13. ஏகபுக்³க³லவக்³க³வண்ணனா

170. ஏகபுக்³க³லஸ்ஸாதி ஏகபுக்³க³லவக்³க³ஸ்ஸ. தேனாஹ – ‘‘பட²மே’’தி. ஏகோதி க³ணனபரிச்சே²தோ³, ததோ ஏவ து³தியாதி³படிக்கே²பத்தோ². பதா⁴னாஸஹாயத்தோ²பி ஏகஸத்³தோ³ ஹோதீதி தன்னிவத்தனத்த²ம் ‘‘க³ணனபரிச்சே²தோ³’’தி ஆஹ. ஸம்முதியா தே³ஸனா ஸம்முதிதே³ஸனா. பரமத்த²ஸ்ஸ தே³ஸனா பரமத்த²தே³ஸனா. தத்தா²தி ஸம்முதிபரமத்த²தே³ஸனாஸு, ந ஸம்முதிபரமத்தே²ஸு. தேனாஹ – ‘‘ஏவரூபா ஸம்முதிதே³ஸனா, ஏவரூபா பரமத்த²தே³ஸனா’’தி. தத்ரித³ம் ஸம்முதிபரமத்தா²னம் லக்க²ணம் – யஸ்மிம் பி⁴ன்னே, பு³த்³தி⁴யா வா அவயவவினிப்³போ⁴கே³ கதே ந தம்ஸமஞ்ஞா, ஸா க⁴டபடாதி³ப்பபே⁴தா³ ஸம்முதி, தப்³பி³பரியாயேன பரமத்தா². ந ஹி கக்க²ளபு²ஸனாதி³ஸபா⁴வே ஸோ நயோ லப்³ப⁴தி. தத்த² ரூபாதி³த⁴ம்மஸமூஹம் ஸந்தானவஸேன பவத்தமானம் உபாதா³ய புக்³க³லவோஹாரோதி புக்³க³லோதி ஸம்முதிதே³ஸனா. ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. உப்பாத³வயவந்தோ ஸபா⁴வத⁴ம்மா ந நிச்சாதி அனிச்சாதி ஆஹ – ‘‘அனிச்சந்தி பரமத்த²தே³ஸனா’’தி. ஏஸ நயோ ஸேஸபதே³ஸுபி. நனு க²ந்த⁴தே³ஸனாபி ஸம்முதிதே³ஸனாவ. ராஸட்டோ² வா ஹி க²ந்த⁴ட்டோ² கோட்டா²ஸட்டோ² வாதி? ஸச்சமேதம், அயம் பன க²ந்த⁴ஸமஞ்ஞா ப²ஸ்ஸாதீ³ஸு பவத்ததஜ்ஜாபஞ்ஞத்தி விய பரமத்த²ஸன்னிஸ்ஸயா தஸ்ஸ ஆஸன்னதரா, புக்³க³லஸமஞ்ஞாத³யோ விய ந தூ³ரேதி பரமத்த²ஸங்க³ஹா வுத்தா. க²ந்த⁴ஸீஸேன வா தது³பாதா³னஸபா⁴வத⁴ம்மா ஏவ க³ஹிதா. நனு ச ஸபா⁴வத⁴ம்மா ஸப்³பே³பி ஸம்முதிமுகே²னேவ தே³ஸனம் ஆரோஹந்தி, ந ஸமுகே²னாதி ஸப்³பா³பி தே³ஸனா ஸம்முதிதே³ஸனாவ ஸியாதி? நயித³மேவம், தே³ஸேதப்³ப³த⁴ம்மவிபா⁴கே³ன தே³ஸனாவிபா⁴க³ஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா. ந ஹி ஸத்³தோ³ கேனசி பவத்தினிமித்தேன வினா அத்த²ம் பகாஸேதீதி.

ஸம்முதிவஸேன தே³ஸனம் ஸுத்வாதி ‘‘இதே⁴கச்சோ புக்³க³லோ அத்தந்தபோ ஹோதி அத்தபரிதாபானுயோக³மனுயுத்தோ’’திஆதி³னா (பு. ப. 174) ஸம்முதிமுகே²ன பவத்திததே³ஸனம் ஸுதமயஞாணுப்பாத³வஸேன ஸுத்வா. அத்த²ம் படிவிஜ்ஜி²த்வாதி தத³னுஸாரேன சதுஸச்சஸங்கா²தம் அத்த²ம் ஸஹ விபஸ்ஸனாய மக்³க³பஞ்ஞாய படிவிஜ்ஜி²த்வா. மோஹம் பஹாயாதி ததே³கட்ட²கிலேஸேஹி ஸத்³தி⁴ம் அனவஸேஸம் மோஹம் பஜஹித்வா. விஸேஸந்தி அக்³க³ப²லனிப்³பா³னஸங்கா²தம் விஸேஸம். தேஸந்தி தாதி³ஸானம் வேனேய்யானம். பரமத்த²வஸேனாதி ‘‘பஞ்சிமானி, பி⁴க்க²வே, இந்த்³ரியானீ’’திஆதி³னா (ஸம். நி. 5.471-476 ஆத³யோ) பரமத்த²த⁴ம்மவஸேன. ஸேஸம் அனந்தரனயே வுத்தஸதி³ஸமேவ.

தத்ராதி தஸ்ஸம் ஸம்முதிவஸேன பரமத்த²வஸேன ச தே³ஸனாயம். தே³ஸபா⁴ஸாகுஸலோதி நானாதே³ஸபா⁴ஸாஸு குஸலோ. திண்ணம் வேதா³னந்தி நித³ஸ்ஸனமத்தம், திண்ணம் வேதா³னம் ஸிப்புக்³க³ஹணட்டா²னானம்பீதி அதி⁴ப்பாயோ. தேனேவ ஸிப்புக்³க³ஹணம் பரதோ வக்க²தி. ஸிப்பானி வா விஜ்ஜாட்டா²னபா⁴வேன வேத³ந்தோக³தா⁴னி கத்வா ‘‘திண்ணம் வேதா³ன’’ந்தி வுத்தம். கதே²தப்³ப³பா⁴வேன டி²தானி, ந கத்த²சி ஸன்னிசிதபா⁴வேனாதி வேதா³னம்பி கதே²தப்³ப³பா⁴வேனேவ டா²னம் தீ³பேந்தோ ‘‘கு³ஹா தீணி நிஹிதா ந க³ய்ஹந்தீ’’திஆதி³மிச்சா²வாத³ம் படிக்கி²பதி. நானாவிதா⁴ தே³ஸபா⁴ஸா ஏதேஸந்தி நானாதே³ஸபா⁴ஸா.

பரமோ உத்தமோ அத்தோ² பரமத்தோ², த⁴ம்மானம் யதா²பூ⁴தஸபா⁴வோ. லோகஸங்கேதமத்தஸித்³தா⁴ ஸம்முதி. யதி³ ஏவம் கத²ம் ஸம்முதிகதா²ய ஸச்சதாதி ஆஹ – ‘‘லோகஸம்முதிகாரணா’’தி, லோகஸமஞ்ஞம் நிஸ்ஸாய பவத்தனதோதி அத்தோ². லோகஸமஞ்ஞா ஹி அபி⁴னிவேஸேன விஞ்ஞேய்யா, நாஞ்ஞாபனா ஏகச்சஸ்ஸ ஸுதஸ்ஸ ஸாவனா விய ந முஸா அனதிதா⁴விதப்³ப³தோ தஸ்ஸா. தேனாஹ ப⁴க³வா – ‘‘ஜனபத³னிருத்திம் நாபி⁴னிவேஸேய்ய, ஸமஞ்ஞம் நாதிதா⁴வயே’’தி. த⁴ம்மானந்தி ஸபா⁴வத⁴ம்மானம். பூ⁴தகாரணாதி யதா²பூ⁴தகாரணா யதா²பூ⁴தம் நிஸ்ஸாய பவத்தனதோ. ஸம்முதிம் வோஹரந்தஸ்ஸாதி ‘‘புக்³க³லோ, ஸத்தோ’’திஆதி³னா லோகஸமஞ்ஞம் கதே²ந்தஸ்ஸ.

ஹிரோத்தப்பதீ³பனத்த²ந்தி லோகபாலனகிச்சே ஹிரோத்தப்பத⁴ம்மே கிச்சதோ பகாஸேதும். தேஸஞ்ஹி கிச்சம் ஸத்தஸந்தானே ஏவ பாகடம் ஹோதீதி புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னாய கதா²ய தம் வத்தப்³ப³ம். ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி. யஸ்மிஞ்ஹி சித்துப்பாதே³ கம்மம் உப்பன்னம், தம்ஸந்தானே ஏவ தஸ்ஸ ப²லஸ்ஸ உப்பத்தி கம்மஸ்ஸகதா. ஏவஞ்ஹி கதவிஞ்ஞாணனாஸோ அகதாக³மோ ச நத்தீ²தி ஸா புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னாய ஏவ தே³ஸனாய தீ³பேதப்³பா³. தேஹி ஸத்தேஹி காதப்³ப³புஞ்ஞகிரியா பச்சத்தபுரிஸகாரோ. ஸோபி ஸந்தானவஸேன நிட்ட²பேதப்³ப³தோ புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னாய ஏவ கதா²ய தீ³பேதப்³போ³. ஆனந்தரியதீ³பனத்த²ந்தி சுதிஅனந்தரம் ப²லம் அனந்தரம் நாம, தஸ்மிம் அனந்தரே நியுத்தானி தம்னிப்³ப³த்தனேன அனந்தரகரணஸீலானி, அனந்தரகரணபயோஜனானி வாதி ஆனந்தரியானி, மாதுகா⁴தாதீ³னி, தேஸம் தீ³பனத்த²ம். தானிபி ஹி ஸந்தானவஸேன நிட்ட²பேதப்³ப³தோ ‘‘மாதரம் ஜீவிதா வோரோபேதீ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.423) புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னாய ஏவ கதா²ய தீ³பேதப்³பா³னி, ததா² ‘‘ஸோ மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதீ’’திஆதி³னா (தீ³. நி. 1.556; 3.308; ம. நி. 1.77; 2.309; 3.230; விப⁴. 642-643) ‘‘ஸோ அனேகவிஹிதம் புப்³பே³னிவாஸம் அனுஸ்ஸரதி ஏகம்பி ஜாதி’’ந்திஆதி³னா (தீ³. நி. 1.244-245; ம. நி. 1.148, 384, 431; பாரா. 12), ‘‘அத்தி² த³க்கி²ணா தா³யகதோ விஸுஜ்ஜ²தி, நோ படிக்³கா³ஹகதோ’’திஆதி³னா (ம. நி. 3.381) ச பவத்தா ப்³ரஹ்மவிஹாரபுப்³பே³னிவாஸத³க்கி²ணாவிஸுத்³தி⁴கதா² புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னா ஏவ கத்வா தீ³பேதப்³பா³ ஸத்தஸந்தானவிஸயத்தா. ‘‘அட்ட² புரிஸபுக்³க³லா (ஸம். நி. 1.249) ந ஸமயவிமுத்தோ புக்³க³லோ’’திஆதி³னா (பு. ப. 2) ச பரமத்த²கத²ம் கதே²ந்தோபி லோகஸம்முதியா அப்பஹானத்த²ம் புக்³க³லகத²ம் கதே²தி. ஏதேன வுத்தாவஸேஸாய கதா²ய புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னபா⁴வே பயோஜனம் ஸாமஞ்ஞவஸேன ஸங்க³ஹிதந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். காமஞ்சேதம் ஸப்³ப³ம் அபரிஞ்ஞாதவத்து²கானம் வஸேன வுத்தம், பரிஞ்ஞாதவத்து²கானம்பி பன ஏவம் தே³ஸனா ஸுகா²வஹா ஹோதி.

ஏகபுக்³க³லோதி விஸிட்ட²ஸமாசாராபஸ்ஸயவிரஹிதோ ஏகபுக்³க³லோ. பு³த்³தா⁴னஞ்ஹி ஸீலாதி³கு³ணேன ஸதே³வகே லோகே விஸிட்டோ² நாம கோசி நத்தி², ததா² ஸதி³ஸோபி ஸமானகாலே. தேனாஹ – ‘‘ந இமஸ்மிம் லோகே பரஸ்மிம் வா பன பு³த்³தே⁴ன ஸேட்டோ² ஸதி³ஸோ ச விஜ்ஜதீ’’தி (வி. வ. 1047; கதா². 799), தஸ்மா ஸதி³ஸோபி கோசி நத்தி². ஹீனோபி அபஸ்ஸயபூ⁴தோ நத்தே²வ. தேன வுத்தம் – ‘‘விஸிட்ட²ஸமாசாராபஸ்ஸயவிரஹிதோ ஏகபுக்³க³லோ’’தி. யே ச ஸீலாதி³கு³ணேஹி நத்தி² ஏதேஸம் ஸமாதி அஸமா, புரிமகா ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴. தேஹி ஸமோ மஜ்ஜே² பி⁴ன்னஸுவண்ணனேக்க²ம் விய நிப்³பி³ஸிட்டோ²தி அஸமஸமட்டே²னபி ஏகபுக்³க³லோ அஞ்ஞஸ்ஸ தாதி³ஸஸ்ஸ அபா⁴வா. தேன வுத்தம் – ‘‘அஸதி³ஸட்டே²னா’’திஆதி³.

ஸத்தலோகோ அதி⁴ப்பேதோ ஸத்தனிகாயே உப்பஜ்ஜனதோ. மனுஸ்ஸலோகே ஏவ உப்பஜ்ஜதி தே³வப்³ரஹ்மலோகானம் பு³த்³தா⁴னம் உப்பத்தியா அனோகாஸபா⁴வதோ. காமதே³வலோகே தாவ நுப்பஜ்ஜதி ப்³ரஹ்மசரியவாஸஸ்ஸ அட்டா²னபா⁴வதோ ததா² அனச்ச²ரியபா⁴வதோ. அச்ச²ரியத⁴ம்மா ஹி பு³த்³தா⁴ ப⁴க³வந்தோ. தேஸம் ஸா அச்ச²ரியத⁴ம்மதா தே³வத்தபா⁴வே டி²தானம் லோகே ந பாகடா ஹோதி யதா² மனுஸ்ஸபூ⁴தானம். தே³வபூ⁴தே ஹி ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ தி³ஸ்ஸமானம் பு³த்³தா⁴னுபா⁴வம் தே³வானுபா⁴வதோவ லோகே த³ஹதி, ந பு³த்³தா⁴னுபா⁴வதோ. ததா² ஸதி ‘‘அயம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴’’தி நாதி⁴முச்சதி ந ஸம்பஸீத³தி, இஸ்ஸரகுத்தக்³கா³ஹம் ந விஸ்ஸஜ்ஜேதி, தே³வத்தபா⁴வஸ்ஸ ச சிரகாலாவட்டா²னதோ ஏகச்சஸஸ்ஸதவாத³தோ ந பரிமுச்சதி. ப்³ரஹ்மலோகே நுப்பஜ்ஜதீதி ஏத்தா²பி ஏஸேவ நயோ. ஸத்தானம் தாதி³ஸக்³கா³ஹவினிமோசனத்த²ஞ்ஹி பு³த்³தா⁴ ப⁴க³வந்தோ மனுஸ்ஸஸுக³தியம்யேவ உப்பஜ்ஜந்தி, ந தே³வஸுக³தியம். யஸ்மா இமம் சக்கவாளம் மஜ்ஜே² கத்வா இமினா ஸத்³தி⁴ம் சக்கவாளானம் த³ஸஸஹஸ்ஸஸ்ஸேவ ஜாதிக்கே²த்தபா⁴வோ தீ³பிதோ இதோ அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³தா⁴னம் உப்பத்திட்டா²னஸ்ஸ தேபிடகே பு³த்³த⁴வசனே ஆக³தட்டா²னஸ்ஸ அபா⁴வதோ. தஸ்மா வுத்தம் – ‘‘இமஸ்மிம்யேவ சக்கவாளே உப்பஜ்ஜதீ’’தி.

இத⁴ உப்பஜ்ஜந்தோபி கஸ்மா ஜம்பு³தீ³பே ஏவ உப்பஜ்ஜதி, ந ஸேஸதீ³பேஸூதி? கேசி தாவ ஆஹு – ‘‘யஸ்மா பத²வியா நாபி⁴பூ⁴தா பு³த்³த⁴பா⁴வஸஹா அசலட்டா²னபூ⁴தா போ³தி⁴மண்ட³பூ⁴மி ஜம்பு³தீ³பே ஏவ, தஸ்மா ஜம்பு³தீ³பே ஏவ உப்பஜ்ஜதீ’’தி. ஏதேனேவ ‘‘தத்த² மஜ்ஜி²மதே³ஸே ஏவ உப்பஜ்ஜதீ’’தி ஏதம்பி ஸம்வண்ணிதந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம் ததா² இதரேஸம்பி அவிஜஹிதட்டா²னானம் தத்தே²வ லப்³ப⁴னதோ. யஸ்மா புரிமபு³த்³தா⁴னம் மஹாபோ³தி⁴ஸத்தானம் பச்சேகபு³த்³தா⁴னஞ்ச நிப்³ப³த்தியா ஸாவகபோ³தி⁴ஸத்தானம் ஸாவகபோ³தி⁴யா அபி⁴னீஹாரோ ஸாவகபாரமியா ஸம்ப⁴ரணபரிபாசனஞ்ச பு³த்³த⁴க்கே²த்தபூ⁴தே இமஸ்மிம்யேவ சக்கவாளே ஜம்பு³தீ³பே ஏவ இஜ்ஜ²தி, ந அஞ்ஞத்த². வேனேய்யஜனவினயனத்தோ² ச பு³த்³து⁴ப்பாதோ³, தஸ்மா அக்³க³ஸாவகமஹாஸாவகாதி³வேனேய்யவிஸேஸாபேக்கா²ய இமஸ்மிம் ஜம்பு³தீ³பே ஏவ பு³த்³தா⁴ நிப்³ப³த்தந்தி, ந ஸேஸதீ³பேஸு. அயஞ்ச நயோ ஸப்³ப³பு³த்³தா⁴னம் ஆசிண்ணஸமாசிண்ணோதி தேஸம் உத்தமபுரிஸானம் தத்தே²வ உப்பத்தி ஸம்பத்திசக்கானம் விய அஞ்ஞமஞ்ஞூபனிஸ்ஸயதாய த³ட்ட²ப்³பா³. தேன வுத்தம் – அட்ட²கதா²யம் ‘‘தீஸு தீ³பேஸு பு³த்³தா⁴ ந நிப்³ப³த்தந்தி, ஜம்பு³தீ³பே ஏவ நிப்³ப³த்தந்தீதி தீ³பம் பஸ்ஸீ’’தி (தீ³. நி. அட்ட². 2.17; பு³. வம். அட்ட². 27 அவிதூ³ரேனிதா³னகதா²).

உப⁴யம்பித³ம் விப்பகதவசனமேவ உப்பாத³கிரியாய வத்தமானகாலிகத்தா. உப்பஜ்ஜமானோதி வா உப்பஜ்ஜிதும் ஸமத்தோ². ஸத்திஅத்தோ² சாயம் மான-ஸத்³தோ³. யாவதா ஹி ஸாமத்தி²யேன மஹாபோ³தி⁴ஸத்தானம் சரிமப⁴வே உப்பத்தி இச்சி²தப்³பா³, தத்த²கேன போ³தி⁴ஸம்பா⁴ரஸம்பூ⁴தேன பரிபுண்ணேன ஸமன்னாக³தோதி அத்தோ². பே⁴தோ³தி விஸேஸோ. தமேவ ஹி திவித⁴ம் விஸேஸம் த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘ஏஸ ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தஸ்ஸ மஹாபி⁴னீஹாரஸ்ஸ ஸித்³த⁴காலதோ பட்டா²ய மஹாபோ³தி⁴ஸத்தோ பு³த்³த⁴பா⁴வாய நியதபா⁴வப்பத்ததாய போ³தி⁴ஸம்பா⁴ரபடிபத³ம் படிபஜ்ஜமானோ யதா²வுத்தஸாமத்தி²யயோகே³ன உப்பஜ்ஜமானோ நாமாதி அத்தோ² உப்பாத³ஸ்ஸ ஏகந்திகத்தா. பரியேஸந்தோதி விசினந்தோ. பரிபக்கக³தே ஞாணேதி இமினா ததோ புப்³பே³ ஞாணஸ்ஸ அபரிபக்கதாய ஏவ லத்³தா⁴வஸராய கம்மபிலோதியா வஸேன போ³தி⁴ஸத்தோ ததா² மஹாபதா⁴னம் பத³ஹீதி த³ஸ்ஸேதி. அரஹத்தப²லக்க²ணே உப்பன்னோ நாம ‘‘உப்பன்னோ ஹோதீ’’தி வத்தப்³ப³த்தா. ஆக³தோவ நாம ஹேதுஸம்பதா³ய ஸம்மதே³வ நிப்ப²ன்னத்தா.

ஹிதத்தா²யாதி லோகியலோகுத்தரஸ்ஸ ஹிதஸ்ஸ ஸித்³தி⁴யா. ஸுக²த்தா²யாதி ஏத்தா²பி ஏஸேவ நயோ. தஸ்ஸாதி தஸ்ஸ ஸத்தலோகஸ்ஸ. ஸோ பனாயம் ஸத்தலோகோ யேன அனுக்கமேன த⁴ம்மாபி⁴ஸமயம் பாபுணி, தம் தேனேவ அனுக்கமேன த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘மஹாபோ³தி⁴மண்டே³’’திஆதி³மாஹ. யாவஜ்ஜதி³வஸாதி ஏத்த² அஜ்ஜ-ஸத்³தே³ன ஸாஸனஸ்ஸ அவட்டா²னகாலம் வத³தி. தே³வமனுஸ்ஸானந்தி உக்கட்ட²னித்³தே³ஸோதி த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘ந கேவல’’ந்திஆதி³ வுத்தம். ஏதேஸம்பீதி நாக³ஸுபண்ணாதீ³னம்பி.

அயம் புச்சா²தி இமினா ‘‘கதமோ’’தி பத³ஸ்ஸ ஸாமஞ்ஞதோ புச்சா²பா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோ, ந விஸேஸதோதி தஸ்ஸ புச்சா²விஸேஸபா⁴வஞாபனத்த²ம் மஹானித்³தே³ஸே (மஹானி. 150) ஆக³தா ஸப்³பா³பி புச்சா² அத்து²த்³தா⁴ரனயேன த³ஸ்ஸேதி ‘‘புச்சா² ச நாமேஸா’’திஆதி³னா. அதி³ட்ட²ம் ஜோதீயதி ஏதாயாதி அதி³ட்ட²ஜோதனா. தி³ட்ட²ம் ஸம்ஸந்தீ³யதி ஏதாயாதி தி³ட்ட²ஸம்ஸந்த³னா. ஸம்ஸந்த³னஞ்ச ஸாகச்சா²வஸேன வினிச்ச²யகரணம். விமதிம் சி²ந்த³தி ஏதாயாதி விமதிச்சே²த³னா. அனுமதியா புச்சா² அனுமதிபுச்சா². ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², பி⁴க்க²வே’’திஆதி³ புச்சா²ய ‘‘கா தும்ஹாகம் அனுமதீ’’தி அனுமதி புச்சி²தா ஹோதி. கதே²துகம்யதாபுச்சா²தி கதே²துகம்யதாய புச்சா². லக்க²ணந்தி ஞாதும் இச்சி²தோ யோ கோசி ஸபா⁴வோ. அஞ்ஞாதந்தி யேன கேனசி ஞாணேன அஞ்ஞாதபா⁴வமாஹ. அதி³ட்ட²ந்தி த³ஸ்ஸனபூ⁴தேன ஞாணேன பச்சக்க²ம் விய அதி³ட்ட²தம். அதுலிதந்தி ‘‘ஏத்தகம் ஏத’’ந்தி துலாபூ⁴தேன அதுலிததம். அதீரிதந்தி தீரணபூ⁴தேன அகதஞாணகிரியாஸமாபனதம். அவிபூ⁴தந்தி ஞாணஸ்ஸ அபாகடபா⁴வம். அவிபா⁴விதந்தி ஞாணேன அபாகடகதபா⁴வம்.

யேஹி கு³ணவிஸேஸேஹி நிமித்தபூ⁴தேஹி ப⁴க³வதி ‘‘ததா²க³தோ’’தி அயம் ஸமஞ்ஞா பவத்தா, தம்த³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘அட்ட²ஹி காரணேஹி ப⁴க³வா ததா²க³தோ’’திஆதி³ வுத்தம். கு³ணவிஸேஸனேமித்திகானேவ ஹி ப⁴க³வதோ ஸப்³பா³னி நாமானி. யதா²ஹ –

‘‘அஸங்க்²யேய்யானி நாமானி, ஸகு³ணேன மஹேஸினோ;

கு³ணேன நாமமுத்³தே⁴ய்யம், அபி நாமஸஹஸ்ஸதோ’’தி. (த⁴. ஸ. அட்ட². 1313; உதா³. அட்ட². 53; படி. ம. அட்ட². 1.1.76);

ததா² ஆக³தோதி ஏத்த² ஆகாரனியமனவஸேன ஓபம்மஸம்படிபாத³னத்தோ² ததா²-ஸத்³தோ³. ஸாமஞ்ஞஜோதனாபி ஹி விஸேஸே அவதிட்ட²தீதி. படிபதா³க³மனத்தோ² ஆக³த-ஸத்³தோ³, ந ஞாணக³மனத்தோ² ‘‘தத²லக்க²ணம் ஆக³தோ’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. அட்ட². 1.7; ம. நி. அட்ட². 1.12; ஸம். நி. அட்ட². 2.3.78; அ. நி. அட்ட². 1.1.170; உதா³. அட்ட². 18) விய, நாபி காயக³மனத்தோ² ‘‘ஆக³தோ கோ² மஹாஸமணோ, மக³தா⁴னம் கி³ரிப்³ப³ஜ’’ந்திஆதீ³ஸு (மஹாவ. 63) விய. தத்த² யதா³காரனியமனவஸேன ஓபம்மஸம்படிபாத³னத்தோ² ததா²-ஸத்³தோ³, தம்கருணாபதா⁴னத்தா மஹாகருணாமுகே²ன புரிமபு³த்³தா⁴னம் ஆக³மனப்படிபத³ம் உதா³ஹரணவஸேன ஸாமஞ்ஞதோ த³ஸ்ஸேந்தோ யம்-தம்-ஸத்³தா³னம் ஏகந்தஸம்ப³ந்த⁴பா⁴வதோ ‘‘யதா² ஸப்³ப³லோக…பே… ஆக³தா’’தி ஸாதா⁴ரணதோ வத்வா புன தம் படிபத³ம் மஹாபதா⁴னஸுத்தாதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.1 ஆத³யோ) ஸம்ப³ஹுலனித்³தே³ஸேன ஸுபாகடானம் ஆஸன்னானஞ்ச விபஸ்ஸிஆதீ³னம் ச²ன்னம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் வஸேன நித³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘யதா² விபஸ்ஸீ ப⁴க³வா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² யேன அபி⁴னீஹாரேனாதி மனுஸ்ஸத்தலிங்க³ஸம்பத்திஹேதுஸத்து²த³ஸ்ஸனபப்³ப³ஜ்ஜாஅபி⁴ஞ்ஞாதி³கு³ணஸம்பத்திஅதி⁴காரச்ச²ந்தா³னம் வஸேன அட்ட²ங்க³ஸமன்னாக³தேன மஹாபணிதா⁴னேன. ஸப்³பே³ஸஞ்ஹி பு³த்³தா⁴னம் காயப்பணிதா⁴னம் இமினாவ அபி⁴னீஹாரேன ஸமிஜ்ஜ²தீதி. ஏவம் மஹாபி⁴னீஹாரவிஸேஸேன ‘‘ததா²க³தோ’’தி பத³ஸ்ஸ அத்த²ம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி பாரமிபூரணவஸேன த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘யதா² விபஸ்ஸீ ப⁴க³வா…பே… கஸ்ஸபோ ப⁴க³வா தா³னபாரமிம் பூரேத்வா’’திஆதி³மாஹ.

ஏத்த² ச ஸுத்தந்திகானம் மஹாபோ³தி⁴ப்படிபதா³ய கோஸல்லஜனனத்த²ம் கா பனேதா பாரமியோ, கேனட்டே²ன பாரமியோ, கதிவிதா⁴ சேதா, கோ தாஸம் கமோ, கானி லக்க²ணரஸபச்சுபட்டா²னபத³ட்டா²னானி, கோ பச்சயோ, கோ ஸம்கிலேஸோ, கிம் வோதா³னம், கோ படிபக்கோ², கா படிபத்தி, கோ விபா⁴கோ³, கோ ஸங்க³ஹோ, கோ ஸம்பாத³னூபாயோ, கித்தகேன காலேன ஸம்பாத³னம், கோ ஆனிஸம்ஸோ, கிஞ்சேதாஸம் ப²லந்தி பாரமீஸு அயம் வித்தா²ரகதா² வேதி³தப்³பா³. ஸா பனேஸா இச்ச²ந்தேன தீ³கா⁴க³மடீகாயம் (தீ³. நி. டீ. 1.7) வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³பா³, ந இத⁴ த³ஸ்ஸிதா. யதா²வுத்தாய படிபதா³ய யதா²வுத்தவிபா⁴கா³னம் பாரமீனம் பூரிதபா⁴வம் ஸந்தா⁴யாஹ – ‘‘ஸமதிம்ஸ பாரமியோ பூரேத்வா’’தி.

ஸதிபி மஹாபரிச்சாகா³னம் தா³னபாரமிபா⁴வே பரிச்சாக³விஸேஸபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ஞ்சேவ ஸுது³க்கரபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ஞ்ச மஹாபரிச்சாகே³ஹி விஸும் க³ஹணம். ததோயேவ ச அங்க³பரிச்சாக³தோ விஸும் நயனபரிச்சாக³க்³க³ஹணம், பரிச்சாக³பா⁴வஸாமஞ்ஞேபி த⁴னரஜ்ஜபரிச்சாக³தோ புத்ததா³ரபரிச்சாக³க்³க³ஹணஞ்ச கதம். க³தபச்சாக³திகவத்தஸங்கா²தாய புப்³ப³பா⁴க³ப்படிபதா³ய ஸத்³தி⁴ம் அபி⁴ஞ்ஞாஸமாபத்தினிப்பா²த³னம் புப்³ப³யோகோ³. தா³னாதீ³ஸுயேவ ஸாதிஸயப்படிபத்தினிப்பா²த³னம் புப்³ப³சரியா, யா வா சரியாபிடகஸங்க³ஹிதா. ‘‘அபி⁴னீஹாரோ புப்³ப³யோகோ³, தா³னாதி³ப்படிபத்தி வா காயவிவேகவஸேன ஏகசரியா வா புப்³ப³சரியா’’தி கேசி. தா³னாதீ³னஞ்சேவ அப்பிச்ச²தாதீ³னஞ்ச ஸம்ஸாரனிப்³பா³னேஸு ஆதீ³னவானிஸம்ஸானஞ்ச விபா⁴வனவஸேன ஸத்தானம் போ³தி⁴த்தயே பதிட்டா²பனபரிபாசனவஸேன ச பவத்தா கதா² த⁴ம்மக்கா²னம். ஞாதீனம் அத்த²சரியா ஞாதத்த²சரியா. ஸாபி கருணாயனவஸேனேவ. ஆதி³-ஸத்³தே³ன லோகத்த²சரியாத³யோ ஸங்க³ண்ஹாதி. கம்மஸ்ஸகதஞாணவஸேன அனவஜ்ஜகம்மாயதனஸிப்பாயதனவிஜ்ஜாட்டா²னபரிசயவஸேன க²ந்தா⁴யதனாதி³பரிசயவஸேன லக்க²ணத்தயதீரணவஸேன ச ஞாணசாரோ பு³த்³தி⁴சரியா. ஸா பன அத்த²தோ பஞ்ஞாபாரமீயேவ, ஞாணஸம்பா⁴ரத³ஸ்ஸனத்த²ம் விஸும் க³ஹணம். கோடீதி பரியந்தோ, உக்கம்ஸோதி அத்தோ². சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னே பா⁴வேத்வாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தத்த² பா⁴வேத்வாதி உப்பாதே³த்வா. ப்³ரூஹேத்வாதி வட்³டே⁴த்வா. ஸதிபட்டா²னாதி³க்³க³ஹணேன ஆக³மனப்படிபத³ம் மத்த²கம் பாபேத்வா த³ஸ்ஸேதி. விபஸ்ஸனாஸஹக³தா ஏவ வா ஸதிபட்டா²னாத³யோ த³ட்ட²ப்³பா³. ஏத்த² ச ‘‘யேன அபி⁴னீஹாரேனா’’திஆதி³னா ஆக³மனப்படிபதா³ய ஆதி³ம் த³ஸ்ஸேதி, ‘‘தா³னபாரமி’’ந்திஆதி³னா மஜ்ஜ²ம், ‘‘சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னே’’திஆதி³னா பரியோஸானந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

ஸம்பதிஜாதோதி முஹுத்தஜாதோ நிக்க²ந்தமத்தோ. நிக்க²ந்தமத்தஞ்ஹி மஹாஸத்தம் பட²மம் ப்³ரஹ்மானோ ஸுவண்ணஜாலேன படிக்³க³ண்ஹிம்ஸு, தேஸம் ஹத்த²தோ சத்தாரோ மஹாராஜானோ அஜினப்பவேணியா, தேஸம் ஹத்த²தோ மனுஸ்ஸா து³கூலசும்ப³டகேன படிக்³க³ண்ஹிம்ஸு, மனுஸ்ஸானம் ஹத்த²தோ முச்சித்வா பத²வியம் பதிட்டி²தோ. யதா²ஹாதிஆதி³னா மஹாபதா³னதே³ஸனாய வுத்தவசனம் நித³ஸ்ஸேதி. ஸேதம்ஹி ச²த்தேதி தி³ப்³ப³ஸேதச்ச²த்தே. அனுதா⁴ரியமானேதி தா⁴ரியமானே. ஏத்த² ச ச²த்தக்³க³ஹணேனேவ க²க்³கா³தீ³னி பஞ்ச ககுத⁴ப⁴ண்டா³னி வுத்தானேவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். க²க்³க³தாலவண்டமோரஹத்த²கவாலபீ³ஜனிஉண்ஹீஸபட்டாபி ஹி ச²த்தேன ஸஹ ததா³ உபட்டி²தா அஹேஸும். ச²த்தாதீ³னியேவ ச ததா³ பஞ்ஞாயிம்ஸு, ந ச²த்தாதி³க்³கா³ஹகா. ஸப்³பா³ ச தி³ஸாதி த³ஸ தி³ஸா, நயித³ம் ஸப்³ப³தி³ஸாவிலோகனம் ஸத்தபத³வீதிஹாருத்தரகாலம். மஹாஸத்தோ ஹி மனுஸ்ஸானம் ஹத்த²தோ முச்சித்வா புரத்தி²மம் தி³ஸம் ஓலோகேஸி, தத்த² தே³வமனுஸ்ஸா க³ந்த⁴மாலாதீ³ஹி பூஜயமானா, ‘‘மஹாபுரிஸ, இத⁴ தும்ஹேஹி ஸதி³ஸோபி நத்தி², குதோ உத்தரிதரோ’’தி ஆஹம்ஸு. ஏவம் சதஸ்ஸோ தி³ஸா சதஸ்ஸோ அனுதி³ஸா ஹேட்டா² உபரீதி ஸப்³பா³ தி³ஸா அனுவிலோகேத்வா ஸப்³ப³த்த² அத்தனா ஸதி³ஸம் அதி³ஸ்வா ‘‘அயம் உத்தரா தி³ஸா’’தி ஸத்தபத³வீதிஹாரேன அக³மாஸி. ஆஸபி⁴ந்தி உத்தமம். அக்³கோ³தி ஸப்³ப³பட²மோ. ஜேட்டோ²தி ஸேட்டோ²தி ச தஸ்ஸேவ வேவசனம். அயமந்திமா ஜாதி, நத்தி² தா³னி புனப்³ப⁴வோதி இமஸ்மிம் அத்தபா⁴வே பத்தப்³ப³ம் அரஹத்தம் ப்³யாகாஸி. ‘‘அனேகேஸம் விஸேஸாதி⁴க³மானம் புப்³ப³னிமித்தபா⁴வேனா’’தி ஸம்கி²த்தேன வுத்தமத்த²ம் ‘‘யஞ்ஹீ’’திஆதி³னா வித்தா²ரதோ த³ஸ்ஸேதி. தத்த² ஏத்தா²தி –

‘‘அனேகஸாக²ஞ்ச ஸஹஸ்ஸமண்ட³லம்,

ச²த்தம் மரூ தா⁴ரயுமந்தலிக்கே²;

ஸுவண்ணத³ண்டா³ வீதிபதந்தி சாமரா,

ந தி³ஸ்ஸரே சாமரச²த்தகா³ஹகா’’தி. (ஸு. நி. 693) –

இமிஸ்ஸா கா³தா²ய. ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணமேவ ஸப்³ப³த்த² அப்படிஹதசாரதாய அனாவரணஞாணந்தி ஆஹ – ‘‘ஸப்³ப³ஞ்ஞுதானாவரணஞாணபடிலாப⁴ஸ்ஸா’’தி. ததா² அயம் ப⁴க³வாபி க³தோ…பே… புப்³ப³னிமித்தபா⁴வேனாதி ஏதேன அபி⁴ஜாதியம் த⁴ம்மதாவஸேன உப்பஜ்ஜனகவிஸேஸா ஸப்³ப³போ³தி⁴ஸத்தானம் ஸாதா⁴ரணாதி த³ஸ்ஸேதி. பாரமிதானிஸ்ஸந்தா³ ஹி தேதி.

விக்கமீதி அக³மாஸி. மரூதி தே³வா. ஸமாதி விலோகனஸமதாய ஸமா ஸதி³ஸியோ. மஹாபுரிஸோ ஹி யதா² ஏகம் தி³ஸம் விலோகேஸி, ஏவம் ஸேஸதி³ஸாபி, ந கத்த²சி விலோகனே விப³ந்தோ⁴ தஸ்ஸ அஹோஸீதி. ஸமாதி வா விலோகேதும் யுத்தாதி அத்தோ². ந ஹி ததா³ போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ விரூபபீ³ப⁴ச்ச²விஸமரூபானி விலோகேதும் அயுத்தானி தி³ஸாஸு உபட்ட²ஹந்தீதி.

‘‘ஏவம் ததா² க³தோ’’தி காயக³மனட்டே²ன க³தஸத்³தே³ன ததா²க³தஸத்³த³ம் நித்³தி³ஸித்வா இதா³னி ஞாணக³மனட்டே²ன தம் த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘அத² வா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² நேக்க²ம்மேனாதி அலோப⁴ப்பதா⁴னேன குஸலசித்துப்பாதே³ன. குஸலா ஹி த⁴ம்மா இத⁴ நேக்க²ம்மம், ந பப்³ப³ஜ்ஜாத³யோ. ‘‘பட²மஜ்ஜா²னேனா’’தி ச வத³ந்தி. பஹாயாதி பஜஹித்வா. க³தோ அதி⁴க³தோ, படிபன்னோ உத்தரிவிஸேஸந்தி அத்தோ². பஹாயாதி வா பஹானஹேது, பஹானலக்க²ணம் வா. ஹேதுலக்க²ணத்தோ² ஹி அயம் பஹாயஸத்³தோ³. காமச்ச²ந்தா³தி³ப்பஹானஹேதுகஞ்ஹி ‘‘க³தோ’’தி ஏத்த² வுத்தம் க³மனம் அவபோ³தோ⁴, படிபத்தி ஏவ வா காமச்ச²ந்தா³தி³ப்பஹானேன ச லக்கீ²யதி. ஏஸ நயோ பதா³லேத்வாதிஆதீ³ஸுபி. அப்³யாபாதே³னாதி மேத்தாய. ஆலோகஸஞ்ஞாயாதி விபூ⁴தம் கத்வா மனஸிகரணேன உபட்டி²தஆலோகஸஞ்ஜானனேன. அவிக்கே²பேனாதி ஸமாதி⁴னா. த⁴ம்மவவத்தா²னேனாதி குஸலாதி³த⁴ம்மானம் யாதா²வனிச்ச²யேன. ‘‘ஸப்பச்சயனாமரூபவவத்தா²னேனா’’திபி வத³ந்தி. ஏவம் காமச்ச²ந்தா³தி³னீவரணப்பஹானேன ‘‘அபி⁴ஜ்ஜ²ம் லோகே பஹாயா’’திஆதி³னா (விப⁴. 508) வுத்தாய பட²மஜ்ஜா²னஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴க³ப்படிபதா³ய ப⁴க³வதோ ததா²க³தபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி ஸஹ உபாயேன அட்ட²ஹி ஸமாபத்தீஹி அட்டா²ரஸஹி ச மஹாவிபஸ்ஸனாஹி தம் த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘ஞாணேனா’’திஆதி³மாஹ. நாமரூபபரிக்³க³ஹகங்கா²விதரணானஞ்ஹி விப³ந்த⁴பூ⁴தஸ்ஸ மோஹஸ்ஸ தூ³ரீகரணேன ஞாதபரிஞ்ஞாயம் டி²தஸ்ஸ அனிச்சஸஞ்ஞாத³யோ ஸிஜ்ஜ²ந்தி, ததா² ஜா²னஸமாபத்தீஸு அபி⁴ரதினிமித்தேன பாமோஜ்ஜேன தத்த² அனபி⁴ரதியா வினோதி³தாய ஜா²னாதீ³னம் ஸமதி⁴க³மோதி ஸமாபத்திவிபஸ்ஸனானம் அரதிவினோத³னஅவிஜ்ஜாபதா³லனாதி³உபாயோ, உப்படிபாடினித்³தே³ஸோ பன நீவரணஸபா⁴வாய அவிஜ்ஜாய ஹேட்டா² நீவரணேஸுபி ஸங்க³ஹத³ஸ்ஸனத்த²ந்தி த³ட்ட²ப்³போ³. ஸமாபத்திவிஹாரப்பவேஸவிப³ந்த⁴னேன நீவரணானி கவாடஸதி³ஸானீதி ஆஹ – ‘‘நீவரணகவாடம் உக்³கா⁴டேத்வா’’தி.

‘‘ரத்திம் விதக்கேத்வா விசாரேத்வா தி³வா கம்மந்தே பயோஜேதீ’’தி (ம. நி. 1.251) வுத்தட்டா²னே விதக்கவிசாரா தூ⁴மாயனா அதி⁴ப்பேதாதி ஆஹ – ‘‘விதக்கவிசாரதூ⁴ம’’ந்தி. கிஞ்சாபி பட²மஜ்ஜா²னூபசாரேயேவ து³க்க²ம், சதுத்த²ஜ்ஜா²னோபசாரேயேவ ச ஸுக²ம் பஹீயதி, அதிஸயப்பஹானம் பன ஸந்தா⁴யாஹ – ‘‘சதுத்த²ஜ்ஜா²னேன ஸுக²து³க்க²ம் பஹாயா’’தி. ரூபஸஞ்ஞாதி ஸஞ்ஞாஸீஸேன ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி சேவ ததா³ரம்மணானி ச வுத்தானி. ரூபாவசரஜ்ஜா²னம்பி ஹி ‘‘ரூப’’ந்தி வுச்சதி உத்தரபத³லோபேன ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 2.248; 3.312; த⁴. ஸ. 248; படி. ம. 1.209). தஸ்ஸ ஆரம்மணம்பி கஸிணரூபம் ‘‘ரூப’’ந்தி வுச்சதி புரிமபத³லோபேன ‘‘ப³ஹித்³தா⁴ ரூபானி பஸ்ஸதி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானீ’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.173-174; ம. நி. 2.249; த⁴. ஸ. 244-245). தஸ்மா இத⁴ ரூபே ரூபஜ்ஜா²னே தம்ஸஹக³தஸஞ்ஞா ரூபஸஞ்ஞாதி ஏவம் ஸஞ்ஞாஸீஸேன ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி வுத்தானி. ரூபம் ஸஞ்ஞா அஸ்ஸாதி ரூபஸஞ்ஞம், ரூபஸ்ஸ நாமந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஏவம் பத²வீகஸிணாதி³பே⁴த³ஸ்ஸ ததா³ரம்மணஸ்ஸ சேதம் அதி⁴வசனந்தி வேதி³தப்³ப³ம். படிக⁴ஸஞ்ஞாதி சக்கா²தீ³னம் வத்தூ²னம் ரூபாதீ³னம் ஆரம்மணானஞ்ச படிகா⁴தேன படிஹனனேன விஸயிவிஸயஸமோதா⁴னே ஸமுப்பன்னா த்³விபஞ்சவிஞ்ஞாணஸஹக³தா ஸஞ்ஞா படிக⁴ஸஞ்ஞா. நானத்தஸஞ்ஞாயோதி நானத்தே கோ³சரே பவத்தா ஸஞ்ஞா, நானத்தா வா ஸஞ்ஞா நானத்தஸஞ்ஞா, அட்ட² காமாவசரகுஸலஸஞ்ஞா, த்³வாத³ஸ அகுஸலஸஞ்ஞா, ஏகாத³ஸ காமாவசரகுஸலவிபாகஸஞ்ஞா, த்³வே அகுஸலவிபாகஸஞ்ஞா, ஏகாத³ஸ காமாவசரகிரியஸஞ்ஞாதி ஏதாஸம் சதுசத்தாலீஸஸஞ்ஞானமேதம் அதி⁴வசனம். ஏதா ஹி யஸ்மா ரூபஸஞ்ஞாதி³பே⁴தே³ நானத்தே நானாஸபா⁴வே கோ³சரே பவத்தந்தி, யஸ்மா ச நானத்தா நானாஸபா⁴வா அஞ்ஞமஞ்ஞம் அஸதி³ஸா, தஸ்மா ‘‘நானத்தஸஞ்ஞா’’தி வுச்சந்தி.

அனிச்சஸ்ஸ, அனிச்சந்தி வா அனுபஸ்ஸனா அனிச்சானுபஸ்ஸனா, தேபூ⁴மகத⁴ம்மானம் அனிச்சதம் க³ஹேத்வா பவத்தாய அனுபஸ்ஸனாயேதம் நாமம். நிச்சஸஞ்ஞந்தி ஸங்க²தத⁴ம்மே ‘‘நிச்சா ஸஸ்ஸதா’’தி பவத்தம் மிச்சா²ஸஞ்ஞம். ஸஞ்ஞாஸீஸேன தி³ட்டி²சித்தானம்பி க³ஹணம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏஸ நயோ இதோ பரேஸுபி. நிப்³பி³தா³னுபஸ்ஸனாயாதி ஸங்கா²ரேஸு நிப்³பி³ஜ்ஜனாகாரேன பவத்தாய அனுபஸ்ஸனாய. நந்தி³ந்தி ஸப்பீதிகதண்ஹம். விராகா³னுபஸ்ஸனாயாதி ஸங்கா²ரேஸு விரஜ்ஜனாகாரேன பவத்தாய அனுபஸ்ஸனாய. நிரோதா⁴னுபஸ்ஸனாயாதி ஸங்கா²ரானம் நிரோத⁴ஸ்ஸ அனுபஸ்ஸனாய. ‘‘தே ஸங்கா²ரா நிருஜ்ஜ²ந்தியேவ, ஆயதிம் ஸமுத³யவஸேன ந உப்பஜ்ஜந்தீ’’தி ஏவம் வா அனுபஸ்ஸனா நிரோதா⁴னுபஸ்ஸனா. தேனேவாஹ – ‘‘நிரோதா⁴னுபஸ்ஸனாய நிரோதே⁴தி, நோ ஸமுதே³தீ’’தி. முச்சிதுகம்யதா ஹி அயம் ப³லப்பத்தாதி. படினிஸ்ஸஜ்ஜனாகாரேன பவத்தா அனுபஸ்ஸனா படினிஸ்ஸக்³கா³னுபஸ்ஸனா. படிஸங்கா² ஸந்திட்ட²னா ஹி அயம். ஆதா³னந்தி நிச்சாதி³வஸேன க³ஹணம். ஸந்ததிஸமூஹகிச்சாரம்மணானம் வஸேன ஏகத்தக்³க³ஹணம் க⁴னஸஞ்ஞா. ஆயூஹனம் அபி⁴ஸங்க²ரணம். அவத்தா²விஸேஸாபத்தி விபரிணாமோ. து⁴வஸஞ்ஞந்தி தி²ரபா⁴வக்³க³ஹணம். நிமித்தந்தி ஸமூஹாதி³க⁴னவஸேன ஸகிச்சபரிச்சே²த³தாய ச ஸங்கா²ரானம் ஸவிக்³க³ஹக்³க³ஹணம். பணிதி⁴ந்தி ராகா³தி³பணிதி⁴ம். ஸா பனத்த²தோ தண்ஹாவஸேன ஸங்கா²ரேஸு நந்தி³தா. அபி⁴னிவேஸந்தி அத்தானுதி³ட்டி²ம்.

அனிச்சது³க்கா²தி³வஸேன ஸப்³ப³த⁴ம்மதீரணம் அதி⁴பஞ்ஞாத⁴ம்மவிபஸ்ஸனா. ஸாராதா³னாபி⁴னிவேஸந்தி அஸாரே ஸாரக்³க³ஹணவிபல்லாஸம். இஸ்ஸரகுத்தாதி³வஸேன லோகோ ஸமுப்பன்னோதி அபி⁴னிவேஸோ ஸம்மோஹாபி⁴னிவேஸோ. கேசி பன ‘‘அஹோஸிம் நு கோ² அஹமதீதமத்³தா⁴னந்திஆதி³னா பவத்தஸம்ஸயாபத்தி ஸம்மோஹாபி⁴னிவேஸோ’’தி வத³ந்தி. ஸங்கா²ரேஸு லேணதாணபா⁴வக்³க³ஹணம் ஆலயாபி⁴னிவேஸோ. ‘‘ஆலயரதா ஆலயஸம்முதி³தா’’தி (தீ³. நி. 2.64; ம. நி. 1.281; 2.337; ஸம். நி. 1.172; மஹாவ. 7) வசனதோ ஆலயோ தண்ஹா, ஸாயேவ சக்கா²தீ³ஸு ரூபாதீ³ஸு ச அபி⁴னிவேஸவஸேன பவத்தியா ஆலயாபி⁴னிவேஸோதி கேசி. ‘‘ஏவம்விதா⁴ ஸங்கா²ரா படினிஸ்ஸஜ்ஜீயந்தீ’’தி பவத்தம் ஞாணம் படிஸங்கா²னுபஸ்ஸனா. வட்டதோ விக³தத்தா விவட்டம், நிப்³பா³னம். தத்த² ஆரம்மணகரணஸங்கா²தேன அனுபஸ்ஸனேன பவத்தியா விவட்டானுபஸ்ஸனா, கோ³த்ரபூ⁴. ஸம்யோகா³பி⁴னிவேஸந்தி ஸம்யுஜ்ஜனவஸேன ஸங்கா²ரேஸு அபி⁴னிவிஸனம். தி³ட்டே²கட்டே²தி தி³ட்டி²யா ஸஹஜாதேகட்டே² பஹானேகட்டே² ச. ஓளாரிகேதி உபரிமக்³க³வஜ்ஜே² கிலேஸே அபேக்கி²த்வா வுத்தம், அஞ்ஞதா² த³ஸ்ஸனபஹாதப்³பா³பி து³தியமக்³க³வஜ்ஜே²ஹி ஓளாரிகாதி. அணுஸஹக³தேதி அணுபூ⁴தே. இத³ம் ஹேட்டி²மமக்³க³வஜ்ஜே² அபேக்கி²த்வா வுத்தம். ஸப்³ப³கிலேஸேதி அவஸிட்ட²ஸப்³ப³கிலேஸே. ந ஹி பட²மாதி³மக்³கே³ஹிபி பஹீனா கிலேஸா புன பஹீயந்தீதி.

கக்க²ளத்தம் கதி²னபா⁴வோ. பக்³க⁴ரணம் த்³ரவபா⁴வோ. லோகியவாயுனா ப⁴ஸ்தாய விய யேன தம்தம்கலாபஸ்ஸ உத்³து⁴மாயனம், த²த்³த⁴பா⁴வோ வா, தம் வித்த²ம்ப⁴னம். விஜ்ஜமானேபி கலாபந்தரபூ⁴தானம் கலாபந்தரபூ⁴தேஹி பு²ட்ட²பா⁴வே தம்தம்பூ⁴தவிவித்ததா ரூபபரியந்தோ ஆகாஸோதி யேஸம் யோ பரிச்சே²தோ³, தேஹி ஸோ அஸம்பு²ட்டோ²வ, அஞ்ஞதா² பூ⁴தானம் பரிச்சே²த³பா⁴வோ ந ஸியா ப்³யாபிதபா⁴வாபத்திதோ. யஸ்மிம் கலாபே பூ⁴தானம் பரிச்சே²தோ³, தேஹி அஸம்பு²ட்ட²பா⁴வோ அஸம்பு²ட்ட²லக்க²ணம். தேனாஹ – ப⁴க³வா ஆகாஸதா⁴துனித்³தே³ஸே (த⁴. ஸ. 637) ‘‘அஸம்பு²ட்டோ² சதூஹி மஹாபூ⁴தேஹீ’’தி.

விரோதி⁴பச்சயஸன்னிபாதே விஸதி³ஸுப்பத்தி ருப்பனம். சேதனாபதா⁴னத்தா ஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴த⁴ம்மானம் சேதனாவஸேனேதம் வுத்தம் – ‘‘ஸங்கா²ரானம் அபி⁴ஸங்க²ரணலக்க²ண’’ந்தி. ததா² ஹி ஸுத்தந்தபா⁴ஜனீயே ஸங்கா²ரக்க²ந்த⁴விப⁴ங்கே³ (விப⁴. 92) ‘‘சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸஜா சேதனா’’திஆதி³னா சேதனாவ விப⁴த்தா. அபி⁴ஸங்க²ரலக்க²ணா ச சேதனா. யதா²ஹ – ‘‘தத்த² கதமோ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரோ, குஸலா சேதனா காமாவசரா’’திஆதி³. ப²ரணம் ஸவிப்பா²ரிகதா. அஸ்ஸத்³தி⁴யேதி அஸ்ஸத்³தி⁴யஹேது. நிமித்தத்தே² பு⁴ம்மம். ஏஸ நயோ கோஸஜ்ஜேதிஆதீ³ஸு. வூபஸமலக்க²ணந்தி காயசித்தபரிளாஹூபஸமலக்க²ணம். லீனுத்³த⁴ச்சரஹிதே அதி⁴சித்தே பவத்தமானே பக்³க³ஹனிக்³க³ஹஸம்பஹம்ஸனேஸு அப்³யாவடதாய அஜ்ஜு²பேக்க²னம் படிஸங்கா²னம் பக்க²பாதுபச்சே²த³தோ.

முஸாவாதா³தீ³னம் விஸம்வாத³னாதி³கிச்சதாய லூகா²னம் அபரிக்³கா³ஹகானம் படிபக்க²பா⁴வதோ பரிக்³கா³ஹகஸபா⁴வா ஸம்மாவாசா, ஸினித்³த⁴பா⁴வதோ ஸம்பயுத்தத⁴ம்மே ஸம்மாவாசாபச்சயஸுபா⁴ஸிதானம் ஸோதாரஞ்ச புக்³க³லம் பரிக்³க³ண்ஹாதீதி ஸா பரிக்³க³ஹலக்க²ணா. காயிககிரியா கிஞ்சி கத்தப்³ப³ம் ஸமுட்டா²பேதி, ஸயஞ்ச ஸமுட்ட²ஹனம் க⁴டனம் ஹோதீதி ஸம்மாகம்மந்தஸங்கா²தா விரதீபி ஸமுட்டா²னலக்க²ணா த³ட்ட²ப்³பா³, ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் வா உக்கி²பனம் ஸமுட்டா²பனம் காயிககிரியாய பா⁴ருக்கி²பனம் விய. ஜீவமானஸ்ஸ ஸத்தஸ்ஸ, ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் வா ஜீவிதிந்த்³ரியபவத்தியா, ஆஜீவஸ்ஸேவ வா ஸுத்³தி⁴ வோதா³னம். ‘‘ஸங்கா²ரா’’தி இத⁴ சேதனா அதி⁴ப்பேதாதி வுத்தம் – ‘‘ஸங்கா²ரானம் சேதனாலக்க²ண’’ந்தி. நமனம் ஆரம்மணாபி⁴முக²பா⁴வோ. ஆயதனம் பவத்தனம். ஆயதனவஸேன ஹி ஆயஸங்கா²தானம் சித்தசேதஸிகானம் பவத்தி. தண்ஹாய ஹேதுலக்க²ணந்தி வட்டஸ்ஸ ஜனகஹேதுபா⁴வோ, மக்³க³ஸ்ஸ பன நிப்³பா³னஸம்பாபகத்தந்தி அயமேதேஸம் விஸேஸோ.

தத²லக்க²ணம் அவிபரீதஸபா⁴வோ. ஏகரஸோ அஞ்ஞமஞ்ஞனாதிவத்தனம் அனூனாதி⁴கபா⁴வோ. யுக³னத்³தா⁴ ஸமத²விபஸ்ஸனாவ. ‘‘ஸத்³தா⁴பஞ்ஞா பக்³க³ஹாவிக்கே²பா’’திபி வத³ந்தி. க²யோதி கிலேஸக்க²யோ மக்³கோ³. அனுப்பாத³பரியோஸானதாய அனுப்பாதோ³ ப²லம். பஸ்ஸத்³தி⁴ கிலேஸவூபஸமோ. ச²ந்த³ஸ்ஸாதி கத்துகாமதாச²ந்த³ஸ்ஸ. மூலலக்க²ணம் பதிட்டா²பா⁴வோ. ஸமுட்டா²னலக்க²ணம் ஆரம்மணப்படிபாத³கதாய ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் உப்பத்திஹேதுதா. ஸமோதா⁴னம் விஸயாதி³ஸன்னிபாதேன க³ஹேதப்³பா³காரோ, யா ஸங்க³தீதி வுச்சதி. ஸமம், ஸஹ ஓத³ஹந்தி அனேன ஸம்பயுத்தத⁴ம்மாதி வா ஸமோதா⁴னம், ப²ஸ்ஸோ. ஸமோஸரந்தி ஸன்னிபதந்தி ஏத்தா²தி ஸமோஸரணம். வேத³னாய வினா அப்பவத்தமானா ஸம்பயுத்தத⁴ம்மா வேத³னானுப⁴வனனிமித்தம் ஸமோஸடா விய ஹோந்தீதி ஏவம் வுத்தம். கோ³பானஸீனம் கூடம் விய ஸம்பயுத்தானம் பாமோக்க²பா⁴வோ பமுக²லக்க²ணம். ததோ, தேஸம் வா ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் உத்தரி பதா⁴னந்தி ததுத்தரி. பஞ்ஞுத்தரா ஹி குஸலா த⁴ம்மா. விமுத்தியாதி ப²லஸ்ஸ. தஞ்ஹி ஸீலாதி³கு³ணஸாரஸ்ஸ பரமுக்கம்ஸபா⁴வேன ஸாரம். அயஞ்ச லக்க²ணவிபா⁴கோ³ ச²தா⁴துபஞ்சஜா²னங்கா³தி³வஸேன தம்தம்ஸுத்தபதா³னுஸாரேன போராணட்ட²கதா²யம் ஆக³தனயேன ச கதோதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ததா² ஹி புப்³பே³ வுத்தோபி கோசி த⁴ம்மோ பரியாயந்தரப்பகாஸனத்த²ம் புன த³ஸ்ஸிதோ, ததோ ஏவ ச ‘‘ச²ந்த³மூலகா குஸலா த⁴ம்மா மனஸிகாரஸமுட்டா²னா ப²ஸ்ஸஸமோதா⁴னா வேத³னாஸமோஸரணா’’தி, ‘‘பஞ்ஞுத்தரா குஸலா த⁴ம்மா’’தி, ‘‘விமுத்திஸாரமித³ம் ப்³ரஹ்மசரிய’’ந்தி, ‘‘நிப்³பா³னோக³த⁴ஞ்ஹி, ஆவுஸோ, ப்³ரஹ்மசரியம் நிப்³பா³னபரியோஸான’’ந்தி (ஸம். நி. 5.512) ச ஸுத்தபதா³னம் வஸேன ‘‘ச²ந்த³ஸ்ஸ மூலலக்க²ண’’ந்திஆதி³ வுத்தம்.

தத²த⁴ம்மா நாம சத்தாரி அரியஸச்சானி அவிபரீதஸபா⁴வத்தா. ததா²னி தம்ஸபா⁴வத்தா, அவிததா²னி அமுஸாஸபா⁴வத்தா, அனஞ்ஞதா²னி அஞ்ஞாகாரரஹிதத்தா. ஜாதிபச்சயஸம்பூ⁴தஸமுதா³க³தட்டோ²தி ஜாதிபச்சயா ஸம்பூ⁴தம் ஹுத்வா ஸஹிதஸ்ஸ அத்தனோ பச்சயானுரூபஸ்ஸ உத்³த⁴ம் உத்³த⁴ம் ஆக³தபா⁴வோ, அனுபவத்தத்தோ²தி அத்தோ². அத² வா ஸம்பூ⁴தட்டோ² ச ஸமுதா³க³தட்டோ² ச ஸம்பூ⁴தஸமுதா³க³தட்டோ², ந ஜாதிதோ ஜராமரணம் ந ஹோதி, ந ச ஜாதிம் வினா அஞ்ஞதோ ஹோதீதி ஜாதிபச்சயஸம்பூ⁴தட்டோ², இத்த²ஞ்ச ஜாதிதோ ஸமுதா³க³ச்ச²தீதி ஜாதிபச்சயஸமுதா³க³தட்டோ². யா யா ஜாதி யதா² யதா² பச்சயோ ஹோதி, தத³னுரூபம் பாதுபா⁴வோதி அத்தோ². அவிஜ்ஜாய ஸங்கா²ரானம் பச்சயட்டோ²தி ஏத்தா²பி ந அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ ந ஹோதி, ந ச அவிஜ்ஜம் வினா ஸங்கா²ரா உப்பஜ்ஜந்தி. யா யா அவிஜ்ஜா யேஸம் யேஸம் ஸங்கா²ரானம் யதா² யதா² பச்சயோ ஹோதி, அயம் அவிஜ்ஜாய ஸங்கா²ரானம் பச்சயட்டோ², பச்சயபா⁴வோதி அத்தோ².

ப⁴க³வா தம் ஜானாதி பஸ்ஸதீதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. தேனாதி ப⁴க³வதா. தம் விப⁴ஜ்ஜமானந்தி யோஜேதப்³ப³ம். தந்தி ரூபாயதனம். இட்டா²னிட்டா²தீ³தி ஆதி³-ஸத்³தே³ன மஜ்ஜ²த்தம் ஸங்க³ண்ஹாதி, ததா² அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னபரித்தஅஜ்ஜ²த்தப³ஹித்³தா⁴தது³ப⁴யாதி³பே⁴த³ம். லப்³ப⁴மானகபத³வஸேனாதி ‘‘ரூபாயதனம் தி³ட்ட²ம், ஸத்³தா³யதனம் ஸுதம், க³ந்தா⁴யதனம் ரஸாயதனம் போ²ட்ட²ப்³பா³யதனம் முதம், ஸப்³ப³ம் ரூபம் மனஸா விஞ்ஞாத’’ந்தி (த⁴. ஸ. 966) வசனதோ தி³ட்ட²பத³ஞ்ச விஞ்ஞாதபத³ஞ்ச ரூபாரம்மணே லப்³ப⁴தி. அனேகேஹி நாமேஹீதி ‘‘ரூபாரம்மணம் இட்ட²ம் அனிட்ட²ம் மஜ்ஜ²த்தம் பரித்தம் அதீதம் அனாக³தம் பச்சுப்பன்னம் அஜ்ஜ²த்தம் ப³ஹித்³தா⁴ தி³ட்ட²ம் விஞ்ஞாதம் ரூபம் ரூபாயதனம் ரூபதா⁴து வண்ணனிபா⁴ ஸனித³ஸ்ஸனம் ஸப்படிக⁴ம் நீலம் பீதக’’ந்தி ஏவமாதீ³ஹி அனேகேஹி நாமேஹி. தேரஸஹி வாரேஹீதி ரூபகண்டே³ ஆக³தே தேரஸ நித்³தே³ஸவாரே ஸந்தா⁴யாஹ. த்³வேபஞ்ஞாஸாய நயேஹீதி ஏகேகஸ்மிம் வாரே சதுன்னம் சதுன்னம் வவத்தா²பனனயானம் வஸேன த்³விபஞ்ஞாஸாய நயேஹி. தத²மேவாதி அவிபரீதத³ஸ்ஸிதாய அப்படிவத்தியதே³ஸனதாய ச தத²மேவ ஹோதி. ஜானாமி அப்³ப⁴ஞ்ஞாஸிந்தி வத்தமானாதீதகாலேஸு ஞாணப்பவத்தித³ஸ்ஸனேன அனாக³தேபி ஞாணப்பவத்தி வுத்தாயேவாதி த³ட்ட²ப்³பா³. விதி³த-ஸத்³தோ³ அனாமட்ட²காலவிஸேஸோ வேதி³தப்³போ³ ‘‘தி³ட்ட²ம் ஸுதம் முத’’ந்திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 3.188; ம. நி. 1.7-8; ஸம். நி. 3.208; அ. நி. 4.23) விய. ந உபட்டா²ஸீதி அத்தத்தனியவஸேன ந உபக³ஞ்சி². யதா² ரூபாரம்மணாத³யோ த⁴ம்மா யம்ஸபா⁴வா யம்பகாரா ச, ததா² நே பஸ்ஸதி ஜானாதி க³ச்ச²தீதி ததா²க³தோதி ஏவம் பத³ஸம்ப⁴வோ வேதி³தப்³போ³. கேசி பன ‘‘நிருத்தினயேன பிஸோத³ராதி³பக்கே²பேன வா த³ஸ்ஸீஸத்³த³ஸ்ஸ லோபம், ஆக³த-ஸத்³த³ஸ்ஸ சாக³மம் கத்வா ததா²க³தோ’’தி வண்ணேந்தி.

யம் ரத்திந்தி யஸ்ஸம் ரத்தியம். அச்சந்தஸம்யோகே³ சேதம் உபயோக³வசனம். திண்ணம் மாரானந்தி கிலேஸாபி⁴ஸங்கா²ரதே³வபுத்தஸங்கா²தானம் திண்ணம் மாரானம். அனுபவஜ்ஜந்தி நித்³தோ³ஸதாய ந உபவஜ்ஜம். அனூனந்தி பக்கி²பிதப்³பா³பா⁴வேன ந ஊனம். அனதி⁴கந்தி அபனேதப்³பா³பா⁴வேன ந அதி⁴கம். ஸப்³பா³காரபரிபுண்ணந்தி அத்த²ப்³யஞ்ஜனாதி³ஸம்பத்தியா ஸப்³பா³காரேன பரிபுண்ணம். நோ அஞ்ஞதா²தி ‘‘ததே²வா’’தி வுத்தமேவத்த²ம் ப்³யதிரேகேன ஸம்பாதே³தி. தேன யத³த்த²ம் பா⁴ஸிதம், தத³த்த²னிப்பா²த³னதோ யதா² பா⁴ஸிதம் ப⁴க³வதா, ததே²வாதி அவிபரீததே³ஸனதம் த³ஸ்ஸேதி. க³த³த்தோ²தி ஏதேன தத²ம் க³த³தீதி ததா²க³தோதி த³-காரஸ்ஸ த-காரம் கத்வா நிருத்தினயேன வுத்தந்தி த³ஸ்ஸேதி. ததா² க³தமஸ்ஸாதி ததா²க³தோ. க³தந்தி ச காயஸ்ஸ வாசாய வா பவத்தீதி அத்தோ². ததா²தி ச வுத்தே யம்-தம்-ஸத்³தா³னம் அப்³யபி⁴சாரிதஸம்ப³ந்த⁴தாய யதா²தி அயமத்தோ² உபட்டி²தோயேவ ஹோதி. காயவாசாகிரியானஞ்ச அஞ்ஞமஞ்ஞானுலோமேன வசனிச்சா²யம் காயஸ்ஸ வாசா, வாசாய ச காயோ ஸம்ப³ந்த⁴பா⁴வேன உபதிட்ட²தீதி இமமத்த²ம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஆஹ – ‘‘ப⁴க³வதோ ஹீ’’திஆதி³. இமஸ்மிம் பன அத்தே² ததா²வாதி³தாய ததா²க³தோதி அயம்பி அத்தோ² ஸித்³தோ⁴ ஹோதி. ஸோ பன புப்³பே³ பகாரந்தரேன த³ஸ்ஸிதோதி ஆஹ – ‘‘ஏவம் ததா²காரிதாய ததா²க³தோ’’தி.

திரியம் அபரிமாணாஸு லோகதா⁴தூஸூதி ஏதேன யதே³கே ‘‘திரியம் விய உபரி அதோ⁴ ச ஸந்தி லோகதா⁴துயோ’’தி வத³ந்தி, தம் படிஸேதே⁴தி. தே³ஸனாவிலாஸோயேவ தே³ஸனாவிலாஸமயோ யதா² ‘‘புஞ்ஞமயம் தா³னமய’’ந்திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 3.305; இதிவு. 60; நேத்தி. 33). நிபாதானம் வாசகஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னே தத³த்த²ஜோதனபா⁴வேன பவத்தனதோ க³த-ஸத்³தோ³யேவ அவக³தத்த²ம் அதீதத்த²ஞ்ச வத³தீதி ஆஹ – ‘‘க³தோதி அவக³தோ அதீதோ’’தி. அத² வா அபி⁴னீஹாரதோ பட்டா²ய யாவ ஸம்போ³தி⁴, ஏத்த²ந்தரே மஹாபோ³தி⁴யானபடிபத்தியா ஹானட்டா²னஸம்கிலேஸனிவத்தீனம் அபா⁴வதோ யதா² பணிதா⁴னம், ததா² க³தோ அபி⁴னீஹாரானுரூபம் படிபன்னோதி ததா²க³தோ. அத² வா மஹித்³தி⁴கதாய படிஸம்பி⁴தா³னம் உக்கம்ஸாதி⁴க³மேன அனாவரணஞாணதாய ச கத்த²சிபி படிகா⁴தாபா⁴வதோ யதா² ருசி, ததா² காயவாசாசித்தானம் க³தானி க³மனானி பவத்தியோ ஏதஸ்ஸாதி ததா²க³தோ. யஸ்மா ச லோகே வித⁴யுத்தக³தபகாரஸத்³தா³ ஸமானத்தா² தி³ஸ்ஸந்தி, தஸ்மா யதா²விதா⁴ விபஸ்ஸிஆத³யோ ப⁴க³வந்தோ, அயம்பி ப⁴க³வா ததா²விதோ⁴தி ததா²க³தோ. யதா² யுத்தா ச தே ப⁴க³வந்தோ, அயம்பி ப⁴க³வா ததா² யுத்தோதி ததா²க³தோ. அத² வா யஸ்மா ஸச்சம் தத்வம் தச்ச²ம் தத²ந்தி ஞாணஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம், தஸ்மா ததே²ன ஞாணேன ஆக³தோதி ததா²க³தோதி ஏவம்பி ததா²க³தஸத்³த³ஸ்ஸ அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

‘‘பஹாய காமாதி³மலே யதா² க³தா,

ஸமாதி⁴ஞாணேஹி விபஸ்ஸிஆத³யோ;

மஹேஸினோ ஸக்யமுனீ ஜுதிந்த⁴ரோ,

ததா²க³தோ தேன ததா²க³தோ மதோ.

‘‘தத²ஞ்ச தா⁴தாயதனாதி³லக்க²ணம்,

ஸபா⁴வஸாமஞ்ஞவிபா⁴க³பே⁴த³தோ;

ஸயம்பு⁴ஞாணேன ஜினோயமாக³தோ,

ததா²க³தோ வுச்சதி ஸக்யபுங்க³வோ.

‘‘ததா²னி ஸச்சானி ஸமந்தசக்கு²னா,

ததா² இத³ப்பச்சயதா ச ஸப்³ப³ஸோ;

அனஞ்ஞனேய்யேன யதோ விபா⁴விதா,

யாதா²வதோ தேன ஜினோ ததா²க³தோ.

‘‘அனேகபே⁴தா³ஸுபி லோகதா⁴துஸு,

ஜினஸ்ஸ ருபாயதனாதி³கோ³சரே;

விசித்தபே⁴தே³ தத²மேவ த³ஸ்ஸனம்,

ததா²க³தோ தேன ஸமந்தலோசனோ.

‘‘யதோ ச த⁴ம்மம் தத²மேவ பா⁴ஸதி,

கரோதி வாசாயனுலோமமத்தனோ;

கு³ணேஹி லோகம் அபி⁴பு⁴ய்யிரீயதி,

ததா²க³தோ தேனபி லோகனாயகோ.

‘‘யதா²பி⁴னீஹாரமதோ யதா²ருசி,

பவத்தவாசா தனுசித்தபா⁴வதோ;

யதா²விதா⁴ யேன புரா மஹேஸினோ,

ததா²விதோ⁴ தேன ஜினோ ததா²க³தோ’’தி. (தீ³. நி. டீ. 1.7) –

ஸங்க³ஹகா³தா² முக²மத்தமேவ, கஸ்மா? அப்பமாத³பத³ம் விய ஸகலகுஸலத⁴ம்மஸம்படிபத்தியா ஸப்³ப³பு³த்³த⁴கு³ணானம் ஸங்கா³ஹகத்தா. தேனேவாஹ – ‘‘ஸப்³பா³காரேனா’’திஆதி³. ஸேஸமேத்த² உத்தானத்த²மேவ.

171. து³தியே உப்பத்தீதி பட²மாய ஜாதியா நிப்³ப³த்திம் வத்வா அரியாய ஜாதியா நிப்³ப³த்திம் த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘நிப்ப²த்தீ’’தி ஆஹ. ததா³ ஹிஸ்ஸ பு³த்³த⁴பா⁴வனிப்ப²த்தீதி. ‘‘து³ல்லபோ⁴’’திஆதி³ம் வத்வா காரணஸ்ஸ தூ³ரஸம்பா⁴ரபா⁴வதோ தத்த² காரணம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஏகவார’’ந்திஆதி³மாஹ. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – தத்த² வாரக³ணனா நாம மாஸஸம்வச்ச²ரகப்பக³ணனாதி³கா, கப்பானம் ஏகம் அஸங்க்²யேய்யம் த்³வே அஸங்க்²யேய்யானி தீணி அஸங்க்²யேய்யானிபி பாரமியோ பூரேத்வாபி பு³த்³தே⁴ன ப⁴விதும் ந ஸக்கா, ஹேட்டி²மகோடியா பன சத்தாரி அஸங்க்²யேய்யானி கப்பஸதஸஹஸ்ஸஞ்ச நிரந்தரம் த³ஸ பாரமியோ பூரேத்வா பு³த்³த⁴பா⁴வம் பத்தும் ஸக்கா, ந இதோ அஞ்ஞதா²தி இமினா காரணேன து³ல்லபோ⁴ பாதுபா⁴வோ பு³த்³தா⁴னந்தி.

172. ததியே நிச்சம் ந ஹோதீதி அபி⁴ண்ஹப்பவத்திகம் ந ஹோதி கதா³சிதே³வ ஸம்ப⁴வதோ. யேபு⁴ய்யேன மனுஸ்ஸா அச்ச²ரியம் தி³ஸ்வா அச்ச²ரம் பஹரந்தி, தம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம் – ‘‘அச்ச²ரம் பஹரித்வா பஸ்ஸிதப்³போ³’’தி. ஸமன்னாக³தத்தாதி ஏதேன அச்ச²ரியா கு³ணத⁴ம்மா ஏதஸ்மிம் ஸந்தீதி அச்ச²ரியோதி த³ஸ்ஸேதி. அபிச ஆதி³தோ பபு⁴தி அபி⁴னீஹாராவஹோ, ததோ பரம்பி அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணே கு³ணத⁴ம்மே ஆசிண்ணவாதி அச்ச²ரியோதி ஆஹ – ‘‘ஆசிண்ணமனுஸ்ஸோதிபி அச்ச²ரியமனுஸ்ஸோ’’திஆதி³. மஹாபோ³தி⁴ஞாணமேவ மண்ட³பூ⁴தம் மஹாபோ³தி⁴மண்டோ³. ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணபத³ட்டா²னஞ்ஹி மக்³க³ஞாணம், மக்³க³ஞாணபத³ட்டா²னஞ்ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் ‘‘மஹாபோ³தீ⁴’’தி வுச்சதி. அனிவத்தகேனாதி போ³தி⁴யா நியதபா⁴வாபத்தியா மஹாபோ³தி⁴ஸத்தபா⁴வதோ அனிவத்தனஸபா⁴வேன. பு³த்³த⁴காரகத⁴ம்மானம் பூரணம்பி ந அஞ்ஞஸ்ஸ கஸ்ஸசி ஆசிண்ணந்திஆதி³னா ஹேதுஅவத்தா²ய ப²லாவத்தா²ய ஸத்தானம் உபகாராவத்தா²ய சாதி தீஸுபி அவத்தா²ஸு லோகனாதோ² அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணானம் கு³ணத⁴ம்மானம் ஆசிண்ணதாய அச்ச²ரியமனுஸ்ஸோ வுத்தோதி த³ஸ்ஸேதி.

173. சதுத்தே² காலே கிரியாதி காலகிரியா. கதரஸ்மிம் காலே கீதி³ஸீ கிரியா. ஸாமஞ்ஞஜோதனா ஹி விஸேஸே அவதிட்ட²தி, விஸேஸத்தி²னா ச விஸேஸோ அனுப்பயோஜிதப்³போ³தி ஆஹ – ‘‘ஏகஸ்மிம் காலே பாகடா கிரியா’’தி. கதரஸ்மிம் பன ஏகஸ்மிம் காலே, கத²ஞ்ச பாகடாதி? கப்பானம் ஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கானி அனேகானி அஸங்க்²யேய்யானி அபி⁴க்கமித்வா யதா²தி⁴ப்பேதமனோரத²பாரிபூரிவஸேன ஸமுபலத்³தே⁴ ஏகஸ்மிம் காலே, ஸதே³வலோகே அதிவிய அச்ச²ரியமனுஸ்ஸஸ்ஸ பரினிப்³பா³னந்தி அச்சந்தபாகடா. அனுதாபகராதி சேதோது³க்கா²வஹா. த³ஸஸஹஸ்ஸசக்கவாளேஸூதி வுத்தம் தஸ்ஸ பு³த்³த⁴க்கே²த்தபா⁴வேன பரிச்சி²ன்னத்தா, தத³ஞ்ஞேஸஞ்ச அவிஸயத்தா.

174. பஞ்சமே து³தியஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸாதி து³தியஸ்ஸ ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³த⁴ஸ்ஸ அபா⁴வா. ஸுதபு³த்³தோ⁴ நாம ஸுதமயேன ஞாணேன பு³ஜ்ஜி²தப்³ப³ஸ்ஸ பு³த்³த⁴த்தா. சதுஸச்சபு³த்³தோ⁴ நாம சதுன்னம் அரியஸச்சானம் அனவஸேஸதோ பு³த்³த⁴த்தா. பச்சேகபு³த்³தோ⁴ நாம பச்சேகம் அத்தனோயேவ யதா² சதுஸச்சஸம்போ³தோ⁴ ஹோதி, ஏவம் பு³த்³த⁴த்தா. ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ ஏவ ஹி யதா² ஸதே³வகஸ்ஸ லோகஸ்ஸ சதுஸச்சஸம்போ³தோ⁴ ஹோதி, ஏவம் ஸச்சானி அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜ²தி. சத்தாரி வா அட்ட² வா ஸோளஸ வாதி இத³ம் கதமஹாபி⁴னீஹாரானம் மஹாபோ³தி⁴ஸத்தானம் பஞ்ஞாதி⁴கஸத்³தா⁴தி⁴கவீரியாதி⁴கவிபா⁴க³வஸேன வுத்தம். ‘‘பஞ்ஞாதி⁴கானஞ்ஹி ஸத்³தா⁴ மந்தா³ ஹோதி, பஞ்ஞா திக்கா². ஸத்³தா⁴தி⁴கானம் பஞ்ஞா மஜ்ஜி²மா ஹோதி. வீரியாதி⁴கானம் பஞ்ஞா மந்தா³, பஞ்ஞானுபா⁴வேன ச ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ அதி⁴க³ந்தப்³பா³’’தி அட்ட²கதா²யம் வுத்தம். அவிஸேஸேன பன விமுத்திபரிபாசனீயத⁴ம்மானம் திக்க²மஜ்ஜி²மமுது³பா⁴வேன தயோபேதே பே⁴தா³ யுத்தாதி வத³ந்தி. திவிதா⁴ ஹி போ³தி⁴ஸத்தா அபி⁴னீஹாரக்க²ணே ப⁴வந்தி உக்³க⁴டிதஞ்ஞுவிபஞ்சிதஞ்ஞுனேய்யபே⁴தே³ன. தேஸு உக்³க⁴டிதஞ்ஞூ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸம்முகா² சாதுப்பதி³கம் கா³த²ம் ஸுணந்தோ ததியபதே³ அபரியோஸிதேயேவ ச²ஹி அபி⁴ஞ்ஞாஹி ஸஹ படிஸம்பி⁴தா³ஹி அரஹத்தம் பத்தும் ஸமத்தூ²பனிஸ்ஸயோ ஹோதி. து³தியோ ஸத்து² ஸம்முகா² ஏகம் கா³த²ம் ஸுணந்தோ அபரியோஸிதேயேவ சதுத்த²பதே³ ச²ஹி அபி⁴ஞ்ஞாஹி அரஹத்தம் பத்தும் ஸமத்தூ²பனிஸ்ஸயோ ஹோதி. இதரோ ப⁴க³வதோ ஸம்முகா² சாதுப்பதி³ககா³த²ம் ஸுத்வா பரியோஸிதாய கா³தா²ய ச²ஹி அபி⁴ஞ்ஞாஹி அரஹத்தம் பத்தும் ஸமத்தூ²பனிஸ்ஸயோ ஹோதி. தயோபேதே வினா காலபே⁴தே³ன கதாபி⁴னீஹாரா லத்³த⁴ப்³யாகரணா பாரமியோ பூரேந்தோ யதா²க்கமம் யதா²வுத்தபே⁴தே³ன காலேன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் பாபுணந்தி, தேஸு தேஸு பன காலபே⁴தே³ஸு அபரிபுண்ணேஸு தே தே மஹாஸத்தா தி³வஸே தி³வஸே வேஸ்ஸந்தரதா³னஸதி³ஸம் தா³னம் தே³ந்தாபி தத³னுரூபம் ஸீலாதி³ஸேஸபாரமித⁴ம்மே ஆசினந்தாபி அந்தரா பு³த்³தா⁴ ப⁴விஸ்ஸந்தீதி அகாரணமேதம். கஸ்மா? ஞாணஸ்ஸ அபரிபச்சனதோ. பரிச்சி²ன்னகாலனிப்பா²தி³தம் விய ஹி ஸஸ்ஸம் பரிச்சி²ன்னகாலே நிப்பா²தி³தா ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ தத³ந்தரா ஸப்³பு³ஸ்ஸாஹேன வாயமந்தேனபி ந ஸக்கா பாபுணிதுந்தி பாரமிபூரீ யதா²வுத்தகாலவிஸேஸேன ஸம்பஜ்ஜதீதி வேதி³தப்³ப³ம். ஸத்³தி⁴ந்தி ஸமானகாலே.

அஸஹாயோதி நிப்பரியாயதோ வுத்தம். ஸஹஅயனட்டோ² ஹி ஸஹாயட்டோ². படிபத்திவஸேன ப⁴க³வதா ஸஹ ஸமம் அயனம் நாம கஸ்ஸசிபி நத்தே²வ. ஹத்தா²தி³அவயவதோ படி படி மினிதப்³ப³தோ படிமா வுச்சதி அத்தபா⁴வோ. ஸமத்தோ² நாம நத்தீ²தி தே³வோ வா மாரோ வா ப்³ரஹ்மா வா கோசி நத்தி². படிஸமோதி படினிதி⁴பா⁴வேன ஸமோ. படிபா⁴க³ம் தா³துந்தி ‘‘சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா’’திஆதி³னா வுத்தஸ்ஸ த⁴ம்மபா⁴க³ஸ்ஸ த⁴ம்மகோட்டா²ஸஸ்ஸ படிபக்க²பூ⁴தம் கத்வா பா⁴க³ம் கோட்டா²ஸம் படிவசனம் தா³தும் ஸமத்தோ² நாம நத்தி². நத்தி² ஏதஸ்ஸ ஸீலாதி³கு³ணேஹி படிபி³ம்ப³பூ⁴தோ புக்³க³லோதி அப்படிபுக்³க³லோ. தேனாஹ – ‘‘அஞ்ஞோ கோசீ’’திஆதி³. திஸஹஸ்ஸிமஹாஸஹஸ்ஸீனம் விபா⁴கோ³ பரதோ ஆவி ப⁴விஸ்ஸதி. ஸேஸமேத்த² ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

175. ச²ட்டா²தீ³ஸு தஸ்மிம் புக்³க³லேதி ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴. தந்தி பஞ்ஞாசக்கு². பாதுபூ⁴தமேவ ஹோதி தஸ்ஸ ஸஹஸ்ஸ உப்பஜ்ஜனதோ. உப்பத்தீதி உப்பஜ்ஜனம். நிப்ப²த்தீதி பரிவுத்³தி⁴. கீவரூபஸ்ஸாதி கீதி³ஸஸ்ஸ. ஸாவகவிஸயேவ ஹத்த²க³தம் பஞ்ஞாசக்கு² நாம த்³வின்னம் அக்³க³ஸாவகானம்யேவாதி ஆஹ – ‘‘ஸாரிபுத்தத்தே²ரஸ்ஸா’’திஆதி³. ஸமாதி⁴பஞ்ஞாதி ஸமாதி⁴ஸஹக³தா பஞ்ஞா. ‘‘ஸமாதி⁴ஸம்வத்தனிகா கி²ப்பனிஸந்திஆதி³விஸேஸாவஹா பஞ்ஞா’’தி கேசி. ஆலோகோதி பஞ்ஞாஆலோகோ ஏவ. ததா² ஓபா⁴ஸோ. தீணிபீதி தீணிபி ஸுத்தானி. லோகியலோகுத்தரமிஸ்ஸகானீதி புப்³ப³பா⁴க³பஞ்ஞாய அதி⁴ப்பேதத்தா வுத்தம்.

உத்தமத⁴ம்மானந்தி அத்தனோ உத்தரிதரஸ்ஸ அபா⁴வேன ஸேட்ட²த⁴ம்மானம். த³ட்ட²ப்³ப³தோ த³ஸ்ஸனம், ப⁴க³வதோ ரூபகாயோ. தத்த²பி விஸேஸதோ ரூபாயதனம். தேனாஹ – ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணேன த³ட்டு²ம் லப⁴தீ’’தி. நத்தி² இதோ உத்தரந்தி அனுத்தரம், ததே³வ அனுத்தரியம், த³ஸ்ஸனஞ்ச தம் அனுத்தரியஞ்சாதி த³ஸ்ஸனானுத்தரியம். ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. அயம் பன பத³விஸேஸோ – ஸுய்யதீதி ஸவனம், ப⁴க³வதோ வசனம். லப்³ப⁴தீதி லாபோ⁴, ப⁴க³வதி ஸத்³தா⁴. ஸிக்கி²தப்³ப³தோ ஸிக்கா². ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞாபரிசரணம் பாரிசரியா, உபட்டா²னம். அனுஸ்ஸரணம் அனுஸ்ஸதி, ஸத்து² கு³ணானுஸ்ஸரணம். இமேஸந்தி யதா²வுத்தானம் ச²ன்னம் அனுத்தரியானம். பாதுபா⁴வோ ஹோதீதி ததா²க³தஸ்ஸ பாதுபா⁴வா தப்படிப³த்³த⁴த்தா தப்³பி³ஸயத்தா ச பாதுபா⁴வோ ஹோதி. ‘‘த³ஸ்ஸனானுத்தரிய’’ந்தி ச ஸதே³வகே லோகே உத்தரிதரஸ்ஸ ப⁴க³வதோ ரூபஸ்ஸ ந த³ஸ்ஸனமத்தம் அதி⁴ப்பேதம், அத² கோ² தஸ்ஸ ரூபத³ஸ்ஸனமுகே²ன அவேச்சப்பஸாதே³ன பு³த்³த⁴கு³ணே ஓகப்பேத்வா ஓகா³ஹேத்வா த³ஸ்ஸனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். தேனாஹ – ‘‘ஆயஸ்மா ஹீ’’திஆதி³. இத³ம்பி த³ஸ்ஸனானுத்தரியந்தி புப்³பே³ வுத்ததோ நிப்³பி³ஸேஸத்தா வுத்தம். த³ஸப³லம் த³ஸ்ஸனாய லபி⁴த்வாதி ஆனந்த³த்தே²ரோ விய பஸாத³ப⁴த்திமேத்தாபுப்³ப³கம் த³ஸப³லம் த³ஸ்ஸனாய லபி⁴த்வா. த³ஸ்ஸனம் வட்³டே⁴த்வாதி த³ஸ்ஸனமுகே²ன பவத்தம் விபஸ்ஸனாசாரம் வட்³டே⁴த்வா. த³ஸ்ஸனமுகே²ன யாவ அனுலோமஞாணம் விபஸ்ஸனாசாரம் வட்³டே⁴த்வா தத³னந்தரம் அட்ட²மகமஹாபூ⁴மிம் ஓக்கமந்தோ த³ஸ்ஸனம் ஸோதாபத்திமக்³க³ம் பாபேதி நாம. இத⁴ பரதோ பவத்தம் த³ஸ்ஸனம் த³ஸ்ஸனமேவ நாம, மூலத³ஸ்ஸனம் பன ஸச்சத³ஸ்ஸனஸ்ஸபி காரணபா⁴வதோ த³ஸ்ஸனானுத்தரியம் நாம. ஏஸ நயோ ஸேஸானுத்தரியேஸுபி.

த³ஸப³லே ஸத்³த⁴ம் படிலப⁴தீதி ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ ப⁴க³வதி ஸத்³த⁴ம் படிலப⁴தி. திஸ்ஸோ ஸிக்கா² ஸிக்கி²த்வாதி திஸ்ஸோ புப்³ப³பா⁴க³ஸிக்கா² ஸிக்கி²த்வா. பரிசரதீதி உபட்டா²னம் கரோதி. ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³னா பு³த்³தா⁴னுஸ்ஸதிவஸேன அனுஸ்ஸதிஜ்ஜா²னம் உப்பாதே³த்வா தம் பத³ட்டா²னம் கத்வா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴ந்தோ ‘‘அனுஸ்ஸதிம் வட்³டே⁴த்வா’’தி வுத்தோ.

ஸச்சி²கிரியா ஹோதீதி பச்சக்க²கரணம் ஹோதி. மக்³க³க்க²ணே ஹி லப்³ப⁴மானா படிஸம்பி⁴தா³ ப²லக்க²ணே ஸச்சி²கதா நாம ஹோதி ததோ பரம் அத்தா²தீ³ஸு யதி²ச்சி²தம் வினியோக³க்க²மபா⁴வதோ. சதஸ்ஸோதி க³ணனபரிச்சே²தோ³. படிஸம்பி⁴தா³தி பபே⁴தா³. கஸ்ஸ பன பபே⁴தா³தி? ‘‘அத்தே² ஞாணம் அத்த²படிஸம்பி⁴தா³’’திஆதி³வசனதோ (விப⁴. 718-721) ஞாணஸ்ஸேதா பபே⁴தா³. தஸ்மா சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³தி சத்தாரோ ஞாணப்பபே⁴தா³தி அத்தோ². அத்த²படிஸம்பி⁴தா³தி அத்தே² படிஸம்பி⁴தா³, அத்த²பபே⁴த³ஸ்ஸ ஸலக்க²ணவிபா⁴வனவவத்தா²னகரணஸமத்த²ம் அத்தே² பபே⁴த³க³தம் ஞாணந்தி அத்தோ². ததா² த⁴ம்மபபே⁴த³ஸ்ஸ ஸலக்க²ணவிபா⁴வனவவத்தா²னகரணஸமத்த²ம் த⁴ம்மே பபே⁴த³க³தம் ஞாணம் த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³. நிருத்திபபே⁴த³ஸ்ஸ ஸலக்க²ணவிபா⁴வனவவத்தா²னகரணஸமத்த²ம் நிருத்தாபி⁴லாபே பபே⁴த³க³தம் ஞாணம் நிருத்திபடிஸம்பி⁴தா³. படிபா⁴னபபே⁴த³ஸ்ஸ ஸலக்க²ணவிபா⁴வனவவத்தா²னகரணஸமத்த²ம் படிபா⁴னே பபே⁴த³க³தம் ஞாணம் படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³.

அத்தே²ஸு ஞாணந்திஆதீ³ஸு அத்தோ²தி ஸங்கே²பதோ ஹேதுப²லம். தஞ்ஹி ஹேதுவஸேன அரணீயம் க³ந்தப்³ப³ம் பத்தப்³ப³ம், தஸ்மா ‘‘அத்தோ²’’தி வுச்சதி. பபே⁴த³தோ பன யம் கிஞ்சி பச்சயுப்பன்னம், நிப்³பா³னம், பா⁴ஸிதத்தோ², விபாகோ, கிரியாதி இமே பஞ்ச த⁴ம்மா ‘‘அத்தோ²’’தி வேதி³தப்³பா³. தம் அத்த²ம் பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ தஸ்மிம் பபே⁴த³க³தம் ஞாணம் அத்த²படிஸம்பி⁴தா³. த⁴ம்மோதி ஸங்கே²பதோ பச்சயோ. ஸோ ஹி யஸ்மா தந்தி த³ஹதி வித³ஹதி பவத்தேதி சேவ பாபேதி ச ட²பேதி ச, தஸ்மா ‘‘த⁴ம்மோ’’தி வுச்சதி. பபே⁴த³தோ பன யோ கோசி ப²லனிப்³ப³த்தகோ ஹேது அரியமக்³கோ³ பா⁴ஸிதம் குஸலம் அகுஸலந்தி பஞ்சவிதோ⁴தி வேதி³தப்³போ³, தம் த⁴ம்மம் பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ தஸ்மிம் த⁴ம்மே பபே⁴த³க³தம் ஞாணம் த⁴ம்மபடிஸம்பி⁴தா³.

அத்த²த⁴ம்மனிருத்தாபி⁴லாபே ஞாணந்தி தஸ்மிம் அத்தே² ச த⁴ம்மே ச ஸபா⁴வனிருத்திஸத்³த³ம் ஆரம்மணம் கத்வா பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸபா⁴வனிருத்திஅபி⁴லாபே பபே⁴த³க³தம் ஞாணம். ஏவமயம் நிருத்திபடிஸம்பி⁴தா³ ஸத்³தா³ரம்மணா நாம ஜாதா, ந பஞ்ஞத்திஆரம்மணா. கஸ்மா? யஸ்மா ஸத்³த³ம் ஸுத்வா ‘‘அயம் ஸபா⁴வனிருத்தி, அயம் ந ஸபா⁴வனிருத்தீ’’தி பஜானாதி. படிஸம்பி⁴தா³பத்தோ ஹி ‘‘ப²ஸ்ஸோ’’தி வுத்தே ‘‘அயம் ஸபா⁴வனிருத்தீ’’தி ஜானாதி, ‘‘ப²ஸ்ஸா’’தி வா ‘‘ப²ஸ்ஸ’’ந்தி வா வுத்தே ‘‘அயம் ந ஸபா⁴வனிருத்தீ’’தி ஜானாதி. வேத³னாதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. அயம் பனேஸ நாமாக்²யாதோபஸக்³கா³ப்³யயபத³ம்பி ஜானாதியேவ ஸபா⁴வனிருத்தியா யாதா²வதோ ஜானனதோ. ஞாணேஸு ஞாணந்தி ஸப்³ப³த்த²கஞாணம் ஆரம்மணம் கத்வா பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ பபே⁴த³க³தம் ஞாணம்.

இமா பன சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³ ஸேக்க²பூ⁴மியம் அஸேக்க²பூ⁴மியந்தி த்³வீஸு டா²னேஸு பபே⁴த³ம் க³ச்ச²ந்தி. அதி⁴க³மோ பரியத்தி ஸவனம் பரிபுச்சா² புப்³ப³யோகோ³தி இமேஹி பஞ்சஹி காரணேஹி விஸதா³ ஹோந்தி. அதி⁴க³மோ நாம ஸச்சப்படிவேதோ⁴. பரியத்தி நாம பு³த்³த⁴வசனம். தஞ்ஹி க³ண்ஹந்தஸ்ஸ படிஸம்பி⁴தா³ விஸதா³ ஹோந்தி. ஸவனம் நாம த⁴ம்மஸ்ஸவனம். ஸக்கச்சம் த⁴ம்மம் ஸுணந்தஸ்ஸபி ஹி படிஸம்பி⁴தா³ விஸதா³ ஹோந்தி. பரிபுச்சா² நாம அட்ட²கதா². உக்³க³ஹிதபாளியா அத்த²ம் கதே²ந்தஸ்ஸபி ஹி படிஸம்பி⁴தா³ விஸதா³ ஹோந்தி. புப்³ப³யோகோ³ நாம புப்³ப³யோகா³வசரதா. ஹரணபச்சாஹரணனயேன படிபாகடகம்மட்டா²னஸ்ஸபி படிஸம்பி⁴தா³ விஸதா³ ஹோந்தீதி. லோகியலோகுத்தரா வாதி ஏத்த² திஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³ லோகியா, அத்த²படிஸம்பி⁴தா³ ஸியா லோகியா, ஸியா லோகுத்தராதி ஏவம் விப⁴ஜித்வா அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

பு³த்³து⁴ப்பாதே³யேவாதி அவதா⁴ரணேன பு³த்³து⁴ப்பாதே³ ஏவ லப்³ப⁴னதோ, அபு³த்³து⁴ப்பாதே³ அலப்³ப⁴னதோ அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணோ படிவேதோ⁴ அதி⁴ப்பேதோ. ஏவஞ்ச கத்வா ‘‘மஹதோ சக்கு²ஸ்ஸா’’திஆதீ³ஸு பஞ்ஞாமஹத்தாதி³கம்பி அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணமேவ அதி⁴ப்பேதந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ததா² விஜ்ஜாவிமுத்திப²லஸச்சி²கிரியாத³யோபி பரேஸம் தப்³பா⁴வாவஹா த³ட்ட²ப்³பா³. யா காசி தா⁴துயோ லோகியா லோகுத்தரா வா, ஸப்³பா³ தா இமாஹேவ ஸங்க³ஹிதா, ஏத்தே²வ அந்தோக³தா⁴தி வுத்தம் – ‘‘இமாவ அட்டா²ரஸ தா⁴துயோ நானாஸபா⁴வதோ நானாதா⁴துயோ’’தி. ஸ்வாயமத்தோ² அனேகதா⁴துனானாதா⁴துஞாணவிப⁴ங்கே³ன (விப⁴. 751) தீ³பேதப்³போ³. ‘‘ஸச்சி²கிரியா’’தி வுத்தத்தா ‘‘விஜ்ஜாதி ப²லே ஞாண’’ந்தி வுத்தம்.

187. யஸ்மா சக்கதி அபராபரம் பரிவத்ததீதி சக்கம், தஸ்மா இரியாபதா²பி அபராபரம் பரிவத்தனட்டே²ன சக்கஸதி³ஸத்தா சக்கந்தி வுத்தா, ததா² பதிரூபதே³ஸவாஸாதி³ஸம்பத்தியோ. ததோ பட்டா²ய த⁴ம்மசக்கம் அபி⁴னீஹரதி நாமாதி ஏத்த² ததா³ மஹாஸத்தோ அத்தானம் அபி⁴னீஹாரயோக³ம் கரோந்தோ ‘‘த⁴ம்மசக்கம் அபி⁴னீஹரதி நாமா’’தி வுத்தோ ததோ பட்டா²ய த⁴ம்மசக்காபி⁴னீஹாரவிப³ந்த⁴கரத⁴ம்மானுப்பஜ்ஜனதோ. அபி⁴னீஹடம் நாமாதி ஏத்த²பி அயமேவ நயோ. அரஹத்தமக்³க³ம் படிவிஜ்ஜ²ந்தோபி த⁴ம்மசக்கம் உப்பாதே³தியேவ நாம தத³த்த²ம் ஞாணம் பரிபாசேதீதி கத்வா. அரஹத்தப²லக்க²ணே த⁴ம்மசக்கம் உப்பாதி³தம் நாம தஸ்மிம் க²ணே த⁴ம்மசக்கஸ்ஸ உப்பாத³னாய காதப்³ப³கிச்சஸ்ஸ கஸ்ஸசி அபா⁴வா. படிவேத⁴ஞாணஞ்ஹி இத⁴ ‘‘த⁴ம்மசக்க’’ந்தி அதி⁴ப்பேதம். இதா³னி தே³ஸனாஞாணவஸேன த⁴ம்மசக்கம் த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘கதா³ பவத்தேதி நாமா’’திஆதி³மாஹ. ந கேவலம் தே²ரஸ்ஸேவ, அத² கோ² ஸப்³பே³ஸம்பி ஸாஸனிகானம் த⁴ம்மகதா² ப⁴க³வதோ த⁴ம்மதே³ஸனா சதுன்னம் அரியஸச்சானம் சதுன்னஞ்ச ஏகத்தாதி³னயானம் அவிராத⁴னதோதி த³ஸ்ஸேதும் – ‘‘யோ ஹி கோசி பி⁴க்கு² வா’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ.

ஏகபுக்³க³லவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.