10. ஆருப்பனித்³தே³ஸோ

பட²மாருப்பவண்ணனா

275. ப்³ரஹ்மவிஹாரானந்தரம் உத்³தி³ட்டே²ஸு பன சதூஸு ஆருப்பேஸு ஆகாஸானஞ்சாயதனம் தாவ பா⁴வேதுகாமோ ‘‘தி³ஸ்ஸந்தே கோ² பன ரூபாதி⁴கரணம் த³ண்டா³தா³னஸத்தா²தா³னகலஹவிக்³க³ஹவிவாதா³, நத்தி² கோ² பனேதம் ஸப்³ப³ஸோ ஆருப்பேதி. ஸோ இதி படிஸங்கா²ய ரூபானம்யேவ நிப்³பி³தா³ய விராகா³ய நிரோதா⁴ய படிபன்னோ ஹோதீ’’தி (ம. நி. 2.103) வசனதோ ஏதேஸம் த³ண்டா³தா³னாதீ³னஞ்சேவ சக்கு²ஸோதரோகா³தீ³னஞ்ச ஆபா³த⁴ஸஹஸ்ஸானம் வஸேன கரஜரூபே ஆதீ³னவம் தி³ஸ்வா தஸ்ஸ ஸமதிக்கமாய ட²பேத்வா பரிச்சி²ன்னாகாஸகஸிணம் நவஸு பத²வீகஸிணாதீ³ஸு அஞ்ஞதரஸ்மிம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னம் உப்பாதே³தி.

தஸ்ஸ கிஞ்சாபி ரூபாவசரசதுத்த²ஜ்ஜா²னவஸேன கரஜரூபம் அதிக்கந்தம் ஹோதி, அத² கோ² கஸிணரூபம்பி யஸ்மா தப்படிபா⁴க³மேவ, தஸ்மா தம்பி ஸமதிக்கமிதுகாமோ ஹோதி. கத²ம்? யதா² அஹிபீ⁴ருகோ புரிஸோ அரஞ்ஞே ஸப்பேன அனுப³த்³தோ⁴ வேகே³ன பலாயித்வா பலாதட்டா²னே லேகா²சித்தம் தாலபண்ணம் வா வல்லிம் வா ரஜ்ஜும் வா ப²லிதாய வா பன பத²வியா ப²லிதந்தரம் தி³ஸ்வா பா⁴யதேவ உத்தஸதேவ, நேவ நம் த³க்கி²துகாமோ ஹோதி. யதா² ச அனத்த²காரினா வேரிபுரிஸேன ஸத்³தி⁴ம் ஏககா³மே வஸமானோ புரிஸோ தேன வத⁴ப³ந்த⁴கே³ஹஜா²பனாதீ³ஹி உபத்³து³தோ அஞ்ஞம் கா³மம் வஸனத்தா²ய க³ந்த்வா தத்ராபி வேரினா ஸமானரூபஸத்³த³ஸமுதா³சாரம் புரிஸம் தி³ஸ்வா பா⁴யதேவ உத்தஸதேவ, நேவ நம் த³க்கி²துகாமோ ஹோதி.

தத்ரித³ம் ஓபம்மஸம்ஸந்த³னம் – தேஸம் ஹி புரிஸானம் அஹினா வேரினா வா உபத்³து³தகாலோ விய பி⁴க்கு²னோ ஆரம்மணவஸேன கரஜரூபஸமங்கி³காலோ. தேஸம் வேகே³ன பலாயனஅஞ்ஞகா³மக³மனானி விய பி⁴க்கு²னோ ரூபாவசரசதுத்த²ஜ்ஜா²னவஸேன கரஜரூபஸமதிக்கமனகாலோ. தேஸம் பலாதட்டா²னே ச அஞ்ஞகா³மே ச லேகா²சித்ததாலபண்ணாதீ³னி சேவ வேரிஸதி³ஸம் புரிஸஞ்ச தி³ஸ்வா ப⁴யஸந்தாஸஅத³ஸ்ஸனகாமதா விய பி⁴க்கு²னோ கஸிணரூபம்பி தப்படிபா⁴க³மேவ இத³ந்தி ஸல்லக்கே²த்வா தம்பி ஸமதிக்கமிதுகாமதா. ஸூகராபி⁴ஹதஸுனக²பிஸாசபீ⁴ருகாதி³காபி சேத்த² உபமா வேதி³தப்³பா³.

276. ஏவம் ஸோ தஸ்மா சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணபூ⁴தா கஸிணரூபா நிப்³பி³ஜ்ஜ பக்கமிதுகாமோ பஞ்சஹாகாரேஹி சிண்ணவஸீ ஹுத்வா பகு³ணரூபாவசரசதுத்த²ஜ்ஜா²னதோ வுட்டா²ய தஸ்மிம் ஜா²னே ‘‘இமம் மயா நிப்³பி³ண்ணம் ரூபம் ஆரம்மணம் கரோதீ’’தி ச, ‘‘ஆஸன்னஸோமனஸ்ஸபச்சத்தி²க’’ந்தி ச, ‘‘ஸந்தவிமோக்க²தோ ஓளாரிக’’ந்தி ச ஆதீ³னவம் பஸ்ஸதி. அங்கோ³ளாரிகதா பனேத்த² நத்தி². யதே²வ ஹேதம் ரூபம் து³வங்கி³கம், ஏவம் ஆருப்பானிபீதி.

ஸோ தத்த² ஏவம் ஆதீ³னவம் தி³ஸ்வா நிகந்திம் பரியாதா³ய ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸந்ததோ அனந்ததோ மனஸிகரித்வா சக்கவாளபரியந்தம் வா யத்தகம் இச்ச²தி தத்தகம் வா கஸிணம் பத்த²ரித்வா தேன பு²ட்டோ²காஸம் ‘‘ஆகாஸோ ஆகாஸோ’’தி வா, ‘‘அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி வா மனஸிகரோந்தோ உக்³கா⁴டேதி கஸிணம். உக்³கா⁴டேந்தோ ஹி நேவ கிலஞ்ஜம் விய ஸம்வேல்லேதி, ந கபாலதோ பூவம் விய உத்³த⁴ரதி, கேவலம் பன தம் நேவ ஆவஜ்ஜேதி, ந மனஸி கரோதி, ந பச்சவேக்க²தி, அனாவஜ்ஜேந்தோ அமனஸிகரோந்தோ அபச்சவேக்க²ந்தோ ச அஞ்ஞத³த்து² தேன பு²ட்டோ²காஸம் ‘‘ஆகாஸோ ஆகாஸோ’’தி மனஸிகரோந்தோ கஸிணம் உக்³கா⁴டேதி நாம. கஸிணம்பி உக்³கா⁴டியமானம் நேவ உப்³ப³ட்டதி ந விவட்டதி, கேவலம் இமஸ்ஸ அமனஸிகாரஞ்ச ‘‘ஆகாஸோ ஆகாஸோ’’தி மனஸிகாரஞ்ச படிச்ச உக்³கா⁴டிதம் நாம ஹோதி, கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸமத்தம் பஞ்ஞாயதி. கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸந்தி வா கஸிணபு²ட்டோ²காஸோதி வா கஸிணவிவித்தாகாஸந்தி வா ஸப்³ப³மேதம் ஏகமேவ.

ஸோ தம் கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸனிமித்தம் ‘‘ஆகாஸோ ஆகாஸோ’’தி புனப்புனம் ஆவஜ்ஜேதி, தக்காஹதம் விதக்காஹதம் கரோதி. தஸ்ஸேவம் புனப்புனம் ஆவஜ்ஜயதோ தக்காஹதம் விதக்காஹதம் கரோதோ நீவரணானி விக்க²ம்ப⁴ந்தி, ஸதி ஸந்திட்ட²தி, உபசாரேன சித்தம் ஸமாதி⁴யதி. ஸோ தம் நிமித்தம் புனப்புனம் ஆஸேவதி, பா⁴வேதி, ப³ஹுலீகரோதி. தஸ்ஸேவம் புனப்புனம் ஆவஜ்ஜயதோ மனஸிகரோதோ பத²வீகஸிணாதீ³ஸு ரூபாவசரசித்தம் விய ஆகாஸே ஆகாஸானஞ்சாயதனசித்தம் அப்பேதி. இதா⁴பி ஹி புரிமபா⁴கே³ தீணி சத்தாரி வா ஜவனானி காமாவசரானி உபேக்கா²வேத³னாஸம்பயுத்தானேவ ஹோந்தி. சதுத்த²ம் பஞ்சமம் வா அரூபாவசரம். ஸேஸம் பத²வீகஸிணே வுத்தனயமேவ.

அயம் பன விஸேஸோ, ஏவம் உப்பன்னே அரூபாவசரசித்தே ஸோ பி⁴க்கு² யதா² நாம யானப்புதோளி கும்பி⁴முகா²தீ³னம் அஞ்ஞதரம் நீலபிலோதிகாய வா பீதலோஹிதோதா³தாதீ³னம் வா அஞ்ஞதராய பிலோதிகாய ப³ந்தி⁴த்வா பேக்க²மானோ புரிஸோ வாதவேகே³ன வா அஞ்ஞேன வா கேனசி அபனீதாய பிலோதிகாய ஆகாஸம்யேவ பேக்க²மானோ திட்டே²ய்ய, ஏவமேவ புப்³பே³ கஸிணமண்ட³லம் ஜா²னசக்கு²னா பேக்க²மானோ விஹரித்வா ‘‘ஆகாஸோ ஆகாஸோ’’தி இமினா பரிகம்மமனஸிகாரேன ஸஹஸா அபனீதே தஸ்மிம் நிமித்தே ஆகாஸஞ்ஞேவ பேக்க²மானோ விஹரதி. ஏத்தாவதா சேஸ ‘‘ஸப்³ப³ஸோ ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா ‘அனந்தோ ஆகாஸோ’தி ஆகாஸானஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி வுச்சதி (விப⁴. 508; தீ³. நி. 2.129).

277. தத்த² ஸப்³ப³ஸோதி ஸப்³பா³காரேன, ஸப்³பா³ஸம் வா அனவஸேஸானந்தி அத்தோ². ரூபஸஞ்ஞானந்தி ஸஞ்ஞாஸீஸேன வுத்தரூபாவசரஜ்ஜா²னானஞ்சேவ ததா³ரம்மணானஞ்ச. ரூபாவசரஜ்ஜா²னம்பி ஹி ரூபந்தி வுச்சதி ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.129), தஸ்ஸ ஆரம்மணம்பி ‘‘ப³ஹித்³தா⁴ ரூபானி பஸ்ஸதி ஸுவண்ணது³ப்³ப³ண்ணானீ’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.173), தஸ்மா இத⁴ ரூபே ஸஞ்ஞா ரூபஸஞ்ஞாதி ஏவம் ஸஞ்ஞாஸீஸேன வுத்தரூபாவசரஜ்ஜா²னஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம். ரூபம் ஸஞ்ஞா அஸ்ஸாதி ரூபஸஞ்ஞம். ரூபம் அஸ்ஸ நாமந்தி வுத்தம் ஹோதி. பத²வீகஸிணாதி³பே⁴த³ஸ்ஸ ததா³ரம்மணஸ்ஸ சேதம் அதி⁴வசனந்தி வேதி³தப்³ப³ம். ஸமதிக்கமாதி விராகா³ நிரோதா⁴ ச. கிம் வுத்தம் ஹோதி? ஏதாஸம் குஸலவிபாககிரியவஸேன பஞ்சத³ஸன்னம் ஜா²னஸங்கா²தானம் ரூபஸஞ்ஞானம், ஏதேஸஞ்ச பத²வீகஸிணாதி³வஸேன நவன்னம் ஆரம்மணஸங்கா²தானம் ரூபஸஞ்ஞானம் ஸப்³பா³காரேன அனவஸேஸானம் வா விராகா³ ச நிரோதா⁴ ச விராக³ஹேதுஞ்சேவ நிரோத⁴ஹேதுஞ்ச ஆகாஸானஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி. ந ஹி ஸக்கா ஸப்³ப³ஸோ அனதிக்கந்தரூபஸஞ்ஞேன ஏதம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரிதுந்தி.

தத்த² யஸ்மா ஆரம்மணே அவிரத்தஸ்ஸ ஸஞ்ஞாஸமதிக்கமோ ந ஹோதி, ஸமதிக்கந்தாஸு ச ஸஞ்ஞாஸு ஆரம்மணம் ஸமதிக்கந்தமேவ ஹோதி. தஸ்மா ஆரம்மணஸமதிக்கமம் அவத்வா ‘‘தத்த² கதமா ரூபஸஞ்ஞா? ரூபாவசரஸமாபத்திம் ஸமாபன்னஸ்ஸ வா உபபன்னஸ்ஸ வா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரிஸ்ஸ வா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம், இமா வுச்சந்தி ரூபஸஞ்ஞாயோ. இமா ரூபஸஞ்ஞாயோ அதிக்கந்தோ ஹோதி வீதிக்கந்தோ ஸமதிக்கந்தோ. தேன வுச்சதி ஸப்³ப³ஸோ ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமா’’தி (விப⁴. 602) ஏவம் விப⁴ங்கே³ ஸஞ்ஞானம்யேவ ஸமதிக்கமோ வுத்தோ. யஸ்மா பன ஆரம்மணஸமதிக்கமேன பத்தப்³பா³ ஏதா ஸமாபத்தியோ, ந ஏகஸ்மிஞ்ஞேவ ஆரம்மணே பட²மஜ்ஜா²னாதீ³னி விய. தஸ்மா அயம் ஆரம்மணஸமதிக்கமவஸேனாபி அத்த²வண்ணனா கதாதி வேதி³தப்³பா³.

278. படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மாதி சக்கா²தீ³னம் வத்தூ²னம் ரூபாதீ³னம் ஆரம்மணானஞ்ச படிகா⁴தேன ஸமுப்பன்னா ஸஞ்ஞா படிக⁴ஸஞ்ஞா. ரூபஸஞ்ஞாதீ³னம் ஏதமதி⁴வசனம். யதா²ஹ – ‘‘தத்த² கதமா படிக⁴ஸஞ்ஞா? ரூபஸஞ்ஞா ஸத்³த³ஸஞ்ஞா க³ந்த⁴ஸஞ்ஞா ரஸஸஞ்ஞா போ²ட்ட²ப்³ப³ஸஞ்ஞா, இமா வுச்சந்தி படிக⁴ஸஞ்ஞாயோ’’தி (விப⁴. 603). தாஸம் குஸலவிபாகானம் பஞ்சன்னம், அகுஸலவிபாகானம் பஞ்சன்னந்தி ஸப்³ப³ஸோ த³ஸன்னம்பி படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா பஹானா அஸமுப்பாதா³ அப்பவத்திம் கத்வாதி வுத்தம் ஹோதி.

காமஞ்சேதா பட²மஜ்ஜா²னாதீ³னி ஸமாபன்னஸ்ஸாபி ந ஸந்தி. ந ஹி தஸ்மிம் ஸமயே பஞ்சத்³வாரவஸேன சித்தம் பவத்ததி. ஏவம் ஸந்தேபி அஞ்ஞத்த² பஹீனானம் ஸுக²து³க்கா²னம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னே விய, ஸக்காயதி³ட்டா²தீ³னம் ததியமக்³கே³ விய ச இமஸ்மிம் ஜா²னே உஸ்ஸாஹஜனனத்த²ம் இமஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ பஸம்ஸாவஸேன ஏதாஸமேத்த² வசனம் வேதி³தப்³ப³ம்.

அத² வா கிஞ்சாபி தா ரூபாவசரம் ஸமாபன்னஸ்ஸாபி ந ஸந்தி, அத² கோ² ந பஹீனத்தா ந ஸந்தி. ந ஹி ரூபவிராகா³ய ரூபாவசரபா⁴வனா ஸம்வத்ததி, ரூபாயத்தா ச ஏதாஸம் பவத்தி. அயம் பன பா⁴வனா ரூபவிராகா³ய ஸம்வத்ததி. தஸ்மா தா ஏத்த² பஹீனாதி வத்தும் வட்டதி. ந கேவலஞ்ச வத்தும், ஏகம்ஸேனேவ ஏவம் தா⁴ரேதும்பி வட்டதி. தாஸஞ்ஹி இதோ புப்³பே³ அப்பஹீனத்தாயேவ பட²மம் ஜா²னம் ஸமாபன்னஸ்ஸ ஸத்³தோ³ ‘‘கண்டகோ’’தி (அ. நி. 10.72) வுத்தோ ப⁴க³வதா. இத⁴ ச பஹீனத்தாயேவ அரூபஸமாபத்தீனம் ஆனேஞ்ஜதா (விப⁴. 226) ஸந்தவிமோக்க²தா (ம. நி. 1.66) ச வுத்தா. ஆளாரோ ச காலாமோ அரூபஸமாபன்னோ பஞ்சமத்தானி ஸகடஸதானி நிஸ்ஸாய நிஸ்ஸாய அதிக்கமந்தானி நேவ அத்³த³ஸ, ந பன ஸத்³த³ம் அஸ்ஸோஸீதி (தீ³. நி. 2.192).

279. நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாராதி நானத்தே வா கோ³சரே பவத்தானம் ஸஞ்ஞானம், நானத்தானம் வா ஸஞ்ஞானம். யஸ்மா ஹி ஏதா ‘‘தத்த² கதமா நானத்தஸஞ்ஞா? அஸமாபன்னஸ்ஸ மனோதா⁴துஸமங்கி³ஸ்ஸ வா மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துஸமங்கி³ஸ்ஸ வா ஸஞ்ஞா ஸஞ்ஜானனா ஸஞ்ஜானிதத்தம், இமா வுச்சந்தி நானத்தஸஞ்ஞாயோ’’தி ஏவம் விப⁴ங்கே³ (விப⁴. 604) விப⁴ஜித்வா வுத்தா இத⁴ அதி⁴ப்பேதா அஸமாபன்னஸ்ஸ மனோதா⁴துமனோவிஞ்ஞாணதா⁴துஸங்க³ஹிதா ஸஞ்ஞா ரூபஸத்³தா³தி³பே⁴தே³ நானத்தே நானாஸபா⁴வே கோ³சரே பவத்தந்தி, யஸ்மா சேதா அட்ட² காமாவசரகுஸலஸஞ்ஞா, த்³வாத³ஸாகுஸலஸஞ்ஞா, ஏகாத³ஸ காமாவசரகுஸலவிபாகஸஞ்ஞா, த்³வே அகுஸலவிபாகஸஞ்ஞா, ஏகாத³ஸ காமாவசரகிரியஸஞ்ஞாதி ஏவம் சதுசத்தாலீஸம்பி ஸஞ்ஞா நானத்தா நானாஸபா⁴வா அஞ்ஞமஞ்ஞம் அஸதி³ஸா, தஸ்மா நானத்தஸஞ்ஞாதி வுத்தா. தாஸம் ஸப்³ப³ஸோ நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாரா அனாவஜ்ஜனா அஸமன்னாஹாரா அபச்சவேக்க²ணா. யஸ்மா தா நாவஜ்ஜேதி, ந மனஸி கரோதி, ந பச்சவேக்க²தி, தஸ்மாதி வுத்தம் ஹோதி.

யஸ்மா சேத்த² புரிமா ரூபஸஞ்ஞா படிக⁴ஸஞ்ஞா ச இமினா ஜா²னேன நிப்³ப³த்தே ப⁴வேபி ந விஜ்ஜந்தி. பகே³வ தஸ்மிம் ப⁴வே இமம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரணகாலே, தஸ்மா தாஸம் ஸமதிக்கமா அத்த²ங்க³மாதி த்³வேதா⁴பி அபா⁴வோயேவ வுத்தோ. நானத்தஸஞ்ஞாஸு பன யஸ்மா அட்ட² காமாவசரகுஸலஸஞ்ஞா, நவ கிரியஸஞ்ஞா, த³ஸாகுஸலஸஞ்ஞாதி இமா ஸத்தவீஸதிஸஞ்ஞா இமினா ஜா²னேன நிப்³ப³த்தே ப⁴வே விஜ்ஜந்தி, தஸ்மா தாஸம் அமனஸிகாராதி வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். தத்ராபி ஹி இமம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரந்தோ தாஸம் அமனஸிகாராயேவ உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதி, தா பன மனஸிகரோந்தோ அஸமாபன்னோ ஹோதீதி.

ஸங்கே²பதோ சேத்த² ரூபஸஞ்ஞானம் ஸமதிக்கமாதி இமினா ஸப்³ப³ரூபாவசரத⁴ம்மானம் பஹானம் வுத்தம். படிக⁴ஸஞ்ஞானம் அத்த²ங்க³மா நானத்தஸஞ்ஞானம் அமனஸிகாராதி இமினா ஸப்³பே³ஸம் காமாவசரசித்தசேதஸிகானம் பஹானஞ்ச அமனஸிகாரோ ச வுத்தோதி வேதி³தப்³போ³.

280. அனந்தோ ஆகாஸோதி ஏத்த² நாஸ்ஸ உப்பாத³ந்தோ வா வயந்தோ வா பஞ்ஞாயதீதி அனந்தோ. ஆகாஸோதி கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸோ வுச்சதி. மனஸிகாரவஸேனாபி சேத்த² அனந்ததா வேதி³தப்³பா³. தேனேவ விப⁴ங்கே³ வுத்தம் ‘‘தஸ்மிம் ஆகாஸே சித்தம் ட²பேதி, ஸண்ட²பேதி, அனந்தம் ப²ரதி, தேன வுச்சதி அனந்தோ ஆகாஸோ’’தி (விப⁴. 605).

ஆகாஸானஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி ஏத்த² பன நாஸ்ஸ அந்தோதி அனந்தம், ஆகாஸம் அனந்தம் ஆகாஸானந்தம், ஆகாஸானந்தமேவ ஆகாஸானஞ்சம், தம் ஆகாஸானஞ்சம் அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனமஸ்ஸ ஸஸம்பயுத்தத⁴ம்மஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ தே³வானம் தே³வாயதனமிவாதி ஆகாஸானஞ்சாயதனம்.

உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி தமாகாஸானஞ்சாயதனம் பத்வா நிப்பா²தே³த்வா தத³னுரூபேன இரியாபத²விஹாரேன விஹரதீதி.

அயம் ஆகாஸானஞ்சாயதனகம்மட்டா²னே வித்தா²ரகதா².

விஞ்ஞாணஞ்சாயதனகதா²

281. விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் பா⁴வேதுகாமேன பன பஞ்சஹாகாரேஹி ஆகாஸானஞ்சாயதனஸமாபத்தியம் சிண்ணவஸீபா⁴வேன ‘‘ஆஸன்னரூபாவசரஜ்ஜா²னபச்சத்தி²கா அயம் ஸமாபத்தி, நோ ச விஞ்ஞாணஞ்சாயதனமிவ ஸந்தா’’தி ஆகாஸானஞ்சாயதனே ஆதீ³னவம் தி³ஸ்வா தத்த² நிகந்திம் பரியாதா³ய விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸந்ததோ மனஸிகரித்வா தம் ஆகாஸம் ப²ரித்வா பவத்தவிஞ்ஞாணம் ‘‘விஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாண’’ந்தி புனப்புனம் ஆவஜ்ஜிதப்³ப³ம், மனஸிகாதப்³ப³ம், பச்சவேக்கி²தப்³ப³ம், தக்காஹதம் விதக்காஹதம் காதப்³ப³ம். ‘‘அனந்தம் அனந்த’’ந்தி பன ந மனஸிகாதப்³ப³ம்.

தஸ்ஸேவம் தஸ்மிம் நிமித்தே புனப்புனம் சித்தம் சாரேந்தஸ்ஸ நீவரணானி விக்க²ம்ப⁴ந்தி, ஸதி ஸந்திட்ட²தி, உபசாரேன சித்தம் ஸமாதி⁴யதி. ஸோ தம் நிமித்தம் புனப்புனம் ஆஸேவதி, பா⁴வேதி, ப³ஹுலீகரோதி. தஸ்ஸேவம் கரோதோ ஆகாஸே ஆகாஸானஞ்சாயதனம் விய ஆகாஸபு²டே விஞ்ஞாணே விஞ்ஞாணஞ்சாயதனசித்தம் அப்பேதி. அப்பனானயோ பனேத்த² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³. ஏத்தாவதா சேஸ ‘‘ஸப்³ப³ஸோ ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்ம அனந்தம் விஞ்ஞாணந்தி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி (விப⁴. 508; தீ³. நி. 2.129) வுச்சதி.

282. தத்த² ஸப்³ப³ஸோதி இத³ம் வுத்தனயமேவ. ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி ஏத்த² பன புப்³பே³ வுத்தனயேன ஜா²னம்பி ஆகாஸானஞ்சாயதனம், ஆரம்மணம்பி. ஆரம்மணம்பி ஹி புரிமனயேனேவ ஆகாஸானஞ்சஞ்ச தம் பட²மஸ்ஸ ஆருப்பஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணத்தா தே³வானம் தே³வாயதனம் விய அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி ஆகாஸானஞ்சாயதனம். ததா² ஆகாஸானஞ்சஞ்ச தம் தஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஜாதிஹேதுத்தா ‘‘கம்போ³ஜா அஸ்ஸானம் ஆயதன’’ந்திஆதீ³னி விய ஸஞ்ஜாதிதே³ஸட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதிபி ஆகாஸானஞ்சாயதனம். ஏவமேதம் ஜா²னஞ்ச ஆரம்மணஞ்சாதி உப⁴யம்பி அப்பவத்திகரணேன ச அமனஸிகரணேன ச ஸமதிக்கமித்வாவ யஸ்மா இத³ம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹாதப்³ப³ம், தஸ்மா உப⁴யம்பேதம் ஏகஜ்ஜ²ம் கத்வா ‘‘ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மா’’தி இத³ம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

அனந்தம் விஞ்ஞாணந்தி தம்யேவ அனந்தோ ஆகாஸோதி ஏவம் ப²ரித்வா பவத்தவிஞ்ஞாணம் ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாண’’ந்தி ஏவம் மனஸிகரோந்தோதி வுத்தம் ஹோதி. மனஸிகாரவஸேன வா அனந்தம். ஸோ ஹி தமாகாஸாரம்மணம் விஞ்ஞாணம் அனவஸேஸதோ மனஸிகரோந்தோ ‘‘அனந்த’’ந்தி மனஸி கரோதி. யம் பன விப⁴ங்கே³ வுத்தம் ‘‘அனந்தம் விஞ்ஞாணந்தி, தம்யேவ ஆகாஸம் விஞ்ஞாணேன பு²டம் மனஸி கரோதி, அனந்தம் ப²ரதி, தேன வுச்சதி அனந்தம் விஞ்ஞாண’’ந்தி (விப⁴. 610).

தத்த² விஞ்ஞாணேனாதி உபயோக³த்தே² கரணவசனம் வேதி³தப்³ப³ம். ஏவஞ்ஹி அட்ட²கதா²சரியா தஸ்ஸ அத்த²ம் வண்ணயந்தி, அனந்தம் ப²ரதி தஞ்ஞேவ ஆகாஸம் பு²டம் விஞ்ஞாணம் மனஸி கரோதீதி வுத்தம் ஹோதி.

விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி ஏத்த² பன நாஸ்ஸ அந்தோதி அனந்தம். அனந்தமேவ ஆனஞ்சம். விஞ்ஞாணம் ஆனஞ்சம் விஞ்ஞாணானஞ்சந்தி அவத்வா விஞ்ஞாணஞ்சந்தி வுத்தம். அயஞ்ஹேத்த² ரூள்ஹீஸத்³தோ³. தம் விஞ்ஞாணஞ்சம் அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனமஸ்ஸ ஸஸம்பயுத்தத⁴ம்மஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ தே³வானம் தே³வாயதனமிவாதி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம். ஸேஸம் புரிமஸதி³ஸமேவாதி.

அயம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனகம்மட்டா²னே வித்தா²ரகதா².

ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனகதா²

283. ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் பா⁴வேதுகாமேன பன பஞ்சஹாகாரேஹி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஸமாபத்தியம் சிண்ணவஸீபா⁴வேன ‘‘ஆஸன்னஆகாஸானஞ்சாயதனபச்சத்தி²கா அயம் ஸமாபத்தி, நோ ச ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனமிவ ஸந்தா’’தி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனே ஆதீ³னவம் தி³ஸ்வா தத்த² நிகந்திம் பரியாதா³ய ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸந்ததோ மனஸிகரித்வா தஸ்ஸேவ விஞ்ஞாணஞ்சாயதனாரம்மணபூ⁴தஸ்ஸ ஆகாஸானஞ்சாயதனவிஞ்ஞாணஸ்ஸ அபா⁴வோ ஸுஞ்ஞதா விவித்தாகாரோ மனஸிகாதப்³போ³. கத²ம்? தம் விஞ்ஞாணம் அமனஸிகரித்வா ‘‘நத்தி² நத்தீ²’’தி வா, ‘‘ஸுஞ்ஞம் ஸுஞ்ஞ’’ந்தி வா, ‘‘விவித்தம் விவித்த’’ந்தி வா புனப்புனம் ஆவஜ்ஜிதப்³ப³ம், மனஸிகாதப்³ப³ம், பச்சவேக்கி²தப்³ப³ம், தக்காஹதம் விதக்காஹதம் காதப்³ப³ம்.

தஸ்ஸேவம் தஸ்மிம் நிமித்தே சித்தம் சாரேந்தஸ்ஸ நீவரணானி விக்க²ம்ப⁴ந்தி, ஸதி ஸந்திட்ட²தி, உபசாரேன சித்தம் ஸமாதி⁴யதி. ஸோ தம் நிமித்தம் புனப்புனம் ஆஸேவதி, பா⁴வேதி, ப³ஹுலீகரோதி. தஸ்ஸேவம் கரோதோ ஆகாஸே பு²டே மஹக்³க³தவிஞ்ஞாணே விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் விய தஸ்ஸேவ ஆகாஸம் ப²ரித்வா பவத்தஸ்ஸ மஹக்³க³தவிஞ்ஞாணஸ்ஸ ஸுஞ்ஞவிவித்தனத்தி²பா⁴வே ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனசித்தம் அப்பேதி. ஏத்தா²பி ச அப்பனானயோ வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³.

அயம் பன விஸேஸோ, தஸ்மிம் ஹி அப்பனாசித்தே உப்பன்னே ஸோ பி⁴க்கு² யதா² நாம புரிஸோ மண்ட³லமாளாதீ³ஸு கேனசிதே³வ கரணீயேன ஸன்னிபதிதம் பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் தி³ஸ்வா கத்த²சி க³ந்த்வா ஸன்னிபாதகிச்சாவஸானேவ உட்டா²ய பக்கந்தேஸு பி⁴க்கூ²ஸு ஆக³ந்த்வா த்³வாரே ட²த்வா புன தம் டா²னம் ஓலோகேந்தோ ஸுஞ்ஞமேவ பஸ்ஸதி, விவித்தமேவ பஸ்ஸதி. நாஸ்ஸ ஏவம் ஹோதி ‘‘ஏத்தகா நாம பி⁴க்கூ² காலங்கதா வா தி³ஸாபக்கந்தா வா’’தி, அத² கோ² ஸுஞ்ஞமித³ம் விவித்தந்தி நத்தி²பா⁴வமேவ பஸ்ஸதி, ஏவமேவ புப்³பே³ ஆகாஸே பவத்திதவிஞ்ஞாணம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனஜ்ஜா²னசக்கு²னா பஸ்ஸந்தோ விஹரித்வா ‘‘நத்தி² நத்தீ²’’திஆதி³னா பரிகம்மமனஸிகாரேன அந்தரஹிதே தஸ்மிம் விஞ்ஞாணே தஸ்ஸ அபக³மஸங்கா²தம் அபா⁴வமேவ பஸ்ஸந்தோ விஹரதி. ஏத்தாவதா சேஸ ‘‘ஸப்³ப³ஸோ விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்ம நத்தி² கிஞ்சீதி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி (விப⁴. 508; தீ³. நி. 2.129) வுச்சதி.

284. இதா⁴பி ஸப்³ப³ஸோதி இத³ம் வுத்தனயமேவ. விஞ்ஞாணஞ்சாயதனந்தி ஏத்தா²பி ச புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஜா²னம்பி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஆரம்மணம்பி. ஆரம்மணம்பி ஹி புரிமனயேனேவ விஞ்ஞாணஞ்சஞ்ச தம் து³தியஸ்ஸ ஆருப்பஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணத்தா தே³வானம் தே³வாயதனம் விய அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம். ததா² விஞ்ஞாணஞ்சஞ்ச தம் தஸ்ஸேவ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஜாதிஹேதுத்தா ‘‘கம்போ³ஜா அஸ்ஸானம் ஆயதன’’ந்திஆதீ³னி விய ஸஞ்ஜாதிதே³ஸட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதிபி விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம். ஏவமேதம் ஜா²னஞ்ச ஆரம்மணஞ்சாதி உப⁴யம்பி அப்பவத்திகரணேன ச அமனஸிகரணேன ச ஸமதிக்கமித்வாவ யஸ்மா இத³ம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹாதப்³ப³ம், தஸ்மா உப⁴யம்பேதம் ஏகஜ்ஜ²ம் கத்வா விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி இத³ம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

நத்தி² கிஞ்சீதி நத்தி² நத்தி², ஸுஞ்ஞம் ஸுஞ்ஞம், விவித்தம் விவித்தந்தி ஏவம் மனஸிகரோந்தோதி வுத்தம் ஹோதி. யம்பி விப⁴ங்கே³ வுத்தம் ‘‘நத்தி² கிஞ்சீதி தஞ்ஞேவ விஞ்ஞாணம் அபா⁴வேதி விபா⁴வேதி அந்தரதா⁴பேதி நத்தி² கிஞ்சீதி பஸ்ஸதி, தேன வுச்சதி நத்தி² கிஞ்சீ’’தி, தம் கிஞ்சாபி க²யதோ ஸம்மஸனம் விய வுத்தம், அத² க்²வஸ்ஸ ஏவமேவ அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³. தஞ்ஹி விஞ்ஞாணம் அனாவஜ்ஜேந்தோ அமனஸிகரோந்தோ அபச்சவேக்க²ந்தோ கேவலமஸ்ஸ நத்தி²பா⁴வம் ஸுஞ்ஞபா⁴வம் விவித்தபா⁴வமேவ மனஸிகரோந்தோ அபா⁴வேதி விபா⁴வேதி அந்தரதா⁴பேதீதி வுச்சதி, ந அஞ்ஞதா²தி.

ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி ஏத்த² பன நாஸ்ஸ கிஞ்சனந்தி அகிஞ்சனம், அந்தமஸோ ப⁴ங்க³மத்தம்பி அஸ்ஸ அவஸிட்ட²ம் நத்தீ²தி வுத்தம் ஹோதி. அகிஞ்சனஸ்ஸ பா⁴வோ ஆகிஞ்சஞ்ஞம், ஆகாஸானஞ்சாயதனவிஞ்ஞாணாபக³மஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம். தம் ஆகிஞ்சஞ்ஞம் அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனமஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ தே³வானம் தே³வாயதனமிவாதி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம். ஸேஸம் புரிமஸதி³ஸமேவாதி.

அயம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனகம்மட்டா²னே வித்தா²ரகதா².

நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனகதா²

285. நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் பா⁴வேதுகாமேன பன பஞ்சஹாகாரேஹி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸமாபத்தியம் சிண்ணவஸீபா⁴வேன ‘‘ஆஸன்னவிஞ்ஞாணஞ்சாயதனபச்சத்தி²கா அயம் ஸமாபத்தி, நோ ச நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் விய ஸந்தா’’தி வா ‘‘ஸஞ்ஞா ரோகோ³, ஸஞ்ஞா க³ண்டோ³, ஸஞ்ஞா ஸல்லம், ஏதம் ஸந்தம், ஏதம் பணீதம் யதி³த³ம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞா’’தி வா ஏவம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனே ஆதீ³னவம், உபரி ஆனிஸம்ஸஞ்ச தி³ஸ்வா ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனே நிகந்திம் பரியாதா³ய நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஸந்ததோ மனஸிகரித்வா ‘‘ஸாவ அபா⁴வம் ஆரம்மணம் கத்வா பவத்திதா ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸமாபத்தி ஸந்தா ஸந்தா’’தி புனப்புனம் ஆவஜ்ஜிதப்³பா³, மனஸிகாதப்³பா³, பச்சவேக்கி²தப்³பா³, தக்காஹதா விதக்காஹதா காதப்³பா³.

தஸ்ஸேவம் தஸ்மிம் நிமித்தே புனப்புனம் மானஸம் சாரேந்தஸ்ஸ நீவரணானி விக்க²ம்ப⁴ந்தி, ஸதி ஸந்திட்ட²தி, உபசாரேன சித்தம் ஸமாதி⁴யதி. ஸோ தம் நிமித்தம் புனப்புனம் ஆஸேவதி, பா⁴வேதி, ப³ஹுலீகரோதி. தஸ்ஸேவம் கரோதோ விஞ்ஞாணாபக³மே ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் விய ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனஸமாபத்திஸங்கா²தேஸு சதூஸு க²ந்தே⁴ஸு நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனசித்தம் அப்பேதி. அப்பனானயோ பனேத்த² வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³. ஏத்தாவதா சேஸ ‘‘ஸப்³ப³ஸோ ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்ம நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’’தி (விப⁴. 508; தீ³. நி. 2.129) வுச்சதி.

286. இதா⁴பி ஸப்³ப³ஸோதி இத³ம் வுத்தனயமேவ. ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி ஏத்தா²பி புப்³பே³ வுத்தனயேனேவ ஜா²னம்பி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஆரம்மணம்பி. ஆரம்மணம்பி ஹி புரிமனயேனேவ ஆகிஞ்சஞ்ஞஞ்ச தம் ததியஸ்ஸ ஆருப்பஜ்ஜா²னஸ்ஸ ஆரம்மணத்தா தே³வானம் தே³வாயதனம் விய அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம். ததா² ஆகிஞ்சஞ்ஞஞ்ச தம் தஸ்ஸேவ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஜாதிஹேதுத்தா கம்போ³ஜா அஸ்ஸானம் ஆயதனந்திஆதீ³னி விய ஸஞ்ஜாதிதே³ஸட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதிபி ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம். ஏவமேதம் ஜா²னஞ்ச ஆரம்மணஞ்சாதி உப⁴யம்பி அப்பவத்திகரணேன ச அமனஸிகரணேன ச ஸமதிக்கமித்வாவ யஸ்மா இத³ம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹாதப்³ப³ம், தஸ்மா உப⁴யம்பேதம் ஏகஜ்ஜ²ம் கத்வா ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸமதிக்கம்மாதி இத³ம் வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனந்தி ஏத்த² பன யாய ஸஞ்ஞாய பா⁴வதோ தம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனந்தி வுச்சதி. யதா² படிபன்னஸ்ஸ ஸா ஸஞ்ஞா ஹோதி, தம் தாவ த³ஸ்ஸேதும் விப⁴ங்கே³ ‘‘நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீ’’தி உத்³த⁴ரித்வா ‘‘தஞ்ஞேவ ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஸந்ததோ மனஸி கரோதி, ஸங்கா²ராவஸேஸஸமாபத்திம் பா⁴வேதி, தேன வுச்சதி நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீ’’தி (விப⁴. 619) வுத்தம். தத்த² ஸந்ததோ மனஸி கரோதீதி ‘‘ஸந்தா வதாயம் ஸமாபத்தி, யத்ர ஹி நாம நத்தி²பா⁴வம்பி ஆரம்மணம் கரித்வா ட²ஸ்ஸதீ’’தி ஏவம் ஸந்தாரம்மணதாய தம் ஸந்தாதி மனஸி கரோதி.

ஸந்ததோ சே மனஸி கரோதி, கத²ம் ஸமதிக்கமோ ஹோதீதி? அஸமாபஜ்ஜிதுகாமதாய. ஸோ ஹி கிஞ்சாபி தம் ஸந்ததோ மனஸி கரோதி, அத² க்²வஸ்ஸ ‘‘அஹமேதம் ஆவஜ்ஜிஸ்ஸாமி, ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமி, அதி⁴ட்ட²ஹிஸ்ஸாமி, வுட்ட²ஹிஸ்ஸாமி, பச்சவேக்கி²ஸ்ஸாமீ’’தி ஏஸ ஆபோ⁴கோ³ ஸமன்னாஹாரோ மனஸிகாரோ ந ஹோதி. கஸ்மா? ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனதோ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸ்ஸ ஸந்ததரபணீததரதாய.

யதா² ஹி ராஜா மஹச்ச ராஜானுபா⁴வேன ஹத்தி²க்க²ந்த⁴வரக³தோ நக³ரவீதி²யம் விசரந்தோ த³ந்தகாராத³யோ ஸிப்பிகே ஏகம் வத்த²ம் த³ள்ஹம் நிவாஸேத்வா ஏகேன ஸீஸம் வேடே²த்வா த³ந்தசுண்ணாதீ³ஹி ஸமோகிண்ணக³த்தே அனேகானி த³ந்தவிகதிஆதீ³னி ஸிப்பானி கரோந்தே தி³ஸ்வா ‘‘அஹோ வத ரே சே²கா ஆசரியா ஈதி³ஸானிபி நாம ஸிப்பானி கரிஸ்ஸந்தீ’’தி ஏவம் தேஸம் சே²கதாய துஸ்ஸதி, ந சஸ்ஸ ஏவம் ஹோதி ‘‘அஹோ வதாஹம் ரஜ்ஜம் பஹாய ஏவரூபோ ஸிப்பிகோ ப⁴வேய்ய’’ந்தி. தம் கிஸ்ஸ ஹேது? ரஜ்ஜஸிரியா மஹானிஸம்ஸதாய. ஸோ ஸிப்பினோ ஸமதிக்கமித்வாவ க³ச்ச²தி. ஏவமேவ ஏஸ கிஞ்சாபி தம் ஸமாபத்திம் ஸந்ததோ மனஸி கரோதி, அத² க்²வஸ்ஸ ‘‘அஹமேதம் ஸமாபத்திம் ஆவஜ்ஜிஸ்ஸாமி, ஸமாபஜ்ஜிஸ்ஸாமி, அதி⁴ட்ட²ஹிஸ்ஸாமி, வுட்ட²ஹிஸ்ஸாமி, பச்சவேக்கி²ஸ்ஸாமீ’’தி நேவ ஏஸ ஆபோ⁴கோ³ ஸமன்னாஹாரோ மனஸிகாரோ ஹோதி.

ஸோ தம் ஸந்ததோ மனஸிகரோந்தோ புப்³பே³ வுத்தனயேன தம் பரமஸுகு²மம் அப்பனாப்பத்தம் ஸஞ்ஞம் பாபுணாதி, யாய நேவஸஞ்ஞீனாஸஞ்ஞீ நாம ஹோதி, ஸங்கா²ராவஸேஸஸமாபத்திம் பா⁴வேதீதி வுச்சதி. ஸங்கா²ராவஸேஸஸமாபத்திந்தி அச்சந்தஸுகு²மபா⁴வப்பத்தஸங்கா²ரம் சதுத்தா²ருப்பஸமாபத்திம்.

287. இதா³னி யம் தம் ஏவமதி⁴க³தாய ஸஞ்ஞாய வஸேன நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனந்தி வுச்சதி, தம் அத்த²தோ த³ஸ்ஸேதும் ‘‘நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனந்தி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஸமாபன்னஸ்ஸ வா உபபன்னஸ்ஸ வா தி³ட்ட²த⁴ம்மஸுக²விஹாரிஸ்ஸ வா சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா’’தி (விப⁴. 620) வுத்தம். தேஸு இத⁴ ஸமாபன்னஸ்ஸ சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா அதி⁴ப்பேதா. வசனத்தோ² பனேத்த² ஓளாரிகாய ஸஞ்ஞாய அபா⁴வதோ ஸுகு²மாய ச பா⁴வதோ நேவஸ்ஸ ஸஸம்பயுத்தத⁴ம்மஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ ஸஞ்ஞா நாஸஞ்ஞந்தி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞம். நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞஞ்ச தம் மனாயதனத⁴ம்மாயதனபரியாபன்னத்தா ஆயதனஞ்சாதி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம். அத² வா யாயமேத்த² ஸஞ்ஞா, ஸா படுஸஞ்ஞாகிச்சம் காதும் அஸமத்த²தாய நேவஸஞ்ஞா, ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மபா⁴வேன விஜ்ஜமானத்தா நாஸஞ்ஞாதி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞா. நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞா ச ஸா ஸேஸத⁴ம்மானம் அதி⁴ட்டா²னட்டே²ன ஆயதனஞ்சாதி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம்.

ந கேவலஞ்சேத்த² ஸஞ்ஞாவ ஏதி³ஸீ, அத² கோ² வேத³னாபி நேவவேத³னானாவேத³னா, சித்தம்பி நேவசித்தம்னாசித்தம், ப²ஸ்ஸோபி நேவப²ஸ்ஸோனாப²ஸ்ஸோ. ஏஸ நயோ ஸேஸஸம்பயுத்தத⁴ம்மேஸு. ஸஞ்ஞாஸீஸேன பனாயம் தே³ஸனா கதாதி வேதி³தப்³பா³. பத்தமக்க²னதேலப்பபு⁴தீஹி ச உபமாஹி ஏஸ அத்தோ² விபா⁴வேதப்³போ³.

ஸாமணேரோ கிர தேலேன பத்தம் மக்கே²த்வா ட²பேஸி, தம் யாகு³பானகாலே தே²ரோ பத்தமாஹராதி ஆஹ. ஸோ ‘‘பத்தே தேலமத்தி², ப⁴ந்தே’’தி ஆஹ. ததோ ‘‘ஆஹர, ஸாமணேர, தேலம், நாளிம் பூரேஸ்ஸாமீ’’தி வுத்தே ‘‘நத்தி², ப⁴ந்தே, தேல’’ந்தி ஆஹ. தத்த² யதா² அந்தோவுத்த²த்தா யாகு³யா ஸத்³தி⁴ம் அகப்பியட்டே²ன ‘‘தேலமத்தீ²’’தி ஹோதி. நாளிபூரணாதீ³னம் வஸேன ‘‘நத்தீ²’’தி ஹோதி. ஏவம் ஸாபி ஸஞ்ஞா படுஸஞ்ஞாகிச்சம் காதும் அஸமத்த²தாய நேவஸஞ்ஞா, ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மபா⁴வேன விஜ்ஜமானத்தா நாஸஞ்ஞா ஹோதி.

கிம் பனேத்த² ஸஞ்ஞாகிச்சந்தி? ஆரம்மணஸஞ்ஜானனஞ்சேவ விபஸ்ஸனாய ச விஸயபா⁴வம் உபக³ந்த்வா நிப்³பி³தா³ஜனனம். த³ஹனகிச்சமிவ ஹி ஸுகோ²த³கே தேஜோதா⁴து ஸஞ்ஜானனகிச்சம் பேஸா படும் காதும் ந ஸக்கோதி. ஸேஸஸமாபத்தீஸு ஸஞ்ஞா விய விபஸ்ஸனாய விஸயபா⁴வம் உபக³ந்த்வா நிப்³பி³தா³ஜனனம்பி காதும் ந ஸக்கோதி. அஞ்ஞேஸு ஹி க²ந்தே⁴ஸு அகதாபி⁴னிவேஸோ பி⁴க்கு² நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனக்க²ந்தே⁴ ஸம்மஸித்வா நிப்³பி³த³ம் பத்தும் ஸமத்தோ² நாம நத்தி² அபிச ஆயஸ்மா ஸாரிபுத்தோ. பகதிவிபஸ்ஸகோ பன மஹாபஞ்ஞோ ஸாரிபுத்தஸதி³ஸோவ ஸக்குணேய்ய. ஸோபி ‘‘ஏவம் கிரிமே த⁴ம்மா அஹுத்வா ஸம்போ⁴ந்தி, ஹுத்வா படிவேந்தீ’’தி (ம. நி. 3.95) ஏவம் கலாபஸம்மஸனவஸேனேவ, நோ அனுபத³த⁴ம்மவிபஸ்ஸனாவஸேன. ஏவம் ஸுகு²மத்தம் க³தா ஏஸா ஸமாபத்தி.

யதா² ச பத்தமக்க²னதேலூபமாய, ஏவம் மக்³கு³த³கூபமாயபி அயமத்தோ² விபா⁴வேதப்³போ³. மக்³க³ப்படிபன்னஸ்ஸ கிர தே²ரஸ்ஸ புரதோ க³ச்ச²ந்தோ ஸாமணேரோ தோ²கம் உத³கம் தி³ஸ்வா ‘‘உத³கம், ப⁴ந்தே, உபாஹனா ஓமுஞ்சதா²’’தி ஆஹ. ததோ தே²ரேன ‘‘ஸசே உத³கமத்தி², ஆஹர ந்ஹானஸாடிகம், ந்ஹாயிஸ்ஸாமா’’தி வுத்தே ‘‘நத்தி², ப⁴ந்தே’’தி ஆஹ. தத்த² யதா² உபாஹனதேமனமத்தட்டே²ன ‘‘உத³கமத்தீ²’’தி ஹோதி, ந்ஹாயனட்டே²ன ‘‘நத்தீ²’’தி ஹோதி. ஏவம்பி ஸா படுஸஞ்ஞாகிச்சம் காதும் அஸமத்த²தாய நேவஸஞ்ஞா, ஸங்கா²ராவஸேஸஸுகு²மபா⁴வேன விஜ்ஜமானத்தா நாஸஞ்ஞா ஹோதி.

ந கேவலஞ்ச ஏதாஹேவ, அஞ்ஞாஹிபி அனுரூபாஹி உபமாஹி ஏஸ அத்தோ² விபா⁴வேதப்³போ³. உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீதி இத³ம் வுத்தனயமேவாதி.

அயம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனகம்மட்டா²னே வித்தா²ரகதா².

பகிண்ணககதா²

288. அஸதி³ஸரூபோ நாதோ², ஆருப்பம் யம் சதுப்³பி³த⁴ம் ஆஹ.

தம் இதி ஞத்வா தஸ்மிம், பகிண்ணககதா²பி விஞ்ஞேய்யா.

289. ஆருப்பஸமாபத்தியோ ஹி –

ஆரம்மணாதிக்கமதோ, சதஸ்ஸோபி ப⁴வந்திமா;

அங்கா³திக்கமமேதாஸம், ந இச்ச²ந்தி விபா⁴வினோ.

ஏதாஸு ஹி ரூபனிமித்தாதிக்கமதோ பட²மா, ஆகாஸாதிக்கமதோ து³தியா, ஆகாஸே பவத்திதவிஞ்ஞாணாதிக்கமதோ ததியா. ஆகாஸே பவத்திதவிஞ்ஞாணஸ்ஸ அபக³மாதிக்கமதோ சதுத்தீ²தி ஸப்³ப³தா² ஆரம்மணாதிக்கமதோ சதஸ்ஸோபி ப⁴வந்திமா ஆருப்பஸமாபத்தியோதி வேதி³தப்³பா³. அங்கா³திக்கமம் பன ஏதாஸம் ந இச்ச²ந்தி பண்டி³தா. ந ஹி ரூபாவசரஸமாபத்தீஸு விய ஏதாஸு அங்கா³திக்கமோ அத்தி². ஸப்³பா³ஸுபி ஹி ஏதாஸு உபேக்கா², சித்தேகக்³க³தாதி த்³வே ஏவ ஜா²னங்கா³னி ஹோந்தி.

290. ஏவம் ஸந்தேபி –

ஸுப்பணீததரா ஹோந்தி, பச்சி²மா பச்சி²மா இத⁴;

உபமா தத்த² விஞ்ஞேய்யா, பாஸாத³தலஸாடிகா.

யதா² ஹி சதுபூ⁴மிகஸ்ஸ பாஸாத³ஸ்ஸ ஹேட்டி²மதலே தி³ப்³ப³னச்சகீ³தவாதி³தஸுரபி⁴க³ந்த⁴மாலாபோ⁴ஜனஸயனச்சா²த³னாதி³வஸேன பணீதா பஞ்சகாமகு³ணா பச்சுபட்டி²தா அஸ்ஸு. து³தியே ததோ பணீததரா. ததியே ததோ பணீததரா. சதுத்தே² ஸப்³ப³பணீததரா. தத்த² கிஞ்சாபி தானி சத்தாரிபி பாஸாத³தலானேவ, நத்தி² நேஸம் பாஸாத³தலபா⁴வேன விஸேஸோ. பஞ்சகாமகு³ணஸமித்³த⁴விஸேஸேன பன ஹேட்டி²மதோ ஹேட்டி²மதோ உபரிமம் உபரிமம் பணீததரம் ஹோதி.

யதா² ச ஏகாய இத்தி²யா கந்திததூ²லஸண்ஹஸண்ஹதரஸண்ஹதமஸுத்தானம் சதுபலதிபலத்³விபலஏகபலஸாடிகா அஸ்ஸு ஆயாமேன ச வித்தா²ரேன ச ஸமப்பமாணா. தத்த² கிஞ்சாபி தா ஸாடிகா சதஸ்ஸோபி ஆயாமதோ ச வித்தா²ரதோ ச ஸமப்பமாணா, நத்தி² தாஸம் பமாணதோ விஸேஸோ. ஸுக²ஸம்ப²ஸ்ஸஸுகு²மபா⁴வமஹக்³க⁴பா⁴வேஹி பன புரிமாய புரிமாய பச்சி²மா பச்சி²மா பணீததரா ஹோந்தி, ஏவமேவ கிஞ்சாபி சதூஸு ஏதாஸு உபேக்கா², சித்தேகக்³க³தாதி ஏதானி த்³வேயேவ அங்கா³னி ஹோந்தி, அத² கோ² பா⁴வனாவிஸேஸேன தேஸம் அங்கா³னி பணீதபணீததரபா⁴வேன ஸுப்பணீததரா ஹோந்தி பச்சி²மா பச்சி²மா இதா⁴தி வேதி³தப்³பா³.

291. ஏவம் அனுபுப்³பே³ன பணீதபணீதா சேதா –

அஸுசிம்ஹி மண்ட³பே லக்³கோ³, ஏகோ தன்னிஸ்ஸிதோ பரோ;

அஞ்ஞோ ப³ஹி அனிஸ்ஸாய, தம் தம் நிஸ்ஸாய சாபரோ.

டி²தோ சதூஹி ஏதேஹி, புரிஸேஹி யதா²க்கமம்;

ஸமானதாய ஞாதப்³பா³, சதஸ்ஸோபி விபா⁴வினா.

தத்ராயமத்த²யோஜனா – அஸுசிம்ஹி கிர தே³ஸே ஏகோ மண்ட³போ, அதே²கோ புரிஸோ ஆக³ந்த்வா தம் அஸுசிம் ஜிகு³ச்ச²மானோ தம் மண்ட³பம் ஹத்தே²ஹி ஆலம்பி³த்வா தத்த² லக்³கோ³ லக்³கி³தோ விய அட்டா²ஸி. அதா²பரோ ஆக³ந்த்வா தம் மண்ட³பே லக்³க³ம் புரிஸம் நிஸ்ஸிதோ. அத²ஞ்ஞோ ஆக³ந்த்வா சிந்தேஸி ‘‘யோ ஏஸ மண்ட³பலக்³கோ³, யோ ச தன்னிஸ்ஸிதோ, உபோ⁴பேதே து³ட்டி²தா. து⁴வோ ச நேஸம் மண்ட³பபபாதே பாதோ, ஹந்தா³ஹம் ப³ஹியேவ திட்டா²மீ’’தி. ஸோ தன்னிஸ்ஸிதம் அனிஸ்ஸாய ப³ஹியேவ அட்டா²ஸி. அதா²பரோ ஆக³ந்த்வா மண்ட³பலக்³க³ஸ்ஸ ச தன்னிஸ்ஸிதஸ்ஸ ச அகே²மபா⁴வம் சிந்தேத்வா ப³ஹிட்டி²தஞ்ச ஸுட்டி²தோதி மந்த்வா தம் நிஸ்ஸாய அட்டா²ஸி. தத்த² அஸுசிம்ஹி தே³ஸே மண்ட³போ விய கஸிணுக்³கா⁴டிமாகாஸம் த³ட்ட²ப்³ப³ம், அஸுசிஜிகு³ச்சா²ய மண்ட³பலக்³கோ³ புரிஸோ விய ரூபனிமித்தஜிகு³ச்சா²ய ஆகாஸாரம்மணம் ஆகாஸானஞ்சாயதனம், மண்ட³பலக்³க³ம் புரிஸம் நிஸ்ஸிதோ விய ஆகாஸாரம்மணம் ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தம் விஞ்ஞாணஞ்சாயதனம், தேஸம் த்³வின்னம்பி அகே²மபா⁴வம் சிந்தேத்வா அனிஸ்ஸாய தம் மண்ட³பலக்³க³ம் ப³ஹிட்டி²தோ விய ஆகாஸானஞ்சாயதனம் ஆரம்மணம் அகத்வா தத³பா⁴வாரம்மணம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம், மண்ட³பலக்³க³ஸ்ஸ தன்னிஸ்ஸிதஸ்ஸ ச அகே²மதம் சிந்தேத்வா ப³ஹிட்டி²தஞ்ச ஸுட்டி²தோதி மந்த்வா தம் நிஸ்ஸாய டி²தோ விய விஞ்ஞாணாபா⁴வஸங்கா²தே ப³ஹிபதே³ஸே டி²தம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் ஆரப்³ப⁴ பவத்தம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

292. ஏவம் பவத்தமானஞ்ச –

ஆரம்மணம் கரோதேவ, அஞ்ஞாபா⁴வேன தம் இத³ம்;

தி³ட்ட²தோ³ஸம்பி ராஜானம், வுத்திஹேது ஜனோ யதா².

இத³ஞ்ஹி நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ‘‘ஆஸன்னவிஞ்ஞாணஞ்சாயதனபச்சத்தி²கா அயம் ஸமாபத்தீ’’தி ஏவம் தி³ட்ட²தோ³ஸம்பி தம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் அஞ்ஞஸ்ஸ ஆரம்மணஸ்ஸ அபா⁴வா ஆரம்மணம் கரோதேவ. யதா² கிம்? தி³ட்ட²தோ³ஸம்பி ராஜானம் வுத்திஹேது யதா² ஜனோ. யதா² ஹி அஸம்யதம் ப²ருஸகாயவசீமனோஸமாசாரம் கஞ்சி ஸப்³ப³தி³ஸம்பதிம் ராஜானம் ‘‘ப²ருஸஸமாசாரோ அய’’ந்தி ஏவம் தி³ட்ட²தோ³ஸம்பி அஞ்ஞத்த² வுத்திம் அலப⁴மானோ ஜனோ வுத்திஹேது நிஸ்ஸாய வத்ததி, ஏவம் தி³ட்ட²தோ³ஸம்பி தம் ஆகிஞ்சஞ்ஞாயதனம் அஞ்ஞம் ஆரம்மணம் அலப⁴மானமித³ம் நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனம் ஆரம்மணம் கரோதேவ.

293. ஏவம் குருமானஞ்ச –

ஆருள்ஹோ தீ³க⁴னிஸ்ஸேணிம், யதா² நிஸ்ஸேணிபா³ஹுகம்;

பப்³ப³தக்³க³ஞ்ச ஆருள்ஹோ, யதா² பப்³ப³தமத்த²கம்.

யதா² வா கி³ரிமாரூள்ஹோ, அத்தனோயேவ ஜண்ணுகம்;

ஓலுப்³ப⁴தி ததே²வேதம், ஜா²னமோலுப்³ப⁴ வத்ததீதி.

இதி ஸாது⁴ஜனபாமோஜ்ஜத்தா²ய கதே விஸுத்³தி⁴மக்³கே³

ஸமாதி⁴பா⁴வனாதி⁴காரே

ஆருப்பனித்³தே³ஸோ நாம

த³ஸமோ பரிச்சே²தோ³.