததி, ஏவம் விஸபா⁴கா³ரம்மணத³ஸ்ஸனேன உப்பன்னகிலேஸஸந்த²வோ த³ஸ்ஸனஸம்ஸக்³கோ³ நாம. தி³ஸ்வா பன அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஆலாபஸல்லாபவஸேன உப்பன்னோ கிலேஸஸந்த²வோ ஸமுல்லபனஸம்ஸக்³கோ³ நாம. ஸஞ்ஜக்³க⁴னாதி³பி ஏதேனேவ ஸங்க³ய்ஹதி. அத்தனோ பன ஸந்தகம் யம் கிஞ்சி மாதுகா³மஸ்ஸ த³த்வா அத³த்வா வா தேன தி³ன்னஸ்ஸ வனப⁴ங்கி³னியாதி³னோ பரிபோ⁴க³வஸேன உப்பன்னோ கிலேஸஸந்த²வோ ஸம்போ⁴க³ஸம்ஸக்³கோ³ நாம. மாதுகா³மஸ்ஸ ஹத்த²க்³கா³ஹாதி³வஸேன உப்பன்னகிலேஸஸந்த²வோ காயஸம்ஸக்³கோ³ நாம.

யோபி சேஸ ‘‘கி³ஹீஹி ஸம்ஸட்டோ² விஹரதி அனனுலோமிகேன ஸம்ஸக்³கே³ன ஸஹஸோகீ ஸஹனந்தீ³ ஸுகி²தேஸு ஸுகி²தோ து³க்கி²தேஸு து³க்கி²தோ உப்பன்னேஸு கிச்சகரணீயேஸு அத்தனா வோ யோக³ம் ஆபஜ்ஜதீ’’தி (ஸம். நி. 3.3; மஹானி. 164) ஏவம் வுத்தோ அனனுலோமிகோ கி³ஹிஸம்ஸக்³கோ³ நாம, யோ ச ஸப்³ரஹ்மசாரீஹிபி கிலேஸுப்பத்திஹேதுபூ⁴தோ ஸம்ஸக்³கோ³, தம் ஸப்³ப³ம் பஹாய ய்வாயம் ஸம்ஸாரே தி²ரதரம் ஸம்வேக³ஸங்கா²ரேஸு திப்³ப³ம் ப⁴யஸஞ்ஞம் ஸரீரே படிக்கூலஸஞ்ஞம் ஸப்³பா³குஸலேஸு ஜிகு³ச்சா²புப்³ப³ங்க³மம் ஹிரோத்தப்பம் ஸப்³ப³கிரியாஸு ஸதிஸம்பஜஞ்ஞந்தி ஸப்³ப³ம் பச்சுபட்ட²பேத்வா கமலத³லே ஜலபி³ந்து³ விய ஸப்³ப³த்த² அலக்³க³பா⁴வோ, அயம் ஸப்³ப³ஸம்ஸக்³க³ப்படிபக்க²தாய அஸம்ஸக்³கோ³, தப்படிஸம்யுத்தா கதா² அஸம்ஸக்³க³கதா².

வீரியாரம்ப⁴கதா²தி ஏத்த² வீரஸ்ஸ பா⁴வோ, கம்மந்தி வா வீரியம், விதி⁴னா ஈரேதப்³ப³ம் பவத்தேதப்³ப³ந்தி வா வீரியம், வீரியஞ்ச தம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பஹானாய, குஸலானம் த⁴ம்மானம் உபஸம்பதா³ய ஆரப⁴னம் வீரியாரம்போ⁴. ஸ்வாயம் காயிகோ, சேதஸிகோ சாதி து³விதோ⁴, ஆரம்ப⁴தா⁴து, நிக்கமதா⁴து, பரக்கமதா⁴து, சாதி திவிதோ⁴, ஸம்மப்பதா⁴னவஸேன சதுப்³பி³தோ⁴. ஸோ ஸப்³போ³பி யோ பி⁴க்கு² க³மனே உப்பன்னகிலேஸம் டா²னம் பாபுணிதும் ந தே³தி, டா²னே உப்பன்னம் நிஸஜ்ஜம், நிஸஜ்ஜாய உப்பன்னம் ஸயனம் பாபுணிதும் ந தே³தி, தத்த² தத்தே²வ அஜபதே³ன த³ண்டே³ன கண்ஹஸப்பம் உப்பீளேத்வா க³ண்ஹந்தோ விய திகி²ணேன அஸினா அமித்தம் கீ³வாய பஹரந்தோ விய ஸீஸம் உக்கி²பிதும் அத³த்வா வீரியப³லேன நிக்³க³ண்ஹாதி, தஸ்ஸேவம் வீரியாரம்போ⁴ ஆரத்³த⁴வீரியஸ்ஸ வஸேன வேதி³தப்³போ³, தப்படிஸம்யுத்தா கதா² வீரியாரம்ப⁴கதா².

ஸீலகதா²திஆதீ³ஸு து³வித⁴ம் ஸீலம் லோகியம் லோகுத்தரஞ்ச. தத்த² லோகியம் பாதிமோக்க²ஸம்வராதி³ சதுபாரிஸுத்³தி⁴ஸீலம். லோகுத்தரம் மக்³க³ஸீலம் ப²லஸீலஞ்ச. ததா² ஸமாதி⁴பி. விபஸ்ஸனாய பாத³கபூ⁴தா ஸஹ உபசாரேன அட்ட² ஸமாபத்தியோ லோகியோ ஸமாதி⁴, மக்³க³ஸம்பயுத்தோ பனேத்த² லோகுத்தரோ ஸமாதி⁴ நாம. ததா² பஞ்ஞாபி. லோகியா ஸுதமயா, சிந்தாமயா, ஜா²னஸம்பயுத்தா, விபஸ்ஸனாஞாணஞ்ச. விஸேஸதோ பனேத்த² விபஸ்ஸனாபஞ்ஞா க³ஹேதப்³பா³. லோகுத்தரா மக்³க³பஞ்ஞா ப²லபஞ்ஞா ச. விமுத்தி அரியப²லவிமுத்தி நிப்³பா³னஞ்ச. அபரே பன தத³ங்க³விக்க²ம்ப⁴னஸமுச்சே²த³விமுத்தீனம்பி வஸேனேத்த² அத்த²ம் ஸம்வண்ணேந்தி. விமுத்திஞாணத³ஸ்ஸனம்பி ஏகூனவீஸதிவித⁴ம் பச்சவேக்க²ணஞாணம். இதி இமேஸம் ஸீலாதீ³னம் ஸத்³தி⁴ம் ஸந்த³ஸ்ஸனாதி³விதி⁴னா அனேகாகாரவோகாரஆனிஸம்ஸவிபா⁴வனவஸேன சேவ தப்படிபக்கா²னம் து³ஸ்ஸீல்யாதீ³னம் ஆதீ³னவவிபா⁴வனவஸேன ச பவத்தா கதா², தப்படிஸம்யுத்தா கதா² வா ஸீலாதி³கதா² நாம.

ஏத்த² ச ‘‘அத்தனா ச அப்பிச்சோ² ஹோதி, அப்பிச்ச² கத²ஞ்ச பரேஸம் கத்தா’’தி (ம. நி. 1.252; அ. நி. 10.70) ‘‘ஸந்துட்டோ² ஹோதி இதரீதரேன சீவரேன, இதரீதரசீவரஸந்துட்டி²யா ச வண்ணவாதீ³’’தி (ஸம். நி. 2.144; சூளனி. க²க்³க³விஸாணபுச்சா²னித்³தே³ஸோ 128) ச ஆதி³வசனதோ ஸயஞ்ச அப்பிச்ச²தாதி³கு³ணஸமன்னாக³தேன பரேஸம்பி தத³த்தா²ய ஹிதஜ்ஜா²ஸயேன பவத்தேதப்³பா³ ததா²ரூபீ கதா². யா இத⁴ அபி⁴ஸல்லேகி²காதி³பா⁴வேன விஸேஸேத்வா வுத்தா அப்பிச்ச²கதா²தீ³தி வேதி³தப்³பா³. காரகஸ்ஸேவ ஹி கதா² விஸேஸதோ அதி⁴ப்பேதத்த²ஸாதி⁴னீ. ததா² ஹி வக்க²தி – ‘‘கல்யாணமித்தஸ்ஸேதம், மேகி⁴ய, பி⁴க்கு²னோ பாடிகங்க²ம்…பே… அகஸிரலாபீ⁴’’தி (அ. நி. 9.3).

ஏவரூபியாதி ஈதி³ஸாய யதா²வுத்தாய. நிகாமலாபீ⁴தி யதி²ச்சி²தலாபீ⁴ யதா²ருசிலாபீ⁴, ஸப்³ப³காலம் இமம் கத²ம் ஸோதும் விசாரேதுஞ்ச யதா²ஸுக²ம் லப⁴ந்தோ. அகிச்ச²லாபீ⁴தி நிது³க்க²லாபீ⁴. அகஸிரலாபீ⁴தி விபுலலாபீ⁴.

ஆரத்³த⁴வீரியோதி பக்³க³ஹிதவீரியோ. அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பஹானாயாதி அகோஸல்லஸம்பூ⁴தட்டே²ன அகுஸலானம் பாபத⁴ம்மானம் பஜஹனத்தா²ய. குஸலானம் த⁴ம்மானந்தி குச்சி²தானம் ஸலனாதி³அத்தே²ன அனவஜ்ஜட்டே²ன ச குஸலானம் ஸஹவிபஸ்ஸனானம் மக்³க³ப²லத⁴ம்மானம். உபஸம்பதா³யாதி ஸம்பாத³னாய அத்தனோ ஸந்தானே உப்பாத³னாய. தா²மவாதி உஸ்ஸோள்ஹிஸங்கா²தேன வீரியதா²மேன ஸமன்னாக³தோ. த³ள்ஹபரக்கமோதி தி²ரபரக்கமோ அஸிதி²லவீரியோ. அனிக்கி²த்தது⁴ரோதி அனோரோஹிதது⁴ரோ அனோஸக்கவீரியோ.

பஞ்ஞவாதி விபஸ்ஸனாபஞ்ஞாய பஞ்ஞவா. உத³யத்த²கா³மினியாதி பஞ்சன்னம் க²ந்தா⁴னம் உத³யஞ்ச வயஞ்ச படிவிஜ்ஜ²ந்தியா. அரியாயாதி விக்க²ம்ப⁴னவஸேன கிலேஸேஹி ஆரகா தூ³ரே டி²தாய நித்³தோ³ஸாய. நிப்³பே³தி⁴காயாதி நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³யாய. ஸம்மா து³க்க²க்க²யகா³மினியாதி வட்டது³க்க²ஸ்ஸ கே²பனதோ ‘‘து³க்க²க்க²யோ’’தி லத்³த⁴னாமம் அரியமக்³க³ம் ஸம்மா ஹேதுனா நயேன க³ச்ச²ந்தியா. இமேஸு ச பன பஞ்சஸு த⁴ம்மேஸு ஸீலம் வீரியம் பஞ்ஞா ச யோகி³னோ அஜ்ஜ²த்திகம் அங்க³ம், இதரத்³வயம் பா³ஹிரம் அங்க³ம். தத்தா²பி கல்யாணமித்தஸன்னிஸ்ஸயேனேவ ஸேஸம் சதுப்³பி³த⁴ம் இஜ்ஜ²தி, கல்யாணமித்தஸ்ஸேவேத்த² ப³ஹுகாரதம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஸத்தா² ‘‘கல்யாணமித்தஸ்ஸேதம், மேகி⁴ய, பி⁴க்கு²னோ பாடிகங்க²’’ந்திஆதி³னா தே³ஸனம் வட்³டே⁴ஸி. தத்த² பாடிகங்க²ந்தி ஏகம்ஸேன இச்சி²தப்³ப³ம், அவஸ்ஸம்பா⁴வீதி அத்தோ². யந்தி கிரியாபராமஸனம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ‘‘ஸீலவா ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி ஏத்த² யதே³தம் கல்யாணமித்தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ ஸீலவந்ததாய ப⁴வனம் ஸீலஸம்பன்னத்தம், தஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோ ஸீலஸம்பன்னத்தா ஏதம் தஸ்ஸ பாடிகங்க²ம், அவஸ்ஸம்பா⁴வீ ஏகம்ஸேனேவ தஸ்ஸ தத்த² நியோஜனதோதி அதி⁴ப்பாயோ. பாதிமோக்க²ஸம்வரஸம்வுதோ விஹரதீதிஆதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ.

ஏவம் ப⁴க³வா ஸதே³வகே லோகே உத்தமகல்யாணமித்தஸங்கா²தஸ்ஸ அத்தனோ வசனம் அனாதி³யித்வா தம் வனஸண்ட³ம் பவிஸித்வா தாதி³ஸம் விப்பகாரம் பத்தஸ்ஸ ஆயஸ்மதோ மேகி⁴யஸ்ஸ கல்யாணமித்ததாதி³னா ஸகலம் ஸாஸனஸம்பத³ம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னிஸ்ஸ தத்த² ஆத³ரஜாதஸ்ஸ புப்³பே³ யேஹி காமவிதக்காதீ³ஹி உபத்³து³தத்தா கம்மட்டா²னம் ந ஸம்பஜ்ஜதி, தஸ்ஸ தேஸம் உஜுவிபச்சனீகபூ⁴தத்தா ச பா⁴வனானயம் பகாஸேத்வா ததோ பரம் அரஹத்தஸ்ஸ கம்மட்டா²னம் ஆசிக்க²ந்தோ ‘‘தேன ச பன, மேகி⁴ய, பி⁴க்கு²னா இமேஸு பஞ்சஸு த⁴ம்மேஸு பதிட்டா²ய சத்தாரோ த⁴ம்மா உத்தரி பா⁴வேதப்³பா³’’திஆதி³மாஹ. தத்த² தேனாதி ஏவம் கல்யாணமித்தஸன்னிஸ்ஸயேன யதா²வுத்தஸீலாதி³கு³ணஸமன்னாக³தேன. தேனேவாஹ ‘‘இமேஸு பஞ்சஸு த⁴ம்மேஸு பதிட்டா²யா’’தி. உத்தரீதி ஆரத்³த⁴தருணவிபஸ்ஸனஸ்ஸ ராகா³தி³பரிஸ்ஸயா சே உப்பஜ்ஜேய்யும், தேஸம் விஸோத⁴னத்த²ம் ததோ உத்³த⁴ம் சத்தாரோ த⁴ம்மா பா⁴வேதப்³பா³ உப்பாதே³தப்³பா³ வட்³டே⁴தப்³பா³ ச.

அஸுபா⁴தி ஏகாத³ஸஸு அஸுப⁴கம்மட்டா²னேஸு யதா²ரஹம் யத்த² கத்த²சி அஸுப⁴பா⁴வனா. ராக³ஸ்ஸ பஹானாயாதி காமராக³ஸ்ஸ பஜஹனத்தா²ய. அயமத்தோ² ஸாலிலாவகோபமாய விபா⁴வேதப்³போ³. ஏவம்பூ⁴தம் பா⁴வனாவிதி⁴ம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் – ‘‘அஸுபா⁴ பா⁴வேதப்³பா³ ராக³ஸ்ஸ பஹானாயா’’தி. மேத்தாதி மேத்தாகம்மட்டா²னம். ப்³யாபாத³ஸ்ஸ பஹானாயாதி வுத்தனயேனேவ உப்பன்னஸ்ஸ கோபஸ்ஸ பஜஹனத்தா²ய. ஆனாபானஸ்ஸதீதி ஸோளஸவத்து²கா ஆனாபானஸ்ஸதி. விதக்குபச்சே²தா³யாதி வுத்தனயேனேவ உப்பன்னானம் விதக்கானம் பச்சே²த³னத்தா²ய. அஸ்மிமானஸமுக்³கா⁴தாயாதி ‘‘அஸ்மீ’’தி உப்பஜ்ஜனகஸ்ஸ நவவித⁴ஸ்ஸ மானஸ்ஸ ஸமுச்சே²த³னத்தா²ய.

அனிச்சஸஞ்ஞினோதி ஹுத்வா அபா⁴வதோ உத³யப்³ப³யவந்ததோ பப⁴ங்கு³தோ தாவகாலிகதோ நிச்சப்படிக்கே²பதோ ச ‘‘ஸப்³பே³ ஸங்கா²ரா அனிச்சா’’தி (த⁴. ப. 277; சூளனி. ஹேமகமாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸோ 56) பவத்தஅனிச்சானுபஸ்ஸனாவஸேன அனிச்சஸஞ்ஞினோ. அனத்தஸஞ்ஞா ஸண்டா²தீதி அஸாரகதோ அவஸவத்தனதோ பரதோ ரித்ததோ துச்ச²தோ ஸுஞ்ஞதோ ச ‘‘ஸப்³பே³ த⁴ம்மா அனத்தா’’தி (த⁴. ப. 279; சூளனி. ஹேமகமாணவபுச்சா²னித்³தே³ஸோ 56) ஏவம் பவத்தஅனத்தானுபஸ்ஸனாஸங்கா²தா அனத்தஸஞ்ஞா சித்தே ஸண்ட²ஹதி அதித³ள்ஹம் பதிட்ட²ஹதி. அனிச்சலக்க²ணே ஹி தி³ட்டே² அனத்தலக்க²ணம் தி³ட்ட²மேவ ஹோதி. தீஸு லக்க²ணேஸு ஹி ஏகஸ்மிம் தி³ட்டே² இதரத்³வயம் தி³ட்ட²மேவ ஹோதி. தேன வுத்தம் ‘‘அனிச்சஸஞ்ஞினோ, மேகி⁴ய, அனத்தஸஞ்ஞா ஸண்டா²தீ’’தி. அனத்தலக்க²ணே ஸுதி³ட்டே² ‘‘அஸ்மீ’’தி உப்பஜ்ஜனகமானோ ஸுப்பஜஹோவ ஹோதீதி ஆஹ ‘‘அனத்தஸஞ்ஞீ அஸ்மிமானஸமுக்³கா⁴தம் பாபுணாதீ’’தி. தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே நிப்³பா³னந்தி தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே இமஸ்மிம்யேவ அத்தபா⁴வே அபச்சயபரினிப்³பா³னம் பாபுணாதி. அயமேத்த² ஸங்கே²போ, வித்தா²ரதோ பன அஸுபா⁴தி³பா⁴வனானயோ விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ வுத்தனயேன வேதி³தப்³போ³.

மேகி⁴யஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

4-5. நந்த³கஸுத்தாதி³வண்ணனா

4-5. சதுத்தே² ஆக³மயமானோதி ஓலோகயமானோ, பு³த்³தோ⁴ ஸஹஸா அபவிஸித்வா யாவ ஸா கதா² நிட்டா²தி, தாவ அட்டா²ஸீதி அத்தோ². தேனாஹ ‘‘இத³மவோசாதி இத³ம் கதா²வஸானம் உதி³க்க²மானோ’’தி. அனிச்சது³க்கா²தி³வஸேன ஸப்³ப³த⁴ம்மஸந்தீரணம் அதி⁴பஞ்ஞாவிபஸ்ஸனாதி ஆஹ ‘‘ஸங்கா²ரபரிக்³க³ஹவிபஸ்ஸனாஞாணஸ்ஸா’’தி. மானஸந்தி ராகோ³பி சித்தம்பி அரஹத்தம்பி. ‘‘அந்தலிக்க²சரோ பாஸோ, ய்வாயம் சரதி மானஸோ’’தி (ஸம். நி. 1.151; மஹாவ. 33) ஏத்த² ராகோ³ மானஸம். ‘‘சித்தம் மனோ மானஸ’’ந்தி (த⁴. ஸ. 6) ஏத்த² சித்தம். ‘‘அப்பத்தமானஸோ ஸேகோ², காலம் கயிரா ஜனே ஸுதா’’தி (ஸம். நி. 1.159) ஏத்த² அரஹத்தம். இதா⁴பி அரஹத்தமேவ அதி⁴ப்பேதம். தேனாஹ ‘‘அப்பத்தமானஸாதி அப்பத்தஅரஹத்தா’’தி. அப்பத்தம் மானஸம் அரஹத்தம் ஏதேஹீதி அப்பத்தமானஸா. இதா³னி சித்தபரியாயமேவ மானஸஸத்³த³ம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘அரஹத்தம் வா’’திஆதி³. பஞ்சமம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

நந்த³கஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

6. ஸேவனாஸுத்தவண்ணனா

6. ச²ட்டே² ஜீவிதஸம்பா⁴ராதி ஜீவிதப்பவத்தியா ஸம்பா⁴ரா பச்சயா. ஸமுதா³னேதப்³பா³தி ஸம்மா ஞாயேன அனவஜ்ஜஉஞ்சா²சரியாதி³னா உத்³த⁴முத்³த⁴மானேதப்³பா³ பாபுணிதப்³பா³. தே பன ஸமுதா³னிதா ஸமாஹதா நாம ஹோந்தீதி ஆஹ ‘‘ஸமாஹரிதப்³பா³’’தி. து³க்கே²ன உப்பஜ்ஜந்தீதி ஸுலபு⁴ப்பாதா³ ந ஹோந்தி. ஏதேன கோ³சரஅஸப்பாயாதி³பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. ரத்திபா⁴க³ம் வா தி³வஸபா⁴க³ம் வாதி பு⁴ம்மத்தே² உபயோக³வசனந்தி ஆஹ ‘‘ரத்திகோட்டா²ஸே வா தி³வஸகோட்டா²ஸே வா’’தி. ரத்திம்யேவ பக்கமிதப்³ப³ம் ஸமணத⁴ம்மஸ்ஸ தத்த² அனிப்ப²ஜ்ஜனதோ. ஸங்கா²பீதி ‘‘யத³த்த²மஹம் பப்³ப³ஜிதோ, ந மேதம் இத⁴ நிப்ப²ஜ்ஜதி, சீவராதி³ பன ஸமுதா³க³ச்ச²தி, நாஹம் தத³த்த²ம் பப்³ப³ஜிதோ, கிம் மே இத⁴ வாஸேனா’’தி படிஸங்கா²யபி. தேனாஹ ‘‘ஸாமஞ்ஞத்த²ஸ்ஸ பா⁴வனாபாரிபூரிஅக³மனம் ஜானித்வா’’தி. அனந்தரவாரே ஸங்கா²பீதி ஸமணத⁴ம்மஸ்ஸ நிப்ப²ஜ்ஜனபா⁴வம் ஜானித்வா. ஸோ புக்³க³லோ அனாபுச்சா² பக்கமிதப்³ப³ம், நானுப³ந்தி⁴தப்³போ³தி ‘‘ஸோ புக்³க³லோ’’தி பத³ஸ்ஸ ‘‘நானுப³ந்தி⁴தப்³போ³’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. யஸ்ஸ யேன ஹி ஸம்ப³ந்தோ⁴, தூ³ரட்டே²னபி ஸோ ப⁴வதி. தம் புக்³க³லந்தி ஸோ புக்³க³லோதி பச்சத்தவசனம் உபயோக³வஸேன பரிணாமேத்வா தம் புக்³க³லம் அனாபுச்சா² பக்கமிதப்³ப³ந்தி அத்தோ². அத்த²வஸேன ஹி விப⁴த்திபரிணாமோதி. ஆபுச்சா² பக்கமிதப்³ப³ந்தி ச கதஞ்ஞுகதவேதி³தாய நியோஜனம். ஏவரூபோதி யம் நிஸ்ஸாய பி⁴க்கு²னோ கு³ணேஹி வுத்³தி⁴யேவ பாடிகங்கா², பச்சயேஹி ந பரிஸ்ஸயோ, ஏவரூபோ த³ண்ட³கம்மாதீ³ஹி நிக்³க³ண்ஹாதி சேபி, ந பரிச்சஜிதப்³போ³தி த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஸசேபீ’’திஆதி³னா.

ஸேவனாஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

7-10. ஸுதவாஸுத்தாதி³வண்ணனா

7-10. ஸத்தமே அப⁴ப்³போ³ கீ²ணாஸவோ பி⁴க்கு² ஸஞ்சிச்ச பாணந்திஆதி³ தே³ஸனாஸீஸமேவ, ஸோதாபன்னாத³யோபி பன அப⁴ப்³பா³வ, புது²ஜ்ஜனகீ²ணாஸவானம் நிந்தா³பஸம்ஸத்த²ம்பி ஏவம் வுத்தம். புது²ஜ்ஜனோ நாம கா³ரய்ஹோ மாதுகா⁴தாதீ³னி கரோதி, கீ²ணாஸவோ பன பாஸம்ஸோ குந்த²கிபில்லிககா⁴தாதீ³னிபி ந கரோதீதி. ஸன்னிதி⁴காரகம் காமே பரிபு⁴ஞ்ஜிதுந்தி யதா² கி³ஹிபூ⁴தோ ஸன்னிதி⁴ம் கத்வா வத்து²காமே பரிபு⁴ஞ்ஜதி, ஏவம் திலதண்டு³லஸப்பினவனீதாதீ³னி ஸன்னிதி⁴ம் கத்வா இதா³னி பரிபு⁴ஞ்ஜிதும் அப⁴ப்³போ³தி அத்தோ². வத்து²காமே பன நித³ஹித்வா பரிபு⁴ஞ்ஜந்தா தன்னிஸ்ஸிதம் கிலேஸகாமம்பி நித³ஹித்வா பரிபு⁴ஞ்ஜந்தி நாமாதி ஆஹ ‘‘வத்து²காமகிலேஸகாமே’’தி. நனு ச கீ²ணாஸவஸ்ஸேவ வஸனட்டா²னே திலதண்டு³லாத³யோ பஞ்ஞாயந்தீதி? ந பன தே அத்தனோ அத்தா²ய நிதே⁴ந்தி, அபா²ஸுகபப்³ப³ஜிதாதீ³னம் அத்தா²ய நிதே⁴ந்தி. அனாகா³மிஸ்ஸ கத²ந்தி? தஸ்ஸபி பஞ்ச காமகு³ணா ஸப்³ப³ஸோவ பஹீனா, த⁴ம்மேன பன லத்³த⁴ம் விசாரேத்வா பரிபு⁴ஞ்ஜதி. அகப்பியகாமகு³ணே ஸந்தா⁴யேதம் வுத்தம், ந மஞ்சபீட²அத்த²ரணபாவுரணாதி³ஸன்னிஸ்ஸிதம். ஸேய்யாதா²பி புப்³பே³ அகா³ரியபூ⁴தோதி யதா² புப்³பே³ கி³ஹிபூ⁴தோ பரிபு⁴ஞ்ஜதி, ஏவம் பரிபு⁴ஞ்ஜிதும் அப⁴ப்³போ³. அகா³ரமஜ்ஜே² வஸந்தா ஹி ஸோதாபன்னாத³யோ யாவஜீவம் கி³ஹிப்³யஞ்ஜனேன திட்ட²ந்தி. கீ²ணாஸவோ பன அரஹத்தம் பத்வாவ மனுஸ்ஸபூ⁴தோ பரினிப்³பா³தி வா பப்³ப³ஜதி வா. சாதுமஹாராஜிகாதீ³ஸு காமாவசரதே³வேஸு முஹுத்தம்பி ந திட்ட²தி. கஸ்மா? விவேகட்டா²னஸ்ஸ அபா⁴வா. பு⁴ம்மதே³வத்தபா⁴வே பன டி²தோ அரஹத்தம் பத்வாபி திட்ட²தி விவேகட்டா²னஸம்ப⁴வா. அட்ட²மாதீ³னி உத்தானத்தா²னேவ.

ஸுதவாஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸம்போ³தி⁴வக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

2. ஸீஹனாத³வக்³கோ³

1. ஸீஹனாத³ஸுத்தவண்ணனா

11. து³தியஸ்ஸ பட²மே அவாபுரேந்தி விவரந்தி த்³வாரம் ஏதேனாதி அவாபுரணம். ரஜம் ஹரந்தி ஏதேனாதி ரஜோஹரணம். களோபிஹத்தோ²தி விலீவமயபா⁴ஜனஹத்தோ², ‘‘சம்மமயபா⁴ஜனஹத்தோ²’’தி ச வத³ந்தி. சி²ன்னானி விஸாணானி ஏதஸ்ஸாதி சி²ன்னவிஸாணோ, உஸபோ⁴ ச ஸோ சி²ன்னவிஸாணோ சாதி உஸப⁴சி²ன்னவிஸாணோ. விஸேஸனபரோயம் ஸமாஸோ. அஹிகுணபேன வாதிஆதி³ அதிஜேகு³ச்ச²ப்படிகூலகுணபத³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தம். கண்டே² ஆஸத்தேனாதி கேனசிதே³வ பச்சத்தி²கேன ஆனேத்வா கண்டே² ப³த்³தே⁴ன, ஓமுக்கேனாதி அத்தோ². அட்டோ ஆதுரோ து³க்³க³ந்த⁴பீளாய பீளிதோ. அச்சயஸ்ஸ படிக்³க³ண்ஹனம் வா அதி⁴வாஸனம். ஏவஞ்ஹி ஸோ காரணே தே³ஸியமானே ததோ விக³தோ நாம ஹோதி. தேனாஹ ‘‘படிக்³க³ண்ஹதூதி க²மதூ’’தி. ஸேஸமேத்த² ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஸீஹனாத³ஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

2. ஸஉபாதி³ஸேஸஸுத்தவண்ணனா

12. து³தியே ப⁴வஸ்ஸ அப்பமத்தகதா நாம இத்தரகாலதாயாதி ஆஹ ‘‘அச்ச²ராஸங்கா⁴தமத்தம்பீ’’தி.

ஸஉபாதி³ஸேஸஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

3. கோட்டி²கஸுத்தவண்ணனா

13. ததியே தி³ட்ட²த⁴ம்மோ வுச்சதி பச்சக்க²பூ⁴தோ அத்தபா⁴வோ, தஸ்மிம் வேதி³தப்³ப³ம் ப²லம் தி³ட்ட²த⁴ம்மவேத³னீயம். தேனாஹ ‘‘இமஸ்மிம்யேவ அத்தபா⁴வே’’தி. சதுப்பஞ்சக்க²ந்த⁴ப²லதாய ஸஞ்ஞாப⁴வூபக³ம் கம்மம் ப³ஹுவேத³னீயம். ஏகக்க²ந்த⁴ப²லத்தா அஸஞ்ஞாப⁴வூபக³ம் கம்மம் ‘‘அப்பவேத³னீய’’ந்தி வுத்தம். கேசி பன ‘‘அரூபாவசரகம்மம் ப³ஹுகாலம் வேதி³தப்³ப³ப²லத்தா ப³ஹுவேத³னீயம், இதரம் அப்பவேத³னீயம். ரூபாரூபாவசரகம்மம் வா ப³ஹுவேத³னீயம், பரித்தம் கம்மம் அப்பவேத³னீய’’ந்தி வத³ந்தி. வேத³னீயந்தி பச்சயந்தரஸமவாயே விபாகுப்பாத³னஸமத்த²ம், ந ஆரத்³த⁴விபாகமேவ. அவேத³னீயந்தி பச்சயவேகல்லேன விபச்சிதும் அஸமத்த²ம் அஹோஸிகம்மாதி³பே⁴த³ம்.

கோட்டி²கஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

4. ஸமித்³தி⁴ஸுத்தவண்ணனா

14. சதுத்தே² ஸமித்³தீ⁴தி தே²ரஸ்ஸ கிர அத்தபா⁴வோ ஸமித்³தோ⁴ அபி⁴ரூபோ பாஸாதி³கோ, தஸ்மா ஸமித்³தீ⁴த்வேவ ஸங்கா²தோ. தேனாஹ ‘‘அத்தபா⁴வஸமித்³த⁴தாயா’’திஆதி³. ரூபதா⁴துஆதீ³ஸூதி ஆதி³-ஸத்³தே³ன ஸத்³த³தா⁴துஆதி³ம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

ஸமித்³தி⁴ஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

5-9. க³ண்ட³ஸுத்தாதி³வண்ணனா

15-19. பஞ்சமே மாதாபேத்திகஸம்ப⁴வஸ்ஸாதி மாதிதோ ச பிதிதோ ச நிப்³ப³த்தேன மாதாபேத்திகேன ஸுக்கஸோணிதேன ஸம்பூ⁴தஸ்ஸ. உச்சா²த³னத⁴ம்மஸ்ஸாதி உச்சா²தே³தப்³ப³ஸபா⁴வஸ்ஸ. பரிமத்³த³னத⁴ம்மஸ்ஸாதி பரிமத்³தி³தப்³ப³ஸபா⁴வஸ்ஸ. ஏத்த² ச ஓத³னகும்மாஸூபசயஉச்சா²த³னபதே³ஹி வட்³டி⁴ கதி²தா, அனிச்சபே⁴த³னவித்³த⁴ம்ஸனபதே³ஹி ஹானி. புரிமேஹி வா ஸமுத³யோ, பச்சி²மேஹி அத்த²ங்க³மோதி ஏவம் சாதுமஹாபூ⁴திகஸ்ஸ காயஸ்ஸ வட்³டி⁴பரிஹானினிப்³ப³த்திபே⁴தா³ த³ஸ்ஸிதா. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ. ச²ட்டா²தீ³னி உத்தானத்தா²னி.

க³ண்ட³ஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

10. வேலாமஸுத்தவண்ணனா

20. த³ஸமே ஸகுண்ட³கப⁴த்தந்தி ஸகுண்ட³கம் உத்தண்டு³லப⁴த்தம். பரித்தேஹி ஸகுண்டே³ஹி தண்டு³லேஹிபி ஸத்³தி⁴ம் விபக்கப⁴த்தம் உத்தண்டு³லமேவ ஹோதி. பி³ளங்க³ம் வுச்சதி ஆரனாளம், பி³ளங்க³தோ நிப்³ப³த்தனதோ ததே³வ கஞ்ஜியதோ ஜாதந்தி கஞ்ஜியம், தம் து³தியம் ஏதஸ்ஸாதி பி³ளங்க³து³தியம், தம் கஞ்ஜியது³தியந்தி வுத்தம். அஸக்கரித்வாதி தே³ய்யத⁴ம்மம்பி புக்³க³லம்பி அஸக்கரித்வா. தே³ய்யத⁴ம்மஸ்ஸ அஸக்கரணம் அஸம்பன்னகாரோ, புக்³க³லஸ்ஸ அஸக்கரணம் அக³ருகரணம். தே³ய்யத⁴ம்மம் அஸக்கரோந்தோ ஹி உத்தண்டு³லாதி³தோ³ஸஸமன்னாக³தம் ஆஹாரம் தே³தி, ந ஸம்பன்னம் கரோதி. புக்³க³லம் அஸக்கரோந்தோ நிஸீத³னட்டா²னம் அஸம்மஜ்ஜித்வா யத்த² தத்த² வா நிஸீதா³பேத்வா யம் வா தம் வா தா³ரகம் பேஸேத்வா தே³தி. அசித்தீகத்வாதி ந சித்திம் கத்வா, ந பூஜேத்வாதி அத்தோ². பூஜேந்தோ ஹி பூஜேதப்³ப³வத்து²ம் சித்தே ட²பேதி, ந ததோ ப³ஹி கரோதி. சித்தம் வா அச்ச²ரியம் கத்வா படிபத்தி சித்தீகரணம் ஸம்பா⁴வனகிரியா, தப்படிக்கே²பதோ அசித்தீகரணம் அஸம்பா⁴வனகிரியா. அபவித்³த⁴ந்தி உச்சி²ட்டா²தி³ச²ட்³ட³னீயத⁴ம்மம் விய அவகி²த்தகம். யோ ஹி ச²ட்³டே³துகாமோ ஹுத்வா ரோகி³னோ ஸரீரே ஓத³னாதீ³னி மஜ்ஜித்வா வம்மிகே ரோக³ம் பக்கி²பந்தோ விய தே³தி, அயம் அபவித்³த⁴ம் தே³தி நாம. அனாக³மனதி³ட்டி²கோதி ‘‘அத்³தா⁴ இமஸ்ஸ தா³னஸ்ஸ ப²லம் மம ஆக³ச்ச²தீ’’தி ஏவம் யஸ்ஸ கம்மஸ்ஸகததி³ட்டி² அத்தி², ஸோ ஆக³மனதி³ட்டி²கோ. அயம் பன ந தாதி³ஸோதி அனாக³மனதி³ட்டி²கோ, ப²லம் பாடிகங்க²ம் ஹுத்வா ந தே³தீதி அத்தோ². தேனாஹ ‘‘ந கம்மஞ்ச ப²லஞ்ச ஸத்³த³ஹித்வா தே³தீ’’தி.

வேலாமோதி ஏத்த² மா-ஸத்³தோ³ படிஸேத⁴வசனோ. ஜாதிகோ³த்தரூபபோ⁴கா³தி³கு³ணானம் வேலா மரியாதா³ நத்தி² ஏதஸ்மிந்தி வேலாமோ. அத² வா யதா²வுத்தகு³ணானம் வேலா மரியாதா³ அமதி ஓஸானம் க³ச்ச²தி ஏதஸ்மிந்தி வேலாமோ, வேலம் வா மரியாத³ம் அமதி க³ச்ச²தி அதிக்கமதீதி வேலாமோ. தேனாஹ ‘‘ஜாதிகோ³த்த…பே… ஏவம்லத்³த⁴னாமோ’’தி. தீ³யதீதி தா³னம், தா³னவத்து². தம் அக்³கீ³யதி நிஸ்ஸஜ்ஜீயதி ஏத்தா²தி தா³னக்³க³ம். தா³னம் வா க³ண்ஹந்தி ஏத்தா²தி தா³னக்³க³ம், ஏவம் ப⁴த்தக்³க³ம், பரிவேஸனட்டா²னம். து³கூலஸந்த³னானீதி ரஜதபா⁴ஜனாதி³னிஸ்ஸிதே து³கூலே கீ²ரஸ்ஸ ஸந்த³னம் ஏதேஸந்தி து³கூலஸந்த³னானி. கம்ஸூபதா⁴ரணானீதி ரஜதமயதோ³ஹபா⁴ஜனானி. தேனாஹ ‘‘ரஜதமயகீ²ரபடிச்ச²கானீ’’தி. ரஜதமயானி கீ²ரபடிச்ச²கானி கீ²ரபடிக்³க³ஹபா⁴ஜனானி ஏதேஸந்தி ரஜதமயகீ²ரபடிச்ச²கானி. ஸோதே⁴ய்யாதி மஹப்ப²லபா⁴வகரணேன விஸோதே⁴ய்ய. மஹப்ப²லபா⁴வப்பத்தியா ஹி த³க்கி²ணா விஸுஜ்ஜ²தி நாம.

மக்³கே³னாக³தம் அனிவத்தனஸரணந்தி இமினா லோகுத்தரஸரணக³மனம் தீ³பேதி. அபரேதிஆதி³னா லோகியஸரணக³மனம் வுத்தம். ஸரணம் நாம திண்ணம் ரதனானம் ஜீவிதபரிச்சாக³மயம் புஞ்ஞம் ஸப்³ப³ஸம்பத்திம் தே³தி, தஸ்மா மஹப்ப²லதரந்தி அதி⁴ப்பாயோ. இத³ஞ்ச – ‘‘ஸசே த்வம் யதா² க³ஹிதம் ஸரணம் ந பி⁴ந்தி³ஸ்ஸஸி, ஏவாஹம் தம் மாரேமீ’’தி யதி³பி கோசி திண்ஹேன ஸத்தே²ன ஜீவிதா வோரோபேய்ய, ததா²பி ‘‘நேவாஹம் பு³த்³த⁴ம் ந பு³த்³தோ⁴தி, த⁴ம்மம் ந த⁴ம்மோதி, ஸங்க⁴ம் ந ஸங்கோ⁴தி வதா³மீ’’தி த³ள்ஹதரம் கத்வா க³ஹிதஸ்ஸ வஸேன வுத்தம். மக்³கே³னாக³தந்தி லோகுத்தரஸீலம் ஸந்தா⁴ய வத³தி. அபரேதிஆதி³னா பன லோகியஸீலம் வுத்தம். ஸப்³பே³ஸம் ஸத்தானம் ஜீவிததா³னாதி³னிஹிதத³ண்ட³தாய ஸகலலோகியலோகுத்தரகு³ணாதி⁴ட்டா²னதோ சஸ்ஸ மஹப்ப²லமஹானிஸம்ஸதா வேதி³தப்³பா³.

உபஸிங்க⁴னமத்தந்தி கா⁴யனமத்தம். க³த்³தோ³ஹனமத்தந்தி பாட²ந்தரே கோ³தோ³ஹனமத்தம் காலந்தி அத்தோ². ஸோ ச ந ஸகலோ கோ³தோ³ஹனக்க²ணோ அதி⁴ப்பேதோதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘கா³வியா ஏகவாரம் த²னஅஞ்ச²னமத்த’’ந்தி அத்தோ² வுத்தோ. அஞ்ச²னமத்தந்தி ஆகட்³ட⁴னமத்தம். கா³வியா த²னம் க³ஹேத்வா ஏககீ²ரபி³ந்து³து³ஹனகாலமத்தம்பி க³த்³து³ஹனமத்தந்தி வத³ந்தி. ஏத்தகம்பி ஹி காலம் யோ வஸனக³ப்³ப⁴பரிவேணவிஹாரூபசாரபரிச்சே²தே³ன வா அபரிமாணாஸு லோகதா⁴தூஸு ஸப்³ப³ஸத்தே ஹிதப²ரணம் மேத்தசித்தம் பா⁴வேதும் ஸக்கோதி. இத³ம் ததோ யதா²வுத்ததா³னாதி³தோ மஹப்ப²லதரம்.

வேலாமஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸீஹனாத³வக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

3. ஸத்தாவாஸவக்³கோ³

1. திடா²னஸுத்தவண்ணனா

21. ததியஸ்ஸ பட²மே அமமாதி வத்தா²ப⁴ரணபானபோ⁴ஜனாதீ³ஸுபி மமத்தவிரஹிதா. அபரிக்³க³ஹாதி இத்தி²பரிக்³க³ஹேன அபரிக்³க³ஹா. தேஸம் கிர ‘‘அயம் மய்ஹம் ப⁴ரியா’’தி மமத்தம் ந ஹோதி, மாதரம் வா ப⁴கி³னிம் வா தி³ஸ்வா ச²ந்த³ராகோ³ ந உப்பஜ்ஜதி. த⁴ம்மதாஸித்³த⁴ஸ்ஸ ஸீலஸ்ஸ ஆனுபா⁴வேன புத்தே தி³ட்ட²மத்தே ஏவ மாதுத²னதோ த²ஞ்ஞம் பக்³க⁴ரதி, தேன ஸஞ்ஞாணேன நேஸம் மாதரி புத்தஸ்ஸ மாதுஸஞ்ஞா, மாது ச புத்தே புத்தஸஞ்ஞா பச்சுபட்டி²தாதி கேசி.

அபிசேத்த² (ஸாரத்த². டீ. 1.1 வேரஞ்ஜகண்ட³வண்ணனா) உத்தரகுருகானம் புஞ்ஞானுபா⁴வஸித்³தோ⁴ அயம்பி விஸேஸோ வேதி³தப்³போ³. தத்த² கிர தேஸு தேஸு பதே³ஸேஸு க⁴னனிசிதபத்தஸஞ்ச²ன்னஸாகா²பஸாகா² கூடாகா³ரஸமா மனோரமா ருக்கா² தேஸம் மனுஸ்ஸானம் நிவேஸனகிச்சம் ஸாதே⁴ந்தி. யத்த² ஸுக²ம் நிவஸந்தி, அஞ்ஞேபி தத்த² ருக்கா² ஸுஜாதா ஸப்³ப³தா³பி புப்பி²தக்³கா³ திட்ட²ந்தி. ஜலாஸயாபி விகஸிதகமலகுவலயபுண்ட³ரீகஸோக³ந்தி⁴காதி³புப்ப²ஸஞ்ச²ன்னா ஸப்³ப³காலம் பரமஸுக³ந்த⁴ம் ஸமந்ததோ பவாயந்தா திட்ட²ந்தி. ஸரீரம்பி தேஸம் அதிதீ³கா⁴தி³தோ³ஸரஹிதம் ஆரோஹபரிணாஹஸம்பன்னம் ஜராய அனபி⁴பூ⁴தத்தா வலிதபலிதாதி³தோ³ஸவிரஹிதம் யாவதாயுகம் அபரிக்கீ²ணஜவப³லபரக்கமஸோப⁴மேவ ஹுத்வா திட்ட²தி. அனுட்டா²னப²லூபஜீவிதாய ந ச நேஸம் கஸிவணிஜ்ஜாதி³வஸேன ஆஹாரபரியேட்டி²வஸேன து³க்க²ம் அத்தி², ததோ ஏவ ந தா³ஸதா³ஸிகம்மகராதி³பரிக்³க³ஹோ அத்தி², ந ச தத்த² ஸீதுண்ஹட³ம்ஸமகஸவாதாதபஸரீஸபவாளாதி³பரிஸ்ஸயோ அத்தி². யதா² நாமேத்த² கி³ம்ஹானம் பச்சி²மே மாஸே பச்சூஸவேலாயம் ஸமஸீதுண்ஹோ உது ஹோதி, ஏவமேவ ஸப்³ப³காலம் தத்த² ஸமஸீதுண்ஹோவ உது ஹோதி, ந ச நேஸம் கோசி உபகா⁴தோ விஹேஸா வா உப்பஜ்ஜதி. அகட்ட²பாகிமேவ ஸாலிம் அகணம் அது²ஸம் ஸுத்³த⁴ம் ஸுக³ந்த⁴ம் தண்டு³லப்ப²லம் பரிபு⁴ஞ்ஜந்தி. தம் பு⁴ஞ்ஜந்தானம் நேஸம் குட்ட²ம், க³ண்டோ³, கிலாஸோ, ஸோஸோ, காஸோ, ஸாஸோ, அபமாரோ, ஜரோதி ஏவமாதி³கோ ந கோசி ரோகோ³ உப்பஜ்ஜதி, ந ச தே கு²ஜ்ஜா வா வாமனா வா காணா வா குணீ வா க²ஞ்ஜா வா பக்க²ஹதா வா விகலங்கா³ வா விகலிந்த்³ரியா வா ஹோந்தி.

இத்தி²யோபி தத்த² நாதிதீ³கா⁴, நாதிரஸ்ஸா, நாதிகிஸா, நாதிதூ²லா, நாதிகாளா, நச்சோதா³தா, ஸோப⁴க்³க³ப்பத்தரூபா ஹோந்தி. ததா² ஹி தீ³க⁴ங்கு³லீ, தம்ப³னகா², அலம்ப³த²னா, தனுமஜ்ஜா², புண்ணசந்த³முகீ², விஸாலக்கீ², முது³க³த்தா, ஸஹிதோரூ, ஓதா³தத³ந்தா, க³ம்பீ⁴ரனாபீ⁴, தனுஜங்கா⁴, தீ³க⁴னீலவேல்லிதகேஸீ, புது²லஸுஸ்ஸோணீ, நாதிலோமா, நாலோமா, ஸுப⁴கா³, உதுஸுக²ஸம்ப²ஸ்ஸா, ஸண்ஹா, ஸகி²லா, ஸுக²ஸம்பா⁴ஸா, நானாப⁴ரணவிபூ⁴ஸிதா விசரந்தி. ஸப்³ப³தா³பி ஸோளஸவஸ்ஸுத்³தே³ஸிகா விய ஹோந்தி, புரிஸா ச பஞ்சவீஸதிவஸ்ஸுத்³தே³ஸிகா விய. ந புத்ததா³ரேஸு ரஜ்ஜந்தி. அயம் தத்த² த⁴ம்மதா.

ஸத்தாஹிகமேவ ச தத்த² இத்தி²புரிஸா காமரதியா விஹரந்தி. ததோ வீதராகா³ விய யதா²ஸகம் க³ச்ச²ந்தி, ந தத்த² இத⁴ விய க³ப்³போ⁴க்கந்திமூலகம், க³ப்³ப⁴பரிஹரணமூலகம், விஜாயனமூலகம் வா து³க்க²ம் ஹோதி. ரத்தகஞ்சுகதோ கஞ்சனபடிமா விய தா³ரகா மாதுகுச்சி²தோ அமக்கி²தா ஏவ ஸேம்ஹாதி³னா ஸுகே²னேவ நிக்க²மந்தி. அயம் தத்த² த⁴ம்மதா.

மாதா பன புத்தம் வா தீ⁴தரம் வா விஜாயித்வா தே விசரணகப்பதே³ஸே ட²பேத்வா அனபேக்கா² யதா²ருசி க³ச்ச²தி. தேஸம் தத்த² ஸயிதானம் யே பஸ்ஸந்தி புரிஸா வா இத்தி²யோ வா, தே அத்தனோ அங்கு³லியோ உபனாமேந்தி. தேஸம் கம்மப³லேன ததோ கீ²ரம் பவத்ததி, தேன தே தா³ரகா யாபேந்தி. ஏவம் பன வட்³டே⁴ந்தா கதிபயதி³வஸேஹேவ லத்³த⁴ப³லா ஹுத்வா தா³ரிகா இத்தி²யோ உபக³ச்ச²ந்தி, தா³ரகா புரிஸே. கப்பருக்க²தோ ஏவ ச தேஸம் தத்த² வத்தா²ப⁴ரணானி நிப்ப²ஜ்ஜந்தி. நானாவிராக³வண்ணவிசித்தானி ஹி ஸுகு²மானி முது³ஸுக²ஸம்ப²ஸ்ஸானி வத்தா²னி தத்த² தத்த² கப்பருக்கே²ஸு ஓலம்ப³ந்தானி திட்ட²ந்தி. நானாவித⁴ரஸ்மிஜாலஸமுஜ்ஜலவிவித⁴வண்ணரதனவினத்³தா⁴னி அனேகவித⁴மாலாகம்மலதாகம்மபி⁴த்திகம்மவிசித்தானி ஸீஸூபக³கீ³வூபக³ஹத்தூ²பக³கடூபக³பாதூ³பகா³னி ஸோவண்ணமயானி ஆப⁴ரணானி கப்பருக்க²தோ ஓலம்ப³ந்தி. ததா² வீணாமுதி³ங்க³பணவஸம்மதாளஸங்க²வம்ஸவேதாளபரிவாதி³னீவல்லகீபபு⁴திகா தூரியப⁴ண்டா³பி ததோ ததோ ஓலம்ப³ந்தி. தத்த² ப³ஹூ ப²லருக்கா² கும்ப⁴மத்தானி ப²லானி ப²லந்தி மது⁴ரரஸானி, யானி பரிபு⁴ஞ்ஜித்வா தே ஸத்தாஹம்பி கு²ப்பிபாஸாஹி ந பா³தீ⁴யந்தி.

நஜ்ஜோபி தத்த² ஸுவிஸுத்³த⁴ஜலா ஸுப்பதித்தா² ரமணீயா அகத்³த³மா வாலுகதலா நாதிஸீதா நச்சுண்ஹா ஸுரபி⁴க³ந்தீ⁴ஹி ஜலஜபுப்பே²ஹி ஸஞ்ச²ன்னா ஸப்³ப³காலம் ஸுரபீ⁴ வாயந்தியோ ஸந்த³ந்தி, ந தத்த² கண்டகிகா கக்க²ளக³ச்ச²லதா ஹோந்தி, அகண்டகா புப்ப²ப²லஸம்பன்னா ஏவ ஹோந்தி, சந்த³னனாக³ருக்கா² ஸயமேவ ரஸம் பக்³க⁴ரந்தி, நஹாயிதுகாமா ச நதி³தித்தே² ஏகஜ்ஜ²ம் வத்தா²ப⁴ரணானி ட²பேத்வா நதி³ம் ஓதரித்வா ந்ஹத்வா உத்திண்ணுத்திண்ணா உபரிட்டி²மம் உபரிட்டி²மம் வத்தா²ப⁴ரணம் க³ண்ஹந்தி, ந தேஸம் ஏவம் ஹோதி ‘‘இத³ம் மம, இத³ம் பரஸ்ஸா’’தி. ததோ ஏவ ந தேஸம் கோசி விக்³க³ஹோ வா விவாதோ³ வா. ஸத்தாஹிகா ஏவ ச நேஸம் காமரதிகீளா ஹோதி, ததோ வீதராகா³ விய விசரந்தி. யத்த² ச ருக்கே² ஸயிதுகாமா ஹோந்தி, தத்தே²வ ஸயனம் உபலப்³ப⁴தி. மதே ச ஸத்தே தி³ஸ்வா ந ரோத³ந்தி ந ஸோசந்தி. தஞ்ச மண்ட³யித்வா நிக்கி²பந்தி. தாவதே³வ ச நேஸம் ததா²ரூபா ஸகுணா உபக³ந்த்வா மதம் தீ³பந்தரம் நேந்தி, தஸ்மா ஸுஸானம் வா அஸுசிட்டா²னம் வா தத்த² நத்தி², ந ச ததோ மதா நிரயம் வா திரச்சா²னயோனிம் வா பேத்திவிஸயம் வா உபபஜ்ஜந்தி. த⁴ம்மதாஸித்³த⁴ஸ்ஸ பஞ்சஸீலஸ்ஸ ஆனுபா⁴வேன தே தே³வலோகே நிப்³ப³த்தந்தீதி வத³ந்தி. வஸ்ஸஸஹஸ்ஸமேவ ச நேஸம் ஸப்³ப³காலம் ஆயுப்பமாணம், ஸப்³ப³மேதம் தேஸம் பஞ்சஸீலம் விய த⁴ம்மதாஸித்³த⁴மேவாதி.

திடா²னஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

3. தண்ஹாமூலகஸுத்தவண்ணனா

23. ததியே (தீ³. நி. டீ. 2.103) ஏஸனதண்ஹாதி போ⁴கா³னம் பரியேஸனவஸேன பவத்தா தண்ஹா. ஏஸிததண்ஹாதி பரியிட்டே²ஸு போ⁴கே³ஸு உப்பஜ்ஜமானதண்ஹா. பரிதஸ்ஸனவஸேன பரியேஸதி ஏதாயாதி பரியேஸனா, ஆஸயதோ பயோக³தோ ச பரியேஸனா ததா²பவத்தோ சித்துப்பாதோ³. தேனாஹ ‘‘தண்ஹாய ஸதி ஹோதீ’’தி. ரூபாதி³ஆரம்மணப்படிலாபோ⁴தி ஸவத்து²கானம் ரூபாதி³ஆரம்மணானம் க³வேஸனவஸேன படிலாபோ⁴. யம் பன அபரியிட்ட²ம்யேவ லப்³ப⁴தி, தம்பி அத்த²தோ பரியேஸனாய லத்³த⁴மேவ நாம ததா²ரூபஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ புப்³பே³கதத்தா ஏவ லப்³ப⁴னதோ. தேனாஹ ‘‘ஸோ ஹி பரியேஸனாய ஸதி ஹோதீ’’தி.

ஸுக²வினிச்ச²யந்தி ஸுக²ம் விஸேஸதோ நிச்சி²னோதீதி ஸுக²வினிச்ச²யோ. ஸுக²ம் ஸபா⁴வதோ ஸமுத³யதோ அத்த²ங்க³மதோ ஆதீ³னவதோ நிஸ்ஸரணதோ ச யாதா²வதோ ஜானித்வா பவத்தஞாணம்வ ஸுக²வினிச்ச²யம். ஜஞ்ஞாதி ஜானேய்ய. ‘‘ஸுப⁴ம் ஸுக²’’ந்திஆதி³கம் ஆரம்மணே அபூ⁴தாகாரம் விவித⁴ம் நின்னபா⁴வேன சினோதி ஆரோபேதீதி வினிச்ச²யோ, அஸ்ஸாதா³னுபஸ்ஸனா தண்ஹா. தி³ட்டி²யாபி ஏவமேவ வினிச்ச²யபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³. இமஸ்மிம் பன ஸுத்தே விதக்கோயேவ ஆக³தோதி யோஜனா. இமஸ்மிம் பன ஸுத்தேதி ஸக்கபஞ்ஹஸுத்தே (தீ³. நி. 2.358). தத்த² ஹி ‘‘ச²ந்தோ³ கோ², தே³வானமிந்த³, விதக்கனிதா³னோ’’தி ஆக³தம். இதா⁴தி இமஸ்மிம் ஸுத்தே. விதக்கேனேவ வினிச்சி²னந்தீதி ஏதேன ‘‘வினிச்சி²னதி ஏதேனாதி வினிச்ச²யோ’’தி வினிச்ச²யஸத்³த³ஸ்ஸ கரணஸாத⁴னமாஹ. ஏத்தகந்திஆதி³ வினிச்ச²யனாகாரத³ஸ்ஸனம்.

ச²ந்த³னட்டே²ன ச²ந்தோ³, ஏவம் ரஞ்ஜனட்டே²ன ராகோ³தி ச²ந்த³ராகோ³. ஸ்வாயம் அனாஸேவனதாய மந்தோ³ ஹுத்வா பவத்தோ இதா⁴தி⁴ப்பேதோதி ஆஹ ‘‘து³ப்³ப³லராக³ஸ்ஸாதி⁴வசன’’ந்தி. அஜ்ஜோ²ஸானந்தி தண்ஹாதி³ட்டி²வஸேன அபி⁴னிவேஸனம். ‘‘மய்ஹம் இத³’’ந்தி ஹி தண்ஹாகா³ஹோ யேபு⁴ய்யேன அத்தக்³கா³ஹஸன்னிஸ்ஸயோவ ஹோதி. தேனாஹ ‘‘அஹம் மமந்தீ’’தி. ப³லவஸன்னிட்டா²னந்தி ச தேஸம் கா³ஹானம் தி²ரபா⁴வப்பத்திமாஹ. தண்ஹாதி³ட்டி²வஸேன பரிக்³க³ஹகரணந்தி அஹம் மமந்தி ப³லவஸன்னிட்டா²னவஸேன அபி⁴னிவிட்ட²ஸ்ஸ அத்தத்தனியக்³கா³ஹவத்து²னோ அஞ்ஞாஸாதா⁴ரணம் விய கத்வா பரிக்³க³ஹேத்வா டா²னம், ததா²பவத்தோ லோப⁴ஸஹக³தசித்துப்பாதோ³. அத்தனா பரிக்³க³ஹிதஸ்ஸ வத்து²னோ யஸ்ஸ வஸேன பரேஹி ஸாதா⁴ரணபா⁴வஸ்ஸ அஸஹமானோ ஹோதி புக்³க³லோ, ஸோ த⁴ம்மோ அஸஹனதா. ஏவம் வசனத்த²ம் வத³ந்தி நிருத்தினயேன. ஸத்³த³லக்க²ணேன பன யஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ வஸேன மச்ச²ரியயோக³தோ புக்³க³லோ மச்ச²ரோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ, கம்மம் வா மச்ச²ரியம், மச்ச²ரோ த⁴ம்மோ. மச்ச²ரியஸ்ஸ ப³லவபா⁴வதோ ஆத³ரேன ரக்க²ணம் ஆரக்கோ²தி ஆஹ ‘‘த்³வார…பே… ஸுட்டு² ரக்க²ண’’ந்தி.

அத்தனோ ப²லம் கரோதீதி கரணம், யம் கிஞ்சி காரணம். அதி⁴கம் கரணந்தி அதி⁴கரணம், விஸேஸகாரணம். விஸேஸகாரணஞ்ச போ⁴கா³னம் ஆரக்க²த³ண்டா³தா³னாதி³அனத்த²ஸம்ப⁴வஸ்ஸாதி வுத்தம் ‘‘ஆரக்கா²தி⁴கரண’’ந்திஆதி³. பரனிஸேத⁴னத்த²ந்தி மாரணாதி³னா பரேஸம் விபா³த⁴னத்த²ம். ஆதி³யந்தி ஏதேனாதி ஆதா³னம், த³ண்ட³ஸ்ஸ ஆதா³னம் த³ண்டா³தா³னம், த³ண்ட³ம் ஆஹரித்வா பரவிஹேட²னசித்துப்பாதோ³. ஸத்தா²தா³னேபி ஏஸேவ நயோ. ஹத்த²பராமாஸாதி³வஸேன காயேன காதப்³போ³ கலஹோ காயகலஹோ. மம்மக⁴ட்டனாதி³வஸேன வாசாய காதப்³போ³ கலஹோ வாசாகலஹோ. விருஜ்ஜ²னவஸேன விரூபம் க³ண்ஹாதி ஏதேனாதி விக்³க³ஹோ. விருத்³த⁴ம் வத³தி ஏதேனாதி விவாதோ³. ‘‘துவம் துவ’’ந்தி அகா³ரவவசனஸஹசரணதோ துவம்துவம். ஸப்³பே³பி தே ததா²பவத்ததோ³ஸஸஹக³தா சித்துப்பாதா³ வேதி³தப்³பா³. தேனாஹ ப⁴க³வா ‘‘அனேகே பாபகா அகுஸலா த⁴ம்மா ஸம்ப⁴வந்தீ’’தி.

தண்ஹாமூலகஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

4-5. ஸத்தாவாஸஸுத்தாதி³வண்ணனா

24-25. சதுத்தே² ஸத்தா ஆவஸந்தி ஏதேஸூதி ஸத்தாவாஸா, நானத்தஸஞ்ஞிஆதி³பே⁴தா³ ஸத்தனிகாயா. யஸ்மா தே தே ஸத்தனிவாஸா தப்பரியாபன்னானம் ஸத்தானம் தாய ஏவ தப்பரியாபன்னதாய ஆதா⁴ரோ விய வத்தப்³ப³தம் அரஹந்தி. ஸமுதா³யாசாரோ ஹி அவயவஸ்ஸ யதா² ‘‘ருக்கே² ஸாகா²’’தி, தஸ்மா ‘‘ஸத்தானம் ஆவாஸா, வஸனட்டா²னானீதி அத்தோ²’’தி வுத்தம். ஸுத்³தா⁴வாஸாபி ஸத்தாவாஸோவ ‘‘ந ஸோ, பி⁴க்க²வே, ஸத்தாவாஸோ ஸுலப⁴ரூபோ, யோ மயா அனாவுத்த²புப்³போ³ இமினா தீ³கே⁴ன அத்³து⁴னா அஞ்ஞத்ர ஸுத்³தா⁴வாஸேஹி தே³வேஹீ’’தி (தீ³. நி. 2.91) வசனதோ. யதி³ ஏவம் தே கஸ்மா இத⁴ ந க³ஹிதாதி தத்த² காரணமாஹ ‘‘அஸப்³ப³காலிகத்தா’’திஆதி³. வேஹப்ப²லா பன சதுத்தே²யேவ ஸத்தாவாஸே ப⁴ஜந்தீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். பஞ்சமம் உத்தானமேவ.

ஸத்தாவாஸஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

6. ஸிலாயூபஸுத்தவண்ணனா

26. ச²ட்டே² பமாணமஜ்ஜி²மஸ்ஸ புரிஸஸ்ஸ சதுவீஸதங்கு³லிகோ ஹத்தோ² குக்கு, ‘‘கக்கூ’’திபி தஸ்ஸேவ நாமம். அட்ட² குக்கூ உபரி நேமஸ்ஸாதி அட்ட² ஹத்தா² ஆவாடஸ்ஸ உபரி உக்³க³ந்த்வா டி²தா ப⁴வேய்யும். ஸேஸமேத்த² உத்தானமேவ.

ஸிலாயூபஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

7. பட²மவேரஸுத்தவண்ணனா

27. ஸத்தமே (ஸம். நி. டீ. 2.241) யதோதி யஸ்மிம் காலே. அயஞ்ஹி தோ-ஸத்³தோ³ தா³-ஸத்³தோ³ விய இத⁴ காலவிஸயோ, யதா³தி வுத்தம் ஹோதி. ப⁴யானி வேரானீதி பீ⁴யதே ப⁴யம், ப⁴யேன யோகா³, பா⁴யிதப்³பே³ன வா ப⁴யம் ஏவ வேரப்பஸவட்டே²ன வேரந்தி ச லத்³த⁴னாமா சேதனாத³யோ. பாணாதிபாதாத³யோ ஹி யஸ்ஸ பவத்தந்தி, யஞ்ச உத்³தி³ஸ்ஸ பவத்தீயந்தி, உப⁴யேஸஞ்ச வேராவஹா, ததோ ஏவ சேதே பா⁴யிதப்³பா³ வேரஸஞ்ஜனகா நாமாதி. ஸோதஸ்ஸ அரியமக்³க³ஸ்ஸ ஆதி³தோ பஜ்ஜனம் படிபத்தி அதி⁴க³மோ ஸோதாபத்தி. தத³த்தா²ய தத்த² பதிட்டி²தஸ்ஸ ச அங்கா³னி ஸோதாபத்தியங்கா³னி. து³வித⁴ஞ்ஹி (ஸம். நி. அட்ட². 2.2.41) ஸோதாபத்தியங்க³ம் ஸோதாபத்திஅத்தா²ய ச அங்க³ம் காரணம், யம் ஸோதாபத்திமக்³க³ப்படிலாப⁴தோ புப்³ப³பா⁴கே³ ஸோதாபத்திப்படிலாபா⁴ய ஸம்வத்ததி, ‘‘ஸப்புரிஸஸம்ஸேவோ ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸவனம் யோனிஸோமனஸிகாரோ த⁴ம்மானுத⁴ம்மபடிபத்தீ’’தி (தீ³. நி. 3.311) ஏவம் ஆக³தம். படிலத்³த⁴கு³ணஸ்ஸ ச ஸோதாபத்திம் பத்வா டி²தஸ்ஸ அங்க³ம், யம் ‘‘ஸோதாபன்னஸ்ஸ அங்க³’’ந்திபி வுச்சதி ‘‘ஸோதாபன்னோ அங்கீ³யதி ஞாயதி ஏதேனா’’தி கத்வா, பு³த்³தே⁴ அவேச்சப்பஸாதா³தீ³னம் ஏதம் அதி⁴வசனம். இத³மிதா⁴தி⁴ப்பேதம்.

கீ²ணனிரயோதிஆதீ³ஸு ஆயதிம் தத்த² அனுப்பஜ்ஜனதாய கீ²ணோ நிரயோ மய்ஹதி, ஸோ அஹம் கீ²ணனிரயோ. ஏஸ நயோ ஸப்³ப³த்த². ஸோதாபன்னோதி மக்³க³ஸோதம் ஆபன்னோ. அவினிபாதத⁴ம்மோதி ந வினிபாதஸபா⁴வோ. நியதோதி பட²மமக்³க³ஸங்கா²தேன ஸம்மத்தனியாமேன நியதோ. ஸம்போ³தி⁴பராயணோதி உபரிமக்³க³த்தயஸங்கா²தோ ஸம்போ³தி⁴ பரம் அயனம் மய்ஹந்தி ஸோஹம் ஸம்போ³தி⁴பராயணோ, ஸம்போ³தி⁴ம் அவஸ்ஸம் அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜ²னகோதி அத்தோ².

பாணாதிபாதபச்சயாதி பாணாதிபாதகம்மஸ்ஸ கரணஹேது. ப⁴யம் வேரந்தி அத்த²தோ ஏகம். வேரம் வுச்சதி விரோதோ⁴, ததே³வ பா⁴யிதப்³ப³தோ ‘‘ப⁴ய’’ந்தி வுச்சதி. தஞ்ச பனேதம் து³வித⁴ம் ஹோதி – பா³ஹிரம், அஜ்ஜ²த்திகந்தி. ஏகேன ஹி ஏகஸ்ஸ பிதா மாரிதோ ஹோதி. ஸோ சிந்தேதி ‘‘ஏதேன கிர மே பிதா மாரிதோ, அஹம்பி தம்யேவ மாரேஸ்ஸாமீ’’தி நிஸிதம் ஸத்த²ம் ஆதா³ய சரதி. யா தஸ்ஸ அப்³ப⁴ந்தரே உப்பன்னா வேரசேதனா, இத³ம் பா³ஹிரம் வேரம் நாம தஸ்ஸ வேரஸ்ஸ மூலபூ⁴ததோ வேரகாரகபுக்³க³லதோ ப³ஹிபா⁴வத்தா. யா பன இதரஸ்ஸ ‘‘அயம் கிர மம் மாரேஸ்ஸாமீதி சரதி, அஹமேவ நம் பட²மதரம் மாரேஸ்ஸாமீ’’தி சேதனா உப்பஜ்ஜதி, இத³ம் அஜ்ஜ²த்திகம் வேரம் நாம. இத³ம் தாவ உப⁴யம்பி தி³ட்ட²த⁴ம்மிகமேவ. யா பன தம் நிரயே உப்பன்னம் தி³ஸ்வா ‘‘ஏதம் பஹரிஸ்ஸாமீ’’தி ஜலிதம் அயமுக்³க³ரம் க³ண்ஹந்தஸ்ஸ நிரயபாலஸ்ஸ சேதனா உப்பஜ்ஜதி, இத³மஸ்ஸ ஸம்பராயிகம் பா³ஹிரம் வேரம். யா சஸ்ஸ ‘‘அயம் நித்³தோ³ஸம் மம் பஹரிஸ்ஸாமீதி ஆக³ச்ச²தி, அஹமேவ நம் பட²மதரம் பஹரிஸ்ஸாமீ’’தி சேதனா உப்பஜ்ஜதி, இத³மஸ்ஸ ஸம்பராயிகம் அஜ்ஜ²த்தம் வேரம். யம் பனேதம் பா³ஹிரம் வேரம், தம் அட்ட²கதா²ஸு ‘‘புக்³க³லவேர’’ந்தி வுச்சதி. து³க்க²ம் தோ³மனஸ்ஸந்தி அத்த²தோ ஏகமேவ. யதா² சேத்த², ஏவம் ஸேஸேஸுபி ‘‘இமினா மம ப⁴ண்ட³ம் ஹடம், மய்ஹம் தா³ரேஸு சாரித்தம் ஆபன்னம், முஸா வத்வா அத்தோ² ப⁴க்³கோ³, ஸுராமத³மத்தேன இத³ம் நாம கத’’ந்திஆதி³னா நயேன வேரப்பவத்தி வேதி³தப்³பா³.

அவேச்சப்பஸாதே³னாதி அதி⁴க³தேன அசலப்பஸாதே³ன. அரியகந்தேஹீதி பஞ்சஹி ஸீலேஹி. தானி ஹி அரியானம் கந்தானி பியானி ப⁴வந்தி, ப⁴வந்தரக³தாபி அரியா தானி ந விஜஹந்தி, தஸ்மா ‘‘அரியகந்தானீ’’தி வுச்சந்தி. ஸேஸமேத்த² யம் வத்தப்³ப³ம் ஸியா, தம் ஸப்³ப³ம் விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ அனுஸ்ஸதினித்³தே³ஸே வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

பட²மவேரஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

9. ஆகா⁴தவத்து²ஸுத்தவண்ணனா

29. நவமே வஸதி ஏத்த² ப²லம் தன்னிமித்ததாய பவத்ததீதி வத்து², காரணந்தி ஆஹ ‘‘ஆகா⁴தவத்தூ²னீ’’தி. கோபோ நாமாயம் யஸ்மிம் வத்து²ஸ்மிம் உப்பஜ்ஜதி, ந தத்த² ஏகவாரமேவ உப்பஜ்ஜதி, அத² கோ² புனபி உப்பஜ்ஜதேவாதி வுத்தம் ‘‘ப³ந்த⁴தீ’’தி. அத² வா யோ பச்சயவிஸேஸேன உப்பஜ்ஜமானோ ஆகா⁴தோ ஸவிஸயே ப³த்³தோ⁴ விய ந விக³ச்ச²தி, புனபி உப்பஜ்ஜதேவ. தம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘ஆகா⁴தம் ப³ந்த⁴தீ’’தி. தம் பனஸ்ஸ பச்சயவஸேன நிப்³ப³த்தனம் உப்பாத³னமேவாதி வுத்தம் ‘‘உப்பாதே³தீ’’தி.

ஆகா⁴தவத்து²ஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

10. ஆகா⁴தபடிவினயஸுத்தவண்ணனா

30. த³ஸமே தம் குதேத்த² லப்³பா⁴தி ஏத்த² தந்தி கிரியாபராமஸனம். பத³ஜ்ஜா²ஹாரேன ச அத்தோ² வேதி³தப்³போ³தி ‘‘தம் அனத்த²சரணம் மா அஹோஸீ’’திஆதி³மாஹ. கேன காரணேன லத்³த⁴ப்³ப³ம் நிரத்த²கபா⁴வதோ. கம்மஸ்ஸகா ஹி ஸத்தா. தே கஸ்ஸ ருசியா து³க்கி²தா ஸுகி²தா வா ப⁴வந்தி, தஸ்மா கேவலம் தஸ்மிம் மய்ஹம் அனத்த²சரணம், தம் குதேத்த² லப்³பா⁴தி அதி⁴ப்பாயோ. அத² வா தம் கோபகாரணம் ஏத்த² புக்³க³லே குதோ லப்³பா⁴ பரமத்த²தோ குஜ்ஜி²தப்³ப³ஸ்ஸ குஜ்ஜ²னகஸ்ஸ ச அபா⁴வதோ. ஸங்கா²ரமத்தஞ்ஹேதம், யதி³த³ம் க²ந்த⁴பஞ்சகம் யம் ‘‘ஸத்தோ’’தி வுச்சதி, தே ஸங்கா²ரா இத்தரக²ணிகா, கஸ்ஸ கோ குஜ்ஜ²தீதி அத்தோ². லாபா⁴ நாம கே ஸியும் அஞ்ஞத்ர அனத்து²ப்பத்திதோ.

ஆகா⁴தபடிவினயஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

11. அனுபுப்³ப³னிரோத⁴ஸுத்தவண்ணனா

31. ஏகாத³ஸமே அனுபுப்³ப³னிரோதா⁴தி அனுபுப்³பே³ன அனுக்கமேன பவத்தேதப்³ப³னிரோதா⁴. தேனாஹ ‘‘அனுபடிபாடினிரோதா⁴’’தி.

அனுபுப்³ப³னிரோத⁴ஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

ஸத்தாவாஸவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

4. மஹாவக்³கோ³

1. அனுபுப்³ப³விஹாரஸுத்தவண்ணனா

32. சதுத்த²ஸ்ஸ பட²மே அனுபுப்³ப³தோ விஹரிதப்³பா³தி அனுபுப்³ப³விஹாரா. அனுபடிபாடியாதி அனுக்கமேன. ஸமாபஜ்ஜிதப்³ப³விஹாராதி ஸமாபஜ்ஜித்வா ஸமங்கி³னோ ஹுத்வா விஹரிதப்³ப³விஹாரா.

அனுபுப்³ப³விஹாரஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

2-3. அனுபுப்³ப³விஹாரஸமாபத்திஸுத்தாதி³வண்ணனா

33-34. து³தியே சா²தம் வுச்சதி தண்ஹாதி³ட்டி²யோ காமானம் பாதப்³ப³தோ தாஸம் வஸேன வத்தனதோ, தன்னின்னத்தா நத்தி² ஏதேஸு சா²தந்தி நிச்சா²தா. தேனாஹ ‘‘தண்ஹாதி³ட்டி²ச்சா²தான’’ந்திஆதி³. ததியே நத்தி² வத்தப்³ப³ம்.

அனுபுப்³ப³விஹாரஸமாபத்திஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

4. கா³வீஉபமாஸுத்தவண்ணனா

35. சதுத்தே² பப்³ப³தசாரினீதி பகதியா பப்³ப³தே ப³ஹுலசாரினீ. அகே²த்தஞ்ஞூதி (விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 1.77) அகோ³சரஞ்ஞூ. ஸமாதி⁴பரிபந்தானம் விஸோத⁴னானபி⁴ஞ்ஞதாய பா³லோ. ஜா²னஸ்ஸ பகு³ணபா⁴வாபாத³னவேய்யத்தியஸ்ஸ அபா⁴வேன அப்³யத்தோ. உபரிஜா²னஸ்ஸ பத³ட்டா²னபா⁴வானவபோ³தே⁴ன அகே²த்தஞ்ஞூ. ஸப்³ப³தா²பி ஸமாபத்திகோஸல்லாபா⁴வேன அகுஸலோ. ஸமாதி⁴னிமித்தஸ்ஸ வா அனாஸேவனாய பா³லோ. அபா⁴வனாய அப்³யத்தோ. அப³ஹுலீகாரேன அகே²த்தஞ்ஞூ. ஸம்மதே³வ அனதி⁴ட்டா²னதோ அகுஸலோதி யோஜேதப்³ப³ம். உப⁴தோ ப⁴ட்டோ²தி உப⁴யதோ ஜா²னதோ ப⁴ட்டோ². ஸோ ஹி அப்பகு³ணதாய ந ஸுப்பதிட்டி²ததாய ஸஉஸ்ஸாஹோபி வினாஸதோ அஸாமத்தி²யதோ ச ஜா²னத்³வயதோ பரிஹீனோ.

கா³வீஉபமாஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.