4. விப⁴ங்க³வக்³கோ³

1. ப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம்

272. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸாவத்தி²யம் விஹரதி ஜேதவனே அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமே. தத்ர கோ² ப⁴க³வா பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘பி⁴க்க²வோ’’தி. ‘‘ப⁴த³ந்தே’’தி தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும். ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘‘ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ வோ, பி⁴க்க²வே, உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச தே³ஸேஸ்ஸாமி. தம் ஸுணாத², ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத²; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸும். ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ [யம் (நேத்திபாளி)] த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் [அஸம்ஹிரம் (ஸ்யா. கம். க.)] அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம் [கிச்சம் ஆதப்பம் (ஸீ. க.)], கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனி’’ [முனீதி (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)].

273. ‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அதீதம் அன்வாக³மேதி? ‘ஏவம்ரூபோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்வேத³னோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்ஸஞ்ஞோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்ஸங்கா²ரோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்விஞ்ஞாணோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, அதீதம் அன்வாக³மேதி.

‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அதீதம் நான்வாக³மேதி? ‘ஏவம்ரூபோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்வேத³னோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்ஸஞ்ஞோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்ஸங்கா²ரோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ‘ஏவம்விஞ்ஞாணோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, அதீதம் நான்வாக³மேதி.

274. ‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அனாக³தம் படிகங்க²தி? ‘ஏவம்ரூபோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ஏவம்வேத³னோ ஸியம்…பே… ஏவம்ஸஞ்ஞோ ஸியம்… ஏவம்ஸங்கா²ரோ ஸியம்… ஏவம்விஞ்ஞாணோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, அனாக³தம் படிகங்க²தி.

‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி? ‘ஏவம்ரூபோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ஏவம்வேத³னோ ஸியம் … ஏவம்ஸஞ்ஞோ ஸியம்… ஏவம்ஸங்கா²ரோ ஸியம்… ‘ஏவம்விஞ்ஞாணோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴ன’ந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி.

275. ‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே அவினீதோ ஸப்புரிஸானம் அத³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே அவினீதோ ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ரூபவந்தம் வா அத்தானம், அத்தனி வா ரூபம், ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம்; வேத³னம்…பே… ஸஞ்ஞம்… ஸங்கா²ரே… விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம் அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம் – ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி.

‘‘கத²ஞ்ச, பி⁴க்க²வே, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஸுதவா அரியஸாவகோ அரியானம் த³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ஸப்புரிஸானம் த³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ந ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ரூபவந்தம் வா அத்தானம், ந அத்தனி வா ரூபம், ந ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம்; ந வேத³னம்… ந ஸஞ்ஞம்… ந ஸங்கா²ரே… ந விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம், ந அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், ந விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம் – ஏவம் கோ², பி⁴க்க²வே, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி.

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘‘ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ வோ, பி⁴க்க²வே, உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச தே³ஸேஸ்ஸாமீ’தி – இதி யம் தம் வுத்தம் இத³மேதம் படிச்ச வுத்த’’ந்தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. அத்தமனா தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி.

ப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம் நிட்டி²தம் பட²மம்.

2. ஆனந்த³ப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம்

276. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸாவத்தி²யம் விஹரதி ஜேதவனே அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமே. தேன கோ² பன ஸமயேன ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ உபட்டா²னஸாலாயம் பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேதி ஸமாத³பேதி ஸமுத்தேஜேதி ஸம்பஹம்ஸேதி, ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச பா⁴ஸதி.

அத² கோ² ப⁴க³வா ஸாயன்ஹஸமயம் படிஸல்லானா வுட்டி²தோ யேனுபட்டா²னஸாலா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா பஞ்ஞத்தே ஆஸனே நிஸீதி³. நிஸஜ்ஜ கோ² ப⁴க³வா பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘கோ நு கோ², பி⁴க்க²வே, உபட்டா²னஸாலாயம் பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸி ஸமாத³பேஸி ஸமுத்தேஜேஸி ஸம்பஹம்ஸேஸி, ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸீ’’தி? ‘‘ஆயஸ்மா, ப⁴ந்தே, ஆனந்தோ³ உபட்டா²னஸாலாயம் பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸி ஸமாத³பேஸி ஸமுத்தேஜேஸி ஸம்பஹம்ஸேஸி, ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸீ’’தி.

அத² கோ² ப⁴க³வா ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஆமந்தேஸி – ‘‘யதா² கத²ம் பன த்வம், ஆனந்த³, பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸி ஸமாத³பேஸி ஸமுத்தேஜேஸி ஸம்பஹம்ஸேஸி, ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸீ’’தி? ‘‘ஏவம் கோ² அஹம், ப⁴ந்தே, பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸிம் ஸமாத³பேஸிம் ஸமுத்தேஜேஸிம் ஸம்பஹம்ஸேஸிம், ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸிம் –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனி’’.

277. ‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அதீதம் அன்வாக³மேதி? ஏவம்ரூபோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ஏவம்வேத³னோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ஏவம்ஸஞ்ஞோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ஏவம்ஸங்கா²ரோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ஏவம்விஞ்ஞாணோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அதீதம் அன்வாக³மேதி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அதீதம் நான்வாக³மேதி? ஏவம்ரூபோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ஏவம்வேத³னோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ஏவம்ஸஞ்ஞோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ஏவம்ஸங்கா²ரோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ஏவம்விஞ்ஞாணோ அஹோஸிம் அதீதமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அதீதம் நான்வாக³மேதி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அனாக³தம் படிகங்க²தி? ஏவம்ரூபோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி, ஏவம்வேத³னோ ஸியம்…பே… ஏவம்ஸஞ்ஞோ ஸியம்… ஏவம்ஸங்கா²ரோ ஸியம்… ஏவம்விஞ்ஞாணோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அனாக³தம் படிகங்க²தி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி? ஏவம்ரூபோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி, ஏவம்வேத³னோ ஸியம்…பே… ஏவம்ஸஞ்ஞோ ஸியம்… ஏவம்ஸங்கா²ரோ ஸியம்… ஏவம்விஞ்ஞாணோ ஸியம் அனாக³தமத்³தா⁴னந்தி தத்த² நந்தி³ம் ந ஸமன்வானேதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி? இத⁴, ஆவுஸோ, அஸ்ஸுதவா புது²ஜ்ஜனோ அரியானம் அத³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே அவினீதோ ஸப்புரிஸானம் அத³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ அகோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே அவினீதோ ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ரூபவந்தம் வா அத்தானம், அத்தனி வா ரூபம், ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம்; வேத³னம்… ஸஞ்ஞம்… ஸங்கா²ரே… விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம், அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம் – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி? இத⁴, ஆவுஸோ, ஸுதவா அரியஸாவகோ அரியானம் த³ஸ்ஸாவீ அரியத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ அரியத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ஸப்புரிஸானம் த³ஸ்ஸாவீ ஸப்புரிஸத⁴ம்மஸ்ஸ கோவிதோ³ ஸப்புரிஸத⁴ம்மே ஸுவினீதோ ந ரூபம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந ரூபவந்தம் வா அத்தானம், ந அத்தனி வா ரூபம், ந ரூபஸ்மிம் வா அத்தானம்; ந வேத³னம்… ந ஸஞ்ஞம்… ந ஸங்கா²ரே… ந விஞ்ஞாணம் அத்ததோ ஸமனுபஸ்ஸதி, ந விஞ்ஞாணவந்தம் வா அத்தானம், ந அத்தனி வா விஞ்ஞாணம், ந விஞ்ஞாணஸ்மிம் வா அத்தானம் – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி.

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘ஏவம் கோ² அஹம், ப⁴ந்தே, பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸிம் ஸமாத³பேஸிம் ஸமுத்தேஜேஸிம் ஸம்பஹம்ஸேஸிம், ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸி’’ந்தி.

278. ‘‘ஸாது⁴, ஸாது⁴, ஆனந்த³! ஸாது⁴ கோ² த்வம், ஆனந்த³, பி⁴க்கூ²னம் த⁴ம்மியா கதா²ய ஸந்த³ஸ்ஸேஸி ஸமாத³பேஸி ஸமுத்தேஜேஸி ஸம்பஹம்ஸேஸி, ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸி –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆனந்த³, அதீதம் அன்வாக³மேதி…பே… ஏவம் கோ², ஆனந்த³, அதீதம் அன்வாக³மேதி. கத²ஞ்ச, ஆனந்த³, அதீதம் நான்வாக³மேதி…பே… ஏவம் கோ², ஆனந்த³, அதீதம் நான்வாக³மேதி. கத²ஞ்ச, ஆனந்த³, அனாக³தம் படிகங்க²தி…பே… ஏவம் கோ², ஆனந்த³, அனாக³தம் படிகங்க²தி. கத²ஞ்ச, ஆனந்த³, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி…பே… ஏவம் கோ², ஆனந்த³, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி. கத²ஞ்ச, ஆனந்த³, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி…பே… ஏவம் கோ², ஆனந்த³, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி. கத²ஞ்ச, ஆனந்த³, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி…பே… ஏவம் கோ², ஆனந்த³, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி.

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. அத்தமனோ ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தீ³தி.

ஆனந்த³ப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம் நிட்டி²தம் து³தியம்.

3. மஹாகச்சானப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம்

279. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ராஜக³ஹே விஹரதி தபோதா³ராமே. அத² கோ² ஆயஸ்மா ஸமித்³தி⁴ ரத்தியா பச்சூஸஸமயம் பச்சுட்டா²ய யேன தபோதோ³ [தபோதா³ (ஸீ.)] தேனுபஸங்கமி க³த்தானி பரிஸிஞ்சிதும். தபோதே³ க³த்தானி பரிஸிஞ்சித்வா பச்சுத்தரித்வா ஏகசீவரோ அட்டா²ஸி க³த்தானி புப்³பா³பயமானோ [ஸுக்கா²பயமானோ (க.)]. அத² கோ² அஞ்ஞதரா தே³வதா அபி⁴க்கந்தாய ரத்தியா அபி⁴க்கந்தவண்ணா கேவலகப்பம் தபோத³ம் ஓபா⁴ஸேத்வா யேனாயஸ்மா ஸமித்³தி⁴ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தா கோ² ஸா தே³வதா ஆயஸ்மந்தம் ஸமித்³தி⁴ம் ஏதத³வோச – ‘‘தா⁴ரேஸி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’’தி? ‘‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’’தி? ‘‘அஹம்பி கோ², பி⁴க்கு², ந தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. தா⁴ரேஸி பன த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’’தி? ‘‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²தி. த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’’தி? ‘‘அஹம்பி கோ², பி⁴க்கு² ந தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²தி. உக்³க³ண்ஹாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; பரியாபுணாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; தா⁴ரேஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. அத்த²ஸம்ஹிதோ, பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸோ ச விப⁴ங்கோ³ ச ஆதி³ப்³ரஹ்மசரியகோ’’தி. இத³மவோச ஸா தே³வதா; இத³ம் வத்வா தத்தே²வந்தரதா⁴யி.

280. அத² கோ² ஆயஸ்மா ஸமித்³தி⁴ தஸ்ஸா ரத்தியா அச்சயேன யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஆயஸ்மா ஸமித்³தி⁴ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச –

‘‘இதா⁴ஹம், ப⁴ந்தே, ரத்தியா பச்சூஸஸமயம் பச்சுட்டா²ய யேன தபோதோ³ தேனுபஸங்கமிம் க³த்தானி பரிஸிஞ்சிதும். தபோதே³ க³த்தானி பரிஸிஞ்சித்வா பச்சுத்தரித்வா ஏகசீவரோ அட்டா²ஸிம் க³த்தானி புப்³பா³பயமானோ. அத² கோ² ப⁴ந்தே, அஞ்ஞதரா தே³வதா அபி⁴க்கந்தாய ரத்தியா அபி⁴க்கந்தவண்ணா கேவலகப்பம் தபோத³ம் ஓபா⁴ஸேத்வா யேனாஹம் தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தா கோ² ஸா தே³வதா மம் ஏதத³வோச – ‘தா⁴ரேஸி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’’’தி?

‘‘ஏவம் வுத்தே அஹம், ப⁴ந்தே, தம் தே³வதம் ஏதத³வோசம் – ‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’தி? ‘அஹம்பி கோ², பி⁴க்கு², ந தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. தா⁴ரேஸி பன த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’தி? ‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²தி. த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’தி? ‘அஹம்பி கோ², பி⁴க்கு², ந தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²தி. உக்³க³ண்ஹாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; பரியாபுணாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; தா⁴ரேஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. அத்த²ஸம்ஹிதோ, பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸோ ச விப⁴ங்கோ³ ச ஆதி³ப்³ரஹ்மசரியகோ’தி. இத³மவோச, ப⁴ந்தே, ஸா தே³வதா; இத³ம் வத்வா தத்தே²வந்தரதா⁴யி. ஸாது⁴ மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச தே³ஸேதூ’’தி. ‘‘தேன ஹி, பி⁴க்கு², ஸுணாஹி, ஸாது⁴கம் மனஸி கரோஹி; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² ஆயஸ்மா ஸமித்³தி⁴ ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி. ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா; இத³ம் வத்வான ஸுக³தோ உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பாவிஸி. அத² கோ² தேஸம் பி⁴க்கூ²னம், அசிரபக்கந்தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ, ஏதத³ஹோஸி – ‘‘இத³ம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘கோ நு கோ² இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜேய்யா’’தி?

அத² கோ² தேஸம் பி⁴க்கூ²னம் ஏதத³ஹோஸி – ‘‘அயம் கோ² ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ ஸத்து² சேவ ஸம்வண்ணிதோ ஸம்பா⁴விதோ ச விஞ்ஞூனம் ஸப்³ரஹ்மசாரீனம்; பஹோதி சாயஸ்மா மஹாகச்சானோ இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜிதும். யம்னூன மயம் யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ தேனுபஸங்கமேய்யாம; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாமா’’தி.

281. அத² கோ² தே பி⁴க்கூ² யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மதா மஹாகச்சானேன ஸத்³தி⁴ம் ஸம்மோதி³ம்ஸு. ஸம்மோத³னீயம் கத²ம் ஸாரணீயம் வீதிஸாரேத்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² தே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதத³வோசும் – ‘‘இத³ம் கோ² நோ, ஆவுஸோ கச்சான, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘தேஸம் நோ, ஆவுஸோ கச்சான, அம்ஹாகம், அசிரபக்கந்தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ, ஏதத³ஹோஸி – இத³ம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘கோ நு கோ² இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜேய்யாதி? தேஸம் நோ, ஆவுஸோ கச்சான, அம்ஹாகம் ஏதத³ஹோஸி – ‘அயம் கோ² ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ ஸத்து² சேவ ஸம்வண்ணிதோ ஸம்பா⁴விதோ ச விஞ்ஞூனம் ஸப்³ரஹ்மசாரீனம். பஹோதி சாயஸ்மா மஹாகச்சானோ இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜிதும். யம்னூன மயம் யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ தேனுபஸங்கமேய்யாம; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாமா’தி. விப⁴ஜதாயஸ்மா மஹாகச்சானோ’’தி.

‘‘ஸேய்யதா²பி, ஆவுஸோ, புரிஸோ ஸாரத்தி²கோ ஸாரக³வேஸீ ஸாரபரியேஸனம் சரமானோ மஹதோ ருக்க²ஸ்ஸ திட்ட²தோ ஸாரவதோ அதிக்கம்மேவ மூலம் அதிக்கம்ம க²ந்த⁴ம் ஸாகா²பலாஸே ஸாரம் பரியேஸிதப்³ப³ம் மஞ்ஞேய்ய; ஏவம் ஸம்பத³மித³ம் ஆயஸ்மந்தானம் ஸத்த²ரி ஸம்முகீ²பூ⁴தே தம் ப⁴க³வந்தம் அதிஸித்வா அம்ஹே ஏதமத்த²ம் படிபுச்சி²தப்³ப³ம் மஞ்ஞத² [மஞ்ஞேத² (பீ.)]. ஸோ ஹாவுஸோ, ப⁴க³வா ஜானம் ஜானாதி, பஸ்ஸம் பஸ்ஸதி, சக்கு²பூ⁴தோ ஞாணபூ⁴தோ த⁴ம்மபூ⁴தோ ப்³ரஹ்மபூ⁴தோ வத்தா பவத்தா அத்த²ஸ்ஸ நின்னேதா அமதஸ்ஸ தா³தா த⁴ம்மஸ்ஸாமீ ததா²க³தோ. ஸோ சேவ பனேதஸ்ஸ காலோ அஹோஸி யம் ப⁴க³வந்தம்யேவ ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாத², யதா² வோ ப⁴க³வா ப்³யாகரேய்ய ததா² நம் தா⁴ரேய்யாதா²’’தி.

‘‘அத்³தா⁴வுஸோ கச்சான, ப⁴க³வா ஜானம் ஜானாதி, பஸ்ஸம் பஸ்ஸதி, சக்கு²பூ⁴தோ ஞாணபூ⁴தோ த⁴ம்மபூ⁴தோ ப்³ரஹ்மபூ⁴தோ வத்தா பவத்தா அத்த²ஸ்ஸ நின்னேதா அமதஸ்ஸ தா³தா த⁴ம்மஸ்ஸாமீ ததா²க³தோ. ஸோ சேவ பனேதஸ்ஸ காலோ அஹோஸி யம் ப⁴க³வந்தம்யேவ ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாம; யதா² நோ ப⁴க³வா ப்³யாகரேய்ய ததா² நம் தா⁴ரேய்யாம. அபி சாயஸ்மா மஹாகச்சானோ ஸத்து²சேவ ஸம்வண்ணிதோ ஸம்பா⁴விதோ ச விஞ்ஞூனம் ஸப்³ரஹ்மசாரீனம்; பஹோதி சாயஸ்மா மஹாகச்சானோ இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜிதும். விப⁴ஜதாயஸ்மா மஹாகச்சானோ அக³ரும் கரித்வா’’தி [அக³ருகரித்வா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)].

‘‘தேன ஹாவுஸோ, ஸுணாத², ஸாது⁴கம் மனஸி கரோத²; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவமாவுஸோ’’தி கோ² தே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மதோ மஹாகச்சானஸ்ஸ பச்சஸ்ஸோஸும். ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ ஏதத³வோச –

‘‘யம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

இமஸ்ஸ கோ² அஹம், ஆவுஸோ, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ ஏவம் வித்தா²ரேன அத்த²ம் ஆஜானாமி –

282. ‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அதீதம் அன்வாக³மேதி? இதி மே சக்கு² அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி ரூபாதி – தத்த² ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் [ச²ந்த³ராக³ப்படிப³ந்த⁴ம் (க.)] ஹோதி விஞ்ஞாணம், ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ தத³பி⁴னந்த³தி, தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அதீதம் அன்வாக³மேதி. இதி மே ஸோதம் அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி ஸத்³தா³தி…பே… இதி மே கா⁴னம் அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி க³ந்தா⁴தி… இதி மே ஜிவ்ஹா அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி ரஸாதி… இதி மே காயோ அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி போ²ட்ட²ப்³பா³தி… இதி மே மனோ அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி த⁴ம்மாதி – தத்த² ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ தத³பி⁴னந்த³தி, தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அதீதம் அன்வாக³மேதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அதீதம் அன்வாக³மேதி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அதீதம் நான்வாக³மேதி? இதி மே சக்கு² அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி ரூபாதி – தத்த² ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ ந தத³பி⁴னந்த³தி, ந தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அதீதம் நான்வாக³மேதி. இதி மே ஸோதம் அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி ஸத்³தா³தி…பே… இதி மே கா⁴னம் அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி க³ந்தா⁴தி… இதி மே ஜிவ்ஹா அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி ரஸாதி… இதி மே காயோ அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி போ²ட்ட²ப்³பா³தி… இதி மே மனோ அஹோஸி அதீதமத்³தா⁴னம் இதி த⁴ம்மாதி – தத்த² ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ, ந தத³பி⁴னந்த³தி, ந தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அதீதம் நான்வாக³மேதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அதீதம் நான்வாக³மேதி.

283. ‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அனாக³தம் படிகங்க²தி? இதி மே சக்கு² ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி ரூபாதி – அப்படிலத்³த⁴ஸ்ஸ படிலாபா⁴ய சித்தம் பணித³ஹதி, சேதஸோ பணிதா⁴னபச்சயா தத³பி⁴னந்த³தி, தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அனாக³தம் படிகங்க²தி. இதி மே ஸோதம் ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி ஸத்³தா³தி…பே… இதி மே கா⁴னம் ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி க³ந்தா⁴தி… இதி மே ஜிவ்ஹா ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி ரஸாதி… இதி மே காயோ ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி போ²ட்ட²ப்³பா³தி… இதி மே மனோ ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி த⁴ம்மாதி – அப்படிலத்³த⁴ஸ்ஸ படிலாபா⁴ய சித்தம் பணித³ஹதி, சேதஸோ பணிதா⁴னபச்சயா தத³பி⁴னந்த³தி, தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அனாக³தம் படிகங்க²தி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அனாக³தம் படிகங்க²தி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி? இதி மே சக்கு² ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி ரூபாதி – அப்படிலத்³த⁴ஸ்ஸ படிலாபா⁴ய சித்தம் நப்பணித³ஹதி, சேதஸோ அப்பணிதா⁴னபச்சயா ந தத³பி⁴னந்த³தி, ந தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி. இதி மே ஸோதம் ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி ஸத்³தா³தி…பே… இதி மே கா⁴னம் ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி க³ந்தா⁴தி… இதி மே ஜிவ்ஹா ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி ரஸாதி… இதி மே காயோ ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி போ²ட்ட²ப்³பா³தி… இதி மே மனோ ஸியா அனாக³தமத்³தா⁴னம் இதி த⁴ம்மாதி – அப்படிலத்³த⁴ஸ்ஸ படிலாபா⁴ய சித்தம் நப்பணித³ஹதி, சேதஸோ அப்பணிதா⁴னபச்சயா ந தத³பி⁴னந்த³தி, ந தத³பி⁴னந்த³ந்தோ அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, அனாக³தம் நப்படிகங்க²தி.

284. ‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி? யஞ்சாவுஸோ, சக்கு² யே ச ரூபா – உப⁴யமேதம் பச்சுப்பன்னம். தஸ்மிம் சே பச்சுப்பன்னே ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ தத³பி⁴னந்த³தி, தத³பி⁴னந்த³ந்தோ பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி. யஞ்சாவுஸோ, ஸோதம் யே ச ஸத்³தா³…பே… யஞ்சாவுஸோ, கா⁴னம் யே ச க³ந்தா⁴… யா சாவுஸோ, ஜிவ்ஹா யே ச ரஸா… யோ சாவுஸோ, காயோ யே ச போ²ட்ட²ப்³பா³… யோ சாவுஸோ, மனோ யே ச த⁴ம்மா – உப⁴யமேதம் பச்சுப்பன்னம். தஸ்மிம் சே பச்சுப்பன்னே ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ தத³பி⁴னந்த³தி, தத³பி⁴னந்த³ந்தோ பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ஸம்ஹீரதி.

‘‘கத²ஞ்ச, ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி? யஞ்சாவுஸோ, சக்கு² யே ச ரூபா – உப⁴யமேதம் பச்சுப்பன்னம். தஸ்மிம் சே பச்சுப்பன்னே ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ ந தத³பி⁴னந்த³தி, ந தத³பி⁴னந்த³ந்தோ பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி. யஞ்சாவுஸோ, ஸோதம் யே ச ஸத்³தா³…பே… யஞ்சாவுஸோ, கா⁴னம் யே ச க³ந்தா⁴… யா சாவுஸோ, ஜிவ்ஹா யே ச ரஸா… யோ சாவுஸோ, காயோ யே ச போ²ட்ட²ப்³பா³… யோ சாவுஸோ, மனோ யே ச த⁴ம்மா – உப⁴யமேதம் பச்சுப்பன்னம். தஸ்மிம் சே பச்சுப்பன்னே ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴ம் ஹோதி விஞ்ஞாணம், ந ச²ந்த³ராக³ப்படிப³த்³த⁴த்தா விஞ்ஞாணஸ்ஸ ந தத³பி⁴னந்த³தி, ந தத³பி⁴னந்த³ந்தோ பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி – ஏவம் கோ², ஆவுஸோ, பச்சுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு ந ஸம்ஹீரதி.

285. ‘‘யம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘இமஸ்ஸ கோ² அஹம், ஆவுஸோ, ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ ஏவம் வித்தா²ரேன அத்த²ம் ஆஜானாமி. ஆகங்க²மானா ச பன தும்ஹே ஆயஸ்மந்தோ ப⁴க³வந்தம்யேவ உபஸங்கமித்வா ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாத², யதா² வோ ப⁴க³வா ப்³யாகரோதி ததா² நம் தா⁴ரேய்யாதா²’’தி.

அத² கோ² தே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மதோ மஹாகச்சானஸ்ஸ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமிம்ஸு; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³ம்ஸு. ஏகமந்தம் நிஸின்னா கோ² தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோசும் – ‘‘யம் கோ² நோ, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

தேஸம் நோ, ப⁴ந்தே, அம்ஹாகம், அசிரபக்கந்தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ, ஏதத³ஹோஸி – ‘‘இத³ம் கோ² நோ, ஆவுஸோ, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸம் உத்³தி³ஸித்வா வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴ஜித்வா உட்டா²யாஸனா விஹாரம் பவிட்டோ² –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘‘கோ நு கோ² இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜேய்யா’தி? தேஸம் நோ, ப⁴ந்தே, அம்ஹாகம் ஏதத³ஹோஸி – ‘அயம் கோ² ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ ஸத்து² சேவ ஸம்வண்ணிதோ ஸம்பா⁴விதோ ச விஞ்ஞூனம் ஸப்³ரஹ்மசாரீனம். பஹோதி சாயஸ்மா மஹாகச்சானோ இமஸ்ஸ ப⁴க³வதா ஸம்கி²த்தேன உத்³தே³ஸஸ்ஸ உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் அவிப⁴த்தஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜிதும். யம்னூன மயம் யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ தேனுபஸங்கமேய்யாம; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாமா’தி. அத² கோ² மயம், ப⁴ந்தே, யேனாயஸ்மா மஹாகச்சானோ தேனுபஸங்கமிம்ஹ; உபஸங்கமித்வா ஆயஸ்மந்தம் மஹாகச்சானம் ஏதமத்த²ம் படிபுச்சி²ம்ஹ. தேஸம் நோ, ப⁴ந்தே, ஆயஸ்மதா மஹாகச்சானேன இமேஹி ஆகாரேஹி இமேஹி பதே³ஹி இமேஹி ப்³யஞ்ஜனேஹி அத்தோ² விப⁴த்தோ’’தி.

‘‘பண்டி³தோ, பி⁴க்க²வே, மஹாகச்சானோ; மஹாபஞ்ஞோ, பி⁴க்க²வே மஹாகச்சானோ. மம் சேபி தும்ஹே, பி⁴க்க²வே, ஏதமத்த²ம் படிபுச்சே²ய்யாத², அஹம்பி தம் ஏவமேவம் ப்³யாகரேய்யம் யதா² தம் மஹாகச்சானேன ப்³யாகதம். ஏஸோ, சேவேதஸ்ஸ அத்தோ². ஏவஞ்ச நம் தா⁴ரேதா²’’தி.

இத³மவோச ப⁴க³வா. அத்தமனா தே பி⁴க்கூ² ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்து³ந்தி.

மஹாகச்சானப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம் நிட்டி²தம் ததியம்.

4. லோமஸகங்கி³யப⁴த்³தே³கரத்தஸுத்தம்

286. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா ஸாவத்தி²யம் விஹரதி ஜேதவனே அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமே. தேன கோ² பன ஸமயேன ஆயஸ்மா லோமஸகங்கி³யோ [லோமஸககங்கி³யோ (டீகா)] ஸக்கேஸு விஹரதி கபிலவத்து²ஸ்மிம் நிக்³ரோதா⁴ராமே. அத² கோ² சந்த³னோ தே³வபுத்தோ அபி⁴க்கந்தாய ரத்தியா அபி⁴க்கந்தவண்ணோ கேவலகப்பம் நிக்³ரோதா⁴ராமம் ஓபா⁴ஸேத்வா யேனாயஸ்மா லோமஸகங்கி³யோ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தோ கோ² சந்த³னோ தே³வபுத்தோ ஆயஸ்மந்தம் லோமஸகங்கி³யம் ஏதத³வோச – ‘‘தா⁴ரேஸி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’’தி? ‘‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’’தி? ‘‘அஹம்பி கோ², பி⁴க்கு², ந தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. தா⁴ரேஸி பன த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’’தி? ‘‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா². த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’’தி? ‘‘தா⁴ரேமி கோ² அஹம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’’தி. ‘‘யதா² கத²ம் பன த்வம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’’தி? ‘‘ஏகமித³ம், பி⁴க்கு², ஸமயம் ப⁴க³வா தே³வேஸு தாவதிம்ஸேஸு விஹரதி பாரிச்ச²த்தகமூலே பண்டு³கம்ப³லஸிலாயம். தத்ர ப⁴க³வா தே³வானம் தாவதிம்ஸானம் ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸி –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா.

‘‘ஏவம் விஹாரிம் ஆதாபிம், அஹோரத்தமதந்தி³தம்;

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘ஏவம் கோ² அஹம், பி⁴க்கு², தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா². உக்³க³ண்ஹாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; பரியாபுணாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; தா⁴ரேஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. அத்த²ஸம்ஹிதோ, பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸோ ச விப⁴ங்கோ³ ச ஆதி³ப்³ரஹ்மசரியகோ’’தி. இத³மவோச சந்த³னோ தே³வபுத்தோ. இத³ம் வத்வா தத்தே²வந்தரதா⁴யி.

287. அத² கோ² ஆயஸ்மா லோமஸகங்கி³யோ தஸ்ஸா ரத்தியா அச்சயேன ஸேனாஸனம் ஸம்ஸாமேத்வா பத்தசீவரமாதா³ய யேன ஸாவத்தி² தேன சாரிகம் பக்காமி. அனுபுப்³பே³ன சாரிகம் சரமானோ யேன ஸாவத்தி² ஜேதவனம் அனாத²பிண்டி³கஸ்ஸ ஆராமோ யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஆயஸ்மா லோமஸகங்கி³யோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச –

‘‘ஏகமிதா³ஹம், ப⁴ந்தே, ஸமயம் ஸக்கேஸு விஹராமி கபிலவத்து²ஸ்மிம் நிக்³ரோதா⁴ராமே. அத² கோ², ப⁴ந்தே, அஞ்ஞதரோ தே³வபுத்தோ அபி⁴க்கந்தாய ரத்தியா அபி⁴க்கந்தவண்ணோ கேவலகப்பம் நிக்³ரோதா⁴ராமம் ஓபா⁴ஸேத்வா யேனாஹம் தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஏகமந்தம் அட்டா²ஸி. ஏகமந்தம் டி²தோ கோ², ப⁴ந்தே, ஸோ தே³வபுத்தோ மம் ஏதத³வோச – ‘தா⁴ரேஸி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’தி? ஏவம் வுத்தே அஹம், ப⁴ந்தே, தம் தே³வபுத்தம் ஏதத³வோசம் – ‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்சா’தி? ‘அஹம்பி கோ², பி⁴க்கு², ந தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. தா⁴ரேஸி பன த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’தி? ‘ந கோ² அஹம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா². த்வம் பனாவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’தி? ‘தா⁴ரேமி கோ² அஹம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’தி. ‘யதா² கத²ம் பன த்வம், ஆவுஸோ, தா⁴ரேஸி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா²’தி? ஏகமித³ம், பி⁴க்கு², ஸமயம் ப⁴க³வா தே³வேஸு தாவதிம்ஸேஸு விஹரதி பாரிச்ச²த்தகமூலே பண்டு³கம்ப³லஸிலாயம். தத்ர கோ² ப⁴க³வா தே³வானம் தாவதிம்ஸானம் ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச அபா⁴ஸி –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய…பே…

தம் வே ப⁴த்³தே³கரத்தோதி, ஸந்தோ ஆசிக்க²தே முனீ’’தி.

‘‘ஏவம் கோ² அஹம், பி⁴க்கு², தா⁴ரேமி ப⁴த்³தே³கரத்தியோ கா³தா². உக்³க³ண்ஹாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; பரியாபுணாஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச; தா⁴ரேஹி த்வம், பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச. அத்த²ஸம்ஹிதோ, பி⁴க்கு², ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸோ ச விப⁴ங்கோ³ ச ஆதி³ப்³ரஹ்மசரியகோ’தி. இத³மவோச, ப⁴ந்தே, ஸோ தே³வபுத்தோ; இத³ம் வத்வா தத்தே²வந்தரதா⁴யி. ஸாது⁴ மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ப⁴த்³தே³கரத்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸஞ்ச விப⁴ங்க³ஞ்ச தே³ஸேதூ’’தி.

288. ‘‘ஜானாஸி பன த்வம், பி⁴க்கு², தம் தே³வபுத்த’’ந்தி? ‘‘ந கோ² அஹம், ப⁴ந்தே, ஜானாமி தம் தே³வபுத்த’’ந்தி. ‘‘சந்த³னோ நாம ஸோ, பி⁴க்கு², தே³வபுத்தோ. சந்த³னோ, பி⁴க்கு², தே³வபுத்தோ அட்டி²ம் கத்வா [அட்டி²கத்வா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] மனஸிகத்வா ஸப்³ப³சேதஸா [ஸப்³ப³ம் சேதஸோ (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.), ஸப்³ப³ம் சேதஸா (க.)] ஸமன்னாஹரித்வா ஓஹிதஸோதோ த⁴ம்மம் ஸுணாதி. தேன ஹி, பி⁴க்கு², ஸுணாஹி, ஸாது⁴கம் மனஸி கரோஹி; பா⁴ஸிஸ்ஸாமீ’’தி. ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’தி கோ² ஆயஸ்மா லோமஸகங்கி³யோ ப⁴க³வதோ பச்சஸ்ஸோஸி. ப⁴க³வா ஏதத³வோச –

‘‘அதீதம் நான்வாக³மேய்ய, நப்படிகங்கே² அனாக³தம்;

யத³தீதம் பஹீனம் தம், அப்பத்தஞ்ச அனாக³தம்.

‘‘பச்சுப்பன்னஞ்ச யோ த⁴ம்மம், தத்த² தத்த² விபஸ்ஸதி;

அஸம்ஹீரம் அஸம்குப்பம், தம் வித்³வா மனுப்³ரூஹயே.

‘‘அஜ்ஜேவ கிச்சமாதப்பம், கோ ஜஞ்ஞா மரணம் ஸுவே;

ந ஹி நோ ஸங்க³ரம் தேன, மஹாஸேனேன மச்சுனா;