1. க²ந்த⁴ஸம்யுத்தம்

1. நகுலபிதுவக்³கோ³

1. நகுலபிதுஸுத்தம்

1. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ப⁴க்³கே³ஸு விஹரதி ஸுஸுமாரகி³ரே [ஸும்ஸுமாரகி³ரே (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] பே⁴ஸகளாவனே மிக³தா³யே. அத² கோ² நகுலபிதா க³ஹபதி யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² நகுலபிதா க³ஹபதி ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச –

‘‘அஹமஸ்மி, ப⁴ந்தே, ஜிண்ணோ வுட்³டோ⁴ மஹல்லகோ அத்³த⁴க³தோ வயோஅனுப்பத்தோ ஆதுரகாயோ அபி⁴க்க²ணாதங்கோ. அனிச்சத³ஸ்ஸாவீ கோ² பனாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதோ மனோபா⁴வனீயானஞ்ச பி⁴க்கூ²னம். ஓவத³து மம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா; அனுஸாஸது மம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா; யம் மமஸ்ஸ தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதாய ஸுகா²யா’’தி.

‘‘ஏவமேதம், க³ஹபதி, ஏவமேதம், க³ஹபதி! ஆதுரோ ஹாயம், க³ஹபதி, காயோ அண்ட³பூ⁴தோ பரியோனத்³தோ⁴. யோ ஹி, க³ஹபதி, இமம் காயம் பரிஹரந்தோ முஹுத்தம்பி ஆரோக்³யம் படிஜானேய்ய, கிமஞ்ஞத்ர பா³ல்யா? தஸ்மாதிஹ தே, க³ஹபதி, ஏவம் ஸிக்கி²தப்³ப³ம் – ‘ஆதுரகாயஸ்ஸ மே ஸதோ சித்தம் அனாதுரம் ப⁴விஸ்ஸதீ’தி. ஏவஞ்ஹி தே, க³ஹபதி, ஸிக்கி²தப்³ப³’’ந்தி.

அத² கோ² நகுலபிதா க³ஹபதி ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா யேனாயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் ஸாரிபுத்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னம் கோ² நகுலபிதரம் க³ஹபதிம் ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ ஏதத³வோச – ‘‘விப்பஸன்னானி கோ² தே, க³ஹபதி, இந்த்³ரியானி; பரிஸுத்³தோ⁴ முக²வண்ணோ பரியோதா³தோ. அலத்த² நோ அஜ்ஜ ப⁴க³வதோ ஸம்முகா² த⁴ம்மிம் கத²ம் ஸவனாயா’’தி?

‘‘கத²ஞ்ஹி நோ ஸியா, ப⁴ந்தே! இதா³னாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா த⁴ம்மியா கதா²ய அமதேன அபி⁴ஸித்தோ’’தி. ‘‘யதா² கத²ம் பன த்வம், க³ஹபதி, ப⁴க³வதா த⁴ம்மியா கதா²ய அமதேன அபி⁴ஸித்தோ’’தி? ‘‘இதா⁴ஹம், ப⁴ந்தே, யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம். ஏகமந்தம் நிஸின்னோ க்²வாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோசம் – ‘அஹமஸ்மி, ப⁴ந்தே, ஜிண்ணோ வுட்³டோ⁴ மஹல்லகோ அத்³த⁴க³தோ வயோஅனுப்பத்தோ ஆதுரகாயோ அபி⁴க்க²ணாதங்கோ. அனிச்சத³ஸ்ஸாவீ கோ² பனாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதோ மனோபா⁴வனீயானஞ்ச பி⁴க்கூ²னம். ஓவத³து மம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா; அனுஸாஸது மம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா; யம் மமஸ்ஸ தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதாய ஸுகா²யா’’’தி.

‘‘ஏவம் வுத்தே, மம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘ஏவமேதம், க³ஹபதி, ஏவமேதம், க³ஹபதி! ஆதுரோ ஹாயம், க³ஹபதி, காயோ அண்ட³பூ⁴தோ பரியோனத்³தோ⁴. யோ ஹி, க³ஹபதி, இமம் காயம் பரிஹரந்தோ முஹுத்தம்பி ஆரோக்³யம் படிஜானேய்ய, கிமஞ்ஞத்ர பா³ல்யா? தஸ்மாதிஹ தே க³ஹபதி, ஏவம் ஸிக்கி²தப்³ப³ம் – ஆதுரகாயஸ்ஸ மே ஸதோ சித்தம் அனாதுரம் ப⁴விஸ்ஸதீதி. ஏவஞ்ஹி தே, க³ஹபதி, ஸிக்கி²தப்³ப³’ந்தி. ஏவம் க்²வாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா த⁴ம்மியா கதா²ய அமதேன அபி⁴ஸித்தோ’’தி.

‘‘ந ஹி பன தம், க³ஹபதி, படிபா⁴ஸி ப⁴க³வந்தம் [தம் ப⁴க³வந்தம் (ஸீ.)] உத்தரிம் படிபுச்சி²தும் – ‘கித்தாவதா நு கோ², ப⁴ந்தே, ஆதுரகாயோ சேவ ஹோதி ஆதுரசித்தோ ச, கித்தாவதா ச பன ஆதுரகாயோ ஹி கோ² ஹோதி நோ ச ஆதுரசித்தோ’’’தி? ‘‘தூ³ரதோபி கோ² மயம், ப⁴ந்தே, ஆக³ச்சே²ய்யாம ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ ஸந்திகே ஏதஸ்ஸ பா⁴ஸிதஸ்ஸ அத்த²மஞ்ஞாதும். ஸாது⁴ வதாயஸ்மந்தம்யேவ ஸாரிபுத்தம் படிபா⁴து ஏதஸ்ஸ பா⁴ஸிதஸ்ஸ அத்தோ²’’தி.

‘‘தேன ஹி, க³ஹபதி, ஸுணாஹி, ஸாது⁴கம் மனஸி கரோஹி; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² நகுலபிதா க³ஹபதி ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ பச்சஸ்ஸோஸி. ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ ஏதத³வோச –

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, ஆதுரகாயோ சேவ ஹோதி, ஆதுரசித்தோ ச? இத⁴, க³ஹபதி, அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே அவினீதோ ஸப்புரிஸானம் அத³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே அவினீதோ ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ரூபவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா ரூபம், ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம். ‘அஹம் ரூபம், மம ரூப’ந்தி பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் ரூபம், மம ரூப’ந்தி பரியுட்ட²ட்டா²யினோ தம் ரூபம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘வேத³னம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, வேத³னாவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா வேத³னம், வேத³னாய வா அத்தானம். ‘அஹம் வேத³னா, மம வேத³னா’தி பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் வேத³னா, மம வேத³னா’தி பரியுட்ட²ட்டா²யினோ, ஸா வேத³னா விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ வேத³னாவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘ஸஞ்ஞம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ஸஞ்ஞாவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா ஸஞ்ஞம், ஸஞ்ஞாய வா அத்தானம். ‘அஹம் ஸஞ்ஞா, மம ஸஞ்ஞா’தி பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் ஸஞ்ஞா, மம ஸஞ்ஞா’தி பரியுட்ட²ட்டா²யினோ, ஸா ஸஞ்ஞா விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ஸஞ்ஞாவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘ஸங்கா²ரே அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ஸங்கா²ரவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா ஸங்கா²ரே, ஸங்கா²ரேஸு வா அத்தானம். ‘அஹம் ஸங்கா²ரா, மம ஸங்கா²ரா’தி பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் ஸங்கா²ரா, மம ஸங்கா²ரா’தி பரியுட்ட²ட்டா²யினோ, தே ஸங்கா²ரா விபரிணமந்தி அஞ்ஞதா² ஹோந்தி. தஸ்ஸ ஸங்கா²ரவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம். ‘அஹம் விஞ்ஞாணம், மம விஞ்ஞாண’ந்தி பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் விஞ்ஞாணம், மம விஞ்ஞாண’ந்தி பரியுட்ட²ட்டா²யினோ, தம் விஞ்ஞாணம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, ஆதுரகாயோ சேவ ஹோதி ஆதுரசித்தோ ச.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, ஆதுரகாயோ ஹி கோ² ஹோதி நோ ச ஆதுரசித்தோ? இத⁴, க³ஹபதி, ஸுதவா அரியஸாவகோ அரியானம் த³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ஸப்புரிஸானம் த³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ந ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ரூபவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா ரூபம், ந ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம். ‘அஹம் ரூபம், மம ரூப’ந்தி ந பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் ரூபம், மம ரூப’ந்தி அபரியுட்ட²ட்டா²யினோ, தம் ரூபம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘ந வேத³னம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந வேத³னாவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா வேத³னம், ந வேத³னாய வா அத்தானம். ‘அஹம் வேத³னா, மம வேத³னா’தி ந பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் வேத³னா, மம வேத³னா’தி அபரியுட்ட²ட்டா²யினோ, ஸா வேத³னா விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ வேத³னாவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘ந ஸஞ்ஞம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ஸஞ்ஞாவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா ஸஞ்ஞம், ந ஸஞ்ஞாய வா அத்தானம். ‘அஹம் ஸஞ்ஞா, மம ஸஞ்ஞா’தி ந பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் ஸஞ்ஞா, மம ஸஞ்ஞா’தி அபரியுட்ட²ட்டா²யினோ, ஸா ஸஞ்ஞா விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ஸஞ்ஞாவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

``ந ஸங்கா²ரே அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ஸங்கா²ரவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா ஸங்கா²ரே, ந ஸங்கா²ரேஸு வா அத்தானம். ‘அஹம் ஸங்கா²ரா, மம ஸங்கா²ரா’தி ந பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் ஸங்கா²ரா, மம ஸங்கா²ரா’தி அபரியுட்ட²ட்டா²யினோ, தே ஸங்கா²ரா விபரிணமந்தி அஞ்ஞதா² ஹோந்தி. தஸ்ஸ ஸங்கா²ரவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா.

‘‘ந விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், ந விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம். ‘அஹம் விஞ்ஞாணம், மம விஞ்ஞாண’ந்தி ந பரியுட்ட²ட்டா²யீ ஹோதி. தஸ்ஸ ‘அஹம் விஞ்ஞாணம், மம விஞ்ஞாண’ந்தி அபரியுட்ட²ட்டா²யினோ, தம் விஞ்ஞாணம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, ஆதுரகாயோ ஹோதி நோ ச ஆதுரசித்தோ’’தி.

இத³மவோச ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ. அத்தமனோ நகுலபிதா க³ஹபதி ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தீ³தி. பட²மம்.

2. தே³வத³ஹஸுத்தம்

2. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸக்கேஸு [ஸக்யேஸு (க.)] விஹரதி தே³வத³ஹம் நாம ஸக்யானம் நிக³மோ. அத² கோ² ஸம்ப³ஹுலா பச்சா²பூ⁴மக³மிகா பி⁴க்கூ² யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோசும் – ‘‘இச்சா²ம மயம், ப⁴ந்தே, பச்சா²பூ⁴மம் ஜனபத³ம் க³ந்தும், பச்சா²பூ⁴மே ஜனபதே³ நிவாஸம் கப்பேது’’ந்தி.

‘‘அபலோகிதோ பன வோ, பி⁴க்க²வே, ஸாரிபுத்தோ’’தி? ‘‘ந கோ² நோ, ப⁴ந்தே, அபலோகிதோ ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ’’தி. ‘‘அபலோகேத², பி⁴க்க²வே, ஸாரிபுத்தம். ஸாரிபுத்தோ, பி⁴க்க²வே, பண்டி³தோ, பி⁴க்கூ²னம் அனுக்³கா³ஹகோ ஸப்³ரஹ்மசாரீன’’ந்தி. ‘‘ஏவம் ப⁴ந்தே’’தி கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும்.

தேன கோ² பன ஸமயேன ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ ப⁴க³வதோ அவிதூ³ரே அஞ்ஞதரஸ்மிம் ஏளக³லாகு³ம்பே³ நிஸின்னோ ஹோதி. அத² கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா யேனாயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மதா ஸாரிபுத்தேன ஸத்³தி⁴ம் ஸம்மோதி³ம்ஸு. ஸம்மோத³னீயம் கத²ம் ஸாரணீயம் [ஸாராணீயம் (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] வீதிஸாரேத்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² தே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மந்தம் ஸாரிபுத்தம் ஏதத³வோசும் – ‘‘இச்சா²ம மயம், ஆவுஸோ ஸாரிபுத்த, பச்சா²பூ⁴மம் ஜனபத³ம் க³ந்தும், பச்சா²பூ⁴மே ஜனபதே³ நிவாஸம் கப்பேதும். அபலோகிதோ நோ ஸத்தா²’’தி.

‘‘ஸந்தி ஹாவுஸோ, நானாவேரஜ்ஜக³தம் பி⁴க்கு²ம் பஞ்ஹம் புச்சி²தாரோ – க²த்தியபண்டி³தாபி ப்³ராஹ்மணபண்டி³தாபி க³ஹபதிபண்டி³தாபி ஸமணபண்டி³தாபி. பண்டி³தா ஹாவுஸோ, மனுஸ்ஸா வீமம்ஸகா – ‘கிம்வாதீ³ பனாயஸ்மந்தானம் [கிம்வாதா³யஸ்மந்தானம் (பீ. க.)] ஸத்தா² கிமக்கா²யீதி, கச்சி வோ ஆயஸ்மந்தானம் த⁴ம்மா ஸுஸ்ஸுதா ஸுக்³க³ஹிதா ஸுமனஸிகதா ஸூபதா⁴ரிதா ஸுப்படிவித்³தா⁴ பஞ்ஞாய, யதா² ப்³யாகரமானா ஆயஸ்மந்தோ வுத்தவாதி³னோ சேவ ப⁴க³வதோ அஸ்ஸத², ந ச ப⁴க³வந்தம் அபூ⁴தேன அப்³பா⁴சிக்கே²ய்யாத², த⁴ம்மஸ்ஸ சானுத⁴ம்மம் ப்³யாகரேய்யாத², ந ச கோசி ஸஹத⁴ம்மிகோ வாதா³னுவாதோ³ [வாதா³னுபாதோ (அட்ட²கதா²யம் பாட²ந்தரம்)] கா³ரய்ஹம் டா²னம் ஆக³ச்சே²ய்யா’’’தி?

‘‘தூ³ரதோபி கோ² மயம், ஆவுஸோ, ஆக³ச்சே²ய்யாம ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ ஸந்திகே ஏதஸ்ஸ பா⁴ஸிதஸ்ஸ அத்த²மஞ்ஞாதும். ஸாது⁴ வதாயஸ்மந்தம்யேவ ஸாரிபுத்தம் படிபா⁴து ஏதஸ்ஸ பா⁴ஸிதஸ்ஸ அத்தோ²’’தி. ‘‘தேன ஹாவுஸோ, ஸுணாத², ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத²; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவமாவுஸோ’’தி கோ² தே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ பச்சஸ்ஸோஸும். ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ ஏதத³வோச –

‘‘ஸந்தி ஹாவுஸோ, நானாவேரஜ்ஜக³தம் பி⁴க்கு²ம் பஞ்ஹம் புச்சி²தாரோ – க²த்தியபண்டி³தாபி …பே… ஸமணபண்டி³தாபி. பண்டி³தா ஹாவுஸோ, மனுஸ்ஸா வீமம்ஸகா – ‘கிம்வாதீ³ பனாயஸ்மந்தானம் ஸத்தா² கிமக்கா²யீ’தி? ஏவம் புட்டா² தும்ஹே, ஆவுஸோ, ஏவம் ப்³யாகரேய்யாத² – ‘ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ கோ² நோ, ஆவுஸோ, ஸத்தா²’’’தி.

‘‘ஏவம் ப்³யாகதேபி கோ², ஆவுஸோ, அஸ்ஸுயேவ உத்தரிம் பஞ்ஹம் புச்சி²தாரோ – க²த்தியபண்டி³தாபி…பே… ஸமணபண்டி³தாபி. பண்டி³தா ஹாவுஸோ, மனுஸ்ஸா வீமம்ஸகா – ‘கிஸ்மிம் பனாயஸ்மந்தானம் ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா²’தி? ஏவம் புட்டா² தும்ஹே, ஆவுஸோ, ஏவம் ப்³யாகரேய்யாத² – ‘ரூபே கோ², ஆவுஸோ, ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா², வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு… விஞ்ஞாணே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா²’’’தி.

‘‘ஏவம் ப்³யாகதேபி கோ², ஆவுஸோ, அஸ்ஸுயேவ உத்தரிம் பஞ்ஹம் புச்சி²தாரோ – க²த்தியபண்டி³தாபி…பே… ஸமணபண்டி³தாபி. பண்டி³தா ஹாவுஸோ, மனுஸ்ஸா வீமம்ஸகா – ‘கிம் பனாயஸ்மந்தானம் ஆதீ³னவம் தி³ஸ்வா ரூபே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா², வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு… விஞ்ஞாணே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா²’தி? ஏவம் புட்டா² தும்ஹே, ஆவுஸோ, ஏவம் ப்³யாகரேய்யாத² – ‘ரூபே கோ², ஆவுஸோ, அவிக³தராக³ஸ்ஸ [அவீதராக³ஸ்ஸ (ஸ்யா. கம்.)] அவிக³தச²ந்த³ஸ்ஸ அவிக³தபேமஸ்ஸ அவிக³தபிபாஸஸ்ஸ அவிக³தபரிளாஹஸ்ஸ அவிக³ததண்ஹஸ்ஸ தஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ விபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு அவிக³தராக³ஸ்ஸ…பே… அவிக³ததண்ஹஸ்ஸ தேஸம் ஸங்கா²ரானம் விபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. விஞ்ஞாணே அவிக³தராக³ஸ்ஸ அவிக³தச²ந்த³ஸ்ஸ அவிக³தபேமஸ்ஸ அவிக³தபிபாஸஸ்ஸ அவிக³தபரிளாஹஸ்ஸ அவிக³ததண்ஹஸ்ஸ தஸ்ஸ விஞ்ஞாணஸ்ஸ விபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. இத³ம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ஆதீ³னவம் தி³ஸ்வா ரூபே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா², வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு… விஞ்ஞாணே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா²’’’தி.

‘‘ஏவம் ப்³யாகதேபி கோ², ஆவுஸோ, அஸ்ஸுயேவ உத்தரிம் பஞ்ஹம் புச்சி²தாரோ – க²த்தியபண்டி³தாபி ப்³ராஹ்மணபண்டி³தாபி க³ஹபதிபண்டி³தாபி ஸமணபண்டி³தாபி. பண்டி³தா ஹாவுஸோ, மனுஸ்ஸா வீமம்ஸகா – ‘கிம் பனாயஸ்மந்தானம் ஆனிஸம்ஸம் தி³ஸ்வா ரூபே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா², வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு… விஞ்ஞாணே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா²’தி? ஏவம் புட்டா² தும்ஹே, ஆவுஸோ, ஏவம் ப்³யாகரேய்யாத² – ‘ரூபே கோ², ஆவுஸோ, விக³தராக³ஸ்ஸ விக³தச²ந்த³ஸ்ஸ விக³தபேமஸ்ஸ விக³தபிபாஸஸ்ஸ விக³தபரிளாஹஸ்ஸ விக³ததண்ஹஸ்ஸ தஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ விபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு விக³தராக³ஸ்ஸ விக³தச²ந்த³ஸ்ஸ விக³தபேமஸ்ஸ விக³தபிபாஸஸ்ஸ விக³தபரிளாஹஸ்ஸ விக³ததண்ஹஸ்ஸ தேஸம் ஸங்கா²ரானம் விபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. விஞ்ஞாணே விக³தராக³ஸ்ஸ விக³தச²ந்த³ஸ்ஸ விக³தபேமஸ்ஸ விக³தபிபாஸஸ்ஸ விக³தபரிளாஹஸ்ஸ விக³ததண்ஹஸ்ஸ தஸ்ஸ விஞ்ஞாணஸ்ஸ விபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. இத³ம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ஆனிஸம்ஸம் தி³ஸ்வா ரூபே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா², வேத³னாய… ஸஞ்ஞாய… ஸங்கா²ரேஸு… விஞ்ஞாணே ச²ந்த³ராக³வினயக்கா²யீ ஸத்தா²’’’தி.

‘‘அகுஸலே சாவுஸோ, த⁴ம்மே உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதோ தி³ட்டே² சேவ த⁴ம்மே ஸுகோ² விஹாரோ அப⁴விஸ்ஸ அவிகா⁴தோ அனுபாயாஸோ அபரிளாஹோ, காயஸ்ஸ ச பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³தி பாடிகங்கா², நயித³ம் ப⁴க³வா அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பஹானம் வண்ணேய்ய. யஸ்மா ச கோ², ஆவுஸோ, அகுஸலே த⁴ம்மே உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதோ தி³ட்டே² சேவ த⁴ம்மே து³க்கோ² விஹாரோ ஸவிகா⁴தோ ஸஉபாயாஸோ ஸபரிளாஹோ, காயஸ்ஸ ச பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா², தஸ்மா ப⁴க³வா அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பஹானம் வண்ணேதி.

‘‘குஸலே சாவுஸோ, த⁴ம்மே உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதோ தி³ட்டே² சேவ த⁴ம்மே து³க்கோ² விஹாரோ அப⁴விஸ்ஸ ஸவிகா⁴தோ ஸஉபாயாஸோ ஸபரிளாஹோ, காயஸ்ஸ ச பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா², நயித³ம் ப⁴க³வா குஸலானம் த⁴ம்மானம் உபஸம்பத³ம் வண்ணேய்ய. யஸ்மா ச கோ², ஆவுஸோ, குஸலே த⁴ம்மே உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதோ தி³ட்டே² சேவ த⁴ம்மே ஸுகோ² விஹாரோ அவிகா⁴தோ அனுபாயாஸோ அபரிளாஹோ, காயஸ்ஸ ச பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³தி பாடிகங்கா², தஸ்மா ப⁴க³வா குஸலானம் த⁴ம்மானம் உபஸம்பத³ம் வண்ணேதீ’’தி.

இத³மவோசாயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ. அத்தமனா தே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மதோ ஸாரிபுத்தஸ்ஸ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி. து³தியம்.

3. ஹாலித்³தி³கானிஸுத்தம்

3. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ அவந்தீஸு விஹரதி குரரக⁴ரே [குலக⁴ரே (க.)] பபாதே பப்³ப³தே. அத² கோ² ஹாலித்³தி³கானி [ஹாலித்³த³கானி (ஸீ.), ஹலித்³தி³கானி (ஸ்யா.)] க³ஹபதி யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஹாலித்³தி³கானி க³ஹபதி ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதத³வோச – ‘‘வுத்தமித³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா அட்ட²கவக்³கி³யே மாக³ண்டி³யபஞ்ஹே –

‘‘ஓகம் பஹாய அனிகேதஸாரீ,

கா³மே அகுப்³ப³ம் [அக்ருப்³ப³ம் (க.)] முனி ஸந்த²வானி [ஸந்த⁴வானி (க.)];

காமேஹி ரித்தோ அபுரக்க²ரானோ [அபுரேக்க²ரானோ (ஸீ. ஸுத்தனிபாதேபி) மோக்³க³ல்லானே 5-135 ஸுத்தம்பி ஓலோகேதப்³ப³ம்],

கத²ம் ந விக்³க³ய்ஹ ஜனேன கயிரா’’தி.

‘‘இமஸ்ஸ நு கோ², ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதஸ்ஸ கத²ம் வித்தா²ரேன அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³’’தி?

‘‘ரூபதா⁴து கோ², க³ஹபதி, விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஓகோ. ரூபதா⁴துராக³வினிப³ந்த⁴ஞ்ச [… வினிப³த்³த⁴ஞ்ஜ (பீ. ஸீ. அட்ட².)] பன விஞ்ஞாணம் ‘ஓகஸாரீ’தி வுச்சதி. வேத³னாதா⁴து கோ², க³ஹபதி, விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஓகோ. வேத³னாதா⁴துராக³வினிப³ந்த⁴ஞ்ச பன விஞ்ஞாணம் ‘ஓகஸாரீ’தி வுச்சதி. ஸஞ்ஞாதா⁴து கோ², க³ஹபதி, விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஓகோ. ஸஞ்ஞாதா⁴துராக³வினிப³ந்த⁴ஞ்ச பன விஞ்ஞாணம் ‘ஓகஸாரீ’தி வுச்சதி. ஸங்கா²ரதா⁴து கோ², க³ஹபதி, விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஓகோ. ஸங்கா²ரதா⁴துராக³வினிப³ந்த⁴ஞ்ச பன விஞ்ஞாணம் ‘ஓகஸாரீ’தி வுச்சதி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, ஓகஸாரீ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, அனோகஸாரீ ஹோதி? ரூபதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி, யோ ச²ந்தோ³ யோ ராகோ³ யா நந்தீ³ [நந்தி³ (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] யா தண்ஹா யே உபயுபாதா³னா [உபாயுபாதா³னா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] சேதஸோ அதி⁴ட்டா²னாபி⁴னிவேஸானுஸயா தே ததா²க³தஸ்ஸ பஹீனா உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா [அனபா⁴வகதா (ஸீ. பீ.), அனபா⁴வம்க³தா (ஸ்யா. கம்.)] ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. தஸ்மா ததா²க³தோ ‘அனோகஸாரீ’தி வுச்சதி. வேத³னாதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி… ஸஞ்ஞாதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி… ஸங்கா²ரதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி… விஞ்ஞாணதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி, யோ ச²ந்தோ³ யோ ராகோ³ யா நந்தீ³ யா தண்ஹா யே உபயுபாதா³னா சேதஸோ அதி⁴ட்டா²னாபி⁴னிவேஸானுஸயா தே ததா²க³தஸ்ஸ பஹீனா உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. தஸ்மா ததா²க³தோ ‘அனோகஸாரீ’தி வுச்சதி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, அனோகஸாரீ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, நிகேதஸாரீ ஹோதி? ரூபனிமித்தனிகேதவிஸாரவினிப³ந்தா⁴ கோ², க³ஹபதி, ‘நிகேதஸாரீ’தி வுச்சதி. ஸத்³த³னிமித்த…பே… க³ந்த⁴னிமித்த… ரஸனிமித்த… போ²ட்ட²ப்³ப³னிமித்த… த⁴ம்மனிமித்தனிகேதவிஸாரவினிப³ந்தா⁴ கோ², க³ஹபதி, ‘நிகேதஸாரீ’தி வுச்சதி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, நிகேதஸாரீ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, அனிகேதஸாரீ ஹோதி? ரூபனிமித்தனிகேதவிஸாரவினிப³ந்தா⁴ கோ², க³ஹபதி, ததா²க³தஸ்ஸ பஹீனா உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. தஸ்மா ததா²க³தோ ‘அனிகேதஸாரீ’தி வுச்சதி. ஸத்³த³னிமித்த… க³ந்த⁴னிமித்த… ரஸனிமித்த… போ²ட்ட²ப்³ப³னிமித்த… த⁴ம்மனிமித்தனிகேதவிஸாரவினிப³ந்தா⁴ கோ², க³ஹபதி, ததா²க³தஸ்ஸ பஹீனா உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. தஸ்மா ததா²க³தோ ‘அனிகேதஸாரீ’தி வுச்சதி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, அனிகேதஸாரீ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, கா³மே ஸந்த²வஜாதோ [ஸந்த⁴வஜாதோ (க.)] ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, ஏகச்சோ கி³ஹீஹி [கி³ஹி (க.)] ஸம்ஸட்டோ² விஹரதி ஸஹனந்தீ³ ஸஹஸோகீ, ஸுகி²தேஸு ஸுகி²தோ, து³க்கி²தேஸு து³க்கி²தோ, உப்பன்னேஸு கிச்சகரணீயேஸு அத்தனா தேஸு யோக³ம் ஆபஜ்ஜதி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, கா³மே ஸந்த²வஜாதோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, கா³மே ந ஸந்த²வஜாதோ ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, பி⁴க்கு² கி³ஹீஹி [கி³ஹி (க.)] அஸம்ஸட்டோ² விஹரதி ந ஸஹனந்தீ³ ந ஸஹஸோகீ ந ஸுகி²தேஸு ஸுகி²தோ ந து³க்கி²தேஸு து³க்கி²தோ, உப்பன்னேஸு கிச்சகரணீயேஸு ந அத்தனா தேஸு யோக³ம் ஆபஜ்ஜதி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, கா³மே ந ஸந்த²வஜாதோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, காமேஹி அரித்தோ ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, ஏகச்சோ காமேஸு அவிக³தராகோ³ ஹோதி அவிக³தச²ந்தோ³ அவிக³தபேமோ அவிக³தபிபாஸோ அவிக³தபரிளாஹோ அவிக³ததண்ஹோ. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, காமேஹி அரித்தோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, காமேஹி ரித்தோ ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, ஏகச்சோ காமேஸு விக³தராகோ³ ஹோதி விக³தச²ந்தோ³ விக³தபேமோ விக³தபிபாஸோ விக³தபரிளாஹோ விக³ததண்ஹோ. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, காமேஹி ரித்தோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, புரக்க²ரானோ ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, ஏகச்சஸ்ஸ ஏவம் ஹோதி – ‘ஏவம்ரூபோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்வேத³னோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்ஸஞ்ஞோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்ஸங்கா²ரோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்விஞ்ஞாணோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴ன’ந்தி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, புரக்க²ரானோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, அபுரக்க²ரானோ ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, ஏகச்சஸ்ஸ ந ஏவம் ஹோதி – ‘ஏவம்ரூபோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்வேத³னோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்ஸஞ்ஞோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்ஸங்கா²ரோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னம், ஏவம்விஞ்ஞாணோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴ன’ந்தி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, அபுரக்க²ரானோ ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, கத²ம் விக்³க³ய்ஹ ஜனேன கத்தா ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, ஏகச்சோ ஏவரூபிம் கத²ம் கத்தா ஹோதி – ‘ந த்வம் இமம் த⁴ம்மவினயம் ஆஜானாஸி; அஹம் இமம் த⁴ம்மவினயம் ஆஜானாமி. கிம் த்வம் இமம் த⁴ம்மவினயம் ஆஜானிஸ்ஸஸி? மிச்சா²படிபன்னோ த்வமஸி; அஹமஸ்மி ஸம்மாபடிபன்னோ. புரே வசனீயம் பச்சா² அவச; பச்சா² வசனீயம் புரே அவச. ஸஹிதம் மே, அஸஹிதம் தே. அதி⁴சிண்ணம் தே விபராவத்தம். ஆரோபிதோ தே வாதோ³; சர வாத³ப்பமோக்கா²ய. நிக்³க³ஹிதோஸி; நிப்³பே³டே²ஹி வா ஸசே பஹோஸீ’தி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, கத²ம் விக்³க³ய்ஹ ஜனேன கத்தா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, க³ஹபதி, கத²ம் ந விக்³க³ய்ஹ ஜனேன கத்தா ஹோதி? இத⁴, க³ஹபதி, பி⁴க்கு² ந ஏவரூபிம் கத²ம் கத்தா ஹோதி – ‘ந த்வம் இமம் த⁴ம்மவினயம் ஆஜானாஸி…பே… நிப்³பே³டே²ஹி வா ஸசே பஹோஸீ’தி. ஏவம் கோ², க³ஹபதி, கத²ம் ந விக்³க³ய்ஹ ஜனேன கத்தா ஹோதி.

‘‘இதி கோ², க³ஹபதி, யம் தம் வுத்தம் ப⁴க³வதா அட்ட²கவக்³கி³யே மாக³ண்டி³யபஞ்ஹே –

‘‘ஓகம் பஹாய அனிகேதஸாரீ,

கா³மே அகுப்³ப³ம் முனிஸந்த²வானி;

காமேஹி ரித்தோ அபுரக்க²ரானோ,

கத²ம் ந விக்³க³ய்ஹ ஜனேன கயிரா’’தி.

‘‘இமஸ்ஸ கோ², க³ஹபதி, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதஸ்ஸ ஏவம் வித்தா²ரேன அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³’’தி. ததியம்.

4. து³தியஹாலித்³தி³கானிஸுத்தம்

4. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ அவந்தீஸு விஹரதி குரரக⁴ரே பபாதே பப்³ப³தே. அத² கோ² ஹாலித்³தி³கானி க³ஹபதி யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ…பே… ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஹாலித்³தி³கானி க³ஹபதி ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதத³வோச – ‘‘வுத்தமித³ம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா ஸக்கபஞ்ஹே – ‘யே தே ஸமணப்³ராஹ்மணா தண்ஹாஸங்க²யவிமுத்தா, தே அச்சந்தனிட்டா² அச்சந்தயோக³க்கே²மினோ அச்சந்தப்³ரஹ்மசாரினோ அச்சந்தபரியோஸானா ஸேட்டா² தே³வமனுஸ்ஸான’’’ந்தி.

‘‘இமஸ்ஸ நு கோ², ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதஸ்ஸ கத²ம் வித்தா²ரேன அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³’’தி?

‘‘ரூபதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி, யோ ச²ந்தோ³ யோ ராகோ³ யா நந்தீ³ யா தண்ஹா யே உபயுபாதா³னா சேதஸோ அதி⁴ட்டா²னாபி⁴னிவேஸானுஸயா, தேஸம் க²யா விராகா³ நிரோதா⁴ சாகா³ படினிஸ்ஸக்³கா³ சித்தம் ஸுவிமுத்தந்தி வுச்சதி.

‘‘வேத³னாதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி… ஸஞ்ஞாதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி… ஸங்கா²ரதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி… விஞ்ஞாணதா⁴துயா கோ², க³ஹபதி, யோ ச²ந்தோ³ யோ ராகோ³ யா நந்தீ³ யா தண்ஹா யே உபயுபாதா³னா சேதஸோ அதி⁴ட்டா²னாபி⁴னிவேஸானுஸயா, தேஸம் க²யா விராகா³ நிரோதா⁴ சாகா³ படினிஸ்ஸக்³கா³ சித்தம் ஸுவிமுத்தந்தி வுச்சதி.

‘‘இதி கோ², க³ஹபதி, யம் தம் வுத்தம் ப⁴க³வதா ஸக்கபஞ்ஹே – ‘யே தே ஸமணப்³ராஹ்மணா தண்ஹாஸங்க²யவிமுத்தா தே அச்சந்தனிட்டா² அச்சந்தயோக³க்கே²மினோ அச்சந்தப்³ரஹ்மசாரினோ அச்சந்தபரியோஸானா ஸேட்டா² தே³வமனுஸ்ஸான’’’ந்தி.

‘‘இமஸ்ஸ கோ², க³ஹபதி, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதஸ்ஸ ஏவம் வித்தா²ரேன அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³’’தி. சதுத்த²ம்.

5. ஸமாதி⁴ஸுத்தம்

5. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸாவத்தி²யம் விஹரதி ஜேதவனே அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமே. தத்ர கோ² ப⁴க³வா பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘பி⁴க்க²வோ’’தி. ‘‘ப⁴த³ந்தே’’தி தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும். ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘ஸமாதி⁴ம், பி⁴க்க²வே, பா⁴வேத²; ஸமாஹிதோ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. கிஞ்ச யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி? ரூபஸ்ஸ ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, வேத³னாய ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, ஸஞ்ஞாய ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, ஸங்கா²ரானம் ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச’’.

‘‘கோ ச, பி⁴க்க²வே, ரூபஸ்ஸ ஸமுத³யோ, கோ வேத³னாய ஸமுத³யோ, கோ ஸஞ்ஞாய ஸமுத³யோ, கோ ஸங்கா²ரானம் ஸமுத³யோ, கோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஸமுத³யோ? இத⁴, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² அபி⁴னந்த³தி அபி⁴வத³தி அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி.

‘‘கிஞ்ச அபி⁴னந்த³தி அபி⁴வத³தி அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி? ரூபம் அபி⁴னந்த³தி அபி⁴வத³தி அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி. தஸ்ஸ ரூபம் அபி⁴னந்த³தோ அபி⁴வத³தோ அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தோ உப்பஜ்ஜதி நந்தீ³. யா ரூபே நந்தீ³ தது³பாதா³னம். தஸ்ஸுபாதா³னபச்சயா ப⁴வோ; ப⁴வபச்சயா ஜாதி; ஜாதிபச்சயா ஜராமரணம் ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா ஸம்ப⁴வந்தி. ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ ஸமுத³யோ ஹோதி.

‘‘வேத³னம் அபி⁴னந்த³தி…பே… ஸஞ்ஞம் அபி⁴னந்த³தி… ஸங்கா²ரே அபி⁴னந்த³தி… விஞ்ஞாணம் அபி⁴னந்த³தி அபி⁴வத³தி அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணம் அபி⁴னந்த³தோ அபி⁴வத³தோ அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தோ உப்பஜ்ஜதி நந்தீ³. யா விஞ்ஞாணே நந்தீ³ தது³பாதா³னம். தஸ்ஸுபாதா³னபச்சயா ப⁴வோ; ப⁴வபச்சயா ஜாதி; ஜாதிபச்சயா…பே… ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ ஸமுத³யோ ஹோதி.

‘‘அயம், பி⁴க்க²வே, ரூபஸ்ஸ ஸமுத³யோ; அயம் வேத³னாய ஸமுத³யோ; அயம் ஸஞ்ஞாய ஸமுத³யோ; அயம் ஸங்கா²ரானம் ஸமுத³யோ; அயம் விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஸமுத³யோ.

‘‘கோ ச, பி⁴க்க²வே, ரூபஸ்ஸ அத்த²ங்க³மோ, கோ வேத³னாய… கோ ஸஞ்ஞாய… கோ ஸங்கா²ரானம்… கோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ அத்த²ங்க³மோ?

இத⁴, பி⁴க்க²வே, நாபி⁴னந்த³தி நாபி⁴வத³தி நாஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி.

‘‘கிஞ்ச நாபி⁴னந்த³தி நாபி⁴வத³தி நாஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி? ரூபம் நாபி⁴னந்த³தி நாபி⁴வத³தி நாஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி. தஸ்ஸ ரூபம் அனபி⁴னந்த³தோ அனபி⁴வத³தோ அனஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தோ யா ரூபே நந்தீ³ ஸா நிருஜ்ஜ²தி. தஸ்ஸ நந்தீ³னிரோதா⁴ உபாதா³னனிரோதோ⁴; உபாதா³னனிரோதா⁴ ப⁴வனிரோதோ⁴…பே… ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ஹோதி.

‘‘வேத³னம் நாபி⁴னந்த³தி நாபி⁴வத³தி நாஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி. தஸ்ஸ வேத³னம் அனபி⁴னந்த³தோ அனபி⁴வத³தோ அனஜ்ஜோ²ஸா திட்ட²தோ யா வேத³னாய நந்தீ³ ஸா நிருஜ்ஜ²தி. தஸ்ஸ நந்தீ³னிரோதா⁴ உபாதா³னனிரோதோ⁴; உபாதா³னனிரோதா⁴ ப⁴வனிரோதோ⁴…பே… ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ஹோதி.

‘‘ஸஞ்ஞம் நாபி⁴னந்த³தி…பே… ஸங்கா²ரே நாபி⁴னந்த³தி நாபி⁴வத³தி நாஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி. தஸ்ஸ ஸங்கா²ரே அனபி⁴னந்த³தோ அனபி⁴வத³தோ அனஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தோ யா ஸங்கா²ரேஸு நந்தீ³ ஸா நிருஜ்ஜ²தி. தஸ்ஸ நந்தீ³னிரோதா⁴ உபாதா³னனிரோதோ⁴; உபாதா³னனிரோதா⁴ ப⁴வனிரோதோ⁴…பே… ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ஹோதி.

‘‘விஞ்ஞாணம் நாபி⁴னந்த³தி நாபி⁴வத³தி நாஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணம் அனபி⁴னந்த³தோ அனபி⁴வத³தோ அனஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தோ யா விஞ்ஞாணே நந்தீ³ ஸா நிருஜ்ஜ²தி. தஸ்ஸ நந்தீ³னிரோதா⁴ உபாதா³னனிரோதோ⁴…பே… ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ஹோதி.

‘‘அயம், பி⁴க்க²வே, ரூபஸ்ஸ அத்த²ங்க³மோ, அயம் வேத³னாய அத்த²ங்க³மோ, அயம் ஸஞ்ஞாய அத்த²ங்க³மோ, அயம் ஸங்கா²ரானம் அத்த²ங்க³மோ, அயம் விஞ்ஞாணஸ்ஸ அத்த²ங்க³மோ’’தி. பஞ்சமம்.

6. படிஸல்லாணஸுத்தம்

6. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘படிஸல்லாணே, பி⁴க்க²வே, யோக³மாபஜ்ஜத². படிஸல்லீணோ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. கிஞ்ச யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி? ரூபஸ்ஸ ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, வேத³னாய ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, ஸஞ்ஞாய ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, ஸங்கா²ரானம் ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச, விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஸமுத³யஞ்ச அத்த²ங்க³மஞ்ச’’…பே… (யதா² பட²மஸுத்தே ததா² வித்தா²ரேதப்³போ³.) ச²ட்ட²ம்.

7. உபாதா³பரிதஸ்ஸனாஸுத்தம்

7. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘உபாதா³பரிதஸ்ஸனஞ்ச வோ, பி⁴க்க²வே, தே³ஸேஸ்ஸாமி அனுபாதா³அபரிதஸ்ஸனஞ்ச. தம் ஸுணாத², ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத²; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி, கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும். ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, உபாதா³பரிதஸ்ஸனா ஹோதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே அவினீதோ, ஸப்புரிஸானம் அத³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே அவினீதோ ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ரூபவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா ரூபம், ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம். தஸ்ஸ தம் ரூபம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா ரூபவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ பரியாதா³னா உத்தாஸவா ச ஹோதி விகா⁴தவா ச அபேக்க²வா ச உபாதா³ய ச பரிதஸ்ஸதி.

‘‘வேத³னம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, வேத³னாவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா வேத³னம், வேத³னாய வா அத்தானம். தஸ்ஸ ஸா வேத³னா விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ வேத³னாவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா வேத³னாவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ வேத³னாவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ பரியாதா³னா உத்தாஸவா ச ஹோதி விகா⁴தவா ச அபேக்க²வா ச உபாதா³ய ச பரிதஸ்ஸதி.

‘‘ஸஞ்ஞம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி…பே… ஸங்கா²ரே அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ஸங்கா²ரவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா ஸங்கா²ரே, ஸங்கா²ரேஸு வா அத்தானம். தஸ்ஸ தே ஸங்கா²ரா விபரிணமந்தி அஞ்ஞதா² ஹோந்தி. தஸ்ஸ ஸங்கா²ரவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா ஸங்கா²ரவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ ஸங்கா²ரவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ பரியாதா³னா உத்தாஸவா ச ஹோதி விகா⁴தவா ச அபேக்க²வா ச உபாதா³ய ச பரிதஸ்ஸதி.

‘‘விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம்; அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம். தஸ்ஸ தம் விஞ்ஞாணம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா விஞ்ஞாணவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ பரியாதா³னா உத்தாஸவா ச ஹோதி விகா⁴தவா ச அபேக்க²வா ச உபாதா³ய ச பரிதஸ்ஸதி. ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, உபாதா³பரிதஸ்ஸனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அனுபாதா³அபரிதஸ்ஸனா ஹோதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அரியானம் த³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே ஸுவினீதோ, ஸப்புரிஸானம் த³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ந ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ரூபவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா ரூபம், ந ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம். தஸ்ஸ தம் ரூபம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா ந ரூபவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ ந ரூபவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ அபரியாதா³னா ந சேவுத்தாஸவா [ந சேவ உத்தாஸவா (பீ. க.)] ஹோதி ந ச விகா⁴தவா ந ச அபேக்க²வா, அனுபாதா³ய ச ந பரிதஸ்ஸதி.

‘‘ந வேத³னம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந வேத³னாவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா வேத³னம், ந வேத³னாய வா அத்தானம். தஸ்ஸ ஸா வேத³னா விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ வேத³னாவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா ந வேத³னாவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ ந வேத³னாவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ அபரியாதா³னா ந சேவுத்தாஸவா ஹோதி ந ச விகா⁴தவா ந ச அபேக்க²வா, அனுபாதா³ய ச ந பரிதஸ்ஸதி.

‘‘ந ஸஞ்ஞம்…பே… ந ஸங்கா²ரே அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ஸங்கா²ரவந்தம் வா அத்தானம்; ந அத்தனி வா ஸங்கா²ரே, ந ஸங்கா²ரேஸு வா அத்தானம். தஸ்ஸ தே ஸங்கா²ரா விபரிணமந்தி அஞ்ஞதா² ஹோந்தி. தஸ்ஸ ஸங்கா²ரவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா ந ஸங்கா²ரவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ ந ஸங்கா²ரவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ அபரியாதா³னா ந சேவுத்தாஸவா ஹோதி ந ச விகா⁴தவா ந ச அபேக்க²வா, அனுபாதா³ய ச ந பரிதஸ்ஸதி.

‘‘ந விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம்…பே… தஸ்ஸ தம் விஞ்ஞாணம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா ந விஞ்ஞாணவிபரிணாமானுபரிவத்தி விஞ்ஞாணம் ஹோதி. தஸ்ஸ ந விஞ்ஞாணவிபரிணாமானுபரிவத்திஜா பரிதஸ்ஸனா த⁴ம்மஸமுப்பாதா³ சித்தம் பரியாதா³ய திட்ட²ந்தி. சேதஸோ அபரியாதா³னா ந சேவுத்தாஸவா ஹோதி ந ச விகா⁴தவா ந ச அபேக்க²வா, அனுபாதா³ய ச ந பரிதஸ்ஸதி. ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, அனுபாதா³ அபரிதஸ்ஸனம் ஹோதீ’’தி. ஸத்தமம்.

8. து³தியஉபாதா³பரிதஸ்ஸனாஸுத்தம்

8. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘உபாதா³பரிதஸ்ஸனஞ்ச வோ, பி⁴க்க²வே, தே³ஸேஸ்ஸாமி அனுபாதா³அபரிதஸ்ஸனஞ்ச. தம் ஸுணாத²…பே… கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, உபாதா³பரிதஸ்ஸனா ஹோதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ ரூபம் ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’தி ஸமனுபஸ்ஸதி. தஸ்ஸ தம் ரூபம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. வேத³னம் ஏதம் மம…பே… ஸஞ்ஞம் ஏதம் மம… ஸங்கா²ரே ஏதம் மம… விஞ்ஞாணம் ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’தி ஸமனுபஸ்ஸதி. தஸ்ஸ தம் விஞ்ஞாணம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா உப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, உபாதா³பரிதஸ்ஸனா ஹோதி.

‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அனுபாதா³அபரிதஸ்ஸனா ஹோதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ ரூபம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஸமனுபஸ்ஸதி. தஸ்ஸ தம் ரூபம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ ரூபவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. வேத³னம் நேதம் மம… ஸஞ்ஞம் நேதம் மம… ஸங்கா²ரே நேதம் மம… விஞ்ஞாணம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஸமனுபஸ்ஸதி. தஸ்ஸ தம் விஞ்ஞாணம் விபரிணமதி அஞ்ஞதா² ஹோதி. தஸ்ஸ விஞ்ஞாணவிபரிணாமஞ்ஞதா²பா⁴வா நுப்பஜ்ஜந்தி ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா. ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, அனுபாதா³அபரிதஸ்ஸனா ஹோதீ’’தி. அட்ட²மம்.

9. காலத்தயஅனிச்சஸுத்தம்

9. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனிச்சம் அதீதானாக³தம்; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதஸ்மிம் ரூபஸ்மிம் அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தம் ரூபம் நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதி. வேத³னா அனிச்சா…பே… ஸஞ்ஞா அனிச்சா… ஸங்கா²ரா அனிச்சா அதீதானாக³தா; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னானம்! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதேஸு ஸங்கா²ரேஸு அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தே ஸங்கா²ரே நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னானம் ஸங்கா²ரானம் நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதி. விஞ்ஞாணம் அனிச்சம் அதீதானாக³தம்; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதஸ்மிம் விஞ்ஞாணஸ்மிம் அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தம் விஞ்ஞாணம் நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னஸ்ஸ விஞ்ஞாணஸ்ஸ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதீ’’தி. நவமம்.

10. காலத்தயது³க்க²ஸுத்தம்

10. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, து³க்க²ம் அதீதானாக³தம்; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதஸ்மிம் ரூபஸ்மிம் அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தம் ரூபம் நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதி. வேத³னா து³க்கா²… ஸஞ்ஞா து³க்கா²… ஸங்கா²ரா து³க்கா²… விஞ்ஞாணம் து³க்க²ம் அதீதானாக³தம்; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதஸ்மிம் விஞ்ஞாணஸ்மிம் அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தம் விஞ்ஞாணம் நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னஸ்ஸ விஞ்ஞாணஸ்ஸ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதீ’’தி. த³ஸமம்.

11. காலத்தயஅனத்தஸுத்தம்

11. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனத்தா அதீதானாக³தம்; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதஸ்மிம் ரூபஸ்மிம் அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தம் ரூபம் நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதி. வேத³னா அனத்தா… ஸஞ்ஞா அனத்தா… ஸங்கா²ரா அனத்தா… விஞ்ஞாணம் அனத்தா அதீதானாக³தம்; கோ பன வாதோ³ பச்சுப்பன்னஸ்ஸ! ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அதீதஸ்மிம் விஞ்ஞாணஸ்மிம் அனபேக்கோ² ஹோதி; அனாக³தம் விஞ்ஞாணம் நாபி⁴னந்த³தி; பச்சுப்பன்னஸ்ஸ விஞ்ஞாணஸ்ஸ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதீ’’தி. ஏகாத³ஸமம்.

நகுலபிதுவக்³கோ³ பட²மோ.

தஸ்ஸுத்³தா³னம் –

நகுலபிதா தே³வத³ஹா, த்³வேபி ஹாலித்³தி³கானி ச;

ஸமாதி⁴படிஸல்லாணா, உபாதா³பரிதஸ்ஸனா து³வே;

அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னா, வக்³கோ³ தேன பவுச்சதி.

2. அனிச்சவக்³கோ³

1. அனிச்சஸுத்தம்

12. ஏவம் மே ஸுதம் – ஸாவத்தி²யம். தத்ர கோ²…பே… ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனிச்சம், வேத³னா அனிச்சா, ஸஞ்ஞா அனிச்சா, ஸங்கா²ரா அனிச்சா, விஞ்ஞாணம் அனிச்சம். ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ ரூபஸ்மிம்பி நிப்³பி³ந்த³தி, வேத³னாயபி நிப்³பி³ந்த³தி, ஸஞ்ஞாயபி நிப்³பி³ந்த³தி, ஸங்கா²ரேஸுபி நிப்³பி³ந்த³தி, விஞ்ஞாணஸ்மிம்பி நிப்³பி³ந்த³தி. நிப்³பி³ந்த³ம் விரஜ்ஜதி; விராகா³ விமுச்சதி. விமுத்தஸ்மிம் விமுத்தமிதி ஞாணம் ஹோதி. ‘கீ²ணா ஜாதி, வுஸிதம் ப்³ரஹ்மசரியம், கதம் கரணீயம், நாபரம் இத்த²த்தாயா’தி பஜானாதீ’’தி. பட²மம்.

2. து³க்க²ஸுத்தம்

13. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, து³க்க²ம், வேத³னா து³க்கா², ஸஞ்ஞா து³க்கா², ஸங்கா²ரா து³க்கா², விஞ்ஞாணம் து³க்க²ம். ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. து³தியம்.

3. அனத்தஸுத்தம்

14. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனத்தா, வேத³னா அனத்தா, ஸஞ்ஞா அனத்தா, ஸங்கா²ரா அனத்தா, விஞ்ஞாணம் அனத்தா. ஏவம் பஸ்ஸம், பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ ரூபஸ்மிம்பி நிப்³பி³ந்த³தி, வேத³னாயபி நிப்³பி³ந்த³தி, ஸஞ்ஞாயபி நிப்³பி³ந்த³தி, ஸங்கா²ரேஸுபி நிப்³பி³ந்த³தி, விஞ்ஞாணஸ்மிம்பி நிப்³பி³ந்த³தி. நிப்³பி³ந்த³ம் விரஜ்ஜதி; விராகா³ விமுச்சதி. விமுத்தஸ்மிம் விமுத்தமிதி ஞாணம் ஹோதி. ‘கீ²ணா ஜாதி, வுஸிதம் ப்³ரஹ்மசரியம், கதம் கரணீயம், நாபரம் இத்த²த்தாயா’தி பஜானாதீ’’தி. ததியம்.

4. யத³னிச்சஸுத்தம்

15. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனிச்சம். யத³னிச்சம் தம் து³க்க²ம்; யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா; யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். வேத³னா அனிச்சா. யத³னிச்சம் தம் து³க்க²ம்; யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா; யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஸஞ்ஞா அனிச்சா…பே… ஸங்கா²ரா அனிச்சா… விஞ்ஞாணம் அனிச்சம். யத³னிச்சம் தம் து³க்க²ம்; யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா; யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. சதுத்த²ம்.

5. யம்து³க்க²ஸுத்தம்

16. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, து³க்க²ம். யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா; யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். வேத³னா து³க்கா²… ஸஞ்ஞா து³க்கா²… ஸங்கா²ரா து³க்கா²… விஞ்ஞாணம் து³க்க²ம். யம் து³க்க²ம் தத³னத்தா; யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. பஞ்சமம்.

6. யத³னத்தாஸுத்தம்

17. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனத்தா. யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். வேத³னா அனத்தா… ஸஞ்ஞா அனத்தா… ஸங்கா²ரா அனத்தா… விஞ்ஞாணம் அனத்தா. யத³னத்தா தம் ‘நேதம் மம, நேஸோஹமஸ்மி, ந மேஸோ அத்தா’தி ஏவமேதம் யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. ச²ட்ட²ம்.

7. ஸஹேதுஅனிச்சஸுத்தம்

18. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனிச்சம். யோபி ஹேது, யோபி பச்சயோ ரூபஸ்ஸ உப்பாதா³ய, ஸோபி அனிச்சோ. அனிச்சஸம்பூ⁴தம், பி⁴க்க²வே, ரூபம் குதோ நிச்சம் ப⁴விஸ்ஸதி! வேத³னா அனிச்சா. யோபி ஹேது, யோபி பச்சயோ வேத³னாய உப்பாதா³ய, ஸோபி அனிச்சோ. அனிச்சஸம்பூ⁴தா, பி⁴க்க²வே, வேத³னா குதோ நிச்சா ப⁴விஸ்ஸதி! ஸஞ்ஞா அனிச்சா… ஸங்கா²ரா அனிச்சா. யோபி ஹேது யோபி பச்சயோ ஸங்கா²ரானம் உப்பாதா³ய, ஸோபி அனிச்சோ. அனிச்சஸம்பூ⁴தா, பி⁴க்க²வே, ஸங்கா²ரா குதோ நிச்சா ப⁴விஸ்ஸந்தி! விஞ்ஞாணம் அனிச்சம். யோபி ஹேது யோபி பச்சயோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ உப்பாதா³ய, ஸோபி அனிச்சோ. அனிச்சஸம்பூ⁴தம், பி⁴க்க²வே, விஞ்ஞாணம் குதோ நிச்சம் ப⁴விஸ்ஸதி! ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. ஸத்தமம்.

8. ஸஹேதுது³க்க²ஸுத்தம்

19. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, து³க்க²ம். யோபி ஹேது யோபி பச்சயோ ரூபஸ்ஸ உப்பாதா³ய, ஸோபி து³க்கோ². து³க்க²ஸம்பூ⁴தம், பி⁴க்க²வே, ரூபம் குதோ ஸுக²ம் ப⁴விஸ்ஸதி! வேத³னா து³க்கா²… ஸஞ்ஞா து³க்கா²… ஸங்கா²ரா து³க்கா²… விஞ்ஞாணம் து³க்க²ம். யோபி ஹேது யோபி பச்சயோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ உப்பாதா³ய, ஸோபி து³க்கோ². து³க்க²ஸம்பூ⁴தம், பி⁴க்க²வே, விஞ்ஞாணம் குதோ ஸுக²ம் ப⁴விஸ்ஸதி! ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. அட்ட²மம்.

9. ஸஹேதுஅனத்தஸுத்தம்

20. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனத்தா. யோபி ஹேது யோபி பச்சயோ ரூபஸ்ஸ உப்பாதா³ய, ஸோபி அனத்தா. அனத்தஸம்பூ⁴தம், பி⁴க்க²வே, ரூபம் குதோ அத்தா ப⁴விஸ்ஸதி! வேத³னா அனத்தா… ஸஞ்ஞா அனத்தா… ஸங்கா²ரா அனத்தா… விஞ்ஞாணம் அனத்தா. யோபி ஹேது யோபி பச்சயோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ உப்பாதா³ய, ஸோபி அனத்தா. அனத்தஸம்பூ⁴தம், பி⁴க்க²வே, விஞ்ஞாணம் குதோ அத்தா ப⁴விஸ்ஸதி! ஏவம் பஸ்ஸம்…பே… நாபரம் இத்த²த்தாயாதி பஜானாதீ’’தி. நவமம்.

10. ஆனந்த³ஸுத்தம்

21. ஸாவத்தி²யம் … ஆராமே. அத² கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘‘நிரோதோ⁴ நிரோதோ⁴’தி, ப⁴ந்தே, வுச்சதி. கதமேஸானம் கோ², ப⁴ந்தே, த⁴ம்மானம் நிரோதோ⁴ [நிரோதா⁴ (ஸீ. பீ.)] ‘நிரோதோ⁴’தி வுச்சதீ’’தி? ‘‘ரூபம் கோ², ஆனந்த³, அனிச்சம் ஸங்க²தம் படிச்சஸமுப்பன்னம் க²யத⁴ம்மம் வயத⁴ம்மம் விராக³த⁴ம்மம் நிரோத⁴த⁴ம்மம். தஸ்ஸ நிரோதோ⁴ [நிரோதா⁴ (ஸீ. பீ.)] ‘நிரோதோ⁴’தி வுச்சதி. வேத³னா அனிச்சா ஸங்க²தா படிச்சஸமுப்பன்னா க²யத⁴ம்மா வயத⁴ம்மா விராக³த⁴ம்மா நிரோத⁴த⁴ம்மா. தஸ்ஸா நிரோதோ⁴ ‘நிரோதோ⁴’தி வுச்சதி. ஸஞ்ஞா… ஸங்கா²ரா அனிச்சா ஸங்க²தா படிச்சஸமுப்பன்னா க²யத⁴ம்மா வயத⁴ம்மா விராக³த⁴ம்மா நிரோத⁴த⁴ம்மா. தேஸம் நிரோதோ⁴ ‘நிரோதோ⁴’தி வுச்சதி. விஞ்ஞாணம் அனிச்சம் ஸங்க²தம் படிச்சஸமுப்பன்னம் க²யத⁴ம்மம் வயத⁴ம்மம் விராக³த⁴ம்மம் நிரோத⁴த⁴ம்மம். தஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ‘நிரோதோ⁴’தி வுச்சதி. இமேஸம் கோ², ஆனந்த³, த⁴ம்மானம் நிரோதோ⁴ ‘நிரோதோ⁴’தி வுச்சதீ’’தி. த³ஸமம்.

அனிச்சவக்³கோ³ து³தியோ.

தஸ்ஸுத்³தா³னம் –

அனிச்சம் து³க்க²ம் அனத்தா, யத³னிச்சாபரே தயோ;

ஹேதுனாபி தயோ வுத்தா, ஆனந்தே³ன ச தே த³ஸாதி.

3. பா⁴ரவக்³கோ³

1. பா⁴ரஸுத்தம்

22. ஸாவத்தி²யம் … தத்ர கோ² … ‘‘பா⁴ரஞ்ச வோ, பி⁴க்க²வே, தே³ஸேஸ்ஸாமி பா⁴ரஹாரஞ்ச பா⁴ராதா³னஞ்ச பா⁴ரனிக்கே²பனஞ்ச. தம் ஸுணாத². கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, பா⁴ரோ? பஞ்சுபாதா³னக்க²ந்தா⁴ திஸ்ஸ வசனீயம். கதமே பஞ்ச? ரூபுபாதா³னக்க²ந்தோ⁴, வேத³னுபாதா³னக்க²ந்தோ⁴, ஸஞ்ஞுபாதா³னக்க²ந்தோ⁴, ஸங்கா²ருபாதா³னக்க²ந்தோ⁴, விஞ்ஞாணுபாதா³னக்க²ந்தோ⁴; அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, பா⁴ரோ’’.

‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, பா⁴ரஹாரோ? புக்³க³லோ திஸ்ஸ வசனீயம். ய்வாயம் ஆயஸ்மா ஏவம்னாமோ ஏவம்கோ³த்தோ; அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, பா⁴ரஹாரோ.

‘‘கதமஞ்ச, பி⁴க்க²வே, பா⁴ராதா³னம்? யாயம் தண்ஹா போனோப⁴விகா [போனோப்³ப⁴விகா (ஸ்யா. கம். க.)] நந்தீ³ராக³ஸஹக³தா [நந்தி³ராக³ஸஹக³தா (ஸப்³ப³த்த²)] தத்ரதத்ராபி⁴னந்தி³னீ, ஸேய்யதி²த³ம் – காமதண்ஹா, ப⁴வதண்ஹா, விப⁴வதண்ஹா. இத³ம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, பா⁴ராதா³னம்.

‘‘கதமஞ்ச, பி⁴க்க²வே, பா⁴ரனிக்கே²பனம்? யோ தஸ்ஸாயேவ தண்ஹாய அஸேஸவிராக³னிரோதோ⁴ சாகோ³ படினிஸ்ஸக்³கோ³ முத்தி அனாலயோ. இத³ம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, பா⁴ரனிக்கே²பன’’ந்தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. இத³ம் வத்வான [வத்வா (ஸீ.) ஏவமீதி³ஸேஸு டா²னேஸு] ஸுக³தோ அதா²பரம் ஏதத³வோச ஸத்தா² –

‘‘பா⁴ரா ஹவே பஞ்சக்க²ந்தா⁴, பா⁴ரஹாரோ ச புக்³க³லோ;

பா⁴ராதா³னம் து³க²ம் லோகே, பா⁴ரனிக்கே²பனம் ஸுக²ம்.

‘‘நிக்கி²பித்வா க³ரும் பா⁴ரம், அஞ்ஞம் பா⁴ரம் அனாதி³ய;

ஸமூலம் தண்ஹமப்³பு³ய்ஹ [தண்ஹமப்³பு⁴ய்ஹ (பீ. க.)], நிச்சா²தோ பரினிப்³பு³தோ’’தி. பட²மம்;

2. பரிஞ்ஞஸுத்தம்

23. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘பரிஞ்ஞேய்யே ச, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மே தே³ஸேஸ்ஸாமி பரிஞ்ஞஞ்ச. தம் ஸுணாத². கதமே ச, பி⁴க்க²வே, பரிஞ்ஞேய்யா த⁴ம்மா? ரூபம், பி⁴க்க²வே, பரிஞ்ஞேய்யோ த⁴ம்மோ, வேத³னா பரிஞ்ஞேய்யோ த⁴ம்மோ, ஸஞ்ஞா பரிஞ்ஞேய்யோ த⁴ம்மோ, ஸங்கா²ரா பரிஞ்ஞேய்யோ த⁴ம்மோ, விஞ்ஞாணம் பரிஞ்ஞேய்யோ த⁴ம்மோ. இமே வுச்சந்தி, பி⁴க்க²வே, பரிஞ்ஞேய்யா த⁴ம்மா. கதமா ச, பி⁴க்க²வே, பரிஞ்ஞா? யோ, பி⁴க்க²வே, ராக³க்க²யோ தோ³ஸக்க²யோ மோஹக்க²யோ. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, பரிஞ்ஞா’’தி. து³தியம்.

3. அபி⁴ஜானஸுத்தம்

24. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘ரூபம், பி⁴க்க²வே, அனபி⁴ஜானம் அபரிஜானம் அவிராஜயம் அப்பஜஹம் அப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாய; வேத³னம் அனபி⁴ஜானம் அபரிஜானம் அவிராஜயம் அப்பஜஹம் அப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாய; ஸஞ்ஞம் அனபி⁴ஜானம்… ஸங்கா²ரே அனபி⁴ஜானம் அபரிஜானம் அவிராஜயம் அப்பஜஹம் அப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாய; விஞ்ஞாணம் அனபி⁴ஜானம் அபரிஜானம் அவிராஜயம் அப்பஜஹம் அப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாய. ரூபஞ்ச கோ², பி⁴க்க²வே, அபி⁴ஜானம் பரிஜானம் விராஜயம் பஜஹம் ப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாய; வேத³னம் அபி⁴ஜானம்… ஸஞ்ஞம்… ஸங்கா²ரே… விஞ்ஞாணம் அபி⁴ஜானம் பரிஜானம் விராஜயம் பஜஹம் ப⁴ப்³போ³ து³க்க²க்க²யாயா’’தி. ததியம்.

4. ச²ந்த³ராக³ஸுத்தம்

25. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘யோ, பி⁴க்க²வே, ரூபஸ்மிம் ச²ந்த³ராகோ³ தம் பஜஹத². ஏவம் தம் ரூபம் பஹீனம் ப⁴விஸ்ஸதி உச்சி²ன்னமூலம் தாலாவத்து²கதம் அனபா⁴வம்கதம் ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மம். யோ வேத³னாய ச²ந்த³ராகோ³ தம் பஜஹத². ஏவம் ஸா வேத³னா பஹீனா ப⁴விஸ்ஸதி உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. யோ ஸஞ்ஞாய ச²ந்த³ராகோ³ தம் பஜஹத². ஏவம் ஸா ஸஞ்ஞா பஹீனா ப⁴விஸ்ஸதி உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. யோ ஸங்கா²ரேஸு ச²ந்த³ராகோ³ தம் பஜஹத². ஏவம் தே ஸங்கா²ரா பஹீனா ப⁴விஸ்ஸந்தி உச்சி²ன்னமூலா தாலாவத்து²கதா அனபா⁴வம்கதா ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்மா. யோ விஞ்ஞாணஸ்மிம் ச²ந்த³ராகோ³ தம் பஜஹத². ஏவம் தம் விஞ்ஞாணம் பஹீனம் ப⁴விஸ்ஸதி உச்சி²ன்னமூலம் தாலாவத்து²கதம் அனபா⁴வம்கதம் ஆயதிம் அனுப்பாத³த⁴ம்ம’’ந்தி. சதுத்த²ம்.

5. அஸ்ஸாத³ஸுத்தம்

26. ஸாவத்தி²னிதா³னம். ‘‘புப்³பே³வ [புப்³பே³ (பீ. க.)] மே, பி⁴க்க²வே, ஸம்போ³தா⁴ அனபி⁴ஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸேவ [போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ (பீ. க.)] ஸதோ ஏதத³ஹோஸி – ‘கோ நு கோ² ரூபஸ்ஸ அஸ்ஸாதோ³, கோ ஆதீ³னவோ, கிம் நிஸ்ஸரணம்? கோ வேத³னாய அஸ்ஸாதோ³, கோ ஆதீ³னவோ, கிம் நிஸ்ஸரணம்? கோ ஸஞ்ஞாய அஸ்ஸாதோ³, கோ ஆதீ³னவோ, கிம் நிஸ்ஸரணம்? கோ ஸங்கா²ரானம் அஸ்ஸாதோ³, கோ ஆதீ³னவோ, கிம் நிஸ்ஸரணம்? கோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ அஸ்ஸாதோ³, கோ ஆதீ³னவோ, கிம் நிஸ்ஸரண’ந்தி? தஸ்ஸ மய்ஹம், பி⁴க்க²வே, ஏதத³ஹோஸி – ‘யம் கோ² ரூபம் படிச்ச உப்பஜ்ஜதி ஸுக²ம் ஸோமனஸ்ஸம், அயம் ரூபஸ்ஸ அஸ்ஸாதோ³. யம் ரூபம் அனிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், அயம் ரூபஸ்ஸ ஆதீ³னவோ. யோ ரூபஸ்மிம் ச²ந்த³ராக³வினயோ ச²ந்த³ராக³ப்பஹானம், இத³ம் ரூபஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம். யம் வேத³னம் படிச்ச உப்பஜ்ஜதி ஸுக²ம் ஸோமனஸ்ஸம், அயம் வேத³னாய அஸ்ஸாதோ³ [யா (க.)]. யம் வேத³னா அனிச்சா து³க்கா² விபரிணாமத⁴ம்மா, அயம் வேத³னாய ஆதீ³னவோ. யோ வேத³னாய ச²ந்த³ராக³வினயோ ச²ந்த³ராக³ப்பஹானம், இத³ம் வேத³னாய நிஸ்ஸரணம். யம் ஸஞ்ஞம் படிச்ச உப்பஜ்ஜதி…பே… யம் ஸங்கா²ரே படிச்ச உப்பஜ்ஜதி ஸுக²ம் ஸோமனஸ்ஸம், அயம் ஸங்கா²ரானம் அஸ்ஸாதோ³. யம் [யே (ஸீ. க.)] ஸங்கா²ரா அனிச்சா து³க்கா² விபரிணாமத⁴ம்மா, அயம் ஸங்கா²ரானம் ஆதீ³னவோ. யோ ஸங்கா²ரேஸு ச²ந்த³ராக³வினயோ ச²ந்த³ராக³ப்பஹானம், இத³ம் ஸங்கா²ரானம் நிஸ்ஸரணம். யம் விஞ்ஞாணம் படிச்ச உப்பஜ்ஜதி ஸுக²ம் ஸோமனஸ்ஸம், அயம் விஞ்ஞாணஸ்ஸ அஸ்ஸாதோ³. யம் விஞ்ஞாணம் அனிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், அயம் விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஆதீ³னவோ. யோ விஞ்ஞாணஸ்மிம் ச²ந்த³ராக³வினயோ ச²ந்த³ராக³ப்பஹானம், இத³ம் விஞ்ஞாணஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம்’’’.