4. நந்த³கோவாத³ஸுத்தம்

398. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸாவத்தி²யம் விஹரதி ஜேதவனே அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமே. அத² கோ² மஹாபஜாபதிகோ³தமீ பஞ்சமத்தேஹி பி⁴க்கு²னிஸதேஹி ஸத்³தி⁴ம் யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தா கோ² மஹாபஜாபதிகோ³தமீ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ஓவத³து, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா பி⁴க்கு²னியோ; அனுஸாஸது, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா பி⁴க்கு²னியோ; கரோது, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா பி⁴க்கு²னீனம் த⁴ம்மிம் கத²’’ந்தி [த⁴ம்மிகத²ந்தி (ஸ்யா. கம். க.)].

தேன கோ² பன ஸமயேன தே²ரா பி⁴க்கூ² பி⁴க்கு²னியோ ஓவத³ந்தி பரியாயேன. ஆயஸ்மா நந்த³கோ ந இச்ச²தி பி⁴க்கு²னியோ ஓவதி³தும் பரியாயேன. அத² கோ² ப⁴க³வா ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஆமந்தேஸி – ‘‘கஸ்ஸ நு கோ², ஆனந்த³, அஜ்ஜ பரியாயோ பி⁴க்கு²னியோ ஓவதி³தும் பரியாயேனா’’தி? ‘‘ஸப்³பே³ஹேவ, ப⁴ந்தே, கதோ [நந்த³கஸ்ஸ ப⁴ந்தே (ஸீ. பீ.)] பரியாயோ பி⁴க்கு²னியோ ஓவதி³தும் பரியாயேன. அயம், ப⁴ந்தே, ஆயஸ்மா நந்த³கோ ந இச்ச²தி பி⁴க்கு²னியோ ஓவதி³தும் பரியாயேனா’’தி.

அத² கோ² ப⁴க³வா ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் ஆமந்தேஸி – ‘‘ஓவத³, நந்த³க, பி⁴க்கு²னியோ; அனுஸாஸ, நந்த³க, பி⁴க்கு²னியோ; கரோஹி த்வம், ப்³ராஹ்மண, பி⁴க்கு²னீனம் த⁴ம்மிம் கத²’’ந்தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ ப⁴க³வதோ படிஸ்ஸுத்வா புப்³ப³ண்ஹஸமயம் நிவாஸேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய ஸாவத்தி²ம் பிண்டா³ய பாவிஸி. ஸாவத்தி²யம் பிண்டா³ய சரித்வா பச்சா²ப⁴த்தம் பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ அத்தது³தியோ யேன ராஜகாராமோ தேனுபஸங்கமி. அத்³த³ஸம்ஸு கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் தூ³ரதோவ ஆக³ச்ச²ந்தம். தி³ஸ்வான ஆஸனம் பஞ்ஞாபேஸும், உத³கஞ்ச பாதா³னம் உபட்ட²பேஸும். நிஸீதி³ கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ பஞ்ஞத்தே ஆஸனே. நிஸஜ்ஜ பாதே³ பக்கா²லேஸி. தாபி கோ² பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மா நந்த³கோ ஏதத³வோச – ‘‘படிபுச்ச²கதா² கோ², ப⁴கி³னியோ, ப⁴விஸ்ஸதி. தத்த² ஆஜானந்தீஹி – ‘ஆஜானாமா’ திஸ்ஸ வசனீயம், ந ஆஜானந்தீஹி – ‘ந ஆஜானாமா’ திஸ்ஸ வசனீயம். யஸ்ஸா வா பனஸ்ஸ கங்கா² வா விமதி வா அஹமேவ தத்த² படிபுச்சி²தப்³போ³ – ‘இத³ம், ப⁴ந்தே, கத²ம்; இமஸ்ஸ க்வத்தோ²’’’தி? ‘‘ஏத்தகேனபி மயம், ப⁴ந்தே, அய்யஸ்ஸ நந்த³கஸ்ஸ அத்தமனா அபி⁴ரத்³தா⁴ [அபி⁴னந்தா³ம (ஸ்யா. கம்.)] யம் நோ அய்யோ நந்த³கோ பவாரேதீ’’தி.

399. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, சக்கு² நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ஸோதம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே…பே… கா⁴னம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’… ‘‘ஜிவ்ஹா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’… ‘‘காயோ நிச்சோ வா அனிச்சோ வா’’தி? ‘‘அனிச்சோ, ப⁴ந்தே’’… ‘‘மனோ நிச்சோ வா அனிச்சோ வா’’தி? ‘‘அனிச்சோ, ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘புப்³பே³வ நோ ஏதம், ப⁴ந்தே, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய ஸுதி³ட்ட²ம் – ‘இதிபிமே ச² அஜ்ஜ²த்திகா ஆயதனா அனிச்சா’’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

400. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ரூபா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ஸத்³தா³ நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே…பே… க³ந்தா⁴ நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’… ‘‘ரஸா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’… ‘‘போ²ட்ட²ப்³பா³ நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’… ‘‘த⁴ம்மா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘புப்³பே³வ நோ ஏதம், ப⁴ந்தே, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய ஸுதி³ட்ட²ம் – ‘இதிபிமே ச² பா³ஹிரா ஆயதனா அனிச்சா’’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

401. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, சக்கு²விஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ஸோதவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே…பே… கா⁴னவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’… ‘‘ஜிவ்ஹாவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’… ‘‘காயவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’… ‘‘மனோவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வாதி’’? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘புப்³பே³வ நோ ஏதம், ப⁴ந்தே, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய ஸுதி³ட்ட²ம் – ‘இதிபிமே ச² விஞ்ஞாணகாயா அனிச்சா’’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

402. ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴கி³னியோ, தேலப்பதீ³பஸ்ஸ ஜா²யதோ தேலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், வட்டிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, அச்சிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, ஆபா⁴பி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா. யோ நு கோ², ப⁴கி³னியோ, ஏவம் வதே³ய்ய – ‘அமுஸ்ஸ தேலப்பதீ³பஸ்ஸ ஜா²யதோ தேலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், வட்டிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, அச்சிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா; யா ச க்²வாஸ்ஸ ஆபா⁴ ஸா நிச்சா து⁴வா ஸஸ்ஸதா அவிபரிணாமத⁴ம்மா’தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘அமுஸ்ஸ ஹி, ப⁴ந்தே, தேலப்பதீ³பஸ்ஸ ஜா²யதோ தேலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், வட்டிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, அச்சிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா; பகே³வஸ்ஸ ஆபா⁴ அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², ப⁴கி³னியோ, யோ நு கோ² ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ச² கோ²மே அஜ்ஜ²த்திகா ஆயதனா அனிச்சா [அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா (?)]; யஞ்ச கோ² ச² அஜ்ஜ²த்திகே ஆயதனே படிச்ச படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா தம் நிச்சம் து⁴வம் ஸஸ்ஸதம் அவிபரிணாமத⁴ம்ம’ந்தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘தஜ்ஜம் தஜ்ஜம், ப⁴ந்தே, பச்சயம் படிச்ச தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா உப்பஜ்ஜந்தி. தஜ்ஜஸ்ஸ தஜ்ஜஸ்ஸ பச்சயஸ்ஸ நிரோதா⁴ தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா நிருஜ்ஜ²ந்தீ’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

403. ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴கி³னியோ, மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ மூலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், க²ந்தோ⁴பி அனிச்சோ விபரிணாமத⁴ம்மோ, ஸாகா²பலாஸம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், சா²யாபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா. யோ நு கோ², ப⁴கி³னியோ, ஏவம் வதே³ய்ய – ‘அமுஸ்ஸ மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ மூலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், க²ந்தோ⁴பி அனிச்சோ விபரிணாமத⁴ம்மோ, ஸாகா²பலாஸம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், யா ச க்²வாஸ்ஸ சா²யா ஸா நிச்சா து⁴வா ஸஸ்ஸதா அவிபரிணாமத⁴ம்மா’தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘அமுஸ்ஸ ஹி, ப⁴ந்தே, மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ மூலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், க²ந்தோ⁴பி அனிச்சோ விபரிணாமத⁴ம்மோ, ஸாகா²பலாஸம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம்; பகே³வஸ்ஸ சா²யா அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², ப⁴கி³னியோ, யோ நு கோ² ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ச² கோ²மே பா³ஹிரா ஆயதனா அனிச்சா [அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா (ஸீ. பீ.)]. யஞ்ச கோ² ச² பா³ஹிரே ஆயதனே படிச்ச படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா தம் நிச்சம் து⁴வம் ஸஸ்ஸதம் அவிபரிணாமத⁴ம்ம’ந்தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘தஜ்ஜம் தஜ்ஜம், ப⁴ந்தே, பச்சயம் படிச்ச தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா உப்பஜ்ஜந்தி. தஜ்ஜஸ்ஸ தஜ்ஜஸ்ஸ பச்சயஸ்ஸ நிரோதா⁴ தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா நிருஜ்ஜ²ந்தீ’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

404. ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴கி³னியோ, த³க்கோ² கோ³கா⁴தகோ வா கோ³கா⁴தகந்தேவாஸீ வா கா³விம் வதி⁴த்வா திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன கா³விம் ஸங்கந்தேய்ய அனுபஹச்ச அந்தரம் மம்ஸகாயம் அனுபஹச்ச பா³ஹிரம் சம்மகாயம். யம் யதே³வ தத்த² அந்தரா விலிமம்ஸம் [விலிமம் (ஸீ. பீ. க.)] அந்தரா ந்ஹாரு அந்தரா ப³ந்த⁴னம் தம் ததே³வ திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன ஸஞ்சி²ந்தே³ய்ய ஸங்கந்தேய்ய ஸம்பகந்தேய்ய ஸம்பரிகந்தேய்ய. ஸஞ்சி²ந்தி³த்வா ஸங்கந்தித்வா ஸம்பகந்தித்வா ஸம்பரிகந்தித்வா விது⁴னித்வா பா³ஹிரம் சம்மகாயம் தேனேவ சம்மேன தம் கா³விம் படிச்சா²தே³த்வா ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ததே²வாயம் கா³வீ ஸம்யுத்தா இமினாவ சம்மேனா’தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘அமு ஹி, ப⁴ந்தே, த³க்கோ² கோ³கா⁴தகோ வா கோ³கா⁴தகந்தேவாஸீ வா கா³விம் வதி⁴த்வா திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன கா³விம் ஸங்கந்தேய்ய அனுபஹச்ச அந்தரம் மம்ஸகாயம் அனுபஹச்ச பா³ஹிரம் சம்மகாயம். யம் யதே³வ தத்த² அந்தரா விலிமம்ஸம் அந்தரா ந்ஹாரு அந்தரா ப³ந்த⁴னம் தம் ததே³வ திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன ஸஞ்சி²ந்தே³ய்ய ஸங்கந்தேய்ய ஸம்பகந்தேய்ய ஸம்பரிகந்தேய்ய. ஸஞ்சி²ந்தி³த்வா ஸங்கந்தித்வா ஸம்பகந்தித்வா ஸம்பரிகந்தித்வா விது⁴னித்வா பா³ஹிரம் சம்மகாயம் தேனேவ சம்மேன தம் கா³விம் படிச்சா²தே³த்வா கிஞ்சாபி ஸோ ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ததே²வாயம் கா³வீ ஸம்யுத்தா இமினாவ சம்மேனா’தி; அத² கோ² ஸா கா³வீ விஸம்யுத்தா தேனேவ சம்மேனா’’தி.

‘‘உபமா கோ² மே அயம், ப⁴கி³னியோ, கதா அத்த²ஸ்ஸ விஞ்ஞாபனாய. அயமேவேத்த² அத்தோ²; ‘அந்தரா மம்ஸகாயோ’தி கோ², ப⁴கி³னியோ, ச²ன்னேதம் அஜ்ஜ²த்திகானம் ஆயதனானம் அதி⁴வசனம்; ‘பா³ஹிரோ சம்மகாயோ’தி கோ² ப⁴கி³னியோ, ச²ன்னேதம் பா³ஹிரானம் ஆயதனானம் அதி⁴வசனம்; ‘அந்தரா விலிமம்ஸம், அந்தரா ந்ஹாரு, அந்தரா ப³ந்த⁴ன’ந்தி கோ², ப⁴கி³னியோ, நந்தீ³ராக³ஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம்; ‘திண்ஹம் கோ³விகந்தன’ந்தி கோ², ப⁴கி³னியோ, அரியாயேதம் பஞ்ஞாய அதி⁴வசனம்; யாயம் அரியா பஞ்ஞா அந்தரா கிலேஸம் அந்தரா ஸம்யோஜனம் அந்தரா ப³ந்த⁴னம் ஸஞ்சி²ந்த³தி ஸங்கந்ததி ஸம்பகந்ததி ஸம்பரிகந்ததி.

405. ‘‘ஸத்த கோ² பனிமே, ப⁴கி³னியோ, போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, யேஸம் பா⁴விதத்தா ப³ஹுலீகதத்தா பி⁴க்கு² ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. கதமே ஸத்த? இத⁴, ப⁴கி³னியோ, பி⁴க்கு² ஸதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி விவேகனிஸ்ஸிதம் விராக³னிஸ்ஸிதம் நிரோத⁴னிஸ்ஸிதம் வோஸ்ஸக்³க³பரிணாமிம், த⁴ம்மவிசயஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி…பே… வீரியஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… பீதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… பஸ்ஸத்³தி⁴ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… ஸமாதி⁴ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… உபேக்கா²ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி விவேகனிஸ்ஸிதம் விராக³னிஸ்ஸிதம் நிரோத⁴னிஸ்ஸிதம் வோஸ்ஸக்³க³பரிணாமிம். இமே கோ², ப⁴கி³னியோ, ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, யேஸம் பா⁴விதத்தா ப³ஹுலீகதத்தா பி⁴க்கு² ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி.

406. அத² கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ தா பி⁴க்கு²னியோ இமினா ஓவாதே³ன ஓவதி³த்வா உய்யோஜேஸி – ‘‘க³ச்ச²த², ப⁴கி³னியோ; காலோ’’தி. அத² கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மதோ நந்த³கஸ்ஸ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் அட்ட²ம்ஸு. ஏகமந்தம் டி²தா கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘க³ச்ச²த², பி⁴க்கு²னியோ; காலோ’’தி. அத² கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா பக்கமிம்ஸு. அத² கோ² ப⁴க³வா அசிரபக்கந்தீஸு தாஸு பி⁴க்கு²னீஸு பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘ஸேய்யதா²பி, பி⁴க்க²வே, தத³ஹுபோஸதே² சாதுத்³த³ஸே ந ஹோதி ப³ஹுனோஜனஸ்ஸ கங்கா² வா விமதி வா – ‘ஊனோ நு கோ² சந்தோ³, புண்ணோ நு கோ² சந்தோ³’தி, அத² கோ² ஊனோ சந்தோ³த்வேவ ஹோதி. ஏவமேவ கோ², பி⁴க்க²வே, தா பி⁴க்கு²னியோ நந்த³கஸ்ஸ த⁴ம்மதே³ஸனாய அத்தமனா ஹோந்தி நோ ச கோ² பரிபுண்ணஸங்கப்பா’’தி.

407. அத² கோ² ப⁴க³வா ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் ஆமந்தேஸி – ‘‘தேன ஹி த்வம், நந்த³க, ஸ்வேபி தா பி⁴க்கு²னியோ தேனேவோவாதே³ன ஓவதே³ய்யாஸீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி. அத² கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ தஸ்ஸா ரத்தியா அச்சயேன புப்³ப³ண்ஹஸமயம் நிவாஸேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய ஸாவத்தி²ம் பிண்டா³ய பாவிஸி. ஸாவத்தி²யம் பிண்டா³ய சரித்வா பச்சா²ப⁴த்தம் பிண்ட³பாதபடிக்கந்தோ அத்தது³தியோ யேன ராஜகாராமோ தேனுபஸங்கமி. அத்³த³ஸம்ஸு கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் தூ³ரதோவ ஆக³ச்ச²ந்தம். தி³ஸ்வான ஆஸனம் பஞ்ஞாபேஸும், உத³கஞ்ச பாதா³னம் உபட்ட²பேஸும். நிஸீதி³ கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ பஞ்ஞத்தே ஆஸனே. நிஸஜ்ஜ பாதே³ பக்கா²லேஸி. தாபி கோ² பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மா நந்த³கோ ஏதத³வோச – ‘‘படிபுச்ச²கதா² கோ², ப⁴கி³னியோ, ப⁴விஸ்ஸதி. தத்த² ஆஜானந்தீஹி ‘ஆஜானாமா’ திஸ்ஸ வசனீயம், ந ஆஜானந்தீஹி ‘ந ஆஜானாமா’ திஸ்ஸ வசனீயம். யஸ்ஸா வா பனஸ்ஸ கங்கா² வா விமதி வா, அஹமேவ தத்த² படிபுச்சி²தப்³போ³ – ‘இத³ம், ப⁴ந்தே, கத²ம்; இமஸ்ஸ க்வத்தோ²’’’தி. ‘‘ஏத்தகேனபி மயம், ப⁴ந்தே, அய்யஸ்ஸ நந்த³கஸ்ஸ அத்தமனா அபி⁴ரத்³தா⁴ யம் நோ அய்யோ நந்த³கோ பவாரேதீ’’தி.

408. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, சக்கு² நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ஸோதம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே…பே… கா⁴னம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே… ஜிவ்ஹா… காயோ… மனோ நிச்சோ வா அனிச்சோ வா’’தி? ‘‘அனிச்சோ, ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘புப்³பே³வ நோ ஏதம், ப⁴ந்தே, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய ஸுதி³ட்ட²ம் – ‘இதிபிமே ச² அஜ்ஜ²த்திகா ஆயதனா அனிச்சா’’’தி. ‘‘ஸாது⁴ ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

409. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ரூபா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, ஸத்³தா³ நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே…பே… க³ந்தா⁴ நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே… ரஸா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே… போ²ட்ட²ப்³பா³ நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே… த⁴ம்மா நிச்சா வா அனிச்சா வா’’தி? ‘‘அனிச்சா, ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘புப்³பே³வ நோ ஏதம், ப⁴ந்தே, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய ஸுதி³ட்ட²ம் – ‘இதிபிமே ச² பா³ஹிரா ஆயதனா அனிச்சா’’’தி. ‘‘ஸாது⁴ ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

410. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞத², ப⁴கி³னியோ, சக்கு²விஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே…பே… ஸோதவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே… கா⁴னவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே… ஜிவ்ஹாவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே… காயவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே… மனோவிஞ்ஞாணம் நிச்சம் வா அனிச்சம் வா’’தி? ‘‘அனிச்சம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் வா தம் ஸுக²ம் வா’’தி? ‘‘து³க்க²ம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யம் பனானிச்சம் து³க்க²ம் விபரிணாமத⁴ம்மம், கல்லம் நு தம் ஸமனுபஸ்ஸிதும் – ‘ஏதம் மம, ஏஸோஹமஸ்மி, ஏஸோ மே அத்தா’’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘புப்³பே³வ நோ ஏதம், ப⁴ந்தே, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய ஸுதி³ட்ட²ம் – ‘இதிபிமே ச² விஞ்ஞாணகாயா அனிச்சா’’’தி. ‘‘ஸாது⁴ ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

411. ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴கி³னியோ, தேலப்பதீ³பஸ்ஸ ஜா²யதோ தேலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், வட்டிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, அச்சிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, ஆபா⁴பி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா. யோ நு கோ², ப⁴கி³னியோ, ஏவம் வதே³ய்ய – ‘அமுஸ்ஸ தேலப்பதீ³பஸ்ஸ ஜா²யதோ தேலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், வட்டிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, அச்சிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா; யா ச க்²வாஸ்ஸ ஆபா⁴ ஸா நிச்சா து⁴வா ஸஸ்ஸதா அவிபரிணாமத⁴ம்மா’தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘அமுஸ்ஸ ஹி, ப⁴ந்தே, தேலப்பதீ³பஸ்ஸ ஜா²யதோ தேலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், வட்டிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா, அச்சிபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா; பகே³வஸ்ஸ ஆபா⁴ அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², ப⁴கி³னியோ, யோ நு கோ² ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ச² கோ²மே அஜ்ஜ²த்திகா ஆயதனா அனிச்சா. யஞ்ச கோ² ச² அஜ்ஜ²த்திகே ஆயதனே படிச்ச படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா தம் நிச்சம் து⁴வம் ஸஸ்ஸதம் அவிபரிணாமத⁴ம்ம’ந்தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘தஜ்ஜம் தஜ்ஜம், ப⁴ந்தே, பச்சயம் படிச்ச தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா உப்பஜ்ஜந்தி. தஜ்ஜஸ்ஸ தஜ்ஜஸ்ஸ பச்சயஸ்ஸ நிரோதா⁴ தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா நிருஜ்ஜ²ந்தீ’’தி. ‘‘ஸாது⁴ ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

412. ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴கி³னியோ, மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ மூலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், க²ந்தோ⁴பி அனிச்சோ விபரிணாமத⁴ம்மோ, ஸாகா²பலாஸம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், சா²யாபி அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா. யோ நு கோ², ப⁴கி³னியோ, ஏவம் வதே³ய்ய – ‘அமுஸ்ஸ மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ மூலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், க²ந்தோ⁴பி அனிச்சோ விபரிணாமத⁴ம்மோ, ஸாகா²பலாஸம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம்; யா ச க்²வாஸ்ஸ சா²யா ஸா நிச்சா து⁴வா ஸஸ்ஸதா அவிபரிணாமத⁴ம்மா’தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘அமுஸ்ஸ ஹி, ப⁴ந்தே, மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ மூலம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம், க²ந்தோ⁴பி அனிச்சோ விபரிணாமத⁴ம்மோ, ஸாகா²பலாஸம்பி அனிச்சம் விபரிணாமத⁴ம்மம்; பகே³வஸ்ஸ சா²யா அனிச்சா விபரிணாமத⁴ம்மா’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², ப⁴கி³னியோ, யோ நு கோ² ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ச² கோ²மே பா³ஹிரா ஆயதனா அனிச்சா. யஞ்ச கோ² பா³ஹிரே ஆயதனே படிச்ச படிஸம்வேதே³தி ஸுக²ம் வா து³க்க²ம் வா அது³க்க²மஸுக²ம் வா தம் நிச்சம் து⁴வம் ஸஸ்ஸதம் அவிபரிணாமத⁴ம்ம’ந்தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘தஜ்ஜம் தஜ்ஜம், ப⁴ந்தே, பச்சயம் படிச்ச தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா உப்பஜ்ஜந்தி. தஜ்ஜஸ்ஸ தஜ்ஜஸ்ஸ பச்சயஸ்ஸ நிரோதா⁴ தஜ்ஜா தஜ்ஜா வேத³னா நிருஜ்ஜ²ந்தீ’’தி. ‘‘ஸாது⁴ ஸாது⁴, ப⁴கி³னியோ! ஏவஞ்ஹேதம், ப⁴கி³னியோ, ஹோதி அரியஸாவகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ’’.

413. ‘‘ஸேய்யதா²பி, ப⁴கி³னியோ, த³க்கோ² கோ³கா⁴தகோ வா கோ³கா⁴தகந்தேவாஸீ வா கா³விம் வதி⁴த்வா திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன கா³விம் ஸங்கந்தேய்ய அனுபஹச்ச அந்தரம் மம்ஸகாயம் அனுபஹச்ச பா³ஹிரம் சம்மகாயம். யம் யதே³வ தத்த² அந்தரா விலிமம்ஸம் அந்தரா ந்ஹாரு அந்தரா ப³ந்த⁴னம் தம் ததே³வ திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன ஸஞ்சி²ந்தே³ய்ய ஸங்கந்தேய்ய ஸம்பகந்தேய்ய ஸம்பரிகந்தேய்ய. ஸஞ்சி²ந்தி³த்வா ஸங்கந்தித்வா ஸம்பகந்தித்வா ஸம்பரிகந்தித்வா விது⁴னித்வா பா³ஹிரம் சம்மகாயம் தேனேவ சம்மேன தம் கா³விம் படிச்சா²தே³த்வா ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ததே²வாயம் கா³வீ ஸம்யுத்தா இமினாவ சம்மேனா’தி; ஸம்மா நு கோ² ஸோ, ப⁴கி³னியோ, வத³மானோ வதே³ய்யா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘தம் கிஸ்ஸ ஹேது’’? ‘‘அமு ஹி, ப⁴ந்தே, த³க்கோ² கோ³கா⁴தகோ வா கோ³கா⁴தகந்தேவாஸீ வா கா³விம் வதி⁴த்வா திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன கா³விம் ஸங்கந்தேய்ய அனுபஹச்ச அந்தரம் மம்ஸகாயம் அனுபஹச்ச பா³ஹிரம் சம்மகாயம். யம் யதே³வ தத்த² அந்தரா விலிமம்ஸம் அந்தரா ந்ஹாரு அந்தரா ப³ந்த⁴னம் தம் ததே³வ திண்ஹேன கோ³விகந்தனேன ஸஞ்சி²ந்தே³ய்ய ஸங்கந்தேய்ய ஸம்பகந்தேய்ய ஸம்பரிகந்தேய்ய. ஸஞ்சி²ந்தி³த்வா ஸங்கந்தித்வா ஸம்பகந்தித்வா ஸம்பரிகந்தித்வா விது⁴னித்வா பா³ஹிரம் சம்மகாயம் தேனேவ சம்மேன தம் கா³விம் படிச்சா²தே³த்வா கிஞ்சாபி ஸோ ஏவம் வதே³ய்ய – ‘ததே²வாயம் கா³வீ ஸம்யுத்தா இமினாவ சம்மேனா’தி; அத² கோ² ஸா கா³வீ விஸம்யுத்தா தேனேவ சம்மேனா’’தி.

‘‘உபமா கோ² மே அயம், ப⁴கி³னியோ, கதா அத்த²ஸ்ஸ விஞ்ஞாபனாய அயமேவேத்த² அத்தோ². ‘அந்தரா மம்ஸகாயோ’தி கோ², ப⁴கி³னியோ, ச²ன்னேதம் அஜ்ஜ²த்திகானம் ஆயதனானம் அதி⁴வசனம்; ‘பா³ஹிரோ சம்மகாயோ’தி கோ², ப⁴கி³னியோ, ச²ன்னேதம் பா³ஹிரானம் ஆயதனானம் அதி⁴வசனம்; ‘அந்தரா விலிமம்ஸம் அந்தரா ந்ஹாரு அந்தரா ப³ந்த⁴ன’ந்தி கோ², ப⁴கி³னியோ, நந்தீ³ராக³ஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம்; ‘திண்ஹம் கோ³விகந்தன’ந்தி கோ², ப⁴கி³னியோ, அரியாயேதம் பஞ்ஞாய அதி⁴வசனம்; யாயம் அரியா பஞ்ஞா அந்தரா கிலேஸம் அந்தரா ஸம்யோஜனம் அந்தரா ப³ந்த⁴னம் ஸஞ்சி²ந்த³தி ஸங்கந்ததி ஸம்பகந்ததி ஸம்பரிகந்ததி.

414. ‘‘ஸத்த கோ² பனிமே, ப⁴கி³னியோ, போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, யேஸம் பா⁴விதத்தா ப³ஹுலீகதத்தா பி⁴க்கு² ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. கதமே ஸத்த? இத⁴, ப⁴கி³னியோ, பி⁴க்கு² ஸதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி விவேகனிஸ்ஸிதம் விராக³னிஸ்ஸிதம் நிரோத⁴னிஸ்ஸிதம் வோஸ்ஸக்³க³பரிணாமிம். த⁴ம்மவிசயஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி…பே… வீரியஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… பீதிஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… பஸ்ஸத்³தி⁴ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… ஸமாதி⁴ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி… உபேக்கா²ஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்க³ம் பா⁴வேதி விவேகனிஸ்ஸிதம் விராக³னிஸ்ஸிதம் நிரோத⁴னிஸ்ஸிதம் வோஸ்ஸக்³க³பரிணாமிம். இமே கோ², ப⁴கி³னியோ, ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³ யேஸம் பா⁴விதத்தா ப³ஹுலீகதத்தா பி⁴க்கு² ஆஸவானம் க²யா அனாஸவம் சேதோவிமுத்திம் பஞ்ஞாவிமுத்திம் தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸயம் அபி⁴ஞ்ஞா ஸச்சி²கத்வா உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி.

415. அத² கோ² ஆயஸ்மா நந்த³கோ தா பி⁴க்கு²னியோ இமினா ஓவாதே³ன ஓவதி³த்வா உய்யோஜேஸி – ‘‘க³ச்ச²த², ப⁴கி³னியோ; காலோ’’தி. அத² கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ஆயஸ்மதோ நந்த³கஸ்ஸ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ஆயஸ்மந்தம் நந்த³கம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் அட்ட²ம்ஸு. ஏகமந்தம் டி²தா கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ப⁴க³வா ஏதத³வோச –‘‘க³ச்ச²த², பி⁴க்கு²னியோ; காலோ’’தி. அத² கோ² தா பி⁴க்கு²னியோ ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா பக்கமிம்ஸு. அத² கோ² ப⁴க³வா அசிரபக்கந்தீஸு தாஸு பி⁴க்கு²னீஸு பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘ஸேய்யதா²பி, பி⁴க்க²வே, தத³ஹுபோஸதே² பன்னரஸே ந ஹோதி ப³ஹுனோ ஜனஸ்ஸ கங்கா² வா விமதி வா – ‘ஊனோ நு கோ² சந்தோ³, புண்ணோ நு கோ² சந்தோ³’தி, அத² கோ² புண்ணோ சந்தோ³த்வேவ ஹோதி; ஏவமேவ கோ², பி⁴க்க²வே, தா பி⁴க்கு²னியோ நந்த³கஸ்ஸ த⁴ம்மதே³ஸனாய அத்தமனா சேவ பரிபுண்ணஸங்கப்பா ச. தாஸம், பி⁴க்க²வே, பஞ்சன்னம் பி⁴க்கு²னிஸதானம் யா பச்சி²மிதா பி⁴க்கு²னீ ஸா [யா பச்சி²மா பி⁴க்கு²னீ, ஸா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.), யா பச்சி²மிகா, தா பி⁴க்கு²னியோ (க.)] ஸோதாபன்னா அவினிபாதத⁴ம்மா நியதா ஸம்போ³தி⁴பராயனா’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. அத்தமனா தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி.

நந்த³கோவாத³ஸுத்தம் நிட்டி²தம் சதுத்த²ம்.