நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ

கு²த்³த³கனிகாயே

இதிவுத்தக-அட்ட²கதா²

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²

மஹாகாருணிகம் நாத²ம், ஞேய்யஸாக³ரபாரகு³ம்;

வந்தே³ நிபுணக³ம்பீ⁴ர-விசித்ரனயதே³ஸனம்.

விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னா, யேன நிய்யந்தி லோகதோ;

வந்தே³ தமுத்தமம் த⁴ம்மம், ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴பூஜிதம்.

ஸீலாதி³கு³ணஸம்பன்னோ, டி²தோ மக்³க³ப²லேஸு யோ;

வந்தே³ அரியஸங்க⁴ம் தம், புஞ்ஞக்கே²த்தம் அனுத்தரம்.

வந்த³னாஜனிதம் புஞ்ஞம், இதி யம் ரதனத்தயே;

ஹதந்தராயோ ஸப்³ப³த்த², ஹுத்வாஹம் தஸ்ஸ தேஜஸா.

ஏககாதி³ப்பபே⁴தே³ன, தே³ஸிதானி மஹேஸினா;

லோபா⁴தீ³னம் பஹானானி, தீ³பனானி விஸேஸதோ.

ஸுத்தானி ஏகதோ கத்வா, இதிவுத்தபத³க்க²ரம்;

த⁴ம்மஸங்கா³ஹகா தே²ரா, ஸங்கா³யிம்ஸு மஹேஸயோ.

இதிவுத்தகமிச்சேவ, நாமேன வஸினோ புரே;

யம் கு²த்³த³கனிகாயஸ்மிம், க³ம்பீ⁴ரத்த²பத³க்கமம்.

தஸ்ஸ க³ம்பீ⁴ரஞாணேஹி, ஓகா³ஹேதப்³ப³பா⁴வதோ;

கிஞ்சாபி து³க்கரா காதும், அத்த²ஸம்வண்ணனா மயா.

ஸஹஸம்வண்ணனம் யஸ்மா, த⁴ரதே ஸத்து² ஸாஸனம்;

புப்³பா³சரியஸீஹானம், திட்ட²தேவ வினிச்ச²யோ.

தஸ்மா தம் அவலம்பி³த்வா, ஓகா³ஹேத்வான பஞ்சபி;

நிகாயே உபனிஸ்ஸாய, போராணட்ட²கதா²னயம்.

நிஸ்ஸிதம் வாசனாமக்³க³ம், ஸுவிஸுத்³த⁴ம் அனாகுலம்;

மஹாவிஹாரவாஸீனம், நிபுணத்த²வினிச்ச²யம்.

புனப்புனாக³தம் அத்த²ம், வஜ்ஜயித்வான ஸாது⁴கம்;

யதா²ப³லம் கரிஸ்ஸாமி, இதிவுத்தகவண்ணனம்.

இதி ஆகங்க²மானஸ்ஸ, ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ சிரட்டி²திம்;

விப⁴ஜந்தஸ்ஸ தஸ்ஸத்த²ம், நிஸாமயத² ஸாத⁴வோதி.

தத்த² இதிவுத்தகம் நாம ஏககனிபாதோ, து³கனிபாதோ, திகனிபாதோ, சதுக்கனிபாதோதி சதுனிபாதஸங்க³ஹம். தம்பி வினயபிடகம், ஸுத்தந்தபிடகம், அபி⁴த⁴ம்மபிடகந்தி தீஸு பிடகேஸு ஸுத்தந்தபிடகபரியாபன்னம்; தீ³க⁴னிகாயோ மஜ்ஜி²மனிகாயோ, ஸம்யுத்தனிகாயோ, அங்கு³த்தரனிகாயோ, கு²த்³த³கனிகாயோதி பஞ்சஸு நிகாயேஸு கு²த்³த³கனிகாயபரியாபன்னம்; ஸுத்தம், கே³ய்யம், வேய்யாகரணம், கா³தா², உதா³னம், இதிவுத்தகம், ஜாதகம், அப்³பு⁴தத⁴ம்மம், வேத³ல்லந்தி நவஸு ஸாஸனங்கே³ஸு இதிவுத்தகங்க³பூ⁴தம்.

‘‘த்³வாஸீதி பு³த்³த⁴தோ க³ண்ஹிம், த்³வேஸஹஸ்ஸானி பி⁴க்கு²தோ;

சதுராஸீதி ஸஹஸ்ஸானி, யே மே த⁴ம்மா பவத்தினோ’’தி. (தே²ரகா³. 1027) –

ஏவம் த⁴ம்மப⁴ண்டா³கா³ரிகேன படிஞ்ஞாதேஸு சதுராஸீதியா த⁴ம்மக்க²ந்த⁴ஸஹஸ்ஸேஸு கதிபயத⁴ம்மக்க²ந்த⁴ஸங்க³ஹம். ஸுத்ததோ ஏககனிபாதே தாவ ஸத்தவீஸதி ஸுத்தானி, து³கனிபாதே த்³வாவீஸதி, திகனிபாதே பஞ்ஞாஸ, சதுக்கனிபாதே தேரஸாதி த்³வாத³ஸாதி⁴கஸுத்தஸதஸங்க³ஹம். தஸ்ஸ நிபாதேஸு ஏககனிபாதோ ஆதி³, வக்³கே³ஸு பாடிபோ⁴க³வக்³கோ³, ஸுத்தேஸு லோப⁴ஸுத்தம். தஸ்ஸாபி ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா’’திஆதி³கம் ஆயஸ்மதா ஆனந்தே³ன பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலே வுத்தம் நிதா³னமாதி³. ஸா பனாயம் பட²மமஹாஸங்கீ³தி வினயபிடகே தந்திமாருள்ஹா ஏவ. யோ பனேத்த² நிதா³னகோஸல்லத்த²ம் வத்தப்³போ³ கதா²மக்³கோ³, ஸோபி ஸுமங்க³லவிலாஸினியா தீ³க⁴னிகாய-அட்ட²கதா²ய வித்தா²ரதோ வுத்தோயேவாதி தத்த² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³.

நிதா³னவண்ணனா

யம் பனேதம் வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதாதிஆதி³கம் நிதா³னம். ஏகத⁴ம்மம், பி⁴க்க²வே, பஜஹதா²திஆதி³கம் ஸுத்தம். தத்த² வுத்தம் ப⁴க³வதாதிஆதீ³னி நாமபதா³னி. இதீதி நிபாதபத³ம். பஜஹதா²தி ஏத்த² ப-இதி உபஸக்³க³பத³ம், ஜஹதா²-தி ஆக்²யாதபத³ம். இமினா நயேன ஸப்³ப³த்த² பத³விபா⁴கோ³ வேதி³தப்³போ³.

அத்த²தோ பன வுத்தஸத்³தோ³ தாவ ஸஉபஸக்³கோ³ அனுபஸக்³கோ³ ச வபனே வாபஸமகரணே கேஸோஹாரணே ஜீவிதவுத்தியம் பவுத்தபா⁴வே பாவசனபா⁴வேன பவத்திதே அஜ்ஜே²ஸனே கத²னேதி ஏவமாதீ³ஸு தி³ஸ்ஸதி. ததா² ஹேஸ –

‘‘கா³வோ தஸ்ஸ பஜாயந்தி, கே²த்தே வுத்தம் விரூஹதி;

வுத்தானம் ப²லமஸ்னாதி, யோ மித்தானம் ந து³ப்³ப⁴தீ’’தி. –

ஆதீ³ஸு (ஜா. 2.22.19) வபனே ஆக³தோ. ‘‘நோ ச கோ² படிவுத்த’’ந்திஆதீ³ஸு (பாரா. 289) அட்ட²த³ந்தகாதீ³ஹி வாபஸமகரணே. ‘‘காபடிகோ மாணவோ த³ஹரோ வுத்தஸிரோ’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 2.426) கேஸோஹாரணே. ‘‘பன்னலோமோ பரத³த்தவுத்தோ மிக³பூ⁴தேன சேதஸா விஹரதீ’’திஆதீ³ஸு (சூளவ. 332) ஜீவிதவுத்தியம். ‘‘ஸேய்யதா²பி நாம பண்டு³பலாஸோ ப³ந்த⁴னா பவுத்தோ அப⁴ப்³போ³ ஹரிதத்தா²யா’’திஆதீ³ஸு (பாரா. 92; பாசி. 666; மஹாவ. 129) ப³ந்த⁴னதோ பவுத்தபா⁴வே. ‘‘யேஸமித³ம் ஏதரஹி, ப்³ராஹ்மணா, போராணம் மந்தபத³ம் கீ³தம் பவுத்தம் ஸமிஹித’’ந்திஆதீ³ஸு பாவசனபா⁴வேன பவத்திதே. லோகே பன – ‘‘வுத்தோ க³ணோ வுத்தோ பாராயனோ’’திஆதீ³ஸு அஜ்ஜே²னே. ‘‘வுத்தம் கோ² பனேதம் ப⁴க³வதா த⁴ம்மதா³யாதா³ மே, பி⁴க்க²வே, ப⁴வத², மா ஆமிஸதா³யாதா³’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.30) கத²னே. இதா⁴பி கத²னே த³ட்ட²ப்³போ³. தஸ்மா வுத்தம் கதி²தம் பா⁴ஸிதந்தி அத்தோ².

து³தியோ பன வுத்தஸத்³தோ³ வசனே சிண்ணபா⁴வே ச வேதி³தப்³போ³. ஹி-இதி ஜாது விப்³யத்தந்தி ஏதஸ்மிம் அத்தே² நிபாதோ. ஸோ இதா³னி வுச்சமானஸுத்தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ விப்³யத்தம் பா⁴ஸிதபா⁴வம் ஜோதேதி. வாசகஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னே ஹி பயுத்தா நிபாதா. தேஹி வத்தப்³ப³மத்த²ம் ஜோதேந்தி. ஏதந்தி அயம் ஏதஸத்³தோ³ –

‘‘யோ ச பு³த்³த⁴ஞ்ச த⁴ம்மஞ்ச, ஸங்க⁴ஞ்ச ஸரணம் க³தோ;

சத்தாரி அரியஸச்சானி, ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதி.

‘‘து³க்க²ம் து³க்க²ஸமுப்பாத³ம், து³க்க²ஸ்ஸ ச அதிக்கமம்;

அரியஞ்சட்ட²ங்கி³கம் மக்³க³ம், து³க்கூ²பஸமகா³மினம்.

‘‘ஏதம் கோ² ஸரணம் கே²மம், ஏதம் ஸரணமுத்தமம்;

ஏதம் ஸரணமாக³ம்ம, ஸப்³ப³து³க்கா² பமுச்சதீ’’தி. (த⁴. ப. 190-192) –

ஆதீ³ஸு யதா²வுத்தே ஆஸன்னபச்சக்கே² ஆக³தோ. ‘‘அப்பமத்தகம் கோ² பனேதம், பி⁴க்க²வே, ஓரமத்தகம் ஸீலமத்தகம், யேன புது²ஜ்ஜனோ ததா²க³தஸ்ஸ வண்ணம் வத³மானோ வதே³ய்யா’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 1.7) பன வக்க²மானே ஆஸன்னபச்சக்கே². இதா⁴பி வக்க²மானேயேவ த³ட்ட²ப்³போ³. ஸங்கா³யனவஸேன வக்க²மானஞ்ஹி ஸுத்தம் த⁴ம்மப⁴ண்டா³கா³ரிகேன பு³த்³தி⁴யம் ட²பேத்வா ததா³ ‘‘ஏத’’ந்தி வுத்தம்.

ப⁴க³வதாதி ஏத்த² ப⁴க³வாதி க³ருவசனம். க³ரும் ஹி லோகே ப⁴க³வாதி வத³ந்தி. ததா²க³தோ ச ஸப்³ப³கு³ணவிஸிட்ட²தாய ஸத்தானம் க³ரு, தஸ்மா ப⁴க³வாதி வேதி³தப்³போ³. போராணேஹிபி வுத்தம் –

‘‘ப⁴க³வாதி வசனம் ஸேட்ட²ம், ப⁴க³வாதி வசனமுத்தமம்;

க³ரு கா³ரவயுத்தோ ஸோ, ப⁴க³வா தேன வுச்சதீ’’தி.

ஸேட்ட²வாசகஞ்ஹி வசனம் ஸேட்ட²கு³ணஸஹசரணதோ ஸேட்ட²ந்தி வுத்தம். அத² வா வுச்சதீதி வசனம், அத்தோ². தஸ்மா ப⁴க³வாதிவசனம் ஸேட்ட²ந்தி ப⁴க³வாதி இமினா வசனேன வசனீயோ யோ அத்தோ², ஸோ ஸேட்டோ²தி அத்தோ². ப⁴க³வாதி வசனமுத்தமந்தி ஏத்தா²பி ஏஸேவ நயோ. கா³ரவயுத்தோதி க³ருபா⁴வயுத்தோ க³ருகு³ணயோக³தோ, க³ருகரணம் வா ஸாதிஸயம் அரஹதீதி கா³ரவயுத்தோ, கா³ரவாரஹோதி அத்தோ². ஏவம் கு³ணவிஸிட்ட²ஸத்துத்தமக³ருகா³ரவாதி⁴வசனமேதம் யதி³த³ம் ப⁴க³வாதி. அபிச –

‘‘ப⁴கீ³ ப⁴ஜீ பா⁴கீ³ விப⁴த்தவா இதி,

அகாஸி ப⁴க்³க³ந்தி க³ரூதி பா⁴க்³யவா;

ப³ஹூஹி ஞாயேஹி ஸுபா⁴விதத்தனோ,

ப⁴வந்தகோ³ ஸோ ப⁴க³வாதி வுச்சதீ’’தி. –

நித்³தே³ஸே ஆக³தனயேன –

‘‘பா⁴க்³யவா ப⁴க்³க³வா யுத்தோ, ப⁴கே³ஹி ச விப⁴த்தவா;

ப⁴த்தவா வந்தக³மனோ, ப⁴வேஸு ப⁴க³வா ததோ’’தி.

இமிஸ்ஸா கா³தா²ய ச வஸேன ப⁴க³வாதி பத³ஸ்ஸ அத்தோ² வத்தப்³போ³. ஸோ பனாயம் அத்தோ² ஸப்³பா³காரேன விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ பு³த்³தா⁴னுஸ்ஸதினித்³தே³ஸே வுத்தோதி. தத்த² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³.

அபரோ நயோ – பா⁴க³வாதி ப⁴க³வா, ப⁴தவாதி ப⁴க³வா, பா⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா, ப⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா, ப⁴த்தவாதி ப⁴க³வா, ப⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா, பா⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா.

‘‘பா⁴க³வா ப⁴தவா பா⁴கே³, ப⁴கே³ ச வனி ப⁴த்தவா;

ப⁴கே³ வமி ததா² பா⁴கே³, வமீதி ப⁴க³வா ஜினோ’’.

தத்த² கத²ம் பா⁴க³வாதி ப⁴க³வா? யே தே ஸீலாத³யோ த⁴ம்மக்க²ந்தா⁴ கு³ணகோட்டா²ஸா, தே அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா நிரதிஸயா ததா²க³தஸ்ஸ அத்தி² உபலப்³ப⁴ந்தி. ததா² ஹிஸ்ஸ ஸீலம், ஸமாதி⁴, பஞ்ஞா, விமுத்தி, விமுத்திஞாணத³ஸ்ஸனம், ஹிரீ, ஓத்தப்பம், ஸத்³தா⁴, வீரியம், ஸதி, ஸம்பஜஞ்ஞம், ஸீலவிஸுத்³தி⁴, சித்தவிஸுத்³தி⁴, தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴, ஸமதோ², விபஸ்ஸனா, தீணி குஸலமூலானி, தீணி ஸுசரிதானி, தயோ ஸம்மாவிதக்கா, திஸ்ஸோ அனவஜ்ஜஸஞ்ஞா, திஸ்ஸோ தா⁴துயோ, சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா, சத்தாரோ ஸம்மப்பதா⁴னா, சத்தாரோ இத்³தி⁴பாதா³, சத்தாரோ அரியமக்³கா³, சத்தாரி அரியப²லானி, சதஸ்ஸோ படிஸம்பி⁴தா³, சதுயோனிபரிச்சே²த³கஞாணானி, சத்தாரோ அரியவம்ஸா, சத்தாரி வேஸாரஜ்ஜஞாணானி, பஞ்ச பதா⁴னியங்கா³னி, பஞ்சங்கி³கோ ஸம்மாஸமாதி⁴, பஞ்சஞாணிகோ ஸம்மாஸமாதி⁴, பஞ்சிந்த்³ரியானி, பஞ்ச ப³லானி, பஞ்ச நிஸ்ஸாரணீயா தா⁴துயோ, பஞ்ச விமுத்தாயதனஞாணானி, பஞ்ச விமுத்திபரிபாசனீயா ஸஞ்ஞா, ச² அனுஸ்ஸதிட்டா²னானி, ச² கா³ரவா, ச² நிஸ்ஸாரணீயா தா⁴துயோ, ச² ஸததவிஹாரா, ச² அனுத்தரியானி, ச² நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³யா ஸஞ்ஞா, ச² அபி⁴ஞ்ஞா, ச² அஸாதா⁴ரணஞாணானி, ஸத்த அபரிஹானியா த⁴ம்மா, ஸத்த அரியத⁴னானி, ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, ஸத்த ஸப்புரிஸத⁴ம்மா, ஸத்த நிஜ்ஜரவத்தூ²னி, ஸத்த ஸஞ்ஞா, ஸத்த த³க்கி²ணேய்யபுக்³க³லதே³ஸனா, ஸத்த கீ²ணாஸவப³லதே³ஸனா, அட்ட² பஞ்ஞாபடிலாப⁴ஹேதுதே³ஸனா, அட்ட²ஸம்மத்தானி, அட்ட² லோகத⁴ம்மாதிக்கமோ, அட்ட² ஆரம்ப⁴வத்தூ²னி, அட்ட² அக்க²ணதே³ஸனா, அட்ட² மஹாபுரிஸவிதக்கா, அட்ட² அபி⁴பா⁴யதனதே³ஸனா, அட்ட² விமோக்கா², நவ யோனிஸோமனஸிகாரமூலகா த⁴ம்மா, நவ பாரிஸுத்³தி⁴பதா⁴னியங்கா³னி, நவ ஸத்தாவாஸதே³ஸனா, நவ ஆகா⁴தப்படிவினயா, நவ ஸஞ்ஞா, நவ நானத்தா, நவ அனுபுப்³ப³விஹாரா, த³ஸ நாத²கரணா த⁴ம்மா, த³ஸ கஸிணாயதனானி, த³ஸ குஸலகம்மபதா², த³ஸ ஸம்மத்தானி, த³ஸ அரியவாஸா, த³ஸ அஸேக்கா² த⁴ம்மா, த³ஸ ததா²க³தப³லானி, ஏகாத³ஸ மேத்தானிஸம்ஸா, த்³வாத³ஸ த⁴ம்மசக்காகாரா, தேரஸ து⁴தகு³ணா, சுத்³த³ஸ பு³த்³த⁴ஞாணானி, பஞ்சத³ஸ விமுத்திபரிபாசனீயா த⁴ம்மா, ஸோளஸவிதா⁴ ஆனாபானஸ்ஸதி, ஸோளஸ அபரந்தபனீயா த⁴ம்மா, அட்டா²ரஸ பு³த்³த⁴த⁴ம்மா, ஏகூனவீஸதி பச்சவேக்க²ணஞாணானி, சதுசத்தாலீஸ ஞாணவத்தூ²னி, பஞ்ஞாஸ உத³யப்³ப³யஞாணானி, பரோபண்ணாஸ குஸலத⁴ம்மா, ஸத்தஸத்ததி ஞாணவத்தூ²னி, சதுவீஸதிகோடிஸதஸஹஸ்ஸஸமாபத்திஸஞ்சாரிமஹாவஜிரஞாணம், அனந்தனயஸமந்தபட்டா²னபவிசயபச்சவேக்க²ணதே³ஸனாஞாணானி, ததா² அனந்தாஸு லோகதா⁴தூஸு அனந்தானம் ஸத்தானம் ஆஸயாதி³விபா⁴வனஞாணானி சாதி, ஏவமாத³யோ அனந்தா அபரிமாணபே⁴தா³ அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா நிரதிஸயா கு³ணபா⁴கா³ கு³ணகோட்டா²ஸா விஜ்ஜந்தி உபலப்³ப⁴ந்தி. தஸ்மா யதா²வுத்தவிபா⁴கா³ கு³ணபா⁴கா³ அஸ்ஸ அத்தீ²தி பா⁴க³வாதி வத்தப்³பே³. ஆகாரஸ்ஸ ரஸ்ஸத்தம் கத்வா ‘‘ப⁴க³வா’’தி வுத்தோ. ஏவம் தாவ பா⁴க³வாதி ப⁴க³வா.

‘‘யஸ்மா ஸீலாத³யோ ஸப்³பே³, கு³ணபா⁴கா³ அஸேஸதோ;

விஜ்ஜந்தி ஸுக³தே தஸ்மா, ப⁴க³வாதி பவுச்சதி’’.

கத²ம் ப⁴தவாதி ப⁴க³வா? யே தே ஸப்³ப³லோகஹிதாய உஸ்ஸுக்கமாபன்னேஹி மனுஸ்ஸத்தாதி³கே அட்ட² த⁴ம்மே ஸமோதா⁴னேத்வா ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா கதமஹாபி⁴னீஹாரேஹி மஹாபோ³தி⁴ஸத்தேஹி பரிபூரேதப்³பா³ தா³னபாரமீ, ஸீலனேக்க²ம்மபஞ்ஞாவீரியக²ந்திஸச்சஅதி⁴ட்டா²னமேத்தாஉபேக்கா²பாரமீதி த³ஸ பாரமியோ, த³ஸ உபபாரமியோ, த³ஸ பரமத்த²பாரமியோதி ஸமதிம்ஸ பாரமியோ, தா³னாதீ³னி சத்தாரி ஸங்க³ஹவத்தூ²னி, சத்தாரி அதி⁴ட்டா²னானி, அத்தபரிச்சாகோ³, நயனத⁴னரஜ்ஜபுத்ததா³ரபரிச்சாகோ³தி பஞ்ச மஹாபரிச்சாகா³, புப்³ப³யோகோ³, புப்³ப³சரியா, த⁴ம்மக்கா²னம், லோகத்த²சரியா, ஞாதத்த²சரியா, பு³த்³த⁴த்த²சரியாதி ஏவமாத³யோ ஸங்கே²பதோ வா புஞ்ஞஸம்பா⁴ரஞாணஸம்பா⁴ரா பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மா, தே மஹாபி⁴னீஹாரதோ பட்டா²ய கப்பானம் ஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கானி சத்தாரி அஸங்க்²யேய்யானி யதா² ஹானபா⁴கி³யா, ஸம்கிலேஸபா⁴கி³யா, டி²திபா⁴கி³யா, வா ந ஹோந்தி; அத² கோ² உத்தருத்தரி விஸேஸபா⁴கி³யாவ ஹோந்தி; ஏவம் ஸக்கச்சம் நிரந்தரம் அனவஸேஸதோ ப⁴தா ஸம்ப⁴தா அஸ்ஸ அத்தீ²தி ப⁴தவாதி ப⁴க³வா; நிருத்தினயேன தகாரஸ்ஸ க³காரம் கத்வா. அத² வா ப⁴தவாதி தேயேவ யதா²வுத்தே பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மே வுத்தனயேன ப⁴ரி ஸம்ப⁴ரி பரிபூரேஸீதி அத்தோ². ஏவம்பி ப⁴தவாதி ப⁴க³வா.

‘‘யஸ்மா ஸம்போ³தி⁴யா ஸப்³பே³, தா³னபாரமிஆதி³கே;

ஸம்பா⁴ரே ப⁴தவா நாதோ², தஸ்மாபி ப⁴க³வா மதோ’’.

கத²ம் பா⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா? யே தே சதுவீஸதிகோடிஸதஸஹஸ்ஸஸங்கா² தே³வஸிகம் வளஞ்ஜனகஸமாபத்திபா⁴கா³, தே அனவஸேஸதோ லோகஹிதத்த²ம் அத்தனோ தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரத்த²ஞ்ச நிச்சகப்பம் வனி ப⁴ஜி ஸேவி ப³ஹுலமகாஸீதி பா⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா. அத² வா அபி⁴ஞ்ஞேய்யேஸு த⁴ம்மேஸு குஸலாதீ³ஸு க²ந்தா⁴தீ³ஸு ச யே தே பரிஞ்ஞேய்யாதி³வஸேன ஸங்கே²பதோ வா சதுப்³பி³தா⁴ அபி⁴ஸமயபா⁴கா³, வித்தா²ரதோ பன ‘‘சக்கு² பரிஞ்ஞேய்யம் …பே… ஜராமரணம் பரிஞ்ஞேய்ய’’ந்திஆதி³னா (படி. ம. 1.21) அனேகே பரிஞ்ஞேய்யபா⁴கா³, ‘‘சக்கு²ஸ்ஸ ஸமுத³யோ பஹாதப்³போ³…பே… ஜராமரணஸ்ஸ ஸமுத³யோ பஹாதப்³போ³’’திஆதி³னா பஹாதப்³ப³பா⁴கா³, ‘‘சக்கு²ஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ஸச்சி²காதப்³போ³…பே… ஜராமரணஸ்ஸ நிரோதோ⁴ ஸச்சி²காதப்³போ³’’திஆதி³னா ஸச்சி²காதப்³ப³பா⁴கா³, ‘‘சக்கு²னிரோத⁴கா³மினீபடிபதா³ பா⁴வேதப்³பா³…பே… சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னா பா⁴வேதப்³பா³’’திஆதி³னா ச அனேகபே⁴தா³ பா⁴வேதப்³ப³பா⁴கா³ ச த⁴ம்மா, தே ஸப்³பே³ வனி ப⁴ஜி யதா²ரஹம் கோ³சரபா⁴வனாஸேவனானம் வஸேன ஸேவி. ஏவம்பி பா⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா. அத² வா யே இமே ஸீலாத³யோ த⁴ம்மக்க²ந்தா⁴ ஸாவகேஹி ஸாதா⁴ரணா கு³ணகோட்டா²ஸா கு³ணபா⁴கா³, கிந்தி நு கோ² தே வேனேய்யஸந்தானேஸு பதிட்ட²பேய்யந்தி மஹாகருணாய வனி அபி⁴பத்த²யி. ஸா சஸ்ஸ அபி⁴பத்த²னா யதா²தி⁴ப்பேதப²லாவஹா அஹோஸி. ஏவம்பி பா⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா.

‘‘யஸ்மா ஞேய்யஸமாபத்தி-கு³ணபா⁴கே³ ததா²க³தோ;

ப⁴ஜி பத்த²யி ஸத்தானம், ஹிதாய ப⁴க³வா ததோ’’.

கத²ம் ப⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா? ஸமாஸதோ தாவ கதபுஞ்ஞேஹி பயோக³ஸம்பன்னேஹி யதா²விப⁴வம் ப⁴ஜீயந்தீதி ப⁴கா³, லோகியலோகுத்தரா ஸம்பத்தியோ. தத்த² லோகியே தாவ ததா²க³தோ ஸம்போ³தி⁴தோ புப்³பே³ போ³தி⁴ஸத்தபூ⁴தோ பரமுக்கம்ஸக³தே வனி ப⁴ஜி ஸேவி, யத்த² பதிட்டா²ய நிரவஸேஸதோ பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மே ஸமன்னானேந்தோ பு³த்³த⁴த⁴ம்மே பரிபாசேஸி. பு³த்³த⁴பூ⁴தோ பன தே நிரவஜ்ஜஸுகூ²பஸம்ஹிதே அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணே லோகுத்தரேபி வனி ப⁴ஜி ஸேவி. வித்தா²ரதோ பன பதே³ஸரஜ்ஜஇஸ்ஸரியசக்கவத்திஸம்பத்திதே³வரஜ்ஜஸம்பத்திஆதி³வஸேன ஜா²னவிமோக்க²ஸமாதி⁴ஸமாபத்திஞாணத³ஸ்ஸனமக்³க³பா⁴வனாப²ல- ஸச்சி²கிரியாதி³உத்தரிமனுஸ்ஸத⁴ம்மவஸேன ச அனேகவிஹிதே அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணே ப⁴கே³ வனி ப⁴ஜி ஸேவி. ஏவம் ப⁴கே³ வனீதி ப⁴க³வா.

‘‘யா தா ஸம்பத்தியோ லோகே, யா ச லோகுத்தரா புதூ²;

ஸப்³பா³ தா ப⁴ஜி ஸம்பு³த்³தோ⁴, தஸ்மாபி ப⁴க³வா மதோ’’.

கத²ம் ப⁴த்தவாதி ப⁴க³வா? ப⁴த்தா த³ள்ஹப⁴த்திகா அஸ்ஸ ப³ஹூ அத்தீ²தி ப⁴க³வா. ததா²க³தோ ஹி மஹாகருணாஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி³அபரிமிதனிருபமப்பபா⁴வகு³ணவிஸேஸஸமங்கி³பா⁴வதோ ஸப்³ப³ஸத்துத்தமோ, ஸப்³பா³னத்த²பரிஹாரபுப்³ப³ங்க³மாய நிரவஸேஸஹிதஸுக²விதா⁴னதப்பராய நிரதிஸயாய பயோக³ஸம்பத்தியா ஸதே³வமனுஸ்ஸாய பஜாய அச்சந்தூபகாரிதாய த்³வத்திம்ஸமஹாபுரிஸலக்க²ணஅஸீதிஅனுப்³யஞ்ஜனப்³யாமப்பபா⁴தி³- அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணகு³ணவிஸேஸபடிமண்டி³தரூபகாயதாய, யதா²பு⁴ச்சகு³ணாதி⁴க³தேன ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³னயப்பவத்தேன லோகத்தயப்³யாபினா ஸுவிபுலேன ஸுவிஸுத்³தே⁴ன ச து²திகோ⁴ஸேன ஸமன்னாக³தத்தா உக்கம்ஸபாரமிப்பத்தாஸு அப்பிச்ச²தாஸந்துட்டி²தாதீ³ஸு ஸுப்பதிட்டி²தபா⁴வதோ த³ஸப³லசதுவேஸாரஜ்ஜாதி³னிரதிஸயகு³ணவிஸேஸஸமங்கி³பா⁴வதோ ச ரூபப்பமாணோ ரூபப்பஸன்னோ, கோ⁴ஸப்பமாணோ கோ⁴ஸப்பஸன்னோ, லூக²ப்பமாணோ லூக²ப்பஸன்னோ, த⁴ம்மப்பமாணோ த⁴ம்மப்பஸன்னோதி ஏவம் சதுப்பமாணிகே லோகஸன்னிவாஸே ஸப்³ப³தா²பி பஸாதா³வஹபா⁴வேன ஸமந்தபாஸாதி³கத்தா அபரிமாணானம் ஸத்தானம் ஸதே³வமனுஸ்ஸானம் ஆத³ரப³ஹுமானகா³ரவாயதனதாய பரமபேமஸம்ப⁴த்திட்டா²னம். யே ச தஸ்ஸ ஓவாதே³ பதிட்டி²தா அவேச்சப்பஸாதே³ன ஸமன்னாக³தா ஹோந்தி, கேனசி அஸம்ஹாரியா தேஸம் ஸம்ப⁴த்தி ஸமணேன வா ப்³ராஹ்மணேன வா தே³வேன வா மாரேன வா ப்³ரஹ்முனா வா. ததா² ஹி தே அத்தனோ ஜீவிதபரிச்சாகே³பி தத்த² பஸாத³ம் ந பரிச்சஜந்தி, தஸ்ஸ வா ஆணம் த³ள்ஹப⁴த்திபா⁴வதோ. தேனேவாஹ –

‘‘யோ வே கதஞ்ஞூ கதவேதி³ தீ⁴ரோ;

கல்யாணமித்தோ த³ள்ஹப⁴த்தி ச ஹோதீ’’தி. (ஜா. 2.17.78);

‘‘ஸேய்யதா²பி, பி⁴க்க²வே, மஹாஸமுத்³தோ³ டி²தத⁴ம்மோ வேலம் நாதிவத்ததி; ஏவமேவ கோ², பி⁴க்க²வே, யம் மயா ஸாவகானம் ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞத்தம், தம் மம ஸாவகா ஜீவிதஹேதுபி நாதிக்கமந்தீ’’தி (அ. நி. 8.20; உதா³. 45; சூளவ. 385) ச.

ஏவம் ப⁴த்தவாதி ப⁴க³வா நிருத்தினயேன ஏகஸ்ஸ தகாரஸ்ஸ லோபம் கத்வா இதரஸ்ஸ க³காரம் கத்வா.

‘‘கு³ணாதிஸயயுத்தஸ்ஸ, யஸ்மா லோகஹிதேஸினோ;

ஸம்ப⁴த்தா ப³ஹவோ ஸத்து², ப⁴க³வா தேன வுச்சதீ’’தி.

கத²ம் ப⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா? யஸ்மா ததா²க³தோ போ³தி⁴ஸத்தபூ⁴தோபி புரிமாஸு ஜாதீஸு பாரமியோ பூரேந்தோ ப⁴க³ஸங்கா²தம் ஸிரிம் இஸ்ஸரியம் யஸஞ்ச வமி உக்³கி³ரி கே²ளபிண்ட³ம் விய அனபேக்கோ² ச²ட்³ட³யி. ததா² ஹிஸ்ஸ ஸோமனஸ்ஸகுமாரகாலே, ஹத்தி²பாலகுமாரகாலே, அயோக⁴ரபண்டி³தகாலே, மூக³பக்க²பண்டி³தகாலே, சூளஸுதஸோமகாலேதி ஏவமாதீ³ஸு நேக்க²ம்மபாரமிபூரணவஸேன தே³வரஜ்ஜஸதி³ஸாய ரஜ்ஜஸிரியா பரிச்சத்தத்தபா⁴வானம் பரிமாணம் நத்தி². சரிமத்தபா⁴வேபி ஹத்த²க³தம் சக்கவத்திஸிரிம் தே³வலோகாதி⁴பச்சஸதி³ஸம் சதுத்³தீ³பிஸ்ஸரியம் சக்கவத்திஸம்பத்திஸன்னிஸ்ஸயம் ஸத்தரதனஸமுஜ்ஜலம் யஸஞ்ச திணாயபி அமஞ்ஞமானோ நிரபேக்கோ² பஹாய அபி⁴னிக்க²மித்வா ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் அபி⁴ஸம்பு³த்³தோ⁴. தஸ்மா இமே ஸிரிஆதி³கே ப⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா. அத² வா பா⁴னி நாம நக்க²த்தானி, தேஹி ஸமம் க³ச்ச²ந்தி பவத்தந்தீதி ப⁴கா³, ஸினேருயுக³ந்த⁴ரஉத்தரகுருஹிமவந்தாதி³பா⁴ஜனலோகவிஸேஸஸன்னிஸ்ஸயா ஸோபா⁴ கப்பட்டி²தியபா⁴வதோ. தேபி ப⁴க³வா வமி தம்னிவாஸிஸத்தாவாஸஸமதிக்கமனதோதப்படிப³த்³த⁴ச²ந்த³ராக³ப்பஹானேன பஜஹீதி. ஏவம்பி ப⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா.

‘‘சக்கவத்திஸிரிம் யஸ்மா, யஸம் இஸ்ஸரியம் ஸுக²ம்;

பஹாஸி லோகசித்தஞ்ச, ஸுக³தோ ப⁴க³வா ததோ’’.

கத²ம் பா⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா? பா⁴கா³ நாம கோட்டா²ஸா. தே க²ந்தா⁴யதனதா⁴தாதி³வஸேன, தத்தா²பி ரூபவேத³னாதி³வஸேன, அதீதாதி³வஸேன ச அனேகவிதா⁴. தே ச ப⁴க³வா ஸப்³ப³ம் பபஞ்சம், ஸப்³ப³ம் யோக³ம், ஸப்³ப³ம் க³ந்த²ம், ஸப்³ப³ம் ஸம்யோஜனம், ஸமுச்சி²ந்தி³த்வா அமததா⁴தும் ஸமதி⁴க³ச்ச²ந்தோ வமி உக்³கி³ரி அனபேக்கோ² ச²ட்³ட³யி, ந பச்சாக³மி. ததா² ஹேஸ ஸப்³ப³த்த²கமேவ பத²விம், ஆபம், தேஜம், வாயம், சக்கு²ம், ஸோதம், கா⁴னம், ஜீவ்ஹம், காயம், மனம், ரூபே, ஸத்³தே³, க³ந்தே⁴, ரஸே, போ²ட்ட²ப்³பே³, த⁴ம்மே, சக்கு²விஞ்ஞாணம்…பே… மனோவிஞ்ஞாணம், சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸம் …பே… மனோஸம்ப²ஸ்ஸம், சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸஜம் வேத³னம்…பே… மனோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் வேத³னம், சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸஞ்ஞம்…பே… மனோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் ஸஞ்ஞம்; சக்கு²ஸம்ப²ஸ்ஸஜம் சேதனம்…பே… மனோஸம்ப²ஸ்ஸஜம் சேதனம்; ரூபதண்ஹம் …பே… த⁴ம்மதண்ஹம்; ரூபவிதக்கம்…பே… த⁴ம்மவிதக்கம்; ரூபவிசாரம்…பே… த⁴ம்மவிசாரந்திஆதி³னா அனுபத³த⁴ம்மவிபா⁴க³வஸேனபி ஸப்³பே³வ த⁴ம்மகோட்டா²ஸே அனவஸேஸதோ வமி உக்³கி³ரி அனபேக்க²பரிச்சாகே³ன ச²ட்³ட³யி. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘யம் தம், ஆனந்த³, சத்தம் வந்தம் முத்தம் பஹீனம் படினிஸ்ஸட்ட²ம், தம் ததா²க³தோ புன பச்சாக³மிஸ்ஸதீதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி. (தீ³. நி. 2.183) –

ஏவம்பி பா⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா. அத² வா பா⁴கே³ வமீதி ஸப்³பே³பி குஸலாகுஸலே ஸாவஜ்ஜானவஜ்ஜே ஹீனப்பணீதே கண்ஹஸுக்கஸப்படிபா⁴கே³ த⁴ம்மே அரியமக்³க³ஞாணமுகே²ன வமி உக்³கி³ரி அனபேக்கோ² பரிச்சஜி பஜஹி, பரேஸஞ்ச தத²த்தாய த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி. வுத்தம்பி சேதம் –

‘‘த⁴ம்மாபி வோ, பி⁴க்க²வே, பஹாதப்³பா³ பகே³வ அத⁴ம்மா, குல்லூபமம், வோ பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மம் தே³ஸேஸ்ஸாமி, நித்த²ரணத்தா²ய நோ க³ஹணத்தா²யா’’திஆதி³. (ம. நி. 1.240) –

ஏவம்பி பா⁴கே³ வமீதி ப⁴க³வா.

‘‘க²ந்தா⁴யதனதா⁴தாதி³-த⁴ம்மபே⁴தா³ மஹேஸினா;

கண்ஹஸுக்கா யதோ வந்தா, ததோபி ப⁴க³வா மதோ’’.

தேன வுத்தம் –

‘‘பா⁴க³வா ப⁴தவா பா⁴கே³, ப⁴கே³ ச வனி ப⁴த்தவா;

ப⁴கே³ வமி ததா² பா⁴கே³, வமீதி ப⁴க³வா ஜினோ’’தி.

தேன ப⁴க³வதா. அரஹதாதி கிலேஸேஹி ஆரகத்தா, அனவஸேஸானம் வா கிலேஸாரீனம் ஹதத்தா, ஸம்ஸாரசக்கஸ்ஸ வா அரானம் ஹதத்தா, பச்சயாதீ³னம் அரஹத்தா, பாபகரணே ரஹாபா⁴வாதி இமேஹி காரணேஹி அரஹதா. அயமேத்த² ஸங்கே²போ. வித்தா²ரோ பன விஸுத்³தி⁴மக்³கே³ வுத்தனயேன வேதி³தப்³போ³.

ஏத்த² ச ப⁴க³வதாதி இமினாஸ்ஸ பா⁴க்³யவந்ததாதீ³பனேன கப்பானம் அனேகேஸு அஸங்க்²யேய்யேஸு உபசிதபுஞ்ஞஸம்பா⁴ரபா⁴வதோ ஸதபுஞ்ஞலக்க²ணத⁴ரஸ்ஸ த்³வத்திம்ஸமஹாபுரிஸலக்க²ணஅஸீதிஅனுப்³யஞ்ஜன- ப்³யாமப்பபா⁴கேதுமாலாதி³படிமண்டி³தா அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா ரூபகாயஸம்பத்திதீ³பிதா ஹோதி. அரஹதாதி இமினாஸ்ஸ அனவஸேஸகிலேஸப்பஹானதீ³பனேன ஆஸவக்க²யபத³ட்டா²னஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி⁴க³மபரிதீ³பனதோ த³ஸப³லசதுவேஸாரஜ்ஜச²அஸாதா⁴ரணஞாணஅட்டா²ரஸாவேணிகபு³த்³த⁴த⁴ம்மாதி³- அசிந்தேய்யாபரிமேய்யத⁴ம்மகாயஸம்பத்தி தீ³பிதா ஹோதி. தது³ப⁴யேனபி லோகியஸரிக்க²கானம் ப³ஹுமதபா⁴வோ, க³ஹட்ட²பப்³ப³ஜிதேஹி அபி⁴க³மனீயதா, ததா² அபி⁴க³தானஞ்ச தேஸம் காயிகசேதஸிகது³க்கா²பனயனே படிப³லபா⁴வோ, ஆமிஸதா³னத⁴ம்மதா³னேஹி உபகாரிதா, லோகியலோகுத்தரேஹி கு³ணேஹி ஸம்யோஜனஸமத்த²தா ச பகாஸிதா ஹோதி.

ததா² ப⁴க³வதாதி இமினா சரணத⁴ம்மேஸு முத்³த⁴பூ⁴ததி³ப்³ப³விஹாராதி³விஹாரவிஸேஸஸமாயோக³பரிதீ³பனேன சரணஸம்பதா³ தீ³பிதா ஹோதி. அரஹதாதி இமினா ஸப்³ப³விஜ்ஜாஸு ஸிகா²ப்பத்தஆஸவக்க²யஞாணாதி⁴க³மபரிதீ³பனேன விஜ்ஜாஸம்பதா³ தீ³பிதா ஹோதி. புரிமேன வா அந்தராயிகனிய்யானிகத⁴ம்மானம் அவிபரீதவிப⁴த்தபா⁴வதீ³பனேன பச்சி²மவேஸாரஜ்ஜத்³வயஸமாயோகோ³, பச்சி²மேன ஸவாஸனனிரவஸேஸகிலேஸப்பஹானதீ³பனேன புரிமவேஸாரஜ்ஜத்³வயஸமாயோகோ³ விபா⁴விதோ ஹோதி.

ததா² புரிமேன ததா²க³தஸ்ஸ படிஞ்ஞாஸச்சவசீஸச்சஞாணஸச்சபரிதீ³பனேன, காமகு³ணலோகியாதி⁴பச்சயஸலாப⁴ஸக்காராதி³பரிச்சாக³பரிதீ³பனேன, அனவஸேஸகிலேஸாபி⁴ஸங்கா²ரபரிச்சாக³பரிதீ³பனேன, ச ஸச்சாதி⁴ட்டா²னசாகா³தி⁴ட்டா²னபாரிபூரி பகாஸிதா ஹோதி; து³தியேன ஸப்³ப³ஸங்கா²ரூபஸமஸமதி⁴க³மபரிதீ³பனேன, ஸம்மாஸம்போ³தி⁴பரிதீ³பனேன ச, உபஸமாதி⁴ட்டா²னபஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னபாரிபூரி பகாஸிதா ஹோதி. ததா² ஹி ப⁴க³வதோ போ³தி⁴ஸத்தபூ⁴தஸ்ஸ லோகுத்தரகு³ணே கதாபி⁴னீஹாரஸ்ஸ மஹாகருணாயோகே³ன யதா²படிஞ்ஞம் ஸப்³ப³பாரமிதானுட்டா²னேன ஸச்சாதி⁴ட்டா²னம், பாரமிதாபடிபக்க²பரிச்சாகே³ன சாகா³தி⁴ட்டா²னம், பாரமிதாகு³ணேஹி சித்தவூபஸமேன உபஸமாதி⁴ட்டா²னம், பாரமிதாஹி ஏவ பரஹிதூபாயகோஸல்லதோ பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னம் பாரிபூரிக³தம்.

ததா² ‘யாசகஜனம் அவிஸம்வாதே³த்வா த³ஸ்ஸாமீ’தி படிஜானனேன படிஞ்ஞம் அவிஸம்வாதே³த்வா தா³னேன ச ஸச்சாதி⁴ட்டா²னம், தே³ய்யபரிச்சாக³தோ சாகா³தி⁴ட்டா²னம், தே³ய்யபடிக்³கா³ஹகதா³னதே³ய்யபரிக்க²யேஸு லோப⁴தோ³ஸமோஹப⁴யவூபஸமேன உபஸமாதி⁴ட்டா²னம், யதா²ரஹம் யதா²காலம் யதா²விதி⁴ ச தா³னேன பஞ்ஞுத்தரதாய ச பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னம் பாரிபூரிக³தம். இமினா நயேன ஸேஸபாரமீஸுபி சதுராதி⁴ட்டா²னபாரிபூரி வேதி³தப்³பா³. ஸப்³பா³ ஹி பாரமியோ ஸச்சப்பபா⁴விதா சாகா³பி⁴ப்³யஞ்ஜிதா உபஸமானுப்³ரூஹிதா பஞ்ஞாபரிஸுத்³தா⁴தி ஏவம் சதுராதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³தஸ்ஸ ததா²க³தஸ்ஸ ஸச்சாதி⁴ட்டா²னம் ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸீலவிஸுத்³தி⁴, சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஆஜீவவிஸுத்³தி⁴, உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன சித்தவிஸுத்³தி⁴, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன தி³ட்டி²விஸுத்³தி⁴. ததா² ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேனஸ்ஸ ஸம்வாஸேன ஸீலம் வேதி³தப்³ப³ம், சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸம்வோஹாரேன ஸோசேய்யம் வேதி³தப்³ப³ம், உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஆபதா³ஸு தா²மோ வேதி³தப்³போ³, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸாகச்சா²ய பஞ்ஞா வேதி³தப்³பா³.

ததா² ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அது³ட்டோ² அதி⁴வாஸேதி, சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அலுத்³தோ⁴ படிஸேவதி, உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அபீ⁴தோ பரிவஜ்ஜேதி, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அமூள்ஹோ வினோதே³தி. ததா² ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன சஸ்ஸ நேக்க²ம்மஸுக²ப்பத்தி, சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன பவிவேகஸுக²ப்பத்தி, உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன உபஸமஸுக²ப்பத்தி, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸம்போ³தி⁴ஸுக²ப்பத்தி தீ³பிதா ஹோதி. ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன வா விவேகஜபீதிஸுக²ப்பத்தி, சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸமாதி⁴ஜபீதிஸுக²ப்பத்தி, உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அபீதிஜகாயஸுக²ப்பத்தி, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸதிபாரிஸுத்³தி⁴ஜஉபேக்கா²ஸுக²ப்பத்தி. ததா² ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன பரிவாரஸம்பத்திலக்க²ணபச்சயஸுக²ஸமாயோகோ³ பரிதீ³பிதோ ஹோதி அவிஸம்வாத³னதோ, சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன ஸந்துட்டி²லக்க²ணஸபா⁴வஸுக²ஸமாயோகோ³ அலோப⁴பா⁴வதோ, உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன கதபுஞ்ஞதாலக்க²ணஹேதுஸுக²ஸமாயோகோ³ கிலேஸேஹி அனபி⁴பூ⁴தபா⁴வதோ, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன விமுத்திஸம்பத்திலக்க²ணது³க்கூ²பஸமஸுக²ஸமாயோகோ³ பரிதீ³பிதோ ஹோதி, ஞாணஸம்பத்தியா நிப்³பா³னாதி⁴க³மனதோ.

ததா² ஸச்சாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அரியஸ்ஸ ஸீலக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ அனுபோ³த⁴ப்படிவேத⁴ஸித்³தி⁴, சாகா³தி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அரியஸ்ஸ ஸமாதி⁴க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அரியஸ்ஸ பஞ்ஞாக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ, உபஸமாதி⁴ட்டா²னஸமுதா³க³மேன அரியஸ்ஸ விமுத்திக்க²ந்த⁴ஸ்ஸ அனுபோ³த⁴ப்படிவேத⁴ஸித்³தி⁴ தீ³பிதா ஹோதி. ஸச்சாதி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன ச தபஸித்³தி⁴, சாகா³தி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன ஸப்³ப³னிஸ்ஸக்³க³ஸித்³தி⁴, உபஸமாதி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன இந்த்³ரியஸம்வரஸித்³தி⁴, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன பு³த்³தி⁴ஸித்³தி⁴, தேன ச நிப்³பா³னஸித்³தி⁴. ததா² ஸச்சாதி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன சதுஅரியஸச்சாபி⁴ஸமயப்படிலாபோ⁴, சாகா³தி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன சதுஅரியவம்ஸப்படிலாபோ⁴, 0.உபஸமாதி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன சதுஅரியவிஹாரப்படிலாபோ⁴, பஞ்ஞாதி⁴ட்டா²னபரிபூரணேன சதுஅரியவோஹாரப்படிலாபோ⁴ தீ³பிதோ ஹோதி.

அபரோ நயோ – ப⁴க³வதாதி ஏதேன ஸத்தானம் லோகியலோகுத்தரஸம்பத்திஅபி⁴கங்கா²தீ³பனேன ததா²க³தஸ்ஸ மஹாகருணா பகாஸிதா ஹோதி. அரஹதாதி ஏதேன பஹானஸம்பத்திதீ³பனேன பஹானபஞ்ஞா பகாஸிதா ஹோதி. தத்த² பஞ்ஞாயஸ்ஸ த⁴ம்மரஜ்ஜபத்தி, கருணாய த⁴ம்மஸம்விபா⁴கோ³; பஞ்ஞாய ஸம்ஸாரது³க்க²னிப்³பி³தா³, கருணாய ஸம்ஸாரது³க்க²ஸஹனம்; பஞ்ஞாய பரது³க்க²பரிஜானனம், கருணாய பரது³க்க²ப்படிகாராரம்போ⁴. பஞ்ஞாய பரினிப்³பா³னாபி⁴முக²பா⁴வோ, கருணாய தத³தி⁴க³மோ; பஞ்ஞாய ஸயம் தரணம், கருணாய பரேஸம் தாரணம்; பஞ்ஞாய பு³த்³த⁴பா⁴வஸித்³தி⁴, கருணாய பு³த்³த⁴கிச்சஸித்³தி⁴. கருணாய வா போ³தி⁴ஸத்தபூ⁴மியம் ஸம்ஸாராபி⁴முக²பா⁴வோ, பஞ்ஞாய தத்த² அனபி⁴ரதி. ததா² கருணாய பரேஸம் அவிஹிம்ஸனம், பஞ்ஞாய ஸயம் பரேஹி அபா⁴யனம்; கருணாய பரம் ரக்க²ந்தோ அத்தானம் ரக்க²தி, பஞ்ஞாய அத்தானம் ரக்க²ந்தோ பரம் ரக்க²தி. ததா² கருணாய அபரந்தபோ, பஞ்ஞாய அனத்தந்தபோ. தேன அத்தஹிதாய படிபன்னாதீ³ஸு சதுத்த²புக்³க³லபா⁴வோ ஸித்³தோ⁴ ஹோதி.

ததா² கருணாய லோகனாத²தா, பஞ்ஞாய அத்தனாத²தா; கருணாய சஸ்ஸ நின்னதாபா⁴வோ, பஞ்ஞாய உன்னதாபா⁴வோ. ததா² கருணாய ஸப்³ப³ஸத்தேஸு ஜனிதானுக்³க³ஹோ, பஞ்ஞானுக³தத்தா ந ச ந ஸப்³ப³த்த² விரத்தசித்தோ; பஞ்ஞாய ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு விரத்தசித்தோ, கருணானுக³தத்தா ந ச ந ஸப்³ப³ஸத்தானுக்³க³ஹாய பவத்தோ. யதா² ஹி கருணா ததா²க³தஸ்ஸ ஸினேஹஸோகவிரஹிதா, ஏவம் பஞ்ஞா அஹம்காரமமம்காரவினிமுத்தாதி அஞ்ஞமஞ்ஞம் விஸோதி⁴தா பரமவிஸுத்³தா⁴தி த³ட்ட²ப்³பா³. தத்த² பஞ்ஞாகே²த்தம் ப³லானி, கருணாகே²த்தம் வேஸாரஜ்ஜானி. தேஸு ப³லஸமாயோகே³ன பரேஹி ந அபி⁴பு⁴ய்யதி, வேஸாரஜ்ஜஸமாயோகே³ன பரே அபி⁴ப⁴வதி. ப³லேஹி ஸத்து²ஸம்பதா³ஸித்³தி⁴, வேஸாரஜ்ஜேஹி ஸாஸனஸம்பதா³ஸித்³தி⁴. ததா² ப³லேஹி பு³த்³த⁴ரதனஸித்³தி⁴, வேஸாரஜ்ஜேஹி த⁴ம்மரதனஸித்³தீ⁴தி அயமேத்த² ‘‘ப⁴க³வதா அரஹதா’’தி பத³த்³வயஸ்ஸ அத்த²யோஜனாய முக²மத்தத³ஸ்ஸனம்.

கஸ்மா பனேத்த² ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா’’தி வத்வா புன ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம்? அனுஸ்ஸவபடிக்கே²பேன நியமத³ஸ்ஸனத்த²ம். யதா² ஹி கேனசி பரதோ ஸுத்வா வுத்தம் யதி³பி ச ஜானந்தேன வுத்தம், ந தேனேவ வுத்தம் பரேனபி வுத்தத்தா. ந ச தம் தேன வுத்தமேவ, அபிச கோ² ஸுதம்பி, ந ஏவமித⁴. ப⁴க³வதா ஹி பரதோ அஸுத்வா ஸயம்பு⁴ஞாணேன அத்தனா அதி⁴க³தமேவ வுத்தந்தி இமஸ்ஸ விஸேஸஸ்ஸ த³ஸ்ஸனத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா’’ தஞ்ச கோ² ப⁴க³வதாவ வுத்தம், ந அஞ்ஞேன, வுத்தமேவ ச, ந ஸுதந்தி. அதி⁴கவசனஞ்ஹி அஞ்ஞமத்த²ம் போ³தே⁴தீதி ந புனருத்திதோ³ஸோ. ஏஸ நயோ இதோ பரேஸுபி.

ததா² புப்³ப³ரசனாபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். ப⁴க³வா ஹி ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴தாய டா²னுப்பத்திகப்படிபா⁴னேன ஸம்பத்தபரிஸாய அஜ்ஜா²ஸயானுரூபம் த⁴ம்மம் தே³ஸேதி, ந தஸ்ஸ காரணா தா³னாதீ³னம் விய புப்³ப³ரசனாகிச்சம் அத்தி². தேனேதம் த³ஸ்ஸேதி – ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, தஞ்ச கோ² ந புப்³ப³ரசனாவஸேன தக்கபரியாஹதம் வீமம்ஸானுசரிதம், அபிச கோ² வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயானுரூபம் டா²னஸோ வுத்தமேவா’’தி.

அப்படிவத்தியவசனபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் வா த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். யஞ்ஹி ப⁴க³வதா வுத்தம், வுத்தமேவ தம், ந கேனசி படிக்கி²பிதும் ஸக்கா அக்க²ரஸம்பத்தியா அத்த²ஸம்பத்தியா ச. வுத்தம் ஹேதம் –

‘‘ஏதம் ப⁴க³வதா பா³ராணஸியம் இஸிபதனே மிக³தா³யே அனுத்தரம் த⁴ம்மசக்கம் பவத்திதம் அப்படிவத்தியம் கேனசி ஸமணேன வா ப்³ராஹ்மணேன வா’’திஆதி³ (ஸம். நி. 5.1081; மஹாவ. 17).

அபரம்பி வுத்தம் –

‘‘இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஆக³ச்சே²ய்ய ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா ‘ந யித³ம் து³க்க²ம் அரியஸச்சம், யம் ஸமணேன கோ³தமேன பஞ்ஞத்தம், அஹமித³ம் து³க்க²ம் அரியஸச்சம் ட²பேத்வா அஞ்ஞம் து³க்க²ம் அரியஸச்சம் பஞ்ஞாபேஸ்ஸாமீ’தி, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’திஆதி³. –

தஸ்மா அப்படிவத்தியவசனபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம்பி த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம்.

அத² வா ஸோதூனம் அத்த²னிப்பா²த³கபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். யஞ்ஹி பரேஸம் ஆஸயாதி³ம் அஜானந்தேன அஸப்³ப³ஞ்ஞுனா அதே³ஸே அகாலே வா வுத்தம், தம் ஸச்சம்பி ஸமானம் ஸோதூனம் அத்த²னிப்பா²த³னே அஸமத்த²தாய அவுத்தம் நாம ஸியா, பகே³வ அஸச்சம். ப⁴க³வதா பன ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴பா⁴வதோ ஸம்மதே³வ பரேஸம் ஆஸயாதி³ம் தே³ஸகாலம் அத்த²ஸித்³தி⁴ஞ்ச ஜானந்தேன வுத்தம் ஏகந்தேன ஸோதூனம் யதா²தி⁴ப்பேதத்த²னிப்பா²த³னதோ வுத்தமேவ, நத்தி² தஸ்ஸ அவுத்ததாபரியாயோ. தஸ்மா ஸோதூனம் அத்த²னிப்பா²த³கபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம்பி த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். அபிச யதா² ந தம் ஸுதம் நாம, யம் ந விஞ்ஞாதத்த²ம் யஞ்ச ந தத²த்தாய படிபன்னம், ஏவம் ந தம் வுத்தம் நாம, யம் ந ஸம்மா படிக்³க³ஹிதம். ப⁴க³வதோ பன வசனம் சதஸ்ஸோபி பரிஸா ஸம்மதே³வ படிக்³க³ஹேத்வா தத²த்தாய படிபஜ்ஜந்தி. தஸ்மா ஸம்மதே³வ படிக்³க³ஹிதபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம்பி த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம்.

அத² வா அரியேஹி அவிருத்³த⁴வசனபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். யதா² ஹி ப⁴க³வா குஸலாகுஸலஸாவஜ்ஜானவஜ்ஜபே⁴தே³ த⁴ம்மே பவத்தினிவத்தியோ ஸம்முதிபரமத்தே² ச அவிஸம்வாதே³ந்தோ வத³தி, ஏவம் த⁴ம்மஸேனாபதிப்பபு⁴தயோ அரியாபி ப⁴க³வதி த⁴ரமானே பரினிப்³பு³தே ச தஸ்ஸேவ தே³ஸனம் அனுக³ந்த்வா வத³ந்தி, ந தத்த² நானாவாத³தா. தஸ்மா வுத்தமரஹதா ததோ பரபா⁴கே³ அரஹதா அரியஸங்கே⁴னாபீதி ஏவம் அரியேஹி அவிருத்³த⁴வசனபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம்பி ஏவம் வுத்தம்.

அத² வா புரிமேஹி ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ஹி வுத்தனயபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். ஸதிபி ஹி ஜாதிகோ³த்தாயுப்பமாணாதி³விஸேஸே த³ஸப³லாதி³கு³ணேஹி விய த⁴ம்மதே³ஸனாய பு³த்³தா⁴னம் விஸேஸோ நத்தி², அஞ்ஞமஞ்ஞம் அத்தனா ச தே புப்³பே³னாபரம் அவிருத்³த⁴மேவ வத³ந்தி. தஸ்மா வுத்தஞ்ஹேதம் யதா² பு³த்³தே⁴ஹி அத்தனா ச புப்³பே³, இதா³னிபி அம்ஹாகம் ப⁴க³வதா ததே²வ வுத்தம் அரஹதாதி ஏவம் புரிமபு³த்³தே⁴ஹி அத்தனா ச ஸுத்தந்தரேஸு வுத்தனயபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம்பி த்³விக்க²த்தும் ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். தேன பு³த்³தா⁴னம் தே³ஸனாய ஸப்³ப³த்த² அவிரோதோ⁴ தீ³பிதோ ஹோதி.

அத² வா ‘‘வுத்த’’ந்தி யதே³தம் து³தியம் பத³ம், தம் அரஹந்தவுத்தபா⁴வவசனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா அரஹதாபி வுத்தம் – ‘‘ஏகத⁴ம்மம், பி⁴க்க²வே’’திஆதி³கம் இதா³னி வுச்சமானம் வசனந்தி. அத² வா ‘‘வுத்த’’ந்தி யதே³தம் து³தியம் பத³ம், தம் ந வசனத்த²ம், அத² கோ² வபனத்த²ம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். தேனேதம் த³ஸ்ஸேதி – ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, தஞ்ச கோ² ந வுத்தமத்தம், ந கதி²தமத்தம்; அத² கோ² வேனேய்யானம் குஸலமூலம் வபித’’ந்தி அத்தோ². அத² வா யதே³தம் வுத்தந்தி து³தியம் பத³ம், தம் வத்தனத்த²ம். அயம் ஹிஸ்ஸ அத்தோ² – வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா அரஹதா, தஞ்ச கோ² ந வுத்தமத்தம், அபிச தத³த்த²ஜாதம் வுத்தம் சரிதந்தி. தேன ‘‘யதா² வாதீ³ ப⁴க³வா ததா² காரீ’’தி த³ஸ்ஸேதி. அத² வா வுத்தம் ப⁴க³வதா, வுத்தவசனம் அரஹதா வத்தும் யுத்தேனாதி அத்தோ².

அத² வா ‘‘வுத்த’’ந்தி ஸங்கே²பகதா²உத்³தி³ஸனம் ஸந்தா⁴யாஹ, புன ‘‘வுத்த’’ந்தி வித்தா²ரகதா²னித³ஸ்ஸனம். ப⁴க³வா ஹி ஸங்கே²பதோ வித்தா²ரதோ ச த⁴ம்மம் தே³ஸேதி. அத² வா ப⁴க³வதோ து³ருத்தவசனாபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா’’தி வத்வா புன ‘‘வுத்த’’ந்தி வுத்தம். ஸப்³ப³தா³ ஞாணானுக³தவசீகம்மதாய ஹி ப⁴க³வதோ ஸவாஸனபஹீனஸப்³ப³தோ³ஸஸ்ஸ அக்க²லிதப்³யப்பத²ஸ்ஸ கதா³சிபி து³ருத்தம் நாம நத்தி². யதா² கேசி லோகே ஸதிஸம்மோஸேன வா த³வா வா ரவா வா கிஞ்சி வத்வா அத² படிலத்³த⁴ஸஞ்ஞா புப்³பே³ வுத்தம் அவுத்தம் வா கரோந்தி படிஸங்க²ரோந்தி வா, ந ஏவம் ப⁴க³வா. ப⁴க³வா பன நிச்சகாலம் ஸமாஹிதோ. அஸம்மோஸத⁴ம்மோ அஸம்மோஹத⁴ம்மோ ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணஸமுபப்³யூள்ஹாய படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³ய உபனீதமத்த²ம் அபரிமிதகாலம் ஸம்ப⁴தபுஞ்ஞஸம்பா⁴ரஸமுதா³க³தேஹி அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணேஹி விஸத³விஸுத்³தே⁴ஹி கரணவிஸேஸேஹி ஸோதாயதனரஸாயனபூ⁴தம் ஸுணந்தானம் அமதவஸ்ஸம் வஸ்ஸந்தோ விய ஸோதப்³ப³ஸாரம் ஸவனானுத்தரியம் சதுஸச்சம் பகாஸேந்தோ கரவீகருதமஞ்ஜுனா ஸரேன ஸபா⁴வனிருத்தியா வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயானுரூபம் வசனம் வத³தி, நத்தி² தத்த² வாலக்³க³மத்தம்பி அவக்க²லிதம், குதோ பன து³ருத்தாவகாஸோ. தஸ்மா ‘‘யம் ப⁴க³வதா வுத்தம், தம் வுத்தமேவ, ந அவுத்தம் து³ருத்தம் வா கதா³சி ஹோதீ’’தி த³ஸ்ஸனத்த²ம் – ‘‘வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா’’தி வத்வா புன – ‘‘வுத்தமரஹதா’’தி வுத்தந்தி ந ஏத்த² புனருத்திதோ³ஸோதி. ஏவமேத்த² புனருத்தஸத்³த³ஸ்ஸ ஸாத்த²கதா வேதி³தப்³பா³.

இதி மே ஸுதந்தி ஏத்த² இதீதி அயம் இதிஸத்³தோ³ ஹேதுபரிஸமாபனாதி³பத³த்த²விபரியாயபகாரனித³ஸ்ஸனாவதா⁴ரணாதி³அனேகத்த²ப்பபே⁴தோ³. ததா² ஹேஸ – ‘‘ருப்பதீதி கோ², பி⁴க்க²வே, தஸ்மா ரூபந்தி வுச்சதீ’’திஆதீ³ஸு (ஸம். நி. 3.79) ஹேதுஅத்தே² தி³ஸ்ஸதி. ‘‘தஸ்மாதிஹ மே, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மதா³யாதா³ ப⁴வத², மா ஆமிஸதா³யாதா³. அத்தி² மே தும்ஹேஸு அனுகம்பா – கிந்தி மே ஸாவகா த⁴ம்மதா³யாதா³ ப⁴வேய்யும், நோ ஆமிஸதா³யாதா³’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.30) பரிஸமாபனே. ‘‘இதி வா இதி ஏவரூபா விஸூகத³ஸ்ஸனா படிவிரதோ’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 1.10) ஆதி³அத்தே². ‘‘மாக³ண்டி³யோதி வா தஸ்ஸ ப்³ராஹ்மணஸ்ஸ ஸங்கா² ஸமஞ்ஞா பஞ்ஞத்தி வோஹாரோ நாமம் நாமகம்மம் நாமதே⁴ய்யம் நிருத்தி ப்³யஞ்ஜனம் அபி⁴லாபோ’’திஆதீ³ஸு (மஹானி. 75) பத³த்த²விபரியாயே. ‘‘இதி கோ², பி⁴க்க²வே, ஸப்படிப⁴யோ பா³லோ, அப்படிப⁴யோ பண்டி³தோ; ஸஉபத்³த³வோ பா³லோ, அனுபத்³த³வோ பண்டி³தோ; ஸஉபஸக்³கோ³ பா³லோ, அனுபஸக்³கோ³ பண்டி³தோ’’திஆதீ³ஸு (அ. நி. 3.1) பகாரே. ‘‘ஸப்³ப³மத்தீ²தி கோ², கச்சான, அயமேகோ அந்தோ, ஸப்³ப³ம் நத்தீ²தி கோ², கச்சான, அயம் து³தியோ அந்தோ’’திஆதீ³ஸு (ஸம். நி. 2.15) நித³ஸ்ஸனே. ‘‘அத்தி² இத³ப்பச்சயா ஜராமரணந்தி இதி புட்டே²ன ஸதா, ஆனந்த³, அத்தீ²திஸ்ஸ வசனீயம். கிம்பச்சயா ஜராமரணந்தி இதி சே வதே³ய்ய, ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்தி இச்சஸ்ஸ வசனீய’’ந்திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.96) அவதா⁴ரணே, ஸன்னிட்டா²னேதி அத்தோ². ஸ்வாயமித⁴ பகாரனித³ஸ்ஸனாவதா⁴ரணேஸு த³ட்ட²ப்³போ³.

தத்த² பகாரத்தே²ன இதிஸத்³தே³ன ஏதமத்த²ம் தீ³பேதி – நானானயனிபுணமனேகஜ்ஜா²ஸயஸமுட்டா²னம் அத்த²ப்³யஞ்ஜனஸம்பன்னம் விவித⁴பாடிஹாரியம் த⁴ம்மத்த²தே³ஸனாபடிவேத⁴க³ம்பீ⁴ரம் ஸப்³ப³ஸத்தானம் ஸகஸகபா⁴ஸானுரூபதோ ஸோதபத²மாக³ச்ச²ந்தம் தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ வசனம் ஸப்³ப³ப்பகாரேன கோ ஸமத்தோ² விஞ்ஞாதும், ஸப்³ப³தா²மேன பன ஸோதுகாமதம் ஜனேத்வாபி இதி மே ஸுதம், மயாபி ஏகேன பகாரேன ஸுதந்தி.

ஏத்த² ச ஏகத்தனானத்தஅப்³யாபாரஏவம்த⁴ம்மதாஸங்கா²தா நந்தி³யாவத்ததிபுக்க²லஸீஹவிக்கீளிததி³ஸாலோசனஅங்குஸஸங்கா²தா ச விஸயாதி³பே⁴தே³ன நானாவிதா⁴ நயா நானானயா. நயா வா பாளிக³தியோ, தா ச பஞ்ஞத்திஅனுபஞ்ஞத்திஆதி³வஸேன ஸம்கிலேஸபா⁴கி³யாதி³லோகியாதி³தது³ப⁴யவோமிஸ்ஸதாதி³வஸேன, குஸலாதி³வஸேன, க²ந்தா⁴தி³வஸேன, ஸங்க³ஹாதி³வஸேன, ஸமயவிமுத்தாதி³வஸேன, ட²பனாதி³வஸேன, குஸலமூலாதி³வஸேன, திகபட்டா²னாதி³வஸேன ச நானப்பகாராதி நானானயா. தேஹி நிபுணம் ஸண்ஹம் ஸுகு²மந்தி நானானயனிபுணம்.

ஆஸயோவ அஜ்ஜா²ஸயோ, ஸோ ச ஸஸ்ஸதாதி³பே⁴தே³ன அப்பரஜக்க²தாதி³பே⁴தே³ன ச அனேகவிதோ⁴. அத்தஜ்ஜா²ஸயாதி³கோ ஏவ வா அனேகோ அஜ்ஜா²ஸயோ அனேகஜ்ஜா²ஸயோ. ஸோ ஸமுட்டா²னம் உப்பத்திஹேது ஏதஸ்ஸாதி அனேகஜ்ஜா²ஸயஸமுட்டா²னம்.

குஸலாதி³அத்த²ஸம்பத்தியா தப்³பி³பா⁴வனப்³யஞ்ஜனஸம்பத்தியா ஸங்காஸனபகாஸனவிவரணவிப⁴ஜனஉத்தானீகரணபஞ்ஞத்திவஸேன ச²ஹி அத்த²பதே³ஹி அக்க²ரபத³ப்³யஞ்ஜனாகாரனிருத்தினித்³தே³ஸவஸேன ச²ஹி ப்³யஞ்ஜனபதே³ஹி ச ஸமன்னாக³தத்தா அத்த²ப்³யஞ்ஜனஸம்பன்னம்.

இத்³தி⁴ஆதே³ஸனானுஸாஸனீபே⁴தே³ன தேஸு ச ஏகேகஸ்ஸ விஸயாதி³பே⁴தே³ன விவித⁴ம் ப³ஹுவித⁴ம் வா பாடிஹாரியம் ஏதஸ்ஸாதி விவித⁴பாடிஹாரியம். தத்த² படிபக்க²ஹரணதோ ராகா³தி³கிலேஸாபனயனதோ படிஹாரியந்தி அத்தே² ஸதி ப⁴க³வதோ படிபக்கா² ராகா³த³யோ ந ஸந்தி யே ஹரிதப்³பா³, புது²ஜ்ஜனானம்பி விக³தூபக்கிலேஸே அட்ட²கு³ணஸமன்னாக³தே சித்தே ஹதபடிபக்கே² இத்³தி⁴வித⁴ம் பவத்ததி. தஸ்மா தத்த² பவத்தவோஹாரேன ச ந ஸக்கா இத⁴ பாடிஹாரியந்தி வத்தும். யஸ்மா பன மஹாகாருணிகஸ்ஸ ப⁴க³வதோ வேனேய்யக³தா ச கிலேஸா படிபக்கா², தஸ்மா தேஸம் ஹரணதோ பாடிஹாரியம். அத² வா ப⁴க³வதோ ஸாஸனஸ்ஸ ச படிபக்கா² தித்தி²யா, தேஸம் ஹரணதோ பாடிஹாரியம். தே ஹி தி³ட்டி²ஹரணவஸேன தி³ட்டி²ப்பகாஸனே அஸமத்த²பா⁴வேன ச இத்³தி⁴ஆதே³ஸனானுஸாஸனீஹி ஹரிதா அபனீதா ஹோந்தி. படீதி வா பச்சா²தி அத்தோ². தஸ்மா ஸமாஹிதே சித்தே விக³தூபக்கிலேஸே கதகிச்சேன பச்சா² ஹரிதப்³ப³ம் பவத்தேதப்³ப³ந்தி படிஹாரியம். அத்தனோ வா உபக்கிலேஸேஸு சதுத்த²ஜ்ஜா²னமக்³கே³ஹி ஹரிதேஸு பச்சா² ஹரணம் படிஹாரியம். இத்³தி⁴ஆதே³ஸனானுஸாஸனியோ ச விக³தூபக்கிலேஸேன கதகிச்சேன ஸத்தஹிதத்த²ம் புன பவத்தேதப்³பா³, ஹரிதேஸு ச அத்தனோ உபக்கிலேஸேஸு பரஸந்தானே உபக்கிலேஸஹரணானி ஹோந்தீதி படிஹாரியானி ப⁴வந்தி. படிஹாரியமேவ பாடிஹாரியம், படிஹாரியே வா இத்³தி⁴ஆதே³ஸனானுஸாஸனிஸமுதா³யே ப⁴வம் ஏகேகம் பாடிஹாரியந்தி வுச்சதி. படிஹாரியம் வா சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் மக்³கோ³ ச படிபக்க²ஹரணதோ, தத்த² ஜாதம், தஸ்மிம் வா நிமித்தபூ⁴தே, ததோ வா ஆக³தந்தி பாடிஹாரியம்.

யஸ்மா பன தந்திஅத்த²தே³ஸனாதப்³போ³ஹாராபி⁴ஸமயஸங்கா²தா ஹேதுஹேதுப²லதது³ப⁴யபஞ்ஞத்திபடிவேத⁴ஸங்கா²தா வா த⁴ம்மத்த²தே³ஸனாபடிவேதா⁴ க³ம்பீ⁴ரா, அனுபசிதஸம்பா⁴ரேஹி ஸஸாதீ³ஹி விய மஹாஸமுத்³தோ³ து³க்கோ²கா³ள்ஹா அலப்³ப⁴னேய்யப்பதிட்டா² ச. தஸ்மா தேஹி சதூஹி க³ம்பீ⁴ரபா⁴வேஹி யுத்தந்தி த⁴ம்மத்த²தே³ஸனாபடிவேத⁴க³ம்பீ⁴ரம்.

ஏகோ ஏவ ப⁴க³வதோ த⁴ம்மதே³ஸனாகோ⁴ஸோ ஏகஸ்மிம் க²ணே பவத்தமானோ நானாபா⁴ஸானம் ஸத்தானம் அத்தனோ அத்தனோ பா⁴ஸாவஸேன அபுப்³ப³ம் அசரிமம் க³ஹணூபகோ³ ஹுத்வா அத்தா²தி⁴க³மாய ஹோதி. அசிந்தேய்யோ ஹி பு³த்³தா⁴னம் பு³த்³தா⁴னுபா⁴வோதி ஸப்³ப³ஸத்தானம் ஸகஸகபா⁴ஸானுரூபதோ ஸோதபத²மாக³ச்ச²தீதி வேதி³தப்³ப³ம்.

நித³ஸ்ஸனத்தே²ன – ‘‘நாஹம் ஸயம்பூ⁴, ந மயா இத³ம் ஸச்சி²கத’’ந்தி அத்தானம் பரிமோசேந்தோ – ‘‘இதி மே ஸுதம், மயாபி ஏவம் ஸுத’’ந்தி இதா³னி வத்தப்³ப³ம் ஸகலம் ஸுத்தம் நித³ஸ்ஸேதி.

அவதா⁴ரணத்தே²ன – ‘‘ஏதத³க்³க³ம், பி⁴க்க²வே, மம ஸாவகானம் பி⁴க்கூ²னம் ப³ஹுஸ்ஸுதானம் யதி³த³ம் ஆனந்தோ³, க³திமந்தானம், ஸதிமந்தானம், தி⁴திமந்தானம், உபட்டா²கானம் யதி³த³ம் ஆனந்தோ³’’தி (அ. நி. 1.219-223) ஏவம் ப⁴க³வதா, ‘‘ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ அத்த²குஸலோ த⁴ம்மகுஸலோ ப்³யஞ்ஜனகுஸலோ நிருத்திகுஸலோ புப்³பா³பரகுஸலோ’’தி (அ. நி. 5.169) ஏவம் த⁴ம்மஸேனாபதினா ச பஸத்த²பா⁴வானுரூபம் அத்தனோ தா⁴ரணப³லம் த³ஸ்ஸேந்தோ ஸத்தானம் ஸோதுகம்யதம் ஜனேதி – ‘‘இதி மே ஸுதம், தஞ்ச கோ² அத்த²தோ வா ப்³யஞ்ஜனதோ வா அனூனமனதி⁴கம், ஏவமேவ, ந அஞ்ஞதா², த³ட்ட²ப்³ப³’’ந்தி. அஞ்ஞதா²தி ப⁴க³வதோ ஸம்முகா² ஸுதாகாரதோ அஞ்ஞதா², ந பன ப⁴க³வதா தே³ஸிதாகாரதோ. அசிந்தேய்யானுபா⁴வா ஹி ப⁴க³வதோ தே³ஸனா, ஸா ந ஸப்³பா³காரேன ஸக்கா விஞ்ஞாதுந்தி வுத்தோவாயமத்தோ². ஸுதாகாராவிருஜ்ஜ²னமேவ ஹி தா⁴ரணப³லம். ந ஹேத்த² அத்த²ந்தரதாபரிஹாரோ த்³வின்னம்பி அத்தா²னம் ஏகவிஸயத்தா. இதரதா² ஹி தே²ரோ ப⁴க³வதோ தே³ஸனாய ஸப்³ப³தா² படிக்³க³ஹணே ஸமத்தோ² அஸமத்தோ²தி வா ஆபஜ்ஜேய்யாதி.

மே-ஸத்³தோ³ தீஸு அத்தே²ஸு தி³ஸ்ஸதி. ததா² ஹிஸ்ஸ – ‘‘கா³தா²பி⁴கீ³தம் மே அபோ⁴ஜனேய்ய’’ந்திஆதீ³ஸு (ஸம். நி. 1.194; ஸு. நி. 81) மயாதி அத்தோ². ‘‘ஸாது⁴ மே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஸம்கி²த்தேன த⁴ம்மம் தே³ஸேதூ’’திஆதீ³ஸு (ஸம். நி. 4.88; 5.381; அ. நி. 4.257) மய்ஹந்தி அத்தோ². ‘‘த⁴ம்மதா³யாதா³ மே, பி⁴க்க²வே, ப⁴வதா²’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.29) மமாதி அத்தோ². இத⁴ பன ‘‘மயா ஸுத’’ந்தி ச ‘‘மம ஸுத’’ந்தி ச அத்த²த்³வயே யுஜ்ஜதி.

ஏத்த² ச யோ பரோ ந ஹோதி, ஸோ அத்தாதி ஏவம் வத்தப்³பே³ நியகஜ்ஜ²த்தஸங்கா²தே ஸகஸந்தானே வத்தனதோ திவிதோ⁴பி மே-ஸத்³தோ³ யதி³பி ஏகஸ்மிம்யேவ அத்தே² தி³ஸ்ஸதி, கரணஸம்பதா³னாதி³விஸேஸஸங்கா²தோ பனஸ்ஸ விஜ்ஜதேவாயம் அத்த²பே⁴தோ³தி ஆஹ – ‘‘மே-ஸத்³தோ³ தீஸு அத்தே²ஸு தி³ஸ்ஸதீ’’தி.

ஸுதந்தி அயம் ஸுத-ஸத்³தோ³ ஸஉபஸக்³கோ³ அனுபஸக்³கோ³ ச க³மனவிஸ்ஸுதகிலின்னூபசிதானுயோக³ஸோதவிஞ்ஞேய்யஸோதத்³வாரானுஸாரவிஞ்ஞாதாதி³அனேகத்த²ப்பபே⁴தோ³. கிஞ்சாபி ஹி கிரியாவிஸேஸகோ உபஸக்³கோ³, ஜோதகபா⁴வதோ பன ஸதிபி தஸ்மிம் ஸுத-ஸத்³தோ³ ஏவ தம் தம் அத்த²ம் வத³தீதி அனுபஸக்³க³ஸ்ஸ ஸுதஸத்³த³ஸ்ஸ அத்து²த்³தா⁴ரே ஸஉபஸக்³கோ³பி உதா³ஹரீயதி.

தத்த² ‘‘ஸேனாய பஸுதோ’’திஆதீ³ஸு க³ச்ச²ந்தோதி அத்தோ². ‘‘ஸுதத⁴ம்மஸ்ஸ பஸ்ஸதோ’’திஆதீ³ஸு (உதா³. 11) விஸ்ஸுதத⁴ம்மஸ்ஸாதி அத்தோ². ‘‘அவஸ்ஸுதா அவஸ்ஸுதஸ்ஸா’’திஆதீ³ஸு (பாசி. 657) கிலின்னா கிலின்னஸ்ஸாதி அத்தோ². ‘‘தும்ஹேஹி புஞ்ஞம் பஸுதம் அனப்பக’’ந்திஆதீ³ஸு (கு². பா. 7.12) உபசிதந்தி அத்தோ². ‘‘யே ஜா²னப்பஸுதா தீ⁴ரா’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ப. 181) ஜா²னானுயுத்தாதி அத்தோ². ‘‘தி³ட்ட²ம் ஸுதம் முத’’ந்திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.241) ஸோதவிஞ்ஞேய்யந்தி அத்தோ². ‘‘ஸுதத⁴ரோ ஸுதஸன்னிசயோ’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.339) ஸோதத்³வாரானுஸாரவிஞ்ஞாதத⁴ரோதி அத்தோ². இத⁴ பனஸ்ஸ ‘‘ஸோதத்³வாரானுஸாரேன உபதா⁴ரித’’ந்தி வா ‘‘உபதா⁴ரண’’ந்தி வா அத்தோ². மே-ஸத்³த³ஸ்ஸ ஹி மயாதி அத்தே² ஸதி ‘‘இதி மே ஸுதம், மயா ஸோதத்³வாரானுஸாரேன உபதா⁴ரித’’ந்தி அத்தோ². மமாதி அத்தே² ஸதி ‘‘இதி மம ஸுதம் ஸோதத்³வாரானுஸாரேன உபதா⁴ரண’’ந்தி அத்தோ².

ஏவமேதேஸு தீஸு பதே³ஸு யஸ்மா ஸுதஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னே பயுத்தேன இதிஸத்³தே³ன ஸவனகிரியாஜோதகேன ப⁴விதப்³ப³ம். தஸ்மா இதீதி ஸோதவிஞ்ஞாணாதி³விஞ்ஞாணகிச்சனித³ஸ்ஸனம். மேதி வுத்தவிஞ்ஞாணஸமங்கி³புக்³க³லனித³ஸ்ஸனம். ஸப்³பா³னிபி வாக்யானி ஏவகாரத்த²ஸஹிதானியேவ அவதா⁴ரணப²லத்தா. தேன ஸுதந்தி அஸ்ஸவனபா⁴வப்படிக்கே²பதோ அனூனாவிபரீதக்³க³ஹணனித³ஸ்ஸனம். யதா² ஹி ஸுதம் ஸுதமேவாதி வத்தப்³ப³தம் அரஹதி, தம் ஸம்மா ஸுதம் அனூனக்³க³ஹணம் அவிபரீதக்³க³ஹணஞ்ச ஹோதீதி. அத² வா ஸத்³த³ந்தரத்தா²போஹனவஸேன ஸத்³தோ³ அத்த²ம் வத³தீதி, யஸ்மா ஸுதந்தி ஏதஸ்ஸ அஸுதம் ந ஹோதீதி அயமத்தோ², தஸ்மா ஸுதந்தி அஸ்ஸவனபா⁴வப்படிக்கே²பதோ அனூனாவிபரீதக்³க³ஹணனித³ஸ்ஸனம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – இதி மே ஸுதம், ந தி³ட்ட²ம், ந ஸயம்பு⁴ஞாணேன ஸச்சி²கதம், ந அஞ்ஞதா² வா உபலத்³த⁴ம், அபிச ஸுதம்வ, தஞ்ச கோ² ஸம்மதே³வாதி. அவதா⁴ரணத்தே² வா இதிஸத்³தே³ அயமத்த²யோஜனாதி தத³பேக்க²ஸ்ஸ ஸுத-ஸத்³த³ஸ்ஸ நியமத்தோ² ஸம்ப⁴வதீதி அஸ்ஸவனபா⁴வப்படிக்கே²போ, அனூனாவிபரீதக்³க³ஹணனித³ஸ்ஸனதா ச வேதி³தப்³பா³. ஏவம் ஸவனஹேதுஸவனவிஸேஸவஸேன பத³த்தயஸ்ஸ அத்த²யோஜனா கதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ததா² இதீதி ஸோதத்³வாரானுஸாரேன பவத்தாய விஞ்ஞாணவீதி²யா நானத்த²ப்³யஞ்ஜனக்³க³ஹணதோ நானப்பகாரேன ஆரம்மணே பவத்திபா⁴வப்பகாஸனம் ஆகாரத்தோ² இதிஸத்³தோ³தி கத்வா. மேதி அத்தப்பகாஸனம். ஸுதந்தி த⁴ம்மப்பகாஸனம் யதா²வுத்தாய விஞ்ஞாணவீதி²யா பரியத்தித⁴ம்மாரம்மணத்தா. அயஞ்ஹேத்த² ஸங்கே²போ – நானப்பகாரேன ஆரம்மணே பவத்தாய விஞ்ஞாணவீதி²யா காரணபூ⁴தாய மயா ந அஞ்ஞம் கதம், இத³ம் பன கதம், அயம் த⁴ம்மோ ஸுதோதி.

ததா² இதீதி நித³ஸ்ஸிதப்³ப³ப்பகாஸனம் நித³ஸ்ஸனத்தோ² இதி-ஸத்³தோ³தி கத்வா நித³ஸ்ஸேதப்³ப³ஸ்ஸ நித³ஸ்ஸிதப்³ப³த்தாபா⁴வாபா⁴வதோ. தஸ்மா இதிஸத்³தே³ன ஸகலம்பி ஸுதம் பச்சாமட்ட²ந்தி வேதி³தப்³ப³ம். மேதி புக்³க³லப்பகாஸனம். ஸுதந்தி புக்³க³லகிச்சப்பகாஸனம். ஸுத-ஸத்³தே³ன ஹி லப்³ப⁴மானா ஸவனகிரியா ஸவனவிஞ்ஞாணப்பப³ந்த⁴ப்படிப³த்³தா⁴, தத்த² ச புக்³க³லவோஹாரோ. ந ஹி புக்³க³லவோஹாரரஹிதே த⁴ம்மப்பப³ந்தே⁴ ஸவனகிரியா லப்³ப⁴தி. தஸ்ஸாயம் ஸங்கே²பத்தோ² – யம் ஸுத்தம் நித்³தி³ஸிஸ்ஸாமி, தம் மயா இதி ஸுதந்தி.

ததா² இதீதி யஸ்ஸ சித்தஸந்தானஸ்ஸ நானாரம்மணப்பவத்தியா நானத்த²ப்³யஞ்ஜனக்³க³ஹணம் ஹோதி, தஸ்ஸ நானாகாரனித்³தே³ஸோ ஆகாரத்தோ² இதிஸத்³தோ³தி கத்வா. இதீதி ஹி அயம் ஆகாரபஞ்ஞத்தி த⁴ம்மானம் தம் தம் பவத்திஆகாரம் உபாதா³ய பஞ்ஞாபேதப்³ப³ஸபா⁴வத்தா. மேதி கத்துனித்³தே³ஸோ. ஸுதந்தி விஸயனித்³தே³ஸோ. ஸோதப்³போ³ ஹி த⁴ம்மோ ஸவனகிரியாகத்துபுக்³க³லஸ்ஸ ஸவனகிரியாவஸேன பவத்திட்டா²னம் ஹோதி. ஏத்தாவதா நானப்பகாரப்பவத்தேன சித்தஸந்தானேன தம்ஸமங்கி³னோ கத்து விஸயே க³ஹணஸன்னிட்டா²னம் த³ஸ்ஸிதம் ஹோதி.

அத² வா இதீதி புக்³க³லகிச்சனித்³தே³ஸோ. ஸுதானஞ்ஹி த⁴ம்மானம் க³ஹிதாகாரஸ்ஸ நித³ஸ்ஸனஸ்ஸ அவதா⁴ரணஸ்ஸ வா பகாஸனபா⁴வேன இதிஸத்³தே³ன ததா³காராதி³தா⁴ரணஸ்ஸ புக்³க³லவோஹாரூபாதா³னத⁴ம்மப்³யாபாரபா⁴வதோ புக்³க³லகிச்சம் நாம நித்³தி³ட்ட²ம் ஹோதீதி. ஸுதந்தி விஞ்ஞாணகிச்சனித்³தே³ஸோ. புக்³க³லவாதி³னோபி ஹி ஸவனகிரியா விஞ்ஞாணனிரபேக்கா² ந ஹோதீதி. மேதி உப⁴யகிச்சயுத்தபுக்³க³லனித்³தே³ஸோ. மேதி ஹி ஸத்³த³ப்பவத்தி ஏகந்தேனேவ ஸத்தவிஸேஸவிஸயா, விஞ்ஞாணகிச்சஞ்ச தத்தே²வ ஸமோத³ஹிதப்³ப³ந்தி. அயம் பனேத்த² ஸங்கே²போ – மயா ஸவனகிச்சவிஞ்ஞாணஸமங்கி³னா புக்³க³லேன விஞ்ஞாணவஸேன லத்³த⁴ஸ்ஸவனகிச்சவோஹாரேன ஸுதந்தி.

ததா² இதீதி ச மேதி ச ஸச்சிகட்ட²பரமத்த²வஸேன அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. ஸப்³ப³ஸ்ஸ ஹி ஸத்³தா³தி⁴க³மனீயஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ பஞ்ஞத்திமுகே²னேவ படிபஜ்ஜிதப்³ப³த்தா ஸப்³ப³பஞ்ஞத்தீனஞ்ச விஜ்ஜமானாதீ³ஸு ச²ஸ்வேவ பஞ்ஞத்தீஸு அவரோதோ⁴, தஸ்மா யோ மாயாமரீசிஆத³யோ விய அபூ⁴தத்தோ², அனுஸ்ஸவாதீ³ஹி க³ஹேதப்³போ³ விய அனுத்தமத்தோ² ச ந ஹோதி. ஸோ ரூபஸத்³தா³தி³கோ ருப்பனானுப⁴வனாதி³கோ ச பரமத்த²ஸபா⁴வோ ஸச்சிகட்ட²பரமத்த²வஸேன விஜ்ஜதி. யோ பன இதீதி ச மேதி ச வுச்சமானோ ஆகாராதி³அபரமத்த²ஸபா⁴வோ ஸச்சிகட்ட²பரமத்த²வஸேன அனுபலப்³ப⁴மானோ அவிஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி நாம, கிமேத்த² தம் பரமத்த²தோ அத்தி², யம் இதீதி வா மேதி வா நித்³தே³ஸம் லபே⁴த². ஸுதந்தி விஜ்ஜமானபஞ்ஞத்தி. யஞ்ஹி தம் ஸோதேன உபலத்³த⁴ம், தம் பரமத்த²தோ விஜ்ஜமானந்தி.

ததா² இதீதி ஸோதபத²மாக³தே த⁴ம்மே உபாதா³ய தேஸம் உபதா⁴ரிதாகாராதீ³னம் பச்சாமஸனவஸேன. மேதி ஸஸந்ததிபரியாபன்னே க²ந்தே⁴ கரணாதி³விஸேஸவிஸிட்டே² உபாதா³ய வத்தப்³ப³தோ உபாதா³பஞ்ஞத்தி. ஸுதந்தி தி³ட்டா²தீ³னி உபனிதா⁴ய வத்தப்³ப³தோ உபனிதா⁴பஞ்ஞத்தி. தி³ட்டா²தி³ஸபா⁴வரஹிதே ஸத்³தா³யதனே பவத்தமானோபி ஸுதவோஹாரோ து³தியம், ததியந்தி ஆதி³கோ விய பட²மாதி³ம் நிஸ்ஸாய ‘‘யம் ந தி³ட்ட²முதவிஞ்ஞாதனிரபேக்க²ம், தம் ஸுத’’ந்தி விஞ்ஞேய்யத்தா தி³ட்டா²தீ³னி உபனிதா⁴ய வத்தப்³போ³ ஹோதி. அஸுதம் ந ஹோதீதி ஹி ஸுதந்தி பகாஸிதோயமத்தோ²தி.

ஏத்த² ச இதீதி வசனேன அஸம்மோஹம் தீ³பேதி. படிவித்³தா⁴ ஹி அத்த²ஸ்ஸ பகாரவிஸேஸா இதீதி இத⁴ ஆயஸ்மதா ஆனந்தே³ன பச்சாமட்டா², தேனஸ்ஸ அஸம்மோஹோ தீ³பிதோ. ந ஹி ஸம்மூள்ஹோ நானப்பகாரப்படிவேத⁴ஸமத்தோ² ஹோதி, லோப⁴ப்பஹானாதி³வஸேன நானப்பகாரா து³ப்படிவித்³தா⁴ ச ஸுத்தத்தா² நித்³தி³ஸீயந்தி. ஸுதந்தி வசனேன அஸம்மோஸம் தீ³பேதி ஸுதாகாரஸ்ஸ யாதா²வதோ த³ஸ்ஸியமானத்தா யஸ்ஸ ஹி ஸுதம் ஸம்முட்ட²ம் ஹோதி, ந ஸோ காலந்தரே மயா ஸுதந்தி படிஜானாதி. இச்சஸ்ஸ அஸம்மோஹேன ஸம்மோஹாபா⁴வேன பஞ்ஞாய ஏவ வா ஸவனகாலஸம்பூ⁴தாய தது³த்தரிகாலபஞ்ஞாஸித்³தி⁴, ததா² அஸம்மோஸேன ஸதிஸித்³தி⁴. தத்த² பஞ்ஞாபுப்³ப³ங்க³மாய ஸதியா ப்³யஞ்ஜனாவதா⁴ரணஸமத்த²தா. ப்³யஞ்ஜனானஞ்ஹி படிவிஜ்ஜி²தப்³போ³ ஆகாரோ நாதிக³ம்பீ⁴ரோ, யதா²ஸுததா⁴ரணமேவ தத்த² கரணீயந்தி ஸதியா ப்³யாபாரோ அதி⁴கோ, பஞ்ஞா தத்த² கு³ணீபூ⁴தா ஹோதி பஞ்ஞாய புப்³ப³ங்க³மாதி கத்வா. ஸதிபுப்³ப³ங்க³மாய பஞ்ஞாய அத்த²ப்படிவேத⁴ஸமத்த²தா. அத்த²ஸ்ஸ ஹி படிவிஜ்ஜி²தப்³போ³ ஆகாரோ க³ம்பீ⁴ரோதி பஞ்ஞாய ப்³யாபாரோ அதி⁴கோ, ஸதி தத்த² கு³ணீபூ⁴தா ஹோதி ஸதியா புப்³ப³ங்க³மாதி கத்வா. தது³ப⁴யஸமத்த²தாயோகே³ன அத்த²ப்³யஞ்ஜனஸம்பன்னஸ்ஸ த⁴ம்மகோஸஸ்ஸ அனுபாலனஸமத்த²தாய த⁴ம்மப⁴ண்டா³கா³ரிகத்தஸித்³தி⁴.

அபரோ நயோ – இதீதி வசனேன யோனிஸோமனஸிகாரம் தீ³பேதி. தேன வுச்சமானானம் ஆகாரனித³ஸ்ஸனாவதா⁴ரணத்தா²னம் உபரி வக்க²மானானம் நானப்பகாரப்படிவேத⁴ஜோதகானம் அவிபரீதஸத்³த⁴ம்மவிஸயத்தா. ந ஹி அயோனிஸோ மனஸிகரோதோ நானப்பகாரப்படிவேதோ⁴ ஸம்ப⁴வதி. ஸுதந்தி வசனேன அவிக்கே²பம் தீ³பேதி, நிதா³னபுச்சா²வஸேன பகரணப்பத்தஸ்ஸ வக்க²மானஸ்ஸ ஸுத்தஸ்ஸ ஸவனம் ந ஸமாதா⁴னமந்தரேன ஸம்ப⁴வதி விக்கி²த்தசித்தஸ்ஸ ஸவனாபா⁴வதோ. ததா² ஹி விக்கி²த்தசித்தோ புக்³க³லோ ஸப்³ப³ஸம்பத்தியா வுச்சமானோபி ‘‘ந மயா ஸுதம், புன ப⁴ணதா²’’தி வத³தி. யோனிஸோமனஸிகாரேன சேத்த² அத்தஸம்மாபணிதி⁴ம் புப்³பே³கதபுஞ்ஞதஞ்ச ஸாதே⁴தி, ஸம்மா அப்பணிஹிதத்தஸ்ஸ புப்³பே³ அகதபுஞ்ஞஸ்ஸ வா தத³பா⁴வதோ. அவிக்கே²பேன ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸவனம் ஸப்புரிஸூபனிஸ்ஸயஞ்ச ஸாதே⁴தி, அஸ்ஸுதவதோ ஸப்புரிஸூபனிஸ்ஸயரஹிதஸ்ஸ ச தத³பா⁴வதோ. ந ஹி விக்கி²த்தசித்தோ ஸத்³த⁴ம்மம் ஸோதும் ஸக்கோதி, ந ச ஸப்புரிஸே அனுபஸ்ஸயமானஸ்ஸ ஸவனம் அத்தி².

அபரோ நயோ – ‘‘யஸ்ஸ சித்தஸந்தானஸ்ஸ நானாகாரப்பவத்தியா நானத்த²ப்³யஞ்ஜனக்³க³ஹணம் ஹோதி, தஸ்ஸ நானாகாரனித்³தே³ஸோ’’தி வுத்தம். யஸ்மா ச ஸோ ப⁴க³வதோ வசனஸ்ஸ அத்த²ப்³யஞ்ஜனப்பபே⁴த³பரிச்சே²த³வஸேன ஸகலஸாஸனஸம்பதிஓகா³ஹனேன நிரவஸேஸபரஹிதபாரிபூரிகாரணபூ⁴தோ ஏவம்ப⁴த்³த³கோ ஆகாரோ ந ஸம்மா அப்பணிஹிதத்தனோ புப்³பே³ அகதபுஞ்ஞஸ்ஸ வா ஹோதி, தஸ்மா இதீதி இமினா ப⁴த்³த³கேன ஆகாரேன பச்சி²மசக்கத்³வயஸம்பத்திமத்தனோ தீ³பேதி, ஸுதந்தி ஸவனயோகே³ன புரிமசக்கத்³வயஸம்பத்திம். ந ஹி அப்பதிரூபே தே³ஸே வஸதோ ஸப்புரிஸூபனிஸ்ஸயரஹிதஸ்ஸ வா ஸவனம் அத்தி². இச்சஸ்ஸ பச்சி²மசக்கத்³வயஸித்³தி⁴யா ஆஸயஸுத்³தி⁴ ஸித்³தா⁴ ஹோதி, ஸம்மா பணிஹிதத்தோ புப்³பே³ ச கதபுஞ்ஞோ விஸுத்³தா⁴ஸயோ ஹோதி, தத³விஸுத்³தி⁴ஹேதூனம் கிலேஸானம் தூ³ரீபா⁴வதோ. ததா² ஹி வுத்தம் – ‘‘ஸம்மா பணிஹிதம் சித்தம், ஸேய்யஸோ நம் ததோ கரே’’தி (த⁴. ப. 43) ‘‘கதபுஞ்ஞோஸி த்வம், ஆனந்த³, பதா⁴னமனுயுஞ்ஜ, கி²ப்பம் ஹோஹிஸி அனாஸவோ’’தி (தீ³. நி. 2.207) ச. புரிமசக்கத்³வயஸித்³தி⁴யா பயோக³ஸுத்³தி⁴. பதிரூபதே³ஸவாஸேன ஹி ஸப்புரிஸூபனிஸ்ஸயேன ச ஸாதூ⁴னம் தி³ட்டா²னுக³திஆபஜ்ஜனேனபி விஸுத்³த⁴ப்பயோகோ³ ஹோதி. தாய ச ஆஸயஸுத்³தி⁴யா அதி⁴க³மப்³யத்திஸித்³தி⁴, புப்³பே³ ஏவ தண்ஹாதி³ட்டி²ஸம்கிலேஸானம் விஸோதி⁴தத்தா பயோக³ஸுத்³தி⁴யா ஆக³மப்³யத்திஸித்³தி⁴. ஸுபரிஸுத்³த⁴காயவசீபயோகோ³ ஹி விப்படிஸாராபா⁴வதோ அவிக்கி²த்தசித்தோ பரியத்தியம் விஸாரதோ³ ஹோதி. இதி பயோகா³ஸயஸுத்³த⁴ஸ்ஸ ஆக³மாதி⁴க³மஸம்பன்னஸ்ஸ வசனம் அருணுக்³க³மனம் விய ஸூரியஸ்ஸ உத³யதோ, யோனிஸோமனஸிகாரோ விய ச குஸலத⁴ம்மஸ்ஸ, அரஹதி ப⁴க³வதோ வசனஸ்ஸ புப்³ப³ங்க³மம் ப⁴விதுந்தி டா²னே நிதா³னம் ட²பேந்தோ இதி மே ஸுதந்திஆதி³மாஹ.

அபரோ நயோ – இதீதி இமினா புப்³பே³ வுத்தனயேன நானப்பகாரப்படிவேத⁴தீ³பகேன அத்தனோ அத்த²படிபா⁴னபடிஸம்பி⁴தா³ஸம்பத்திஸப்³பா⁴வம் தீ³பேதி. ஸுதந்தி இமினா இதிஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னதோ வக்க²மானாபேக்கா²ய வா ஸோதப்³ப³பே⁴த³ப்படிவேத⁴தீ³பகேன த⁴ம்மனிருத்திபடிஸம்பி⁴தா³ஸம்பத்திஸப்³பா⁴வம் தீ³பேதி. இதீதி ச இத³ம் வுத்தனயேனேவ யோனிஸோமனஸிகாரதீ³பகம் வசனம் பா⁴ஸமானோ ‘‘ஏதே மயா த⁴ம்மா மனஸானுபேக்கி²தா தி³ட்டி²யா ஸுப்படிவித்³தா⁴’’தி தீ³பேதி. பரியத்தித⁴ம்மா ஹி ‘‘இத⁴ ஸீலம் கதி²தம், இத⁴ ஸமாதி⁴, இத⁴ பஞ்ஞா, ஏத்தகா ஏத்த² அனுஸந்தி⁴யோ’’திஆதி³னா நயேன மனஸா அனுபேக்கி²தா அனுஸ்ஸவாகாரபரிவிதக்கஸஹிதாய த⁴ம்மனிஜ்ஜா²னக்க²ந்திபூ⁴தாய ஞாதபரிஞ்ஞாஸங்கா²தாய வா தி³ட்டி²யா தத்த² தத்த² வுத்தரூபாரூபத⁴ம்மே ‘‘இதி ரூபம், ஏத்தகம் ரூப’’ந்திஆதி³னா நயேன ஸுட்டு² வவத்த²பேத்வா படிவித்³தா⁴ அத்தனோ பரேஸஞ்ச ஹிதஸுகா²வஹா ஹோந்தீதி. ஸுத்தந்தி இத³ம் ஸவனயோக³பரிதீ³பகவசனம் பா⁴ஸமானோ ‘‘ப³ஹூ மயா த⁴ம்மா ஸுதா தா⁴தா வசஸா பரிசிதா’’தி தீ³பேதி. ஸோதாவதா⁴னப்படிப³த்³தா⁴ ஹி பரியத்தித⁴ம்மஸ்ஸ ஸவனதா⁴ரணபரிசயா. தது³ப⁴யேனபி த⁴ம்மஸ்ஸ ஸ்வாக்கா²தபா⁴வேன அத்த²ப்³யஞ்ஜனபாரிபூரிம் தீ³பேந்தோ ஸவனே ஆத³ரம் ஜனேதி. அத்த²ப்³யஞ்ஜனபரிபுண்ணஞ்ஹி த⁴ம்மம் ஆத³ரேன அஸ்ஸுணந்தோ மஹதா ஹிதா பரிபா³ஹிரோ ஹோதீதி ஆத³ரம் ஜனேத்வா ஸக்கச்சம் த⁴ம்மோ ஸோதப்³போ³.

இதி மே ஸுதந்தி இமினா பன ஸகலேன வசனேன ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ததா²க³தப்பவேதி³தம் த⁴ம்மவினயம் அத்தனோ அத³ஹந்தோ அஸப்புரிஸபூ⁴மிம் அதிக்கமதி, ஸாவகத்தம் படிஜானந்தோ ஸப்புரிஸபூ⁴மிம் ஓக்கமதி. ததா² அஸத்³த⁴ம்மா சித்தம் வுட்டா²பேதி, ஸத்³த⁴ம்மே சித்தம் பதிட்டா²பேதி. ‘‘கேவலம் ஸுதமேவேதம் மயா, தஸ்ஸேவ பன ப⁴க³வதோ வசன’’ந்தி தீ³பேந்தோ அத்தானம் பரிமோசேதி, ஸத்தா²ரம் அபதி³ஸதி, ஜினவசனம் அப்பேதி, த⁴ம்மனேத்திம் பதிட்டா²பேதி.

அபிச இதி மே ஸுதந்தி அத்தனா உப்பாதி³தபா⁴வம் அப்படிஜானந்தோ புரிமஸ்ஸவனம் விவரந்தோ ஸம்முகா² படிக்³க³ஹிதமித³ம் மயா தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ சதுவேஸாரஜ்ஜவிஸாரத³ஸ்ஸ த³ஸப³லத⁴ரஸ்ஸ ஆஸப⁴ட்டா²னட்டா²யினோ ஸீஹனாத³னாதி³னோ ஸப்³ப³ஸத்துத்தமஸ்ஸ த⁴ம்மிஸ்ஸரஸ்ஸ த⁴ம்மராஜஸ்ஸ த⁴ம்மாதி⁴பதினோ த⁴ம்மதீ³பஸ்ஸ த⁴ம்மஸரணஸ்ஸ ஸத்³த⁴ம்மவரசக்கவத்தினோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ. ந ஏத்த² அத்தே² வா த⁴ம்மே வா பதே³ வா ப்³யஞ்ஜனே வா கங்கா² வா விமதி வா காதப்³பா³தி ஸப்³ப³தே³வமனுஸ்ஸானம் இமஸ்மிம் த⁴ம்மவினயே அஸ்ஸத்³தி⁴யம் வினாஸேதி, ஸத்³தா⁴ஸம்பத³ம் உப்பாதே³தி. தேனேதம் வுச்சதி –

‘‘வினாஸயதி அஸ்ஸத்³த⁴ம், ஸத்³த⁴ம் வட்³டே⁴தி ஸாஸனே;

இதி மே ஸுதமிச்சேவம், வத³ம் கோ³தமஸாவகோ’’தி.

ஏத்தா²ஹ – ‘‘கஸ்மா பனேத்த² யதா² அஞ்ஞேஸு ஸுத்தேஸு ‘ஏவம் மே ஸுதம், ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா’திஆதி³னா காலதே³ஸே அபதி³ஸித்வாவ நிதா³னம் பா⁴ஸிதம், ஏவம் ந பா⁴ஸித’’ந்தி? அபரே தாவ ஆஹு – ந பன தே²ரேன பா⁴ஸிதத்தா. இத³ஞ்ஹி நிதா³னம் ந ஆயஸ்மதா ஆனந்தே³ன பட²மம் பா⁴ஸிதம் கு²ஜ்ஜுத்தராய பன ப⁴க³வதா உபாஸிகாஸு ப³ஹுஸ்ஸுதபா⁴வேன ஏதத³க்³கே³ ட²பிதாய ஸேக்க²ப்படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தாய அரியஸாவிகாய ஸாமாவதிப்பமுகா²னம் பஞ்சன்னம் இத்தி²ஸதானம் பட²மம் பா⁴ஸிதம்.

தத்ராயம் அனுபுப்³பீ³கதா² – இதோ கிர கப்பஸதஸஹஸ்ஸமத்த²கே பது³முத்தரோ நாம ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ லோகே உப்பஜ்ஜித்வா பவத்திதவரத⁴ம்மசக்கோ ஹம்ஸவதியம் விஹரதி. அதே²கதி³வஸம் ஹம்ஸவதியம் ஏகா குலதீ⁴தா ஸத்து² த⁴ம்மதே³ஸனம் ஸோதும் க³ச்ச²ந்தீஹி உபாஸிகாஹி ஸத்³தி⁴ம் ஆராமம் க³தா. ஸத்தா²ரம் ஏகம் உபாஸிகம் ப³ஹுஸ்ஸுதானம் ஏதத³க்³கே³ ட²பேந்தம் தி³ஸ்வா அதி⁴காரம் கத்வா தம் டா²னந்தரம் பத்தே²ஸி. ஸத்தா²பி நம் ப்³யாகாஸி ‘‘அனாக³தே கோ³தமஸ்ஸ நாம ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸாவிகானம் உபாஸிகானம் ப³ஹுஸ்ஸுதானம் அக்³கா³ ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி. தஸ்ஸா யாவஜீவம் குஸலம் கத்வா தே³வலோகே நிப்³ப³த்தித்வா புன மனுஸ்ஸேஸூதி ஏவம் தே³வமனுஸ்ஸேஸு ஸம்ஸரந்தியா கப்பஸதஸஹஸ்ஸம் அதிக்கந்தம். அத² இமஸ்மிம் ப⁴த்³த³கப்பே அம்ஹாகம் ப⁴க³வதோ காலே ஸா தே³வலோகதோ சவித்வா கோ⁴ஸகஸேட்டி²ஸ்ஸ கே³ஹே தா³ஸியா குச்சி²ஸ்மிம் படிஸந்தி⁴ம் க³ண்ஹி, உத்தராதிஸ்ஸா நாமம் அகம்ஸு. ஸா ஜாதகாலே கு²ஜ்ஜா அஹோஸீதி கு²ஜ்ஜுத்தராத்வேவ பஞ்ஞாயித்த². ஸா அபரபா⁴கே³ கோ⁴ஸகஸேட்டி²னா ரஞ்ஞோ உதேனஸ்ஸ ஸாமாவதியா தி³ன்னகாலே தஸ்ஸா பரிசாரிகபா⁴வேன தி³ன்னா ரஞ்ஞோ உதேனஸ்ஸ அந்தேபுரே வஸதி.

தேன ச ஸமயேன கோஸம்பி³யம் கோ⁴ஸகஸேட்டி²குக்குடஸேட்டி²பாவாரிகஸேட்டி²னோ ப⁴க³வந்தம் உத்³தி³ஸ்ஸ தயோ விஹாரே காரேத்வா ஜனபத³சாரிகம் சரந்தே ததா²க³தே கோஸம்பி³னக³ரம் ஸம்பத்தே பு³த்³த⁴ப்பமுக²ஸ்ஸ பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ஸ்ஸ விஹாரே நிய்யாதே³த்வா மஹாதா³னானி பவத்தேஸும், மாஸமத்தம் அதிக்கமி. அத² நேஸம் ஏதத³ஹோஸி – ‘‘பு³த்³தா⁴ நாம ஸப்³ப³லோகானுகம்பகா, அஞ்ஞேஸம்பி ஓகாஸம் த³ஸ்ஸாமா’’தி கோஸம்பி³னக³ரவாஸினோபி ஜனஸ்ஸ ஓகாஸம் அகம்ஸு. ததோ பட்டா²ய நாக³ரா வீதி²ஸபா⁴கே³ன க³ணஸபா⁴கே³ன மஹாதா³னம் தே³ந்தி. அதே²கதி³வஸம் ஸத்தா² பி⁴க்கு²ஸங்க⁴பரிவுதோ மாலாகாரஜேட்ட²கஸ்ஸ கே³ஹே நிஸீதி³. தஸ்மிம் க²ணே கு²ஜ்ஜுத்தரா ஸாமாவதியா புப்பா²னி க³ஹேதும் அட்ட² கஹாபணே ஆதா³ய தம் கே³ஹம் அக³மாஸி. மாலாகாரஜேட்ட²கோ தம் தி³ஸ்வா ‘‘அம்ம உத்தரே, அஜ்ஜ துய்ஹம் புப்பா²னி தா³தும் க²ணோ நத்தி², அஹம் பு³த்³த⁴ப்பமுக²ம் பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் பரிவிஸாமி, த்வம்பி பரிவேஸனாய ஸஹாயிகா ஹோஹி, ஏவம் இதோ பரேஸம் வேய்யாவச்சகரணதோ முச்சிஸ்ஸஸீ’’தி ஆஹ. ததோ கு²ஜ்ஜுத்தரா பு³த்³தா⁴னம் ப⁴த்தக்³கே³ வேய்யாவச்சம் அகாஸி. ஸா ஸத்தா²ரா உபனிஸின்னகதா²வஸேன கதி²தம் ஸப்³ப³மேவ த⁴ம்மம் உக்³க³ண்ஹி, அனுமோத³னம் பன ஸுத்வா ஸோதாபத்திப²லே பதிட்டா²ஸி.

ஸா அஞ்ஞேஸு தி³வஸேஸு சத்தாரோவ கஹாபணே த³த்வா புப்பா²னி க³ஹேத்வா க³ச்ச²தி, தஸ்மிம் பன தி³வஸே தி³ட்ட²ஸச்சபா⁴வேன பரஸந்தகே சித்தம் அனுப்பாதே³த்வா அட்ட²பி கஹாபணே த³த்வா பச்சி²ம் பூரேத்வா புப்பா²னி க³ஹேத்வா ஸாமாவதியா ஸந்திகம் அக³மாஸி. அத² நம் ஸா புச்சி² ‘‘அம்ம உத்தரே, த்வம் அஞ்ஞேஸு தி³வஸேஸு ந ப³ஹூனி புப்பா²னி ஆஹரஸி, அஜ்ஜ பன ப³ஹுகானி, கிம் நோ ராஜா உத்தரிதரம் பஸன்னோ’’தி? ஸா முஸா வத்தும் அப⁴ப்³ப³தாய அதீதே அத்தனா கதம் அனிகூ³ஹித்வா ஸப்³ப³ம் கதே²ஸி. அத² ‘‘கஸ்மா அஜ்ஜ ப³ஹூனி ஆஹரஸீ’’தி ச வுத்தா ‘‘அஜ்ஜாஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ த⁴ம்மம் ஸுத்வா அமதம் ஸச்சா²காஸிம், தஸ்மா தும்ஹே ந வஞ்சேமீ’’தி ஆஹ. தம் ஸுத்வா ‘‘அரே து³ட்ட²தா³ஸி, ஏத்தகம் காலம் தயா க³ஹிதே கஹாபணே தே³ஹீ’’தி அதஜ்ஜேத்வா புப்³ப³ஹேதுனா சோதி³யமானா ‘‘அம்ம, தயா பீதம் அமதம், அம்ஹேபி பாயேஹீ’’தி வத்வா ‘‘தேன ஹி மம் ந்ஹாபேஹீ’’தி வுத்தே ஸோளஸஹி க³ந்தோ⁴த³கக⁴டேஹி ந்ஹாபேத்வா த்³வே மட்ட²ஸாடகே தா³பேஸி. ஸா ஏகம் நிவாஸேத்வா ஏகம் பாருபித்வா ஆஸனம் பஞ்ஞாபேத்வா ஆஸனே நிஸீதி³த்வா விசித்ரபீ³ஜனிம் ஆதா³ய நீசாஸனேஸு நிஸின்னானி பஞ்ச மாதுகா³மஸதானி ஆமந்தேத்வா ஸேக²ப்படிஸம்பி⁴தா³ஸு ட²த்வா ஸத்தா²ரா தே³ஸிதனியாமேனேவ தாஸம் த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி. தே³ஸனாவஸானே தா ஸப்³பா³ ஸோதாபத்திப²லே பதிட்ட²ஹிம்ஸு. தா ஸப்³பா³பி கு²ஜ்ஜுத்தரம் வந்தி³த்வா ‘‘அம்ம, அஜ்ஜ பட்டா²ய த்வம் கிலிட்ட²கம்மம் மா கரி, அம்ஹாகம் மாதுட்டா²னே ஆசரியட்டா²னே ச பதிட்டா²ஹீ’’தி க³ருட்டா²னே ட²பயிம்ஸு.

கஸ்மா பனேஸா தா³ஸீ ஹுத்வா நிப்³ப³த்தாதி? ஸா கிர கஸ்ஸபஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴காலே பா³ராணஸியம் ஸேட்டி²தீ⁴தா ஹுத்வா நிப்³ப³த்தா. ஏகாய கீ²ணாஸவத்தே²ரியா உபட்டா²ககுலம் க³தாய ‘‘ஏதம் மே அய்யே, பஸாத⁴னபேளிகம் தே³தா²’’தி வேய்யாவச்சம் காரேஸி. தே²ரீபி ‘‘அதே³ந்தியா மயி ஆகா⁴தம் உப்பாதே³த்வா நிரயே நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, தே³ந்தியா பரேஸம் தா³ஸீ ஹுத்வா நிப்³ப³த்திஸ்ஸதி, நிரயஸந்தாபதோ தா³ஸிபா⁴வோ ஸேய்யோ’’தி அனுத்³த³யம் படிச்ச தஸ்ஸா வசனம் அகாஸி. ஸா தேன கம்மேன பஞ்ச ஜாதிஸதானி பரேஸம் தா³ஸீயேவ ஹுத்வா நிப்³ப³த்தி.