5. பஞ்சமபூ⁴மி

43. தத்த² கதமோ ஹாரவிப⁴ங்கோ³? யத்த² ஸோளஸ ஹாரா அக்க²ரஸோ பே⁴த³ம் க³ச்ச²ந்தி. தத்த² ஆதி³ம்ஹி தே³ஸனாஹாரோ. தத்த² அயம் கா³தா² குஸலா வா அகுஸலா வா ஸச்சானி வா ஸச்சேகதே³ஸோ வா. கிம் தே³ஸிதந்தி? ஸுத்தே வீமம்ஸா தே³ஸனாஹாரோ. யதா² அரியஸச்சானி நிக்கே²போ சத்தாரி ஸச்சானி ஸாதா⁴ரணானி அஸாதா⁴ரணானி ச. யானி ச அட்டா²ரஸ பதா³னி து³க்க²தோ ஸத்த பதா³னி ஸங்கே²பேன காயிகேன சேதஸிகேன து³க்கே²ன, அப்பியஸம்பயோகே³ன பியவிப்பயோகே³ன ச தீஹி ச ஸங்க²தாஹி. தத்த² தீணி ஸங்க²தலக்க²ணானி திஸ்ஸோ து³க்க²தா உப்பாதோ³ ஸங்க²தலக்க²ணம், ஸங்கா²ரது³க்க²தாய து³க்க²தா ச ஸங்க²தலக்க²ணம், விபரிணாமது³க்க²தாய து³க்க²தாதி அஞ்ஞத²த்த²ம் ச ஸங்க²தலக்க²ணம், து³க்க²து³க்க²தாய ச து³க்க²தா, இமேஸம் திண்ணம் ஸங்க²தலக்க²ணானம் தீஸு வேத³னாபூ⁴மீஸு அது³க்க²மஸுகா² வேத³னா உப்பாதோ³ ஸங்க²தலக்க²ணம், ஸங்கா²ரது³க்க²தாய ச து³க்க²தா தயோ ஸங்க²தலக்க²ணம், ஸுகா² வேத³னாய ச விபரிணாமது³க்க²தாய ச து³க்க²தாதி அஞ்ஞத²த்தம் ஸங்க²தலக்க²ணம், து³க்கா²வேத³னா து³க்க²து³க்க²தா ச து³க்க²தா இமம்ஹி இமேஸு நவபதே³ஸு பட²மகேஸு ஸத்தஸு பதே³ஸு ஸோளஸஸு பதே³ஸு து³க்கா² பரியேஸிதப்³பா³, ஏகாத³ஸ து³க்க²தாய ச லக்க²ணம் நித்³தே³ஸே நித்³தி³ட்ட²ம். பாதுபா⁴வலக்க²ணா ஜாதியா ச பாதுபா⁴வசுதிலக்க²ணோ சுதோதி வித்தா²ரேன பன்னரஸபதா³னி கத்தப்³பா³னி, ஏவம் ஸாதா⁴ரணானி அஸாதா⁴ரணானி ச ஸத்தஸு த³ஸஸு பதே³ஸு ஸஞ்ஞாஸ திவிதே⁴ ச ஸாஸனப்பட்டா²னே அட்டா²ரஸவிதே⁴ஸு ச ஸுத்தாதி⁴ட்டா²னேஸு த³ஸவிதே⁴ஸு ச ஸுத்தவிதே⁴ய்யேஸு ஸோளஸவிதே⁴ஸு ச ஹாரேஸு ஏகவீஸதிவிதா⁴ய ச பவிசயவீமம்ஸாயாதி இத³ம் தே³ஸிதம். யதா²பூ⁴தஞ்ச தே³ஸிதந்தி, அயம் வுச்சதி தே³ஸனாஹாரோ.

44. தத்த² கதமோ விசயோ ஹாரோ?

பத³ம் பஞ்ஹா ச புச்சா² ச, கிம் புப்³ப³ம் கிஞ்ச பச்சி²மம்;

அனுகீ³தி ஸா ச விசயோ, ஹாரோ விசயோதி நித்³தி³ட்டோ².

பத³ந்தி பட²மம் பத³ம். தஸ்ஸ கோ அத்தோ²? யம் ப⁴க³வா புட்டோ² ஆயஸ்மதா அஜிதேன தம் க³ஹேதப்³ப³ம், கதிபதா³னி புட்டா²னி யதா²கிம் கேனஸ்ஸு நிவுதோ லோகோதி கா³தா², இமானி கதிபதா³னி சத்தாரி இதி விஸஜ்ஜனாய புச்சா². யத்தகேஹி பதே³ஹி ப⁴க³வதா விஸஜ்ஜிதானி பதா³னி இதி புச்சா²ய ச யா பதா³னம் ஸங்காஸனா, இத³ம் வுச்சதி பத³ந்தி.

பஞ்ஹாதி இமானி சத்தாரி பதா³னி. கதி பஞ்ஹா? ஏகோ வா த்³வே வா தது³த்தரி வா இமானி சத்தாரி பதா³னி ஏகோ பஞ்ஹோ, அத்தா²னுபரிவத்தி ப்³யஞ்ஜனம் ஹோதி, ஸம்ப³ஹுலானிபி பதா³னி ஏகமேவத்த²ம் புச்ச²தி. இமானி சத்தாரி பதா³னி அனுபரிவத்தீனி தம் ப்³யஞ்ஜனேன ஏகோ பஞ்ஹோவ ஹோதி. கேனஸ்ஸு நிவுதோ லோகோதி லோகம் ஸந்தா⁴ய புச்ச²தி, கேனஸ்ஸு நப்பகாஸதி கிஸ்ஸாபி⁴லேபனம் ப்³ரூஸீதி தம்யேவ புச்ச²தி. கிம்ஸு தஸ்ஸ மஹப்³ப⁴யந்தி தம்யேவ புச்ச²தி. ஏவம் அத்தா²னுபரிவத்தி ப்³யஞ்ஜனம் ஏகோ பஞ்ஹோ ஹோதி, ஸோ பஞ்ஹோ சதுப்³பி³தோ⁴ ஏகம்ஸப்³யாகரணீயோ விப⁴ஜ்ஜப்³யாகரணீயோ படிபுச்சா²ப்³யாகரணீயோ ட²பனியோதி. தத்த² சக்கு² அனிச்சந்தி ஏகம்ஸப்³யாகரணீயோ, யம் அனிச்சம் தம் து³க்க²ந்தி விப⁴ஜ்ஜப்³யாகரணீயோ, ஸியா அனிச்சம் ந சக்கு², யானிபி ஆயதனானி ச ந சக்கு², தானிபி அனிச்சந்தி ந சக்கு²யேவ, அயம் விப⁴ஜ்ஜப்³யாகரணீயோ, யம் சக்கு² தம் சக்கு²ந்த்³ரியம் நேதி படிபுச்சா²ப்³யாகரணீயோ, தம் சக்கு² ததா²க³தோதி ட²பனியோ. அஞ்ஞத்ர சக்கு²னாதி ட²பனியோ பஞ்ஹோ. இத³ம் பஞ்ஹம் ப⁴க³வா கிம் புச்சி²தோ, லோகஸ்ஸ ஸம்கிலேஸோ புச்சி²தோ. கிம் காரணம்? திவிதோ⁴ ஹி ஸம்கிலேஸோ தண்ஹாஸம்கிலேஸோ ச தி³ட்டி²ஸம்கிலேஸோ ச து³ச்சரிதஸம்கிலேஸோ ச. தத்த² அவிஜ்ஜாய நிவுதோதி அவிஜ்ஜம் த³ஸ்ஸேதி, ஜப்பாதி தண்ஹம் த³ஸ்ஸேதி, மஹப்³ப⁴யந்தி அகுஸலஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ விபாகம் த³ஸ்ஸேதி, ஸோதம் நாம ஸுக²வேத³னீயஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ து³க்க²வேத³னீயோ விபாகோ ப⁴விஸ்ஸதீதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி ப⁴க³வா விஸஜ்ஜேதி, சதூஹி யோ பதே³ஹி அவிஜ்ஜாய நிவுதோ லோகோதி…பே… ஏவம் வுச்சதி.

45. தது³த்தரி படிபுச்ச²தி, ஸவந்தி ஸப்³ப³தி⁴ ஸோதாதி கா³தா², சத்தாரி பதா³னி புச்ச²தி தம் ப⁴க³வா த்³வீஹி பதே³ஹி விஸஜ்ஜேதி.

யானி ஸோதானி லோகஸ்மிம், ஸதி தேஸம் நிவாரணம்;

ஸோதானம் ஸம்வரம் ப்³ரூமி, பஞ்ஞாயேதே பிதீ⁴யரே.

இமானி சத்தாரி பதா³னி த்³வீஹி பதே³ஹி விஸஜ்ஜேதி. இத³ம் பத³ந்தி புச்சி²தோ, தஸ்ஸ ஸம்கிலிட்ட²ஸ்ஸ லோகஸ்ஸ வோதா³னம் புச்சி²தோ, ஸோதானி ச² தண்ஹாகாயா ப³ஹுலாதி⁴வசனேன நித்³தி³ட்டா² ப⁴வந்தி ஸப்³பே³ஹி ஆயதனேஹி. தானி ஸோதானி கேன நிவாரியந்தீதி பரியுட்டா²னபஹானம் புச்ச²தி, கேன ஸோதா பிதீ⁴யரேதி அனுஸயஸமுக்³கா⁴தம் புச்ச²தி. தத்த² ப⁴க³வா ச²ஸு த்³வாரேஸு ஸதியா தே³ஸேதி, யோ ஹி ஸம்பஜானோ விஹரதி ஸதிதோ³வாரிகே ச தஸ்ஸ இந்த்³ரியானி கு³த்தானி ஸம்ப⁴வந்தி. தத்த² கு³த்தேஸு இந்த்³ரியேஸு யா யா விபஸ்ஸனா, ஸா ஸா தேஸம் தேஸம் ஸோதானம் தஸ்ஸா ச அவிஜ்ஜாய யோ லோகோ நிவுதோ அச்சந்தபஹானாய ஸம்வத்ததி. ஏவம் ஸோதானி பிஹிதானிபி ப⁴வந்தி ததோ உத்தரி புச்ச²தி.

பஞ்ஞா ச ஸதி ச நாமரூபஸ்ஸ கோ² தஸ்ஸ ப⁴க³வந்தம் புட்டு²மாக³ம்ம கத்தே²தம் உபஸம்மதி இமானி சத்தாரி பதா³னி ப⁴க³வா ஏகேன பதே³ன விஸஜ்ஜேதி.

யமேதம் பஞ்ஹம் அபுச்சி² [புச்ச²ஸே பஞ்ஹம் (பீ. க.) பஸ்ஸ ஸு. நி. 1043], அஜித தம் வதா³மி தே…பே…;

விஞ்ஞாணஸ்ஸ நிரோதே⁴ன, ஏத்தே²தம் உபஸம்மதி.

இமினா பஞ்ஹேன கிம் புச்ச²தி? அனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னதா⁴தும் புச்ச²தி, தம் ப⁴க³வா அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயா விஸஜ்ஜேதி. தத்த² பட²மேன பஞ்ஹேன ஸம்கிலேஸம் புச்ச²தி. து³தியேன பஞ்ஹேன வோதா³னம் புச்ச²தி. ததியேன பஞ்ஹேன ஸோபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னதா⁴தும் புச்ச²தி. சதுத்தே²ன பஞ்ஹேன அனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னதா⁴தும் படிபுச்ச²தி ததோ உத்தரி படிபுச்ச²தி.

யே ச ஸங்கா²தத⁴ம்மாஸே, யே ச ஸேகா² [ஸேக்கா² (க.) பஸ்ஸ ஸு. நி. 1044] புதூ² இத⁴;

தேஸம் மே நிபகோ இரியம், புட்டோ² பப்³ரூஹி மாரிஸ.

இமானி சத்தாரி பதா³னி புச்ச²தி. கதி ச பன தே பஞ்ஹே ஸங்கா²தத⁴ம்மா ச அரஹந்தா ஸேக்கா² ச? கிம் புப்³ப³ம் கிஞ்ச பச்சி²மந்தி அயமத்தோ². தத்த² கதரம் பட²மம் புச்ச²தி, கதரம் பச்சா²? அரஹந்தம் பட²மம் புச்ச²தி. ஸேக்க²த⁴ம்மே தத்த² கேன பதே³ன ஸங்கா²தத⁴ம்மாதி அரஹந்தோ க³ஹிதா, புதூ²தி ஸேக்கா² க³ஹிதா. தேஸம் மே நிபகோதி ஸாதா⁴ரணம் பத³ம் ப⁴க³வந்தம் புச்ச²தி. தஸ்ஸ ஸாதா⁴ரணானி ச அஸாதா⁴ரணானி ச பஞ்ஹேஸு புச்சி²தப்³பா³னி. தம் ப⁴க³வா விஸஜ்ஜேதி. ந ததா² புட்ட²ம், பட²மம் புட்ட²ம், தம் பச்சா² விஸஜ்ஜேதி. யம் பச்சா² புச்சி²தம் பட²மம் விஸஜ்ஜேதி. கிஞ்ச இத³ம் புச்சி²தம் விஸுத்³தா⁴னம் விஸுஜ்ஜ²ந்தானஞ்ச கா இரியாதி இத³ம் புச்சி², தம் காமேஸு நாபி⁴கி³ஜ்ஜே²ய்ய. மனஸானாவிலோ ஸியாதி பரியுட்டா²னானி விதக்கேன ச ப⁴க³வா நிவாரேதி, த்³வே பன விதக்கஅனாவிலதாய பரியுட்டா²னம், யதா² நீவரணேஸு நித்³தி³ட்ட²ம். குஸலா ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸூதி அரஹந்தம் விஸஜ்ஜேதி.

கேனஸ்ஸு தரதி ஓக⁴ந்தி கா³தா², இமானி சத்தாரி பதா³னி. சத்தாரோயேவ பஞ்ஹா. கிம் காரணம், ந ஹி ஏத்த² அத்தா²னுபரிவத்தி ப்³யஞ்ஜனம் [யதா²னுபரிவத்தி²வஜ்ஜம் (பீ. க.)] யதா² பட²மம் அஜிதபஞ்ஹேஸு, தஸ்ஸ ந ஏகம்ஸேன ப³ஹூனி விஸஜ்ஜனானி, ப³ஹுகா பஞ்ஹா, ஏகோவ ந சாபி, ஸப்³பே³ புச்ச²தி, புப்³பே³ விஸஜ்ஜிதோ, யதா² சதுத்தோ² அஜிதோபஞ்ஹே, யம் ஏத்த² யதா²பூ⁴தம் பரியேஸனாபத³ப³ந்தே⁴ன விஸஜ்ஜனாயோ ஏவம் யதா²பூ⁴தம் பரியேஸதி. யோ புன ஏத்த² யம் ஏவம் புச்ச²தி தத்த² அயமாகாரோ புச்ச²னாயம் அந்தோஜடா ப³ஹிஜடாதி கா³தா² [ஸம். நி. 1.29] புச்சி²தவிஸஜ்ஜனாய மக்³கி³தப்³பா³. கத²ம் விஸஜ்ஜிதாதி ப⁴க³வாதி விஸஜ்ஜேதி? ஸீலே பதிட்டா²ய நரோ ஸபஞ்ஞோதி கா³தா². தத்த² சித்தபா⁴வனாய ஸமதா², பஞ்ஞாபா⁴வனாய விபஸ்ஸனா. தத்த² ஏவம் அனுமீயதி, யே த⁴ம்மா ஸமதே²ன ச விபஸ்ஸனாய ச பஹீயந்தி, தே இமே அந்தோஜடா ப³ஹிஜடா. தத்த² விஸஜ்ஜனம் ஸமதே²ன ராகோ³ பஹீயதி, விபஸ்ஸனாய அவிஜ்ஜா. அஜ்ஜ²த்தவத்து²கோ ராகோ³ அந்தோஜடா, பா³ஹிரவத்து²கோ ராகோ³ ப³ஹிஜடா. அஜ்ஜ²த்தவத்து²கா ஸக்காயதி³ட்டி², அயம் அந்தோஜடா. ஏகஸட்டி² தி³ட்டி²க³தானி ச பா³ஹிரவத்து²கானி ப³ஹிஜடா, யா ஹி அஜ்ஜ²த்தவத்து²கா யா தி³ட்டி²பா⁴கி³யேன ப⁴விஸ்ஸதி, அயம் ஜடா. ததா² ஸம்கி²த்தேன யா காசி அஜ்ஜ²த்தவத்து²கா தண்ஹா ச தி³ட்டி² ச, அயம் அந்தோஜடா. யா காசி பா³ஹிரவத்து²கா தண்ஹா ச தி³ட்டி² ச, அயம் ப³ஹிஜடா.

யதா² தே³வதா ப⁴க³வந்தம் புச்ச²தி ‘‘சதுசக்கம் நவத்³வார’’ந்தி கா³தா² [ஸம்யுத்தனிகாயே]. தத்த² ப⁴க³வா விஸஜ்ஜேதி ‘‘சே²த்வா நத்³தி⁴ம் வரத்தம் சா’’தி கா³தா², இத³ம் ப⁴க³வா து³க்க²னிரோத⁴கா³மினிம் படிபத³ம் விஸஜ்ஜேதி. இமாய விஸஜ்ஜனாய ப⁴க³வா அனுமீயதி கிலேஸே ஏத்த² புரிமாய கா³தா²ய நித்³தி³ஸிதப்³பே³ன. தம் ஹி சதுசக்கந்தி சத்தாரோ வா ஹத்த²பாதா³. நவத்³வாரந்தி நவ வணமுகா²னி. யதா² சதுசக்கந்தி சத்தாரோ உபாதா³னா, உபாதா³னப்பச்சயா ப⁴வோ, உபாதா³னனிரோதா⁴ ப⁴வனிரோதோ⁴. நவத்³வாரந்தி நவ மானவிதா⁴, மானஜாதிகாய ஹி து³க்க²ம் ஸேய்யேனம்ஹி பரஸோ தீணி திகானி புண்ணம். திகேன ஸம்யுத்தம் ஹி பஞ்சகாமகு³ணிகோ ராகோ³. தத்த² நத்³தீ⁴தி தண்ஹா விஸஜ்ஜீயதி. வரத்தந்தி மானம் விஸஜ்ஜேதி, இச்சா² லோபோ⁴ ச பாபகோதி பஞ்சகாமகு³ணிகோ ராகோ³. தத்த² விஸமலோபோ⁴ பாபகோதி நித்³தி³ஸியதி ஸமூலதண்ஹந்தி. அஞ்ஞாணமூலகா தண்ஹாதி அஞ்ஞாணமூலகா தண்ஹா, தண்ஹாய ச தி³ட்டி²யா ச பஹானம். யே ச புன அஞ்ஞேபி கேசி சதுசக்கயோகே³ன தேனேவ காரணேன ச யுஜ்ஜந்தி, ஸம்ஸாரகா³மினோ த⁴ம்மா ஸப்³பே³ நித்³தி³ஸிதப்³பா³. தத்தா²யம் கா³தா² விஸஜ்ஜனா புச்சா²ய ச விஸஜ்ஜனாய ஸமேதி [ஸமம்தி (பீ.)]. யம் யதி³ ஸந்தே³ன அத² ஸஹ ப்³யாகரணேன அனுகீ³தியம் ச ஸோ விசயோதி ப⁴க³வா யத்தகானி பதா³னி நிக்கி²பதி, தத்தகேஹி அனுகா³யதி.

46. அட்ட²ஹி, பி⁴க்க²வே, அங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தூ³தேய்யம் க³ந்துமரஹதி [காதுமரஹதி (பீ. க.) பஸ்ஸ அ. நி. 8.16]. இமானி அட்ட² பதா³னி நிக்கி²த்தானி. ச²ஹி பதே³ஹி ப⁴க³வா அனுகா³யதி.

‘‘யோ வே ந ப்³யத²தி [ப்³யாத²தி (க.)] பத்வா, பரிஸம் உக்³க³வாதி³னிம்;

ந ச ஹாபேதி வசனம், ந ச சா²தே³தி ஸாஸனம்.

‘‘அஸந்தி³த்³தி⁴ம் ச ப⁴ணதி, புச்சி²தோ ந ச குப்பதி;

ஸ வே தாதி³ஸகோ பி⁴க்கு², தூ³தேய்யம் க³ந்துமரஹதீ’’தி.

தத்த² பன ப⁴க³வா யத்தகானி பதா³னி நிக்கி²பதி, தத்தகேஹி அனுகா³யதி. ஸத்தஹி, பி⁴க்க²வே, அங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தோ கல்யாணமித்தோ பியோ க³ருபா⁴வனீயோதி வித்தா²ரேன, இத³ம் ப⁴க³வா ஸத்தஹி பதே³ஹி அனுகா³யதி. இதி ப³ஹுஸ்ஸுதவா அனுகா³யதி, அப்பதரகத²ம் பத³ம் வா நிக்கே²போ, ப³ஹுஸ்ஸுதவா நவ பதா³னி நிக்கே²போ, அப்பதரிகா அனுகீ³தியா ப³ஹுதரிகா அனுகா³யதி. அயம் வுச்சதி தே அனுகீ³தி ச விசயோ, அயம் விசயோ நாம ஹாரோ.

தத்த² கதமோ யுத்திஹாரோ?

ஸப்³பே³ஸம் ஹாரானம், யா பூ⁴மீ யோ ச கோ³சரோ தேஸம்;

யுத்தாயுத்தி பரிக்கா², ஹாரோ யுத்தீதி நித்³தி³ட்டோ².

ஹாரானம் ஸோளஸன்னம் யதா² தே³ஸனா யதா² விசயோ யோ ச நித்³தி³ஸியதி, அயம் நித்³தே³ஸோ. அயம் புச்சா² ஸுத்தேஸு ந யுஜ்ஜதீதி யா தத்த² வீமம்ஸா, அயம் யுத்தி.

யதா² ஹி ஸஹேதூ ஸப்பச்சயா ஸத்தா ஸம்கிலிஸ்ஸந்தி, அத்தி² ஹேது அத்தி² பச்சயோ ஸத்தானம் ஸம்கிலேஸாய, ஸஹேதூ ஸப்பச்சயா ஸத்தா விஸுஜ்ஜ²ந்தி, அத்தி² ஹேது அத்தி² பச்சயோ ஸத்தானம் விஸுத்³தி⁴யா. ஸீலவதா, ஆனந்த³, புக்³க³லேன ந வேய்யாகரணியா கிந்தி மே விப்படிஸாரோ உப்பாதே³ய்ய…பே… அப்³யாகரணம் கத்தப்³ப³ம், அயம் விஸுத்³தி⁴யா மக்³கோ³. தஸ்ஸ ஹேது கோ பச்சயோ, ஸீலக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ சத்தாரி சத்தாரி ஹேது ச பச்சயோ ச. ஸப்புரிஸஸம்ஸேவோ யோ ச பதிரூபதே³ஸவாஸோ ச, அயம் உபாதா³பச்சயதா ஸப்பச்சயோ. யம் போராணகம்மம் அஸ்ஸ விபாகோ பச்சயோ, தாய பச்சயாய அத்தஸம்மாபணிதி⁴, அயம் ஹேது. இதி ஸீலக்க²ந்தோ⁴ ஸஹேது ஸப்பச்சயோதி இத³ம் லோகிகம் ஸீலம்.

யம் பன லோகுத்தரம் ஸீலம், தஸ்ஸ தீணி இந்த்³ரியானி பச்சயோ – ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் வீரியிந்த்³ரியம் ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் – அயம் பச்சயோ. ஸதிந்த்³ரியஞ்ச பஞ்ஞிந்த்³ரியஞ்ச ஹேது. பஞ்ஞாய நிப்³பே³த⁴கா³மினியா, யம் ஸீலம் ஜாயதி. ஸோதாபன்னஸ்ஸ ச ஸீலம் தேனாயம் ஹேது அயம் பச்சயோ. யம் புன ஸமாதி⁴னோ பஸ்ஸத்³தி⁴ ச பீதி ச பாமோஜ்ஜம் பச்சயோ. யம் ஸுக²ம் ஹேது தேன ஸமாதி⁴க்க²ந்தோ⁴ ஸஹேது ஸப்பச்சயோ. யம் ஸமாஹிதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, அயம் பஞ்ஞா. தஸ்ஸ பரதோகோ⁴ஸோ அஜ்ஜ²த்தம் ச யோனிஸோ மனஸிகாரோ ஹேது ச பச்சயோ ச, இதி இமே தயோ க²ந்தா⁴ ஸஹேதூ ஸப்பச்சயா ஏவம் ஸத்த பஞ்ஞா. ஸத்தப்³யாகரணீஸு ச ஸுத்தேஸு ந யுஜ்ஜதி. அயம் யுத்திஹாரோ. ஸோ சதூஸு மஹாபதே³ஸேஸு த³ட்ட²ப்³போ³.

47. தத்த² கதமம் பத³ட்டா²னம்?

த⁴ம்மம் தே³ஸேதி ஜினோ, தஸ்ஸ ச த⁴ம்மஸ்ஸ யம் பத³ட்டா²னம்;

இதி யாவ ஸப்³ப³த⁴ம்மா, ஏஸோ ஹாரோ பத³ட்டா²னோ.

தத்த² பஞ்சகாமகு³ணா காமராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். யேஸம் கேஸஞ்சி காமராகோ³ உப்பஜ்ஜதி உப்பன்னோ வா உப்பஜ்ஜிஸ்ஸதி வா, ஏதேஸு யேபி பஞ்சஸு ரூபேஸு ஆயதனேஸு நாஞ்ஞத்ர ஏதேஹி காமராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னந்தி. வுச்சதே, தேன பஞ்ச காமகு³ணா காமராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். பஞ்சிந்த்³ரியானி ரூபராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். மனிந்த்³ரியம் ப⁴வராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். பஞ்சக்க²ந்தா⁴ ஸக்காயதி³ட்டி²யா பத³ட்டா²னம். ஏகஸட்டி² தி³ட்டி²க³தானி தி³ட்டி²ராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். காமதா⁴து காமராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். அரூபதா⁴து அரூபராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். ஸுக²ஸஞ்ஞா காமராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். ப்³யாபாத³ஸஞ்ஞா ப்³யாபாத³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். அஸம்பஜஞ்ஞதா ஸம்மோஹஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். நவ ஆகா⁴தவத்தூ²னி ப்³யாபாத³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். நவவித⁴ம் மானம் [நவமானம் வித⁴மானஸ்ஸ (பீ. க.)] மானஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். ஸுகா² வேத³னா ராகா³னுஸயஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். து³க்கா² வேத³னா படிகா⁴னுஸயஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். அது³க்க²மஸுகா² வேத³னா அவிஜ்ஜானுஸயஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். அத்தவாது³பாதா³னஞ்ச முஸாவாதோ³ ச லோப⁴ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். பாணாதிபாதோ ச பிஸுணவாசா ச ப²ருஸவாசா ச ப்³யாபாத³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். மிச்ச²த்தஞ்ச ஸம்ப²ப்பலாபோ ச மோஹஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். ப⁴வம் போ⁴க³ஞ்ச வோகாரோ அஹம்காரஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். பா³ஹிரானம் பரிக்³க³ஹோ மமம்காரஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். காயஸ்ஸ ஸங்க³ம் [காயவங்கம் (பீ.)] தி³ட்டி²யா பத³ட்டா²னம். காயிகதோ³ஸோ தோ³ஸஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். காயிககாஸாவோ லோப⁴ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். யோ யோ வா பன த⁴ம்மோ யேன யேன ஆரம்மணேன உப்பஜ்ஜதி ஸச்சாதி⁴ட்டா²னேன வா த⁴ம்மாதி⁴ட்டா²னேன வா அனுஸயனேன வா, ஸோ த⁴ம்மோ தஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். தேன ஸாரம்மணேன ஸோ த⁴ம்மோ உப்பஜ்ஜதி.

யதா² மனுஸ்ஸோ புரிமஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம் அலப⁴ந்தோ து³தியம் பத³ம் உத்³த⁴ரதி, ஸோ பச்சா²னுபத³ம் ஸம்ஹரதி. யதி³ பன யோ ந து³தியபத³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம் லப⁴தி, அபரம் பத³ம் உத்³த⁴ரதி. தஸ்ஸ யோ சேஸோ பச்சயோ ப⁴வதி. ஏவம் த⁴ம்மோ குஸலோ வா அகுஸலோ வா அப்³யாகதோ வா பத³ட்டா²னம் அலப⁴ந்தோ ந பவத்ததி. யதா² பயுத்தஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ யோனிலாபோ⁴ [யோனிஸோ லாபோ⁴ (பீ.)], அயம் வுச்சதி பத³ட்டா²னோ ஹாரோ.

48. தத்த² கதமோ லக்க²ணோ ஹாரோ?

வுத்தம்ஹி ஏகத⁴ம்மே, யே த⁴ம்மா ஏகலக்க²ணா தேன;

ஸப்³பே³ ப⁴வந்தி வுத்தா, ஸோ ஹாரோ லக்க²ணோ நாம.

யேஸஞ்ச ஸுஸமாரத்³தா⁴, நிச்சம் காயக³தாஸதீதி கா³தா²ய வுத்தாய காயக³தாஸதியா வுத்தா வேத³னாக³தா சித்தக³தா த⁴ம்மக³தா ச ஸதி சதுன்னம் ஸதிபட்டா²னானம் ஏகேன ஸதிபட்டா²னேன. ந ஹி சித்தம் ஏகஸ்மிம் விஞ்ஞாணட்டி²தியா பவத்ததி, நானாஸு க³தீஸு பவத்ததி, காயக³தாஸதியா வுத்தாய வுத்தா வேத³னாக³தா சித்தத⁴ம்மக³தா ச. ந ஹி காயக³தாஸதியா பா⁴விதாய ஸதிபட்டா²னா சத்தாரோ பா⁴வனாபாரிபூரிம் ந க³ச்ச²ந்தி. ஏவம் தஸ்ஸதி³ஸேஸு த⁴ம்மேஸு வுத்தேஸு ஸப்³ப³த⁴ம்மா வுத்தா ச ப⁴வந்தி.

ஸசித்தபரியோதா³பனம், ஏதம் பு³த்³தா⁴ன ஸாஸனந்தி கா³தா² சேதஸிகா த⁴ம்மா வுத்தா, சித்தே ரூபம் வுத்தம். இத³ம் நாமரூபம் து³க்க²ம் அரியஸச்சம். ததோ ஸசித்தபரியோதா³பனா யம் யம் ஓத³பேதி, தம் து³க்க²ம். யேன ஓத³பேதி, ஸோ மக்³கோ³. யதோ ஓத³பனா, ஸோ நிரோதோ⁴. சக்கு²ம் ச படிச்ச ரூபே ச உப்பஜ்ஜதி சக்கு²விஞ்ஞாணம், தத்த² ஸஹஜாதா வேத³னா ஸஞ்ஞா சேதனா ப²ஸ்ஸோ மனஸிகாரோ ஏதே தே த⁴ம்மா ஏகலக்க²ணா உப்பாத³லக்க²ணேன. யோ ச ரூபே நிப்³பி³ந்த³தி, வேத³னாய ஸோ நிப்³பி³ந்த³தி, ஸஞ்ஞாஸங்கா²ரவிஞ்ஞாணேஸுபி ஸோ நிப்³பி³ந்த³தி. இதி யே ஏகலக்க²ணா த⁴ம்மா, தேஸம் ஏகம்ஹி த⁴ம்மே நித்³தி³ட்டே² ஸப்³பே³ த⁴ம்மா நித்³தி³ட்டா² ஹோந்தி, அயம் வுச்சதி லக்க²ணோ ஹாரோ.

தத்த² கதமோ சதுப்³யூஹோ ஹாரோ?

நிருத்தி அதி⁴ப்பாயோ ச, ப்³யஞ்ஜனா தே³ஸனாய ச;

ஸுத்தத்தோ² புப்³பா³பரஸந்தி⁴, ஏஸோ ஹாரோ சதுப்³யூஹோ.

தத்த² கதமா நிருத்தி, ஸா கத²ம் பரியேஸிதப்³பா³ [பஸ்ஸிதப்³பா³ (பீ. க.)]? யதா² வுத்தம் ப⁴க³வதா ஏகாத³ஸஹி அங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² கி²ப்பம் த⁴ம்மேஸு மஹத்தம் பாபுணாதி, அத்த²குஸலோ ச ஹோதி, த⁴ம்மகுஸலோ ச ஹோதி, நிருத்திகுஸலோ ச ஹோதி, இத்தா²தி⁴வசனகுஸலோ ச ஹோதி, புரிஸாதி⁴வசனகுஸலோ ச, விபுரிஸாதி⁴வசனகுஸலோ ச, அதீதாதி⁴வசனகுஸலோ ச, அனாக³தாதி⁴வசனகுஸலோ ச, பச்சுப்பன்னாதி⁴வசனகுஸலோ ச. ஏகாதி⁴ப்பாயேன குஸலோ நானாதி⁴ப்பாயேன குஸலோ. கிம்ஹி தே³ஸிதம், அதீதானாக³தபச்சுப்பன்னம். இத்தா²தி⁴வசனேன புரிஸாதி⁴வசனேன விபுரிஸாதி⁴வசனேன ஸப்³ப³ம் யதா²ஸுத்தம் நித்³தி³ட்ட²ம். தம் ப்³யஞ்ஜனதோ நிருத்திகோஸல்லதோ யோ யம் ஸுத்தஸ்ஸ ஸுனிருத்திது³ன்னிருத்திதம் அவேக்க²தி, இத³ம் ஏவம் நிரோபயிதப்³ப³ம். இத³ம்பி ந நிரோபயிதப்³ப³ம். இத³ம் வுச்சதே நிருத்திகோஸல்லம்.

49. தத்த² கதமம் அதி⁴ப்பாயகோஸல்லம்? யதா²தே³ஸிதஸ்ஸ ஸுத்தஸ்ஸ ஸப்³ப³ஸ்ஸ வாரம் க³ச்ச²தி இமேன ப⁴க³வதா தே³ஸிதப்³ப³ந்தி. யதா² கிம் அப்பமாதோ³ அமதம் பத³ம், பமாதோ³ மச்சுனோ பத³ந்தி கா³தா². ஏத்த² ப⁴க³வதோ கோ அதி⁴ப்பாயோ? யே அஸீதிமேவ ஆகங்க²ந்தி தே அப்பமத்தா விஹரிஸ்ஸந்தி, அயம் அதி⁴ப்பாயோ.

யோக³ஸ்ஸ காலம் ந நிவத்ததி யா ச, ஸோ ந தத்த² பாபிந்தவே ப⁴வந்தி;

வேத³னாமக்³க³இஸினா [வேத³னாமக்³க³ம் இஸினா (பீ.)] பவேதி³தம், து⁴தரஜாஸவா து³க்கா² பமோக்கா²தா.

ஏத்த² ப⁴க³வதோ கோ அதி⁴ப்பாயோ? யே து³க்கே² நாஸ்ஸாத³கா [து³க்கே²ன ஸாத⁴கா (பீ.)], தே வீரியமாரபி⁴ஸ்ஸந்தி து³க்க²க்க²யாயாதி. அயம் தத்த² ப⁴க³வதோ அதி⁴ப்பாயோ. இதி கா³தா²ய வா ப்³யாகரணேன வா தே³ஸிதே இமினா ஸுத்தேன ஸாத⁴கா, யோ ஏவம் த⁴ம்மானுத⁴ம்மம் படிபஜ்ஜதீதி ஸோ அதி⁴ப்பாயோ, அயம் வுச்சதி தே³ஸனாதி⁴ப்பாயோ.

தத்த² கதமோ புப்³பா³பரஸந்தி⁴? யம் கா³தா²யம் வா ஸுத்தேஸு வா பதா³னி அஸீதி தானி ப⁴வந்தி ஏவம் வா ஏவமேதி தஸ்ஸா கா³தா²ய ஸுத்தஸ்ஸ வா யானி புரிமானி பதா³னி யானி ச பச்சி²மகானி, தானி ஸமோஸாரேதப்³பா³னி. ஏவம் ஸோ புப்³பா³பரேன ஸந்தி⁴ ஞாயதி. யா ஏகா ஸமாரத்³தா⁴ கா³தா² த்³வே தீணி வா தஸ்ஸ மேகதே³ஸே பா⁴ஸிதானம் அபா⁴ஸிதாஹி கா³தா²ஹி அனித்³தி³ட்டோ² அத்தோ² ப⁴வதி தது³பதா⁴ரிதப்³ப³ம். யம்வ ஸப்³பா³ [யம் வத்தப்³ப³ம் (பீ.)] இதிஸ்ஸ பரியேஸமானஸ்ஸ பரியேஸனா கங்கா², தஸ்ஸ வா புக்³க³லஸ்ஸ பஞ்ஞத்தீனம் அபரே பரியேஸிதப்³ப³ம். இத³ம் வுச்சதே புப்³பா³பரேன ஸந்தி⁴. கோஸல்லந்தி வத்து²தோ நிதா³னகோஸல்லம். ப்³யஞ்ஜனதோ நிருத்திகோஸல்லம். தே³ஸனாதி⁴ப்பாயகோஸல்லம். புப்³பா³பரேன ஸந்தி⁴கோஸல்லம். தத்த² தஸ்ஸ கா³தா² பரியேஸிதா நிதா³னம் வா. உபலப்³பி⁴தும் ந அத்தோ² நித்³தி³ஸிதப்³போ³ வத்து²தோ நிதா³னகோஸல்லம் அத்த²கோஸல்லம் இமேஹி சதூஹி பதே³ஹி அத்தோ² பரியேஸியந்தோ யதா²பூ⁴தம் பரியிட்டோ² ஹோதி. அத² ச ஸப்³போ³ வத்து²தோ வா நிதா³னேன வா யோ அதி⁴ப்பாயோ ப்³யஞ்ஜனோ நிருத்தி ஸந்தி⁴ ச அனுத்தரோ ஏஸோ புப்³பா³பரேன ஏவம் ஸுத்தத்தே²ன தே³ஸிதப்³ப³ம். அயம் சதுப்³யூஹோ ஹாரோ.

50. தத்த² கதமோ ஆவட்டோ ஹாரோ?

ஏகம்ஹி பத³ட்டா²னே, பரியேஸதி ஸேஸகம் பத³ட்டா²னம்;

ஆவட்டதி படிபக்கே², ஆவட்டோ நாம ஸோ ஹாரோ.

யதா² கிம் உன்னளானம் பமத்தானந்தி கா³தா²யோ. யம் பமாதோ³, இத³ம் கிஸ்ஸ பத³ட்டா²னம்? குஸலானம் த⁴ம்மானம் ஓஸக்³க³ஸ்ஸ. குஸலத⁴ம்மோஸக்³கோ³ பன கிஸ்ஸ பத³ட்டா²னம்? அகுஸலத⁴ம்மபடிஸேவனாய. கிஸ்ஸ பத³ட்டா²னம், குஸலத⁴ம்மபடிஸேவனாய? கிஸ்ஸ பத³ட்டா²னம், கிலேஸவத்து²படிஸேவனாய? இதி பமாதே³ன மோஹபக்கி²யா தி³ட்டி² அவிஜ்ஜா ச²ந்த³ராக³பக்கி²யா. தத்த² தண்ஹா ச தி³ட்டி² சத்தாரோ ஆஸவா தண்ஹா காமாஸவோ ச ப⁴வாஸவோ ச தி³ட்டா²ஸவோ ச அவிஜ்ஜாஸவோ ச. தத்த² சித்தே அத்தீ²தி தி³ட்டி² சேதஸிகேஸு நிச்சந்தி பஞ்சஸு காமகு³ணேஸு அஜ்ஜா²வஹனேன காமாஸவோ, உபபத்தீஸு ஆஸத்தி ப⁴வாஸவோ. தத்த² ரூபகாயோ காமாஸவஸ்ஸ ப⁴வாஸவஸ்ஸ ச பத³ட்டா²னம். நாமகாயோ தி³ட்டா²ஸவஸ்ஸ அவிஜ்ஜாஸவஸ்ஸ ச பத³ட்டா²னம்.

தத்த² அல்லியனாய அஜ்ஜ²த்தவாஹனம் காமாஸவஸ்ஸ லக்க²ணம். பத்த²னக³ந்த²னஅபி⁴ஸங்கா²ரகாயஸங்கா²ரணம் ப⁴வாஸவஸ்ஸ லக்க²ணம், அபி⁴னிவேஸோ ச பராமாஸோ ச தி³ட்டா²ஸவஸ்ஸ லக்க²ணம். அப்படிவேதோ⁴ த⁴ம்மேஸு அஸம்பஜஞ்ஞா ச அவிஜ்ஜாஸவஸ்ஸ லக்க²ணம். இமே சத்தாரோ ஆஸவா சத்தாரி உபாதா³னானி. காமாஸவோ காமுபாதா³னம், ப⁴வாஸவோ ப⁴வுபாதா³னம், தி³ட்டா²ஸவோ தி³ட்டு²பாதா³னம், அவிஜ்ஜாஸவோ அத்தவாது³பாதா³னம், இமேஹி சதூஹி உபாதா³னேஹி பஞ்சக்க²ந்தா⁴. தத்த² அவிஜ்ஜாஸவோ சித்தே பஹாதப்³போ³, ஸோ சித்தே சித்தானுபஸ்ஸிஸ்ஸ பஹீயதி. தி³ட்டா²ஸவோ த⁴ம்மேஸு பஹாதப்³போ³, ஸோ த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸிஸ்ஸ பஹீயதி. ப⁴வாஸவோ ஆஸத்தியா பஹாதப்³போ³, ஸோ வேத³னாஸு வேத³னானுபஸ்ஸிஸ்ஸ பஹீயதி. காமாஸவோ பஞ்சஸு காமகு³ணேஸு பஹாதப்³போ³, ஸோ காயே காயானுபஸ்ஸிஸ்ஸ பஹீயதி. தத்த² காயானுபஸ்ஸனா து³க்க²மரியஸச்சம் ப⁴ஜதி. வேத³னானுபஸ்ஸனா பஞ்சன்னம் இந்த்³ரியானம் பச்சயோ ஸுகி²ந்த்³ரியஸ்ஸ து³க்கி²ந்த்³ரியஸ்ஸ ஸோமனஸ்ஸிந்த்³ரியஸ்ஸ தோ³மனஸ்ஸிந்த்³ரியஸ்ஸ உபேக்கி²ந்த்³ரியஸ்ஸ, ஸத்தகிலேஸோபசாரோ தேன ஸமுத³யம் ப⁴ஜதி. சித்தே சித்தானுபஸ்ஸனா நிரோத⁴ம் ப⁴ஜதி. த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸனா மக்³க³ம் ப⁴ஜதி. தேனஸ்ஸ சதூஸு ச த³ஸ்ஸனேன தஸ்ஸேவ ஸப்³பே³ பஹீயந்தி, யேன நித்³தி³ட்டா² பட²மம் உன்னளானம் பமத்தானம் தேஸம் வட்³ட⁴ந்தி ஆஸவா. ஜானதோ ஹி பஸ்ஸதோ ஆஸவானம் க²யோ து³க்க²ம் ஸமுத³யோ நிரோதோ⁴ மக்³கோ³ ஹி அகுஸலா த⁴ம்மா. ஏவம் பரியேஸிதப்³பா³. யாவ தஸ்ஸ அகுஸலஸ்ஸ க³தி ததோ படிபக்கே²ன அகுஸலே த⁴ம்மே பரியேஸதி தேஸம் கிலேஸானம் ஹாரேன ஆவட்டதி. அயம் வுச்சதே ஆவட்டோ ஹாரோ. ஏவம் ஸுக்காபி த⁴ம்மா பரியேஸிதப்³பா³. அகுஸலத⁴ம்மே ஆக³மிஸ்ஸ.

தத்த² ஆவட்டஸ்ஸ ஹாரஸ்ஸ அயம் பூ⁴மி ஸதி உபட்டா²னா ச விபல்லாஸா ச சத்தாரி ஞாணானி ஸக்காயஸமுப்பாதா³யகா³மினீ ச படிபதா³ ஸக்காயனிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³.

51. தத்த² கதமோ விப⁴த்தி ஹாரோ? யம் கிஞ்சி விப⁴ஜ்ஜப்³யாகரணீயம் வுச்சதி விப⁴த்தி ஹாரோ. யதா² கிம் ஆக³ந்த்வா ச புன புக்³க³லோ ஹோதி, நோ வாக³தம் ந பரிபா⁴ஸதி [நோ வா ந பரிபா⁴ஸதி (பீ.), ந தாவாயம் பரிபா⁴ஸி (க.)] பரிபுச்ச²தாய பஞ்ஹாய அதியனம் ஏகஸ்ஸ கிஞ்சி – அயம் வுச்சதே விப⁴த்தி ஹாரோ.

தத்த² கதமோ பரிவத்தனோ ஹாரோ. யம் கிஞ்சி படிபக்க²னித்³தே³ஸோ, அயம் வுச்சதி பரிவத்தனோ ஹாரோ. யதா² வுத்தம் ப⁴க³வதா ஸம்மாதி³ட்டி²கஸ்ஸ புரிஸபுக்³க³லஸ்ஸ மிச்சா²தி³ட்டி² நிஜ்ஜிண்ணா ஹோதீதி வித்தா²ரேன ஸப்³பா³னி மக்³க³ங்கா³னி. அயம் வுச்சதே பரிவத்தனோ ஹாரோ.

தத்த² கதமோ வேவசனோ ஹாரோ?

வேவசனேஹி அனேகேஹி, ஏகம் த⁴ம்மம் பகாஸிதம்;

ஸுத்தே யோ ஜானாதி ஸுத்தவிதூ³, வேவசனோ நாம ஸோ ஹாரோ.

யதா² ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ ஏகம்ஹி வத்து²ம்ஹி வேவசனேன நானாவுத்தேன ப⁴க³வதா பஸம்ஸிதோ ‘‘மஹாபஞ்ஞோ ஸாரிபுத்தோ ஹாஸபஞ்ஞோ ஜவனபஞ்ஞோ’’தி இத³ம் பஞ்ஞாய வேவசனம். யதா² ச மக்³க³விப⁴ங்கே³ நிய்யானத்தோ² ஏகமேகம் மக்³க³ங்க³ம் வேவசனேஹி நித்³தி³ட்ட²ம். ஏவம் அவிஜ்ஜாய வேவசனா. ஏகம் அகுஸலமூலம் ததே³வ ஸந்தம் தேஸு தேஸு ஜனபதே³ஸு தேன தேன பஜானந்தி. ந ஹி அனேன ததே³வபி ஆலபியந்தி அஞ்ஞம் ப⁴ஜதி. ஸப்³ப³காமஜஹஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோதி காமா ஆலபிதா. யஸ்ஸ நித்தி²ண்ணோ ஸங்கோதி தேயேவ காமே ஸங்காதி ஆலபதி. ஸுணமானஸ்ஸ புரேதரம் ரஜ்ஜந்தி தேயேவ காமே ரஜ்ஜந்தி ஆலபதி. ஏவம் ஸுத்தம்ஹி யோ த⁴ம்மோ தே³ஸியதி தஸ்ஸ பரியேட்டி² ‘‘கதமஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ இத³ம் நாமம் கதமஸ்ஸ இத³ம் வேவசன’’ந்தி. ஸப்³ப³ஞ்ஞூ ஹி யேஸம் யேஸம் யா நிருத்தி ஹோதி, யதா²கா³மி தேன தேன தே³ஸேதீதி தஸ்ஸ வேவசனம் பரியேஸிதப்³ப³ம். அயம் வேவசனோ ஹாரோ.

52. தத்த² கதமோ பஞ்ஞத்தி ஹாரோ? சத்தாரி அரியஸச்சானீதி ஸுத்தம் நித்³தி³ஸதி, நிக்கே²பபஞ்ஞத்தி. யா ஸமுத³யபஞ்ஞத்தி. கப³ளீகாரே ஆஹாரே அத்தி² ச²ந்தோ³ அத்தி² ராகோ³ யாவ பதிட்டி²தம். தத்த² விஞ்ஞாணம் பப⁴வபஞ்ஞத்திம் பஞ்ஞபேதி. கப³ளீகாரே ஆஹாரே நத்தி² ச²ந்தோ³…பே… ஸமுக்³கா⁴தி பஞ்ஞத்தி.

தஸ்ஸ காமாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி, ப⁴வாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதி, அவிஜ்ஜாஸவாபி சித்தம் விமுச்சதீதி பஹானபஞ்ஞத்திம் பஞ்ஞபேதி. தண்ஹா யஸ்ஸ புரக்க²தா பஞ்ஞா பரிவத்ததி கா³தா² மனாபபஞ்ஞத்திம் பஞ்ஞபேதி. ஏவம் பன மனாபபஞ்ஞத்தீதி ஏகத⁴ம்மம் ப⁴க³வா பஞ்ஞபேதி. ந ஹி தண்ஹா து³க்க²ஸமுத³யோதி காரேத்வா ஸப்³ப³த்த² தண்ஹாஸமுத³யோ நித்³தி³ஸிதப்³போ³. யதா² உப்பன்னம் காமவிதக்கம் நாதி⁴வாஸேதி வினோதே³தி பஜஹதீதி படிக்கே²பபஞ்ஞத்தி. ஏவம் ஸப்³பே³ஸம் த⁴ம்மானம் குஸலானஞ்ச அகுஸலானஞ்ச யஞ்சஸ்ஸ த⁴ம்மக்கே²த்தம் ப⁴வதி, ஸோ சேவ த⁴ம்மோ தத்த² பவத்ததி. தத³வஸிட்டா² த⁴ம்மா தஸ்ஸானுவத்தகா ஹோந்தி. ஸா து³விதா⁴ பஞ்ஞத்தி – பராதீ⁴னபஞ்ஞத்தி ச ஸாதீ⁴னபஞ்ஞத்தி ச. கதமா ஸாதீ⁴னபஞ்ஞத்தி? ஸமாதி⁴ம், பி⁴க்க²வே [பஸ்ஸ ஸம். நி. 3.5], பா⁴வேத², ஸமாஹிதோ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. ‘‘ரூபம் அனிச்ச’’ந்தி யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி, அயம் ஸாதீ⁴னபஞ்ஞத்தி பராதீ⁴னபஞ்ஞத்தி ச, ஸா பஞ்ஞத்தி பஞ்ஞாய ச ஸீலஸ்ஸ ச, யதா² சத்தாரி ஜா²னானி பா⁴வேத². தஸ்ஸ அத்தி² ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் முதூ³னி சத்தாரி இந்த்³ரியானி தானி சதுபராதீ⁴னானி, தீணி அவேச்சப்பஸாதே³தி பராதீ⁴னம் ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் சத்தாரி இந்த்³ரியானி பராதீ⁴னாதி சதூஸு அரியஸச்சேஸு அபராதீ⁴னம் பஞ்ஞிந்த்³ரியம் ஸதிபட்டா²னேஸு ஸம்மப்பதா⁴னேஸு வீரியிந்த்³ரியம். இதி ஸகே பத³ட்டா²னே ஸகே கே²த்தஸாதீ⁴னோ ஸோ த⁴ம்மோ, ஸோ ச தத்த² பஞ்ஞாபேதப்³போ³. தஸ்ஸ படிபக்கா² நிகா⁴தோ நித்³தி³ஸிதப்³போ³. ஏத்தா²யம் அனேகாகாரபஞ்ஞத்தி கேன காரணேன அயம் த⁴ம்மோ பஞ்ஞத்தோதி. அயம் வுச்சதே பஞ்ஞத்தி.

53. தத்த² கதமோ ஓதரணோ ஹாரோ? ச²ஸு த⁴ம்மேஸு ஓதாரேதப்³ப³ம். கதமேஸு ச²ஸு? க²ந்தே⁴ஸு தா⁴தூஸு ஆயதனேஸு இந்த்³ரியேஸு ஸச்சேஸு படிச்சஸமுப்பாதே³ஸு. நத்தி² தம் ஸுத்தம் வா கா³தா² வா ப்³யாகரணம் வா. இமேஸு ச²ன்னம் த⁴ம்மானம் அஞ்ஞதரஸ்மிம் ந ஸந்தி³ஸ்ஸதி. ஏத்தாவதா ஏஸ ஸப்³பா³ தே³ஸனா யா தா க²ந்தா⁴ வா தா⁴துயோ வா ஆயதனானி வா ஸச்சானி வா படிச்சஸமுப்பாதோ³ வா, தத்த² பஞ்சன்னம் க²ந்தா⁴னம் வேத³னாக்க²ந்தோ⁴ ராக³தோ³ஸமோஹானம் பத³ட்டா²னம். தத்த² திஸ்ஸோ வேத³னாயோ தஸ்ஸ ஸுகா²ய வேத³னாய ஸோமனஸ்ஸோ ஸவிசாரோ, து³க்கா²ய வேத³னாய தோ³மனஸ்ஸோ ஸவிசாரோ, அது³க்க²மஸுகா²ய வேத³னாய உபேக்கோ² ஸவிசாரோ. யம் புன தத்த² வேத³யிதம் இத³ம் து³க்க²ஸச்சம், க²ந்தே⁴ஸு ஸங்கா²ரக்க²ந்தோ⁴ தத்த² காயோ பமத்தம் ஸஉபவத்ததி, தஞ்ச ஸங்கா²ரக³தோ த்³விதா⁴ ச ப⁴வங்கோ³தரணம் கம்மம் தீணி ச ஸங்கா²ரானி புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரா வா அபுஞ்ஞா வா ஆனேஞ்ஜா வா ஹேது ஸப்³ப³ஸராக³ஸ்ஸ நோ வீதராக³ஸ்ஸ, தோ³ஸஸ்ஸ அபி⁴ஸங்கா²ரானி ச அவீதராகோ³ சேதேதி ச பகப்பேதி ச, வீதராகோ³ பன சேதேதி ச நோ அபி⁴ஸங்க²ரோதி, யம் உண்ஹம் வஜிரம் கட்டே² வா ருக்கே² வா அஞ்ஞத்த² வா பதந்தம் பி⁴ந்த³தி ச ட³ஹதி ச, ஏவம் ஸராக³சேதனா சேதேதி ச அபி⁴ஸங்க²ரோதி ச. யதா² ஸதம் வஜிரம் ந பி⁴ந்த³தி ந ச ட³ஹதி, ஏவம் வீதராக³சேதனா சேதேதி ந ச அபி⁴ஸங்க²ரோதி. தத்த² பஞ்சன்னம் க²ந்தா⁴னம் ஏகோ க²ந்தோ⁴ அனிந்த்³ரியஸரீரம் ஸஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴.

தத்த² தா⁴தூனம் அட்டா²ரஸ தா⁴துயோ. தத்த² யா ரூபீ த³ஸ தா⁴துயோ, தாஸு தே³ஸியமானாஸு ரூபக்க²ந்தோ⁴ நித்³தி³ஸிதப்³போ³, து³க்க²ம் அரியஸச்சம். யேபி ச ச² விஞ்ஞாணகாயா மனோதா⁴துஸத்தமா, தத்த² விஞ்ஞாணக்க²ந்தோ⁴ ச நித்³தி³ஸிதப்³போ³, து³க்க²ம் அரியஸச்சம். த⁴ம்மதா⁴து பன த⁴ம்மஸமோஸரணா, ஸோ த⁴ம்மோ ஹேதுனா ச நிஸ்ஸந்தே³ன ச ப²லேன ச கிச்சேன ச வேவசனேன ச யேன யேன உபலப்³ப⁴தி, தேன தேன நித்³தி³ஸிதப்³போ³. யதி³ வா குஸலா யதி³ வா அகுஸலா யதி³ வா அப்³யாகதா யதி³ வா அஸங்க²தா. த்³வாத³ஸன்னம் ஆயதனானம் த³ஸ ஆயதனானி ரூபானி தம் து³க்க²ம் அரியஸச்சம் நித்³தி³ஸிதப்³ப³ம். ரூபக்க²ந்தோ⁴ ச மனாயதனஞ்ச விஞ்ஞாணக்க²ந்தே⁴ன நித்³தி³ஸிதப்³ப³ம், து³க்க²ம் அரியஸச்சம். த⁴ம்மாயதனம் நானாத⁴ம்மஸமோஸரணம். தத்த² யே த⁴ம்மா இந்த்³ரியானம் இந்த்³ரியேஸு நித்³தி³ஸிதப்³பா³, யே அனிந்த்³ரியானம் அனிந்த்³ரியேஸு நித்³தி³ஸிதப்³பா³. பரியாயதோ ச ஓதாரேதப்³பா³. யதா² ஸா த⁴ம்மதா⁴து ததா² த⁴ம்மாயதனம் பரியேஸிதப்³ப³ம். யாயேவ ஹி த⁴ம்மதா⁴து ததே³வ த⁴ம்மாயதனம் அனூனம் அனதி⁴கம்.

தத்த² படிச்சஸமுப்பாதோ³ அத்தி² திவிதோ⁴, அத்தி² சதுப்³பி³தோ⁴, அத்தி² து³விதோ⁴. தத்த² திவிதோ⁴ படிச்சஸமுப்பாதோ³ ஹேதுப²லனிஸ்ஸந்தோ³. அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரா தண்ஹா உபாதா³னம் ச அயம் ஹேது, விஞ்ஞாணம் நாமரூபம் ஸளாயதனம் ப²ஸ்ஸோ வேத³னா ச அயம் பச்சயோ, யோ ப⁴வோ அயம் விபாகோ, யா ஜாதி மரணம் அயம் நிஸ்ஸந்தோ³.

கத²ம் சதுப்³பி³தோ⁴ ஹேது பச்சயோ விபாகோ நிஸ்ஸந்தோ³ ச? அவிஜ்ஜா ச தண்ஹாஸங்கா²ரா ச உபாதா³னம் ச – அயம் ஹேது. விஞ்ஞாணம் நாமரூபஸ்ஸ பச்சயோ. நாமரூபம் உபபஜ்ஜதி, ததா² உபபன்னஸ்ஸ ஸளாயதனம் ப²ஸ்ஸோ வேத³னா ச – அயம் பச்சயோ. யோ ப⁴வோ அயம் விபாகோ. யா ஜாதி யா ச ஜராமரணம் – அயம் நிஸ்ஸந்தோ³.

கத²ம் து³விதோ⁴ படிச்சஸமுப்பாதோ³? அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரா தண்ஹா உபாதா³னம் – அயம் ஸமுத³யோ. விஞ்ஞாணம் நாமரூபம் ஸளாயதனம் ப²ஸ்ஸோ வேத³னா ப⁴வோ ஜாதி மரணஞ்ச – இத³ம் து³க்க²ம். யம் பன அவிஜ்ஜானிரோதா⁴ ஸங்கா²ரனிரோதோ⁴ இமானி தப்படிபக்கே²ன த்³வே ஸச்சானி. தஸ்மா படிச்சஸமுப்பாதோ³ யேன ஆகாரேன நித்³தி³ட்டோ², தேன தேன நித்³தி³ஸிதப்³போ³.

ததா² பா³வீஸதி இந்த்³ரியானி. த்³வாத³ஸ இந்த்³ரியானி சக்கு²ந்த்³ரியானி சக்கு²ந்த்³ரியம் யேன தோ³மனஸ்ஸிந்த்³ரியம், இத³ம் து³க்க²ம். புரிஸிந்த்³ரியம் ச தி³ட்டி²யா ச தண்ஹாபத³ட்டா²னம். யதோ புரிஸோ புரிஸகானம் தம் ஏவம் காதப்³ப³தா. அத² அஜ்ஜ²த்தம் ஸாரஜ்ஜதி. அயம் அஹம்காரோ தம் யஸா ஸாரத்தோ ப³ஹித்³தா⁴ பரியேஸதி, அயம் மமம்காரோ ஏவம் இத்தீ², தத்த² ஸுகி²ந்த்³ரியம் ச ஸோமனஸ்ஸிந்த்³ரியம் ச புரிஸிந்த்³ரியஸ்ஸானுவத்தகா ஹோந்தி. தஸ்ஸ அதி⁴ப்பாயபரிபுண்ணா லோப⁴த⁴ம்மா குஸலமூலே பவட்³டே⁴ந்தி. தஸ்ஸ சே அயமதி⁴ப்பாயோ ந பாரிபூரிம் க³ச்ச²தி. தஸ்ஸ து³க்கி²ந்த்³ரியம் ச தோ³மனஸ்ஸிந்த்³ரியம் ச வத்ததி. தோ³ஸோ ச அகுஸலமூலம் பவட்³ட⁴தி. ஸசே பன உபேக்கா² பா⁴வேதி உபேக்கி²ந்த்³ரியஸ்ஸ அனுவத்தகாமா ப⁴வதி. அமோஹோ ச குஸலமூலம் பவட்³ட⁴தி. இதி ஸத்த இந்த்³ரியானி கிலேஸவத்து²முபாதா³ய அனன்வேமானி அவமானி ஸப்³ப³ஸ்ஸ வேத³னா இத்தி²ந்த்³ரியம் புரிஸிந்த்³ரியம். தத்த² அட்ட² இந்த்³ரியானி ஸத்³தி⁴ந்த்³ரியம் யாவ அஞ்ஞாதாவினோ இந்த்³ரியம், அயம் து³க்க²னிரோத⁴கா³மினீ படிபதா³. த³ஸன்னம் பஞ்ஞிந்த்³ரியானம் காமராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். மனிந்த்³ரியம் ப⁴வராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். பஞ்ஞிந்த்³ரியானி ரூபராக³ஸ்ஸ பத³ட்டா²னம். இத்தி²ந்த்³ரியம் ச புரிஸிந்த்³ரியம் ச ஸத்த பஞ்ஞத்தியா பத³ட்டா²னம். தத்த² யேன யேன இந்த்³ரியேன யுத்தம் வா கா³தா²ய ஓதாரேதும் ஸக்கோதி, தேன தேன நித்³தி³ஸிதப்³போ³. ஏவம் க²ந்தே⁴ஸு தா⁴தூஸு ஆயதனேஸு ஸச்சேஸு படிச்சஸமுப்பாதே³ஸு அயம் ஓதரணோ ஹாரோ.

54. தத்த² கதமோ ஸோத⁴னோ ஹாரோ? யோ கா³தா² ஏகேன ஆரம்போ⁴ பா⁴ஸிஸ்ஸந்தி. தத்த² ஏகிஸ்ஸா பா⁴ஸிதாய அவஸிட்டா²ஸு பா⁴ஸிதாஸு ஸோ அத்தோ² ந நித்³தி³ஸிதப்³போ³. கிம் காரணம்? ந ஹி தாவ ஸோ அத்தோ² பா⁴ஸிதோ, ஸோ அபா⁴ஸிதோ ந ஸக்கா நித்³தி³ஸிதும். யதா² கிம் அப்பமாதோ³ அமதம் பத³ந்தி கா³தா² அயமேகா கா³தா² நித்³தி³ஸிதப்³பா³. கிம் காரணம், அத்தி²க்கா²தாவ இமஸ்ஸ ஆரம்ப⁴ஸ்ஸ அனபா⁴ஸிதம்?

ஏவம் [ஏதம் (பீ.) பஸ்ஸ த⁴. ப. 22] விஸேஸதோ ஞத்வா, அப்பமாத³ம்ஹி பண்டி³தா;

அப்பமாதே³ பமோத³ந்தி, அரியானம் கோ³சரே ரதாதி.

இத³ம் அபா⁴ஸிதம். இமிஸ்ஸாபி கா³தா²ய பா⁴ஸிதாய அத்தோ² நித்³தி³ஸிதப்³போ³. கிம் காரணம், அத்தி² தத்த² அவஸிட்ட²ம்? தே ஜா²யினோ [த⁴. ப. 23] ஸாததிகா, நிச்சம் த³ள்ஹபரக்கமாதி கா³தா², ஏவம் இமா கா³தா²யோ உபதா⁴ரிதா யதா³ ப⁴வந்தி, ததா³ அத்தோ² நித்³தி³ஸிதப்³போ³. ஏவம் அஸ்ஸுதபுப்³பே³ஸு ஸுத்தேஸு ப்³யாகரணேஸு வா ஏகுத்³தே³ஸோ பா⁴ஸிதோ. யா வீமம்ஸா துலனா இத³ம் அத்தி² கிச்சம், இத³ம் ஸுத்தம் பா⁴ஸிதம் தஸ்ஸ வேவசனம் நித்³தி³ட்ட²ம் வா ந வாதி. தத்த² யா வீமம்ஸா, அயம் வுச்சதே ஸோத⁴னோ ஹாரோ.

55. தத்த² கதமோ அதி⁴ட்டா²னோ ஹாரோ? ஏகத்ததா ச வேமத்ததா ச. தத்த² கிதபஞ்ஞத்தி ச கிச்சபஞ்ஞத்தி ச. ஸா ஏகத்ததா ச வேமத்ததா ச யதா² பஞ்ஞத்தி ஏகவேவசனேன வேமத்ததா பஜானாதீதி பஞ்ஞா, ஸா ச ஆதி⁴பதேய்யட்டே²ன பஞ்ஞத்தி. யம் அனோமத்தியட்டே²ன பஞ்ஞத்தந்தி. தம் அனோமத்தியட்டே²ன பஞ்ஞாப³லம். தனுபூ⁴தா கோ³சரத்தவஸா ஸேவஸதி தீஸு ரதனேஸு அனுஸ்ஸதி பு³த்³தா⁴னுஸ்ஸதி த⁴ம்மானுஸ்ஸதி ஸங்கா⁴னுஸ்ஸதி அவிபரீதானுஸ்ஸரணதாய. ஸம்மாதி³ட்டி² த⁴ம்மானம் பவிசயேன த⁴ம்மவிசயஸம்போ³ஜ்ஜ²ங்கோ³ அபி⁴னீஹாரதோ அபி⁴ஞ்ஞாதி. ஸங்கே²பேன மக்³கா³ கா வத்து² அவிகோபனதாய ஏகத்தா, யதா² உண்ஹேன ஸம்ஸட்ட²ம் உண்ஹோத³கம், ஸீதேன ஸம்ஸட்ட²ம் ஸீதோத³கம் கா²ரோத³கம் கு³ள்ஹோத³கந்தி, இத³ம் ஏகத்ததா வேமத்ததா ச.

அத்தி² புன த⁴ம்மோ நானாத⁴ம்மஸங்க⁴தோ ஏகதோ யதா²ரூபம் சத்தாரோ வாரேதப்³பா³, தஞ்ச ரூபந்தி ஏகத்ததா. பத²வீதா⁴து ஆபோ தேஜோ வாயோதா⁴தூதி வேமத்ததா. ஏவம் ஸப்³பா³ சதஸ்ஸோ தா⁴துயோ ரூபந்தி ஏகத்ததா, பத²வீதா⁴து ஆபோ தேஜோ வாயோதா⁴தூதி வேமத்ததா. பத²வீதா⁴தூதி லக்க²ணதோ ஏகத்ததா, ஸம்கிண்ணவத்து²தோ வேமத்ததா. யம் கிஞ்சி கக்க²ளலக்க²ணம், ஸப்³ப³ம் தம் பத²வீதா⁴தூதி ஏகத்ததா. கேஸா லோமா நகா² த³ந்தா ச²வி சம்மந்தி வேமத்ததா. ஏவம் ஸப்³ப³ம் சதஸ்ஸோ தா⁴துயோ ரூபந்தி ஏகத்தம். ஸத்³தா³ க³ந்தா⁴ ரஸா போ²ட்ட²ப்³பா³தி வேமத்ததா.

அத்தி² புன த⁴ம்மோ வேமத்ததா அஞ்ஞோ நாமம் லப⁴தி. யதா² காயானுபஸ்ஸனாய நவஸஞ்ஞா வினீலகஸஞ்ஞா உத்³து⁴மாதகஸஞ்ஞா, அயம் அஸுப⁴ஸஞ்ஞா, யா ஏகத்ததா ஆரம்மணதோ வேமத்ததோ, ஸா ஏவம் ஸஞ்ஞாவேத³னாஸு ஆதீ³னவம் ஸமனுபஸ்ஸதோ ததா²தி⁴ட்டா²னம் ஸமாதி⁴ந்த்³ரியம் ச ஸாயேவ த⁴ம்மேஸு தத்த² ஸஞ்ஞாபா⁴வனா வீரியிந்த்³ரியம் ச த⁴ம்மேஸு த⁴ம்மானுபஸ்ஸனா சித்தே அத்தஸஞ்ஞம் பஜஹதோ பஞ்ஞிந்த்³ரியம் ச சித்தே சித்தானுபஸ்ஸனா. (இதி) [( ) நத்தி² பீ. போத்த²கே] யோ கோசி ஞாணபசாரோ ஸப்³ப³ஸோ பஞ்ஞாய கோ³சரோ பஞ்ஞா, அயம் வேமத்ததா, யதா² காமராகோ³ ப⁴வராகோ³ தி³ட்டி²ராகோ³தி வேமத்ததா தண்ஹாய. இதி யம் ஏகத்ததாய ச வேமத்ததாய ச ஞாணம் வீமம்ஸனா துலனா. அயம் அதி⁴ட்டா²னோ ஹாரோ.

56. தத்த² கதமோ பரிக்கா²ரோ ஹாரோ? ஸஹேது ஸப்பச்சயம் வோதா³னஞ்ச ஸம்கிலேஸோ ச, யம் தது³ப⁴யம் பரியேட்டி², ஸ பரிக்கா²ரோ ஹாரோ. இதி த⁴ம்மானம் ஸஹேதுகானம் ஹேது பரியேஸிதப்³போ³, ஸப்பச்சயானம் பச்சயோ பரியேஸிதப்³போ³.

தத்த² கிம் நானாகரணம், ஹேதுஸ்ஸ ச பச்சயஸ்ஸ ச? ஸபா⁴வோ ஹேது, பரபா⁴வோ பச்சயோ. பரபா⁴வஸ்ஸ பச்சயோ ஹேதுபி, ஸபா⁴வஸ்ஸ ஹேதுயா பரபா⁴வஸ்ஸ கஸ்ஸசி பச்சயோ அவுத்தோ ஹேது, வுத்தோ பச்சயோ. அஜ்ஜ²த்திகோ ஹேது, பா³ஹிரோ பச்சயோ. ஸபா⁴வோ ஹேது, பரபா⁴வோ பச்சயோ. நிப்³ப³த்தகோ ஹேது, படிக்³கா³ஹகோ [பரிக்³கா³ஹகோ (க.)] பச்சயோ. நேவாஸிகோ ஹேது, ஆக³ந்துகோ பச்சயோ. அஸாதா⁴ரணோ ஹேது, ஸாதா⁴ரணோ பச்சயோ. ஏகோயேவ ஹேது, அபராபரோ பச்சயோ.

ஹேதுஸ்ஸ உபகரணம் ஸமுதா³னேதப்³போ³. ஸமுதா³னம் ஹேது, தத்த² து³விதோ⁴ ஹேது. து³விதோ⁴ பச்சயோ – ஸமனந்தரபச்சயோ ச பரம்பரபச்சயோ ச. ஹேதுபி து³விதோ⁴ – ஸமனந்தரஹேது ச பரம்பரஹேது ச. தத்த² கதமோ பரம்பரபச்சயோ? அவிஜ்ஜா நாமரூபஸ்ஸ பரம்பரபச்சயோ, விஞ்ஞாணம் ஸமனந்தரபச்சயதாய பச்சயோ. யதி³ ஆதி³ம்ஹி அவிஜ்ஜானிரோதோ⁴ ப⁴வதி நாமரூபஸ்ஸ நிரோதோ⁴பி. தத்த² ஸமனந்தரம் கிம் காரணம் பரம்பரபச்சயோ ஸமனந்தரபச்சயோ ஸமுத்³தா³னிதோ, அயம் பச்சயதோ. தத்த² கதமோ பரம்பரஹேது? விஜானந்தஸ்ஸ பரம்பரஹேதுதாய ஹேது, அஞ்ஞாகாரோ ஸமனந்தரஹேதுதாய ஹேது. யஸ்ஸ ஹி யம் ஸமனந்தரம் நிப்³ப³த்ததி, ஸோ தஸ்ஸ ஹேதுபி ஜாதினிரோதா⁴ ப³ஹி ஆகாரனிரோதோ⁴, ஆகாரனிரோதா⁴ த³ண்ட³னிரோதோ⁴, த³ண்ட³னிரோதா⁴ க²ண்ட³னிரோதோ⁴. ஏவம் ஹேதுபி த்³விதா⁴ ஸோ தாஹி பஸ்ஸிதப்³போ³.

படிச்சஸமுப்பாதோ³ யதா² அவிஜ்ஜாபச்சயோ தஸ்ஸ புன கிம்பச்சயோ, அயோனிஸோ மனஸிகாரோ. ஸோ கஸ்ஸ பச்சயோ ஸங்கா²ரானம், இதி பச்சயோ ச ஸமுப்பன்னம் ச தஸ்ஸ கோ ஹேது அவிஜ்ஜாயேவ. ததா² ஹி புரிமா கோடி ந பஞ்ஞாயதி. தத்த² அவிஜ்ஜானுஸயோ அவிஜ்ஜாபரியுட்டா²னஸ்ஸ ஹேது புரிமா ஹேது பச்சா² பச்சயோ, ஸாபி அவிஜ்ஜாஸங்கா²ரானம் பச்சயோ சதூஹி காரணேஹி ஸஹஜாதபச்சயதாய ஸமனந்தரபச்சயதாய அபி⁴ஸந்த³னபச்சயதாய பதிட்டா²னபச்சயதாய.

57. கத²ம் ஸஹஜாதபச்சயதாய அவிஜ்ஜாஸங்கா²ரானம் பச்சயோ? யம் சித்தம் ராக³பரியுட்ட²ம், தத்த² அவிஜ்ஜாபரியுட்டா²னேன ஸப்³ப³ம் பஞ்ஞாய கோ³சரம் ஹந்தி. தத்த² ஸங்கா²ரா திபச்சயட்டி²கா அத்³தா⁴பூ⁴மிகாரமஹத்தஸ்ஸ [லத்³தா⁴ பூ⁴மிகரமஹத்தஸ்ஸ (பீ. க.)] அயம் அவிஜ்ஜாஸஹஸமுப்பன்னம் வுத்³தி⁴ம் விரூள்ஹிம் வேபுல்லதமாபஜ்ஜந்தீ சதூஹி காரணேஹி பஞ்ஞா பஹீயதி. கதமேஹி சதூஹி? அனுஸயோ பரியுட்டா²னம் ஸம்யோஜனம் உபாதா³னம். தத்த² அனுஸயோ பரியுட்டா²னம் ஜாதி பரியுட்டி²தா ஸம்யுஜ்ஜதி ஸம்யுத்தா உபாதி³யதி உபாதா³னபச்சயா ப⁴வோ. ஏவம் தே ஸங்கா²ரா திவிதா⁴ உப்பன்னா பூ⁴மிக³தா நாஸஞ்ஞத்த² அயம் மக்³கே³ன வினீதத்தாயாதி [வினிப⁴த்தாய (பீ.), வினிப⁴த்ததாய (க.)] தே தா²மக³தா அபதிவினீதாதிபி தே ஸங்கா²ராதி வுச்சதி, ஏவம் ஸஹேதுஸமுப்பன்னட்டே²ன அத்தி² மேவ பச்சயா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ நித்³தி³ட்ட²ம் அபனேத்வா குஸலம் அகுஸலம் குஸலோ ச அகுஸலோ ச பக்கி²பிதப்³போ³, விபாகத⁴ம்மா அபனேத்வா வசனீயம் அவசனீயம் வசனீயஞ்ச அவசனீயஞ்ச பக்கி²பிதப்³ப³ம், ப⁴வஅபேவிரித்தா, ஸப்³ப³ஸுத்தம் பரிக்கி²பிதப்³ப³ம்.

த³ஸ ததா²க³தப³லானி சத்தாரி வேஸாரஜ்ஜானி புஞ்ஞானி அனஞ்ஞாகதம் அவிஜ்ஜா ஸமனந்தரபச்சயதாய ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ யேன சித்தேன ஸஹ ஸமுப்பன்னா அவிஜ்ஜா தஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ ஸமனந்தரசித்தம் ஸமுப்பன்னந்தி, தஸ்ஸ யம் ஸமனந்தரசித்தம் ஸமுப்பன்னந்தி, தஸ்ஸ பச்சி²மஸ்ஸ சித்தஸ்ஸ புரிமசித்தம் ஹேதுபச்சயதாய பச்சயோ, தேன அவிஜ்ஜா ஹேது தேன சித்தேன உபாதா³னம் அனோகாஸகதா ஞாணம் ந உப்பஜ்ஜந்தி. யா தஸ்ஸ அப்பமாதா³ தா⁴து அபி⁴ஜ்ஜா²பி⁴ஸந்தி³தா தஹிம் விபல்லாஸா உப்பஜ்ஜந்தி ‘‘அஸுபே⁴ ஸுப⁴’’ந்தி ‘‘து³க்கே² ஸுக²’’ந்தி, தத்த² ஸங்கா²ரா உப்பஜ்ஜந்தி ரத்தா து³ட்டா² மூலஸ்ஸ சேதனா ராக³பரியுட்டா²னேன ப்³யாபாத³பரியுட்டா²னேன அவிஜ்ஜாபரியுட்டா²னேன தி³ட்டி²விபல்லாஸோ வத்து²னித்³தே³ஸே நித்³தி³ஸிதப்³போ³, யம் விபரீதசித்தோ விஜானாதி அயம் சித்தவிபல்லாஸோ, யா விபரீதஸஞ்ஞா உபக்³க³ண்ஹாதி அயம் ஸஞ்ஞாவிபல்லாஸோ. யம் விபரீததி³ட்டி² அபி⁴னிவிஸதி அயம் தி³ட்டி²விபல்லாஸோ. அட்ட² மிச்ச²த்தானி வட்³ட⁴ந்தி, தீணி அகுஸலானி அயோனிஸோ மனஸிகாரே உப்பன்னம் விஞ்ஞாணஞ்ச விஜ்ஜஞ்ச கரோந்தி. இதி புப்³பா³பரந்தே அகுஸலானாதரிதரோ ஸங்கா²ரா வுத்³தி⁴ம் வேபுல்லதம் க³ச்ச²ந்தி. தே ச மஹதா ச அப்படிவிதி³தா போனோப⁴விகா [போனோப்³ப⁴விகா (க.)] ஸங்கா²ரா ப⁴வந்தி. இதி ஏவம் அவிஜ்ஜா ஸஹஜாதபச்சயதாய ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ ஸமனந்தரபச்சயதாய ச.

58. கத²ம் அபி⁴ஸந்த³னாகாரேன அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ? ஸா அவிஜ்ஜா தே ஸங்கா²ரே அபி⁴ஸன்னேதி பரிப்ப²ரதி. ஸேய்யதா²பி நாம உப்பலம் வா பது³மம் வா தம் உத³கே வட்³ட⁴ம் அஸ்ஸ, ஸீதேன வாரினா அபி⁴ஸன்னம் பரிஸந்த³னம் வுத்³தி⁴ம் விரூள்ஹிம் வேபுல்லதம் ஆபஜ்ஜதி. ஏவம் அபி⁴ஸந்த³னட்டே²ன அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ.

கத²ம் பதிட்ட²ஹனட்டே²ன அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ? தே ஸங்கா²ரா அவிஜ்ஜாயம் நிஸ்ஸாய வுத்³தி⁴ம் விரூள்ஹிம் வேபுல்லதம் ஆபஜ்ஜந்தி. ஸேய்யதா²பி நாம உப்பலம் வா பது³மம் வா பத²விம் நிஸ்ஸாய பத²விம் பதிட்டா²ய வுத்³தி⁴ம் விரூள்ஹிம் வேபுல்லதம் ஆபஜ்ஜதி. ஏதே ஸங்கா²ரா அவிஜ்ஜாயம் பதிட்டி²தா அவிஜ்ஜாயம் நிஸ்ஸாய வுத்³தி⁴ம் விரூள்ஹிம் வேபுல்லதம் க³ச்ச²ந்தி. ஏவம் பதிட்ட²ஹனட்டே²ன அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ.

புன ராக³ஸஹக³தஸ்ஸ கம்மஸ்ஸ விபாகேன படிஸந்தி⁴ம்ஹி ப⁴வோ நிப்³ப³த்ததி, தம் கம்மஸ்ஸ [காமஸ்ஸ (பீ.)] ஸப்³ப³ம் அபி⁴னிவிட்ட²ம் அஞ்ஞாணவஸேன போனோப⁴விகா ஸங்கா²ராதி வுச்சந்தி, ஏவம்பி அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா அத்தி². புன பஞ்சஸு யே ச ஸேக்கா² புக்³க³லா, யே ச அஸஞ்ஞிஸமாபத்திம் ஸமாபன்னா, யே ச ப⁴வக³தா, யே ச அந்தோக³தாயேவ ஸம்ஸேத³ஜா, யே ச வா பன அஞ்ஞோ ஹி கோசி அனாகா³மிபூ⁴தா ந சேதேந்தி ந ச பத்தே²ந்தி, தேஸம் கிம் பச்சயா ஸங்கா²ரா. புன ராகா³ அத்தி² தேஸம் ஸங்கா²ரானி உபாதா³னானி சித்தமனுஸ்ஸரந்தியேவ அவிபக்கவிபாகஸமூஹதா அஸமுச்சி²ன்னபச்சயா தேஸம் புன ச க³தோ ப⁴வதி. ஏவம்பி ஹி அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா. புன ஸா தே ந உபாதா³னா நபி ஸங்கா²ரா அத்தி², புன தேஸம் ஸத்த அனுஸயா அஸமூஹதா அஸமுச்சி²ன்னா ததா³ரம்மணம் ப⁴வதி. விஞ்ஞாணஸ்ஸ பதிட்டா²ய விஞ்ஞாணபச்சயா நாமரூபம். ஏவம்பி அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா. புன ஸா யம் கிஞ்சி கம்மம் ஆசயகா³மி ஸப்³ப³ம் தம் அவிஜ்ஜாவஸேன அபி⁴ஸங்க²ரியதி தண்ஹாவஸேன ச அல்லீயதி அஞ்ஞாணவஸேன ச தத்த² ஆதீ³னவம்பி ந ஜானாதி. ததே³வ விஞ்ஞாணபீ³ஜம் ப⁴வதி, ஸாயேவ தண்ஹாஸினேஹோ ப⁴வதி. ஸாயேவ அவிஜ்ஜா ஸம்மோஹோதி. ஏவம்பி அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா வத்தப்³பா³. இதி இமேஹி ஆகாரேஹி அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ.

தத்த² அவிஜ்ஜாய ஹேது அயோனிஸோ மனஸிகாரோ பச்சயோ ஹோதி. தத்த² அபி⁴ச்சே²தோ³ அயம் தத்த² ததியம் ப³லம் [ப²லம் (பீ.)] நிவத்தி, அயம் படிஸந்தி⁴. தத்த² புனப்³ப⁴வோ யோ அவேச்சே²தோ³ அஸமுக்³கா⁴தனட்டே²ன அயம் அனுஸயோ. யதா² படாகம் வா ஸாடகம் வா த்³வே ஜனா பீளேஸு ச ஏகா வா ப³லம் வா அஸ்ஸ நிவாடஸ்ஸேஸு, ந பன பீளேஸு ஸோஸேய்ய. தத்த² யம் ஸினேஹா ஆபோதா⁴து அனுபுல்லனா ஸோஸேதப்³பா³. உண்ஹதா⁴துமாக³ம்ம ஸசே புன தம் ஆகாஸே நிக்கி²பேய்ய தம் உஸ்ஸாவேன யேபு⁴ய்யதரம் ஸினேஹமாபஜ்ஜேய்ய, ந ஹி அனாக³ம்ம தேஜோதா⁴தும் பரிஸேஸம் க³ச்சே²ய்ய. ஏவமேவ ப⁴வக்³க³பரமாபி ஸமாபத்தி ந அனுரூபஸ்ஸ ஸமுக்³கா⁴தாய ஸம்வத்ததி. தே ஹி ஆலயந்தி ஸம்மஸந்தி, ந ச தண்ஹாய தண்ஹாபஹானம் க³ச்ச²ந்தி. தத்த² ஸோ அஸமுக்³கா⁴தோ. அவிஜ்ஜாய அனுஸயோ ச சித்தஸ்ஸ ஸம்பலிபோ³தோ⁴, இத³ம் பரியுட்டா²னம். யதா²பூ⁴தம் விஞ்ஞாணஸ்ஸ அப்படிவேதோ⁴ அயம் அவிஜ்ஜாஆஸவோ அவிஜ்ஜாவிஞ்ஞாணபீ³ஜம் ப⁴வதி. யம் பீ³ஜம் ஸோ ஹேது ந ஸமுச்சி²ஜ்ஜதி, அஸமுச்சி²ஜ்ஜந்தோ படிஸந்தே³ஹதி. படிஸந்த³ஹந்தோ ந ஸமுக்³கா⁴தம் க³ச்ச²தி. அஸமுக்³கா⁴தம் சித்தம் பரியோனஹதி, பரியோனத்³த⁴சித்தோ யதா²பூ⁴தம் நப்பஜானாதி, இதி ஸஞ்ஞாணஸ்ஸ ஸாஸவத்தோ², அவிஜ்ஜத்தோ², ஹேதுஅத்தோ², அவச்சே²த³த்தோ², அனிவத்திஅத்தோ², ப²லத்தோ² படிஸந்தி⁴அத்தோ², புனப்³ப⁴வத்தோ², அஸமுக்³கா⁴தத்தோ², அனுஸயத்தோ², பரியுட்டா²னத்தோ², அபடிவேத⁴னத்தோ². ஏத்தாவதா அவிஜ்ஜாய கே²த்தம் நித்³தி³ட்ட²ம் ப⁴வதி. அயம் வுச்சதே பரிக்கா²ரோ நாம ஹாரோ.

59. தத்த² கதமோ ஸமாரோபனோ ஹாரோ? உக்³க⁴டிதம்ஹி தம்ஹி ஸந்தஞ்சேவ ச நம் வித்தா²ரம் பன வத்தப்³ப³ம். வித்தா²ரவித⁴ம் சித்தஞ்ஞா அயம் ஸமாரோபனோ ஹாரோ. தத்த² நாமனித்³தே³ஸோ உபக⁴டகா [உக்³க⁴டகா (பீ.)] வத்து²னித்³தே³ஸோ வேவசனம் வத்து²பூ⁴தோ வித்தா²ரோ. யதா² கிம், யா பி⁴க்கூ²னம் வத்ததோ [நிவத்ததோ (பீ.)] பஹாதப்³போ³, அயம் உபக⁴டனா.

தத்த² கதமோ ஸமாரோபனோ? கிஞ்சி ந வத்தப்³ப³ம், ரூபராக³ம் வா நாமவந்தபஹாதப்³ப³ம் [நாமமந்தபஹாதப்³ப³ம் (க.)]. யாவ விஞ்ஞாணந்தி வித்தா²ரேன காதப்³பா³னி. அவிஜ்ஜா தா ஓபம்மேன பஞ்ஞாபேதப்³பா³, அயம் ஸமாரோபனோ. நிஸ்ஸிதசித்தஸ்ஸ ச மத்திகோ ச நிஸ்ஸயோ தண்ஹா ச தி³ட்டி² ச. தத்த² தி³ட்டி² அவிஜ்ஜா தண்ஹா ஸங்கா²ரா. தத்த² தி³ட்டி²பச்சயா தண்ஹா இமே அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா. தத்த² நிஸ்ஸிதம் விஞ்ஞாணம் இத³ம் ஸங்கா²ரபச்சயா விஞ்ஞாணம் யாவ ஜராமரணம், இத³ம் ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதே அவஸிட்ட²ம் பரோபயதி.

அனிஸ்ஸிதஸ்ஸ [பஸ்ஸ உதா³. 74] சலிதம் நத்தீ²தி தஸ்ஸ ஏவம் தி³ட்டி²யா தண்ஹாய ச பஹானம் தத்த² தி³ட்டி²அவிஜ்ஜானிரோதா⁴ய பூ⁴தம் விஞ்ஞாணம் ஸராக³ட்டா²னியேஸு த⁴ம்மேஸு தம் தம் த⁴ம்மம் உபேச்ச அஞ்ஞம் த⁴ம்மம் தா⁴வதி மக்கடோபமதாய, அத² க்²வஸ்ஸ பரித்தேஸு த⁴ம்மேஸு ஸராக³ட்டா²னியேஸு ச²ந்த³ராகோ³ நத்தி² குதோ ததோ சலனா, அதி⁴மத்தேஸு ஸத்தேஸு சித்தம் நிவேஸ்ஸயதி தம் அபதிட்டி²தம் விஞ்ஞாணம் அனாஹாரம் நிருஜ்ஜ²தி விஞ்ஞாணனிரோதா⁴ நாமரூபனிரோதோ⁴ யாவ ஜராமரணனிரோதோ⁴. அயம் ஸமாரோபனோ.

தத்த² ராக³வஸேன விஞ்ஞாணஸ்ஸ சலிதம் ஸபரிக்³க³ஹோ, தஸ்மிம் சலிதே அஸதி யோ பரிகிலேஸோபசாரோ திவிதோ⁴ அக்³கி³ படிப்பஸ்ஸத்³தோ⁴ ப⁴வதி. தேனாஹ சலிதே அஸந்தே பஸ்ஸத்³தி⁴ ஹோதி. தத்த² யம் ஸமாரோபனா பஸ்ஸத்³த⁴காயோ ஸுக²ம் வேதே³தி, ஸுகி²னோ சித்தம் ஸமாதி⁴யதி. யாவ விமுத்திதமிதி ஞாணத³ஸ்ஸனம் ப⁴வதி. ஸோ ஆஸவானம் க²யா ச விமுத்தி நோ உபபஜ்ஜதி. தஸ்ஸ உபபத்திஸ்ஸ ஆக³திக³தியா அஸந்தியா நேவித⁴ ந ஹுரம் ந உப⁴யமந்தரேன. ஏஸேவந்தோ து³க்க²ஸ்ஸாதி அனுபாதி³ஸேஸா நிப்³பா³னதா⁴து. இத³மஸ்ஸ ஸுத்தஸ்ஸ மஜ்ஜே² ஸமாரோபிதம் படிச்சஸமுப்பாதே³ ச விமுத்தியம் ச யோகோ³ ந ச ஏதம் தஸ்ஸ ஸம்கி²த்தேன பா⁴ஸிதஸ்ஸ வித்தா²ரேன அத்த²ம் விப⁴ஜ்ஜந்தி. அயம் வுச்சதே ஸமாரோபனோ ஹாரோ. ந ச ஸம்கிலேஸபா⁴கி³யேன ஸுத்தேன ஸம்கிலேஸபா⁴கி³யோ யே ச த⁴ம்மா ஸமாரோபயிதப்³பா³ நாஞ்ஞே. ஏவம் வாஸனாபா⁴கி³யே நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³யே, அயம் ஸமாரோபனோ ஹாரோ. இமே ஸோளஸ ஹாரா.

ஸுவீரஸ்ஸ மஹாகச்சாயனஸ்ஸ ஜம்பு³வனவாஸினோ பேடகோபதே³ஸே

பஞ்சமா பூ⁴மி.