4. அத்தா²லங்காராவபோ³த⁴பரிச்சே²த³

164. அத்தா²லங்காரஸஹிதா, ஸகு³ணா ப³ந்த⁴பத்³த⁴தி;

அச்சந்தகந்தா கந்தாவ [யதோஅச்சந்தகந்தாவ (க.)], வுச்சந்தேதே ததோ’து⁴னா.

164. ஏவம் ஸத்³தா³லங்காரே பரிச்சி²ஜ்ஜ ஸம்பத்யத்தா²லங்காரம் போ³த⁴யிதுமாஹ ‘‘அத்தா²லங்கார’’இச்சாதி³. ஸகு³ணா யதா²வுத்தேஹி பஸாதா³தீ³ஹி ஸத்³த³கு³ணேஹி ஸஹிதா ப³ந்த⁴பத்³த⁴தி கப்³ப³ரசனம். அலங்கரீயதி கந்திம் நீயதி ப³ந்தோ⁴ ஏதேஹி ஸரீரமிவ ஹாராதீ³ஹீதி அலங்காரா, தேஹி அத்தா²லங்காரேஹி ஜாத்யாதி³லக்க²ணேஹி ஸஹிதா ஸம்யுத்தா ஸதீ ஸகு³ணா பதிப்³ப³தாதி³கு³ணோபேதா அத்தே²ன த⁴னேன அலங்காரேன ஆப⁴ரணேன ஸஹிதா யுத்தா கந்தாவ அங்க³னா விய. யதோ அச்சந்தகந்தா அதிஸயரமணீயா ஸியா, ததோ தேன காரணேன யே அத்தா²லங்காரா அவஸரம் பத்தா, தே அது⁴னா இதா³னி வுச்சந்தே கதீ²யந்தி.

164. ஏவம் ஸத்³தா³லங்காரவிபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி தன்னிஸ்ஸயம்யேவ அத்தா²லங்காரப³ந்த⁴மாரப⁴ந்தோ ‘‘அத்தா²லங்காரி’’ச்சாதி³மாஹ. ஸகு³ணா யதா²வுத்தபஸாதா³தி³ஸத்³த³கு³ணயுத்தா ப³ந்த⁴பத்³த⁴தி பஜ்ஜக³ஜ்ஜாதி³பபே⁴தா³ ரசனாவலி அத்தா²லங்காரஸஹிதா ஸபா⁴வவுத்திவங்கவுத்திஸங்கா²தேன அத்தா²லங்காரேன ஸம்யுத்தா ஸகு³ணா அத்தா²லங்காரஸஹிதா கந்தா இவ பதிப்³ப³தாதீ³ஹி கு³ணேஹி யுத்தா ஸுவண்ணரஜதமணிமுத்தாதி³த⁴னேஹி கீ³வேய்யகடகனூபுராதீ³ஹி ஆப⁴ரணேஹி ச யுத்தா அங்க³னாவ அச்சந்தகந்தா யதோ அதிஸயேன ரமணீயா, ததோ தஸ்மா தே அத்தா²லங்காரா அது⁴னா தா³னி வுச்சந்தே. அலங்கரோந்தி ப³ந்த⁴ம் ஸரீரம் வா ஏதேஹீதி ச, அத்த²ஸ்ஸ அலங்காராதி ச, தேஹி ஸஹிதாதி ச, கு³ணேஹி ஸஹ வத்ததீதி ச, ப³ந்த⁴ஸ்ஸ பத்³த⁴தீதி ச, அச்சந்தம் அதிஸயேன கந்தாதி ச விக்³க³ஹோ.

165. ஸபா⁴வவங்கவுத்தீனம், பே⁴தா³ த்³விதா⁴ அலம்க்ரியா;

பட²மா தத்த² வத்தூ²னம், நானாவத்தா²விபா⁴வினீ.

165. கதிப்பபே⁴தா³ தே இச்சாஹ ‘‘ஸபா⁴வ’’இச்சாதி³. ஸபா⁴வவுத்தி வங்கவுத்தீதி இமேஸம் பே⁴தா³ பபே⁴தே³ன அலம்க்ரியா அத்தா²லங்காராத்³விதா⁴த்³விப்பகாரா. தேஸு ஸபா⁴வவுத்தி கீதி³ஸீதி ஆஹ ‘‘பட²மா’’திஆதி³. தத்த² தாஸு பட²மா ஸபா⁴வவுத்தி வத்தூ²னம் பத³த்தா²னம் ஜாதிகு³ணக்ரியாத³ப்³ப³ஸபா⁴வானம் நானா விசித்தா, ந த்³வேகாவ அவத்தா² அவஸரா விபா⁴வினீ பகாஸிகா விஞ்ஞேய்யா. ஜாத்யாதீ³னம் பத³த்தா²னம் யதா²ஸபா⁴வமனேகப்பகாரம் ஸம்மதே³வ விவரந்தீ ஸபா⁴வம் பத³த்தா²னம் விசித்தம் வத³தீதி ஸபா⁴வவுத்தி நாமாதி அதி⁴ப்பாயோ, ஸாவ ஜாதியா பத³த்த²ஸரூபஸ்ஸ ததா²ததா²படிபாத³கத்தேன வுத்தியா [த³த்தியா (க.)] ஜாதிபி வுச்சதி.

165. பஸத்தா²லங்காரா [பஸத்தா²தி³அலங்காரா (க.)] பபே⁴த³தோ ஏத்தகாதி த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸபா⁴வி’’ச்சாதி³மாஹ. அலம்க்ரியா அத்தா²லங்காரா ஸபா⁴வவங்கவுத்தீனம் பே⁴தா³ பபே⁴த³தோ த்³விதா⁴ த்³விப்பகாரா ஹோந்தி. தத்த² தாஸுத்³வீஸு பட²மா ஸபா⁴வவுத்தி வத்தூ²னம் ஜாதிகு³ணக்ரியாத³ப்³ப³லக்க²ணானம் பத³த்தா²னம் நானாவத்தா²விபா⁴வினீ அனேகப்பகாரஸ்ஸ பகாஸினீ ஹோதி. ஏத்த² ஜாத்யாதீ³னம் பத³த்தா²னம் அனேகப்பகாரஸபா⁴வபகாஸினீ ஸபா⁴வவுத்தி நாம. ஏஸாவ ஜாதி கு³ணாதி³சதுப்³பி³த⁴பத³த்தா²னம் ஸரூபஸங்கா²தஜாதியா தேஹி ஆகாரேஹி படிபாத³னதோ உபசாரதோ ஜாதி நாம ஹோதி. ஜாத்யாதி³பத³த்தா²னம்யேவ யதா²ஸபா⁴வம் ஹித்வா வத்து²பரிகப்பிதஅதிஸயோபமாரூபகாதி³ஸரூபஸங்கா²தம் வங்கஸபா⁴வம் பகாஸேந்தீ வங்கவுத்தி நாம. யபா⁴வோ ச வங்கோ சாதி ச, தேஸம் வுத்தீதி ச, அலம்கரோந்தி ஏதாஹீதி ச, நானா அனேகா ச ஸா அவத்தா² சாதி ச வாக்யம்.

யதா² –

166. லீலாவிகந்திஸுப⁴கோ³,

தி³ஸாதி²ரவிலோகனோ;

போ³தி⁴ஸத்தங்குரோ பா⁴ஸம்,

விரோசி வாசமாஸபி⁴ம்.

166. ‘‘யதே²’’தி தம் உதா³ஹரதி. லீலாய விலாஸேன விஹிதாய விகந்தியா க³மனேன ஸத்தபத³வீதிஹாரஸங்கா²தேன ஸுப⁴கோ³ ஸுந்த³ரோ தி³ஸாஸு த³ஸஸு தி²ரமசலம் விலோகனம் யஸ்ஸ ஸோ போ³தி⁴ஸத்தங்குரோ தத³ஹுஜாதோ மஹாபோ³தி⁴ஸத்தோ ஆஸபி⁴ம் வாசம் ‘‘அக்³கோ³ஹமஸ்மீ’’திஆதி³கமுத்தமம் நிப்³ப⁴யவசனம் பா⁴ஸம் வத³ந்தோ விரோசி விஸேஸேன ரமணீயத்தம் பத்தோ. அயம் ஸபா⁴வவுத்தி. ஏவம் ஜாதிஸபா⁴வவுத்யாத³யோபி பரிகப்பனீயா.

166. இதா³னி ஸபா⁴வவுத்தியா உதா³ஹரணம் ஆஹ ‘‘யதா² – லீலாவிகந்தி’’ச்சாதி³. லீலாவிகந்திஸுப⁴கோ³ விலாஸக³மனேன ஸத்தபத³வீதிஹாரேன ஸுந்த³ரோ தி³ஸாதி²ரவிலோகனோ த³ஸதி³ஸாஸு அசலஓலோகனோ போ³தி⁴ஸத்தங்குரோ மஹாபோ³தி⁴ஸத்தங்குரோ ஆஸபி⁴ம் வாசம் ‘‘அக்³கோ³ஹமஸ்மீ’’திஆதி³னா அபீ⁴தவசனம் பா⁴ஸம் வத³ந்தோ விரோசி அஸோபீ⁴தி. இஹ போ³தி⁴ஸத்தஸங்கா²தஸ்ஸ த³ப்³ப³ஸ்ஸ லீலாவிகந்திதி³ஸாதி²ரவிலோகனவசோனிச்சா²ரணஸங்க²தானம் அவத்தா²னம் பகாஸிதத்தா த³ப்³ப³ஸபா⁴வவுத்தீதி ஞாதப்³பா³. ஏஸாயேவ த³ப்³ப³க³தக³த்யாதி³விசித்ரஸரூபம் அலங்கரணதோ அலங்காரோ நாம, த³ப்³ப³க³தக³த்யாத³யோ பன அலம்கிரியமானத்தா அலம்கிரியா நாம. ஜாதிகு³ணக்ரியாஸபா⁴வவுத்தியோபி ஏவமேவ த³ட்ட²ப்³பா³. லீலாய யுத்தா விகந்தீதி ச, தாய ஸுப⁴கோ³தி ச, தி³ஸாஸு தி²ரம் விலோகனம் யஸ்ஸேதி ச, போ³தி⁴யா பஞ்ஞாய ஸத்தோதி ச, ஸோயேவ அங்குரோதி ச, உஸப⁴ஸ்ஸ பா⁴வோதி ச வாக்யம். உஸப⁴ஸ்ஸ பா⁴வஸங்கா²தா அகம்பனீயா டி²தி ஆஸப⁴ம் நாம, அகம்பபா⁴வதோ தேன ஸமாபி வாசா உபசாரதோ ஆஸபீ⁴ நாம ஹோதி.

167. வுத்தி வத்து²ஸபா⁴வஸ்ஸ, யா’ஞ்ஞதா² ஸா பராப⁴வே;

தஸ்ஸா’நந்தவிகப்பத்தா, ஹோதி பீ³ஜோபத³ஸ்ஸனம்.

167. து³தியமாஹ ‘‘வுத்தி’’ச்சாதி³னா. வத்து²னோ ஜாத்யாதி³ரூபஸ்ஸ பத³த்த²ஸ்ஸ ஸபா⁴வோ யஸ்ஸம் அவத்தா²யம் யாதி³ஸம் ரூபம் தஸ்ஸ அஞ்ஞதா²பா⁴வேன தஸ்ஸ ரூபஸ்ஸ ததே²தம் த³ப்³பா³பனேன வுத்தி வசனம். பரா ப⁴வே அஞ்ஞா வங்கவுத்தி நாம ஸியா. கிம் ஸா ஸாகல்லேன வத்தும் ஸக்காதி ஆஹ ‘‘தஸ்ஸா’’இச்சாதி³. தஸ்ஸா வங்கவுத்தியா அனந்தவிகப்பத்தா அபரிமிதபே⁴த³கத்தா பீ³ஜஸ்ஸ காரணத்தா ஸகலப்³யத்திப்³யாபிஸாமஞ்ஞரூபஸ்ஸ யதோ பரே விசித்தாலங்காரா பஸவந்தி, உபத³ஸ்ஸனம் கத²னம் ஹோதி நிரவஸேஸாபி⁴தா⁴னஸ்ஸ கேனாப்யஸக்குணேய்யத்தா.

167. இதா³னி வங்கவுத்திம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘வுத்தி’’ச்சாதி³னா. வத்து²ஸபா⁴வஸ்ஸ ஜாத்யாதி³பத³த்த²ஸம்ப³ந்தி⁴னோ தாஸு தாஸு அவத்தா²ஸு யோ ஸபா⁴வோ விஜ்ஜதி, தஸ்ஸ ஸபா⁴வஸ்ஸ அஞ்ஞதா² விஜ்ஜமானாகாரம் ஹித்வா வத்துபரிகப்பிதேன அதிஸயஉபமாரூபகாதி³அஞ்ஞபகாரேன யா வுத்தி யம் கத²னம் அத்தி², ஸா பராப⁴வே ஸபா⁴வவுத்திதோ அஞ்ஞா வங்கவுத்தி நாம ஸியா. தஸ்ஸா வங்கவுத்தியா அனந்தவிகப்பத்தா அப்பமாணபக்க²த்தா கத²னேன பரிஸமாபேதும் அஸக்குணேய்யத்தா நயதோ தஸ்ஸ அனந்தபக்க²ஸ்ஸ பரிக்³க³ஹணத்த²ம் பீ³ஜோபத³ஸ்ஸனம் காரணமத்தஸ்ஸ நித³ஸ்ஸனம் ஹோதி. வக்க²மானபே⁴த³தோ ஏகமேகம்பி அத்தனா ஸதி³ஸம் அனந்தபே⁴த³பரிக்³க³ஹஜானனத்த²ம் பஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. வத்தூ²னம் ஸபா⁴வோதி ச, அனந்தா விகப்பா யஸ்ஸ ஸபா⁴வஸ்ஸேதி ச, தஸ்ஸ பா⁴வோதி ச, பீ³ஜஸ்ஸ உபத³ஸ்ஸனந்தி ச விக்³க³ஹோ.

வங்கவுத்திஅத்தா²லங்காரஉத்³தே³ஸவண்ணனா

168. தத்தா²’திஸயஉபமா-

ரூபகாவுத்திதீ³பகம்;

அக்கே²போ’த்த²ந்தரன்யாஸோ,

ப்³யதிரேகோ விபா⁴வனா.

169. ஹேதுக்கமோ பியதரம், ஸமாஸபரிகப்பனா;

ஸமாஹிதம் பரியாய-வுத்திப்³யாஜோபவண்ணனம்.

170. விஸேஸ ருள்ஹாஹங்காரா,

ஸிலேஸோ துல்யயோகி³தா;

நித³ஸ்ஸனம் மஹந்தத்தம்,

வஞ்சனா’ப்பகதத்து²தி.

171. ஏகாவலி அஞ்ஞமஞ்ஞம், ஸஹவுத்தி விரோதி⁴தா;

பரிவுத்திப்³ப⁴மோபா⁴வோ, மிஸ்ஸ’மாஸீ ரஸீ இதி.

172. ஏதே பே⁴தா³ ஸமுத்³தி³ட்டா², பா⁴வோ ஜீவிதமுச்சதே;

வங்கவுத்தீஸு போஸேதி, ஸிலேஸோ து ஸிரிம் பரம்.

168-172. யதோ²த்³தே³ஸம் நித்³தி³ஸிதுகாமோ உத்³தி³ஸதி ‘‘தத்தே²’’ச்சாதி³. தத்தா²தி தஸ்ஸம் வங்கவுத்தியம் ‘‘ஏதே பே⁴தா³ ஸமுத்³தி³ட்டா²’’தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஸமுத்³தி³ட்டா²தி ஸங்கே²பனயேன வுத்தா. அதிஸயோ உபமா ரூபகம் ஆவுத்தி தீ³பகஞ்ச, ஸமாஸோ ஸமாஸவுத்தி பரிகப்பனா ச, விஸேஸோ ருள்ஹாஹங்காரோ ச, ஜீவிதமுச்சதேதி தத³பா⁴வே ப³ந்த⁴ஸ்ஸ ச²வஸ்ஸேவ ஹேய்யத்தா வுத்தம், ஸிலேஸோ து வங்கவுத்தீஸு ஸபா⁴வவுத்திம் ஹித்வா வத்து²ஸபா⁴வதோ அஞ்ஞதா² யதா² ததா² பரிகப்பனரூபாஸு அதிஸயாதீ³ஸு வுத்தீஸு பரம் ஸிரிம் கந்திம் போஸேதி தம் பூரேதி ஆவஹதீதி.

168-172. பே⁴த³வந்தானம் பத³த்தா²னம் ஸபா⁴வகத²னம் உத்³தே³ஸக்கமேன பாகடம் ஹோதீதி வத்தமானேஹி அலங்காரேஹி உத்³தி³ஸந்தோ ‘‘தத்தா²திஸய…பே… ரஸீ’’தி கா³தா²சதுக்கமாஹ. தத்த² தத்தா²தி திஸ்ஸம் வங்கவுத்தியம் இதி ஏவம் ஏதே பஞ்சதிம்ஸ பே⁴தா³ ஸமுத்³தி³ட்டா² ஸங்கே²பேன வுத்தாதி. ஏதேஸம் பன பதா³னம் அத்தோ² நித்³தே³ஸே ஆவிப⁴விஸ்ஸதி. இமினா பா⁴வோ ச ஸிலேஸோ ச அதிப்பஸத்தோ²தி தீ³பேதி. பா⁴வோ பா⁴வாலங்காரோ ஜீவிதம் ப³ந்த⁴ஸ்ஸ பாணபூ⁴தோதி வுச்சதே, பா⁴வரஹிதஸ்ஸ ப³ந்த⁴ஸ்ஸ ச²வஸரீரஸ்ஸ விய அனுபாதே³ய்யத்தா, ஸிலேஸோ து ஸிலேஸாலங்காரோ பன வங்கவுத்தீஸு அதிஸயோபமாதி³வங்கவுத்தீஸு பரமுக்கம்ஸபூ⁴தம் ஸிரிம் ஸோப⁴ம் போஸேதி பூரேதி.

நித்³தே³ஸவண்ணனா

173. பகாஸிகா விஸேஸஸ்ஸ,

ஸியா’திஸயவுத்தி யா;

லோகாதிக்கந்தவிஸயா,

லோகியாதி ச ஸா த்³விதா⁴.

173. தத்தா²திஸயவுத்தீனம் தாவ நித்³தி³ஸந்தோ ஆஹ ‘‘பகாஸிகா’’இச்சாதி³. விஸேஸஸ்ஸ வத்து²க³தஸ்ஸாதிமத்தஸ்ஸ பகாஸிகாயாதி அனுவதி³த்வா ஸா அதிஸயவுத்தி ஸியாதி விதீ⁴யதே, அதிஸயஸ்ஸ வத்து²னோ உக்கம்ஸஸ்ஸ படிபாதி³கா வுத்தி அதிஸயவுத்தி. ஸா ச து³விதா⁴தி ஆஹ ‘‘லோக’’இச்சாதி³. லோகம் லோகப்பதீதிம் அதிக்கந்தோ விஸயோ கோ³சரோ யஸ்ஸா ஸா லோகாதிக்கந்தவிஸயா ச லோகே ப⁴வா லோகடி²திமனதிக்கந்தத்தாதி லோகியா சாதி அதிஸயவுத்தி த்³விதா⁴ த்³விப்பகாரா ப⁴வதி.

173. இதா³னி உத்³தே³ஸக்கமேன அதிஸயவுத்திம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘பகாஸி’’ச்சாதி³னா. விஸேஸஸ்ஸ ஜாத்யாதி³பத³த்த²க³தஅதி⁴கவிஸேஸஸ்ஸ யா வுத்தி பகாஸிகா, ஸா அதிஸயவுத்தி நாம ஸியா, ஸா அதிஸயவுத்தி லோகாதிக்கந்தவிஸயா ச ஜாத்யாதி³பத³த்தா²னம் யதா²ஸபா⁴வஸங்க²தலோகடி²த்யாதிக்கந்தவிஸயத்தா லோகாதிக்கந்த விஸயாதி ச லோகியாதி ச யதா²வுத்தலோகமனதிக்கம்ம பவத்தனதோ லோகியாதி சேவம் த்³விதா⁴ த்³விப்பகாரா ஹோந்தி. வத³தீதி வுத்தி, அதிஸயஸ்ஸ வுத்தீதி ச, லோகம் அதிக்கந்தோ விஸயோ ஏதிஸ்ஸாதி ச, லோகே ப⁴வாதி ச விக்³க³ஹோ. ‘‘விஸேஸஸ்ஸ பகாஸிகா’’தி பஸித்³த⁴கு³ணானுவாதே³ன ஸா அதிஸயவுத்தி ஸியாதி அபஸித்³த⁴ம் அதிஸயவுத்திவிதா⁴னம் கரோதி, யதா² ‘‘யோ குண்ட³லீ, ஸோ தே³வத³த்தோ’’தி. அனுவாத³கஅனுவாத³னீயபே⁴தோ³ உபரிப்யேவமேவ த³ட்ட²ப்³போ³.

174. லோகியாதிஸயஸ்ஸே’தே,

பே⁴தா³ யே ஜாதிஆத³யோ;

படிபாதீ³யதே த்வ’ஜ்ஜ,

லோகாதிக்கந்தகோ³சரா.

174. அயம் த்³விப்பகாரா அதிஸயவுத்தி ஸபா⁴வவுத்யாதீ³ஹி பி⁴ன்னாதி சே? ஆஹ ‘‘லோக’’இச்சாதி³. ஜாதிஆத³யோ யதோ பத³த்த²ஸ்ஸ விசித்தம் ஸரூபம் வத³தீதி விசித்தஸரூபபடிபாதி³கா ஸபா⁴வவுத்திபி அலங்காரோ, அலங்காரியம் து வத்து²மத்தம், ததோ ஸபா⁴வவுத்யாத³யோ யே பே⁴தா³ விஸேஸா, ஏதே லோகியாதிஸயஸ்ஸ பே⁴தா³, யதா² ஸரீரே யம் ஸஹஜம் ஸுந்த³ரத்தம், தஸ்ஸ போஸகாபி முத்தாவலிப்பபு⁴தி அலங்காரோதி வுச்சதி, ஏவம் ப³ந்தே⁴ப்யலங்காரியவத்து²னிமித்தம் த⁴ம்மத்தம் யாய உக்கம்ஸீயதி, ஸா உக்கம்ஸோதி வுச்சதி. ஸா ச வுத்தி அலங்காரஸத்³தே³ன வுச்சதே. ஸா பன அதிஸயவுத்தியேவ. தேனேவாஹ ‘‘லோகியாதிஸயஸ்ஸேதே, பே⁴தா³ யே ஜாதிஆத³யோ’’தி. யதோ ஏவம், ததோ லோகாதிக்கந்தவிஸயா ச விஸும் த³ஸ்ஸனீயாதி ஆஹ ‘‘படீ’’திஆதி³. துஸத்³தோ³ பே⁴தே³. அஜ்ஜ து இதா³னி பன லோகாதிக்கந்தகோ³சரா படிபாதீ³யதேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴.

174. இதா³னி ஏஸா த்³விப்பகாராபி அதிஸயவுத்திஸபா⁴வவுத்யாதீ³ஹி அனஞ்ஞாதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘லோகியே’’ச்சாதி³மாஹ. ஜாதிஆத³யோ ஜாதிகு³ணாதி³பத³த்த²க³தவிசித்தஸரூபஸ்ஸ பகாஸனதோ நிஸ்ஸயவோஹாரேன ‘‘ஜாத்யாத³யோ’’தி நித்³தி³ட்டா² ஜாதிஸபா⁴வவுத்திகு³ணஸபா⁴வவுத்யாத³யோ யே பே⁴தா³ விஸேஸா, ஏதே லோகியாதிஸயஸ்ஸ லோகியாதிஸயவுத்தியாயேவ பே⁴தா³ அவயவா. தத்த² லோகியாதிஸயவுத்தி நாம ஜாதிஸபா⁴வவுத்திகு³ணஸபா⁴வவுத்யாத³யோயேவாதி. ஏஸாயேவ விசித்ரரூபபடிபாதி³கா உக்கம்ஸாதி ச வுச்சதி. ஏவம் லோகியாதிஸயவுத்தியா ‘‘லீலாவிகந்திஸுப⁴கோ³’’தி உதா³ஹரணஸ்ஸ க³ம்யமானத்தா வக்க²மானம் படிஜானாதி ‘‘படிபாதீ³யதே’’ச்சாதி³னா. அஜ்ஜ து இதா³னி பன லோகாதிக்கந்தகோ³சரா அதிஸயவுத்தி படிபாதீ³யதே உதா³ஹரணதோ நிப்பா²தீ³யதி. லோகே ப⁴வோதி ச, தஸ்ஸ அதிஸயோ ஆதி⁴க்கமிதி ச வாக்யம்.

175. பிவந்தி தே³ஹகந்தீ யே,

நேத்தஞ்ஜலிபுடேன தே;

நா’லம் ஹந்தும் ஜினே’ஸம் த்வம்,

தண்ஹம் தண்ஹாஹரோபி கிம்.

175. தமுதா³ஹரதி ‘‘பிவந்தி’’ச்சாதி³னா. ஜின தே தே³ஹகந்தீ ஸரீரஸோபா⁴யோ யே ஜனா நேத்தஞ்ஜலிபுடேன அத்தனோ நயனத்³வந்த³ஸங்கா²தேன அஞ்ஜலிபுடேன பிவந்தி, ஏஸம் ஜனானம் தண்ஹம் பிபாஸம் லோப⁴மேவ வா ஹரதி அனுபததி [அபனயதி (?)]. தண்ஹாஹரோபி ஸமானோ த்வம் ஹந்தும் நிவத்திதும் கிம் நாலம் கஸ்மா அஸமத்தோ²ஸி. தண்ஹாஹரா நாம தண்ஹமேவ நுத³ந்தி. அத்ர ஹனந்தாமபிஹ ஸம்பனுத³தி லோகடி²திம் அதிக்கம்ம தே³ஹகந்தியா ப³ஹுத்தனத⁴ம்மோ வுத்தோ.

175. இதா³னி படிஞ்ஞாதானுஸாரேன படிபாதே³தி ‘‘பிவந்தி’’ச்சாதி³னா. போ⁴ ஜின தே துய்ஹம் தே³ஹகந்தீ ஸரீரஸோபா⁴யோ யே ஜனா நேத்தஞ்ஜலிபுடேன நேத்தஸங்கா²தேன ஹத்த²புடேன பிவந்தி, ஏஸம் ஸாது⁴ஜனானம் தண்ஹம் பிபாஸம் லோப⁴மேவ வா தண்ஹாஹரோபி த்வம் ஸப்³பே³ஸம் தண்ஹாவினாஸகோபி ஹந்தும் நிவாரேதும் கிம் நாலம் கஸ்மா அஸமத்தோ²ஸீதி. ஏத்த² பிவனம் நாம பிபாஸம் வினேதீதி லோகஸபா⁴வோ. தண்ஹம் ஹந்தும் நாலமிதி லோகஸபா⁴வமதிக்கந்தத்தோ². கந்தீனம் அதி⁴கபியதா அதிஸயத⁴ம்மோ, தஸ்ஸ வுத்தி பன தண்ஹம் ஹந்தும் நாலமிதி லோகாதிக்கந்தஅத்த²ம் விஸயம் கத்வா பவத்தோ ஹோதி. ஸா பன கதே²துமிச்சி²தம் கந்தீனம் அதி⁴கபியதம் தண்ஹாஹனனே அஸமத்த²ம் வத்வா தீ³பேதீதி வங்கவுத்தி நாம. வுச்சமானானம் உபமாரூபகாதீ³னம்பி வங்கவுத்திதா இச்சி²தத்த²ஸ்ஸ பகாரந்தரேன பகாஸனதோயேவ. யதா² நாம ஸரீரஸஹஜம் பீனத்தாதி³ஸுந்த³ரத்தம் உத்³தீ³பனாகாரேன டி²தா கடகஉண்ஹீஸஹாராத³யோ அலங்காரா நாம ப⁴வந்தி, ஏவம் ப³ந்த⁴ஸரீரஸங்கா²தே அலங்கரணீயவத்து²ம்ஹி விஜ்ஜமானஅதிபியதாதி³மேவ உத்³தீ³பேத்வா அலங்குருமானா ‘‘தண்ஹாஹரோஸி த்வம் ஏஸம் கந்தீ பிவந்தானம் தண்ஹம் ஹந்தும் நால’’மிதி வாசாப⁴ங்கீ³ அலங்காரோ நாம. அலங்காரியம் நாம அலங்காதப்³ப³கந்திபியதாய ப³ஹுத்தந்தி. உத்தரிபி அலங்காரஅலங்காரியவிபா⁴கோ³ ச அனுரூபதோ யோஜனக்கமோ ச ஏவமேவ த³ட்ட²ப்³போ³. தே³ஹே கந்தீதி ச, அஞ்ஜலீயேவ புடோதி ச, நேத்தானியேவ அஞ்ஜலிபுடோதி ச, தண்ஹம் ஹரதீதி ச விக்³க³ஹோ.

176. உபமானோபமேய்யானம், ஸத⁴ம்மத்தம் ஸியோ’பமா;

ஸத்³த³த்த²க³ம்மா வாக்யத்த²-விஸயாதி ச ஸா திதா⁴.

176. உபமம் நித்³தி³ஸதி ‘‘உபமானே’’ச்சாதி³னா. உபமீயதே அனேனாதி உபமானம், பது³மாதி³கவத்து². பது³மாதி³கோ து ஸத்³தோ³ உபமானவாசகோ. உபமீயதீதி உபமேய்யம், முகா²தி³கவத்து². முகா²தி³கோ ஸத்³தோ³ து உபமேய்யவாசகோ. தேஸம் உபமானோபமேய்யானம் பது³மாதி³முகா²தி³வத்தூ²னஞ்ச. ஸத⁴ம்மத்தந்தி ஸமானோ த⁴ம்மோ கந்திமந்ததா யஸ்ஸ ஸோ ஸத⁴ம்மோ, தஸ்ஸ பா⁴வோ ஸத⁴ம்மஸத்³த³ஸ்ஸ பவத்தினிமித்தஸமானேன த⁴ம்மேன ஸஹ ஸம்ப³ந்தோ⁴ ஸத⁴ம்மத்தம் உபமானோபமேய்யபதிட்டி²தம் உபமா ஸியா, உபமீயதி யதா²வுத்தோ ஸம்ப³ந்தோ⁴தி கத்வா. ஸா பனாலங்காரியஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸாதிஸயபடிபாத³னப்பகாரோ. கதிவிதா⁴ ஸாதி ஆஹ ‘‘ஸத்³த³’’இச்சாதி³. ஸத்³தோ³ ச அத்தோ² ச, தேஹி க³ம்மா பதீயமானா ஸத்³த³த்த²க³ம்மா. வாக்யம் பத³ஸமுதா³யோ. தஸ்ஸ அத்தோ² விஸயோ கோ³சரோ யஸ்ஸா வாக்யத்த²விஸயாதி ச ஸா உபமா திவிதா⁴ ஸத்³த³க³ம்மஅத்த²க³ம்மவாக்யத்த²விஸயாதி திதா⁴ ஹோதி.

176. இதா³னி உபமாலங்காரம் நித்³தி³ஸதி ‘‘உபமானோ’’ச்சாதி³னா. உபமானோபமேய்யானம் சந்த³னீலுப்பலத³லாபா⁴தீ³னம் ஆனனனயனாதீ³னஞ்ச பத³த்தா²னம் ஸத⁴ம்மத்தம் கந்திமந்ததாபீனதாதி³துல்யத⁴ம்மஸம்ப³ந்தோ⁴ உபமா நாம ஸியா, ஸா அலங்கரணீயவத்து²னோ ஆதி⁴க்கபடிபாத³னப்பகாரா உபமா ஸத்³த³த்த²க³ம்மா ஸத்³த³க³ம்மா ச அத்த²க³ம்மா ச வாக்யத்த²விஸயா ச, இதி ஏவம் திதா⁴ திப்பகாரா ஹோதி. ஏத்த² உபமானோபமேய்யபூ⁴தானம் சந்தா³னனாதி³பத³த்தா²னம் ஸத⁴ம்மஸங்க²தோ அஞ்ஞமஞ்ஞதுல்யகந்திமந்ததாபீனதாதி³த⁴ம்மயோகோ³ பத³த்தா²னம் உபமத்த²ஸ்ஸ பதிட்டி²தத்தா உபட்டா²னதாய உபமா நாம ஹோதி, தன்னிஸ்ஸயசந்தா³த³யோ பன நிஸ்ஸிதவோஹாரேன உபமா நாம ஹோதி, உபமானபூ⁴தசந்தா³தி³அத்த²படிபாத³கோ சந்தி³மாதி³ஸத்³தோ³பி தத³த்தே²ன உபமா நாம ஹோதி, உபமேய்யுபமேய்யனிஸ்ஸயதப்படிபாத³கானம்பி உபமேய்யபா⁴வோ ஏவமேவ த³ட்ட²ப்³போ³. உபமீயதே அனேனாதி உபமானந்தி கத்வா சந்தா³தி³ உபமானம் வுச்சதி, உபமீயதீதி உபமேய்யம், ஆனனாதி³, உபமானஞ்ச உபமேய்யஞ்சாதி ச, ஸமானோ ச ஸோ த⁴ம்மோ சேதி ச, தஸ்ஸ பா⁴வோதி ச, ஸத்³தோ³ ச அத்தோ² சாதி ச, தேஹி க³ம்மாதி ச, வாக்யஸ்ஸ அத்தோ²தி ச, ஸோ விஸயோ யஸ்ஸா உபமாயாதி ச வாக்யம்.

177. ஸமாஸபச்சயேவாதீ³, ஸத்³தா³ தேஸம் வஸா திதா⁴;

ஸத்³த³க³ம்மா ஸமாஸேன, முனிந்தோ³ சந்தி³மானனோ.

177. தத்த² ஸத்³த³க³ம்மாபி திதா⁴ ஸியாதி த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘‘ஸமாஸ’’இச்சாதி³. ஸமாஸோ ச பச்சயோ ச இவாதி³ ச, தே ஸத்³தா³ நாம, ஸத்³த³ஸத்³தே³ன ஸமாஸாத³யோ வத்துமதி⁴ப்பேதாதி அத்தோ². தேஸம் ஸமாஸாதீ³னம் வஸா ஸத்³த³க³ம்மா திதா⁴ ஹோதி ஸமாஸஸத்³த³க³ம்மா பச்சயஸத்³த³க³ம்மா இவாதி³ஸத்³த³க³ம்மாதி, ஸமாஸேன ஸமாஸஸத்³தே³ன க³ம்மா உபமா வுச்சதீதி ஸேஸோ. உதா³ஹரதி ‘‘முனிந்தோ³ சந்தி³மானனோ’’தி, சந்தி³மா விய ருசிரமானனம் முக²ம் யஸ்ஸ ஸோ சந்தி³மானனோ. ஏத்த² ச சந்தி³மம் உபமானம், ஆனனம் உபமேய்யம், ருசிரத்தம் த⁴ம்மோ, சந்தி³மானனானம் ஸமானத⁴ம்மஸம்ப³ந்தி⁴ஜோதகோ வியஸத்³தோ³, தேஸு ஸாதா⁴ரணத⁴ம்மவாசகஸ்ஸ வியஸத்³த³ஸ்ஸ சோபமாஜோதகஸ்ஸாப்பயோகோ³ ஸமாஸேனேவ வுத்தத்தா, ஏத்த² பன வியஸத்³தோ³ சந்தி³மாஸத்³தே³ன உபமானவாசகேன ஸம்ப³ந்த⁴முபக³தோ சந்த³க³தமேவ ஸதி³ஸத்தம் வத³தி, முக²க³தம் பன ஸாமத்தி²யா பதீ³யதே, ஏவமீதி³ஸம் த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

177. தேஸு யதா²வுத்தேஸு ஸத்³த³க³ம்மஸ்ஸ திவித⁴த்தம் த³ஸ்ஸேதும் ஆஹ ‘‘ஸமாஸே’’ச்சாதி³. ஸமாஸபச்சயேவாதீ³ ஸமாஸோ, ஆயாதி³பச்சயா, இவாத³யோ ச ஸத்³தா³ நாம, தேஸம் ஸமாஸாதீ³னம் வஸா பே⁴தே³ன ஸத்³த³க³ம்மா திதா⁴ ஸமாஸஸத்³த³க³ம்மா பச்சயஸத்³த³க³ம்மா இவாதி³ஸத்³த³க³ம்மாதி திவிதா⁴ ஹோதி. ஸமாஸேன ஸமாஸஸத்³தே³ன க³ம்மோபமா வுச்சதி ‘‘முனிந்தோ³ சந்தி³மானனோ’’தி. முனிந்தோ³ ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ சந்தி³மானனோ சந்த³ஸமானமனோஹரமுக²மண்ட³லேன யுத்தோ ஹோதி, ஸமாஸோ ச பச்சயோ ச இவஇதி இத³ம் ஆதி³ யேஸம் வாதீ³னந்தி ச, ஸத்³தே³ன க³ம்மாதி ச, முனீனம் இந்தோ³தி ச, சந்தி³மா விய ருசிரம் ஆனனம் முக²ம் யஸ்ஸேதி ச விக்³க³ஹோ. ஏத்த² ‘‘சந்தி³மா’’தி உபமானம், ‘‘ஆனன’’ந்தி உபமேய்யம், ருசிரத்தம் உபமானோபமேய்யானம் ஸாதா⁴ரணத⁴ம்மோ, ‘‘வியா’’தி ஸத்³தோ³ சந்தா³னனானம் த்³வின்னம் ஆனனக³தருசிரத்தம் சந்தே³ ச, சந்த³க³தருசிரத்தம் ஆனனே ச அத்தீ²தி ஸமானத⁴ம்மஸம்ப³ந்த⁴ம் ஜோதேதி, இஹ ஸாதா⁴ரணத⁴ம்மவாசகஸ்ஸ ருசிரஸத்³த³ஸ்ஸ, துல்யத⁴ம்மஸங்கா²தோபமாஜோதகஸ்ஸ வியஸத்³த³ஸ்ஸ ச அப்பயோகோ³ தேஸம் அத்தா²னம் ஸமாஸேன வுத்தத்தா. ஏத்த² உபமானவாசகேன சந்தி³மாஸத்³தே³ன யுத்தோ விய ஸத்³தோ³ சந்த³க³தஸதி³ஸத்தம் ஜோதேதி, முக²க³தஸதி³ஸத்தம் பன ஸாமத்தி²யா பதீயதே. ததா² ஹி முக²ம் சந்த³ஸமானமாக³ச்ச²ந்தம் சந்த³ஸ்ஸ முக²ஸதி³ஸத்தம் வினா ந ப⁴வதீதி அஞ்ஞதா²னுபபத்தி ஸாமத்தி²யந்தி.

178. ஆயாதீ³ பச்சயா தேஹி, வத³னம் பங்கஜாயதே;

முனிந்த³னயனத்³வந்த³ம், நீலுப்பலத³லீயதி.

178. இதா³னி பச்சயஸத்³த³க³ம்மம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘ஆயாதி³’’ச்சாதி³னா. ஆயாதீ³தி ஆயஈயகபச்சயாத³யோ பச்சயா பச்சயஸத்³தா³ நாம, தேஹி பச்சயஸத்³தே³ஹி க³ம்மா உபமா வுச்சதி. உதா³ஹரதி ‘‘வத³ன’’மிச்சாதி³. பங்கஜமிவ ருசிரமாசரதி பங்கஜாயதே. ஏத்தா²பி பங்கஜமுபமானம், ஆசரணக்ரியாய கத்துபூ⁴தம் ஆனனமுபமேய்யம், ருசிரத்தம் ஸத⁴ம்மோ, பங்கஜானனானம் ஸமானத⁴ம்மஸம்ப³ந்த⁴ஜோதகோ இவஸத்³தோ³. தத்த² ருசிர இவஸத்³தா³னம் புப்³பே³ வியாப்பயோகோ³ பச்சயேன வுத்தத்தாதி ஸப்³ப³த்த² விஞ்ஞேய்யம். ஏவமுபரிபி.

178. இதா³னி பச்சயஸத்³த³க³ம்மோபமம் நித³ஸ்ஸேதி ‘‘ஆயாதி³’’ச்சாதி³னா. ஆயாதீ³ ‘‘ஆய ஈய க’’இதிஆத³யோ பச்சயா பச்சயஸத்³தா³ நாம, தேஹி பச்சயஸத்³தே³ஹி க³ம்மோபமா வுச்சதி ‘‘வத³னம்…பே… த³லீயதீ’’தி. வத³னம் முக²ம் பங்கஜாயதே பது³மமிவ ருசிரம் ஆசரதி. முனிந்த³னயனத்³வந்த³ம் ஸப்³ப³ஞ்ஞுனோ நேத்தயுக³ளம் நீலுப்பலத³லீயதி நீலுப்பலபத்தமிவ ருசிரமாசரதி. ஆயோ ஆதி³ யேஸம் ஈயாதீ³னந்தி ச, பங்கஜமிவ ருசிரமாசரதி பவத்ததீதி ச, முனிந்த³ஸ்ஸ நயனத்³வந்த³மிதி ச, நீலுப்பலஸ்ஸ த³லமிதி ச, தமிவ ருசிரமாசரதீதி ச வாக்யம். ஏத்த² ‘‘பங்கஜ’’மிதி ச ‘‘நீலுப்பல’’மிதி ச உபமானம், ஆசரணக்ரியாய கத்துபூ⁴தம் வத³னம் நயனத்³வந்த³ஞ்ச உபமேய்யம், ருசிரத்தம் உபமானோபமேய்யானம் ஸத⁴ம்மோ, உபமானோபமேய்யானம் ஸமானத⁴ம்மஜோதகோ இவஸத்³தோ³, தேஸம் அத்தா²னம் பச்சயேன வுத்தத்தா தேஸமப்பயோகோ³. ஏவரூபேஸு அஞ்ஞேஸுபி ஏவமேவ வேதி³தப்³போ³.

179. இவாதீ³ இவ வா துல்ய-ஸமான நிப⁴ ஸன்னிபா⁴;

யதா²ஸங்காஸ துலித-ப்பகாஸ பதிரூபகா.

180. ஸரீஸரிக்க² ஸம்வாதீ³, விரோதீ⁴ ஸதி³ஸா விய;

படிபக்க²பச்சனீக-ஸபக்கோ²’பமிதோ’பமா.

181. படிபி³ம்ப³ படிச்ச²ன்ன-ஸரூப ஸம ஸம்மிதா;

ஸவண்ணா’பா⁴ படினிதி⁴, ஸத⁴ம்மாதி³ ஸலக்க²ணா.

182. ஜயத்ய’க்கோஸதி ஹஸதி, பதிக³ஜ்ஜதி தூ³ப⁴தி;

உஸூயத்ய’வஜானாதி, நிந்த³தி’ஸ்ஸதி ருந்த⁴தி.

183. தஸ்ஸ சோரேதி ஸோப⁴க்³க³ம், தஸ்ஸ கந்திம் விலும்பதி;

தேன ஸத்³தி⁴ம் விவத³தி, துல்யம் தேனாதி⁴ரோஹதி.

184. கச்ச²ம்விகா³ஹதே தஸ்ஸ, தமன்வேத்ய’நுப³ந்த⁴தி;

தம்ஸீலம், தம் நிஸேதே⁴தி, தஸ்ஸ சானுகரோதி’மே.

179-184. இவாதீ³ இவாத³யோ நாம இமேதி ஸம்ப³ந்தோ⁴. இவோ ச வா ச துல்யோ ச ஸமானோ ச நிபோ⁴ ச ஸன்னிபோ⁴ சாதி த்³வந்தே³ இவ…பே… ஸன்னிபா⁴. ஸத்³த³மபேக்கி²ய புல்லிங்க³தா. ஏவமுபரிபி யதா²யோக³ம். ‘‘ஸத⁴ம்மாதீ³’’தி ஆதி³ஸத்³தே³ன ஸாதா⁴ரணஸச்சா²யாதீ³னம் பரிக்³க³ஹோ. ஜயதிச்சாதீ³ஸு கம்மம்.

179-. 184. இவாதி³ஸத்³த³க³ம்மோபமாதி⁴காரே பட²மம் தாவ ‘‘இவாத³யோ நாம ஏதே’’தி த³ஸ்ஸேதி ‘‘இவாதி³’’ச்சாதி³னா. இவாதீ³தி பத³ஸ்ஸ ச²ட்ட²மகா³தா²ய இமேதி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴, தஸ்ஸ சாதி சஸத்³த³ம் யுஜ்ஜனட்டா²னே யோஜேத்வா ஸன்னிபா⁴ சாதிஆத³யோ யோஜேதப்³பா³. ‘‘ஸத⁴ம்மாதீ³’’திஆதி³ஸத்³தே³ன ஸாதா⁴ரணஸச்சா²யாத³யோ க³ஹிதா. நிந்த³தி இஸ்ஸதீதி பத³ச்சே²தோ³, இமே த்³வேபஞ்ஞாஸ இவாத³யோ நாம. ‘‘ஜயதி அக்கோஸதி ஹஸதி’’இச்சாதி³கம் தம்தம்க்ரியாபத³ஸங்க²தஅனுகாரியானம் அனுகரணந்தி கத்வா த்³வந்தோ³யேவ, ‘‘ஸந்தி⁴ஸமாஸா அத்³த⁴ஸ்ஸா’’தி [ஸந்தி⁴ஸமாஸோ தத³த்³த⁴ஸ்ஸாதி (க.)] வுத்தத்தா ஸந்தி⁴ஸமாஸானம் கா³த²த்³த⁴ஸ்ஸ வினா உப⁴யத்³த⁴மஜ்ஜே² அலப்³ப⁴னதோ தூ³ப⁴திபத³தோ புப்³பே³யேவ ஸமாஸோ காதப்³போ³, நோ சே, அஸமாஸோதி க³ஹேதப்³போ³. தஸ்ஸ சோரேதி ஸோப⁴க்³க³மிச்சாதி³கம்பி வாக்யானுகரணந்தி கத்வா தத்த² ஸமாஸோ, வாக்யே கேவலபதா³னீதி வா க³ஹேதப்³போ³. இமேஸம் ஸப்³பே³ஸம்பி இவ ஸத்³த³பரியாயத்தா ஸதி³ஸத்தா²தி ஸப்³ப³த்த² பா⁴வத்தோ², அவயவத்தோ² பன பாகடோயேவ.

185. உபமானோபமேய்யானம், ஸத⁴ம்மத்தம் விபா⁴விஹி;

இமேஹி உபமாபே⁴தா³, கேசி நிய்யந்தி ஸம்பதி.

185. இவாதீ³னம் வினியோக³விஸயம் த³ஸ்ஸேத்வா உபமாபே⁴த³ம் த³ஸ்ஸேதும் படிஜானாதி ‘‘உபமான’’இச்சாதி³. கேசீதி இமினா அபரியந்தத்தமேஸம் [அபரியந்தபபே⁴த³ம் (க.)] த³ஸ்ஸேதி. ததா² ச வக்க²தி ‘‘பரியந்தோ விகப்பான’’ந்திஆதி³. நிய்யந்தி உதா³ஹரீயந்தி.

185. இதா³னி இவாதி³ஸத்³த³க³ம்மோபமம் த³ஸ்ஸேதும் படிஜானாதி ‘‘உபமானோ’’ச்சாதி³னா. உபமானோபமேய்யானம் ஸத⁴ம்மத்தம் ஸமானத⁴ம்மஸம்ப³ந்தோ⁴. விபா⁴விஹி பகாஸகேஹி. இமேஹி இவாதீ³ஹி ஸத்³தே³ஹி ஜானிதப்³பா³ கேசி உபமாபே⁴தா³ அபரியந்தத்தா ஸம்பதி தா³னி லத்³தா⁴வஸரே நிய்யந்தி உதா³ஹரணமத்தேன படிபாதீ³யந்தி.

186. விகாஸிபது³மம்’வா’தி-ஸுந்த³ரம் ஸுக³தானனம்;

இதி த⁴ம்மோபமா நாம, துல்யத⁴ம்மனித³ஸ்ஸனா.

186. ‘‘விகாஸி’’ச்சாதி³. ஸுக³தானனம் முனிந்த³ஸ்ஸ வத³னம் அதிஸுந்த³ரம் அச்சந்தரமணீயம். கிமிவ? விகாஸிபது³மம்வ பபு³ஜ்ஜ²மானபது³மம்விய. இதி அயமேவம்விதா⁴ த⁴ம்மோபமா நாம ஹோதி. கஸ்மா? ஆனனபது³மானம் ஸமானஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ கு³ணஸ்ஸ ஸுந்த³ரஸ்ஸ லக்க²ணஸ்ஸ நித³ஸ்ஸனா ஸுந்த³ரத்தந்தி படிபாத³னதோ.

186. உதா³ஹரணமாஹ ‘‘விகாஸி’’ச்சாதி³னா. ஸுக³தானனம் ப⁴க³வதோ முக²ம் விகாஸிபது³மம்வ பு³ஜ்ஜ²மானபங்கஜமிவ அதிஸுந்த³ரம் ஹோதி. இதி ஈதி³ஸா உபமா துல்யத⁴ம்மனித³ஸ்ஸனா அதிஸுந்த³ரமிதி ஸமானகு³ணத³ஸ்ஸனேன த⁴ம்மோபமா நாம ஹோதி. பது³மானனானம் ஸாதா⁴ரணகு³ணஸ்ஸ பகாஸனதோ அதிஸுந்த³ரமிதி துல்யத⁴ம்மோ நாம ஹோதி. ஏத்த² பது³மக³ததுல்யத⁴ம்மஸம்ப³ந்த⁴ஸங்கா²தாய உபமாய இவஸத்³தே³ன ஜோதியமானத்தேபி அதிஸுந்த³ரந்தி வுத்தத்தா யதா²வுத்தோபமாய த⁴ம்மேன யுத்தத்தா த⁴ம்மோபமா நாம ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ.

187. த⁴ம்மஹீனா முக²’ம்போ⁴ஜ-ஸதி³ஸம் முனினோ இதி;

விபரீதோபமா துல்ய-மானனேன’ம்பு³ஜம் தவ.

187. ‘‘த⁴ம்ம’’இச்சாதி³. முனினோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ முக²ம் அம்போ⁴ஜேன பது³மேன ஸதி³ஸம் ஸமானம். இதி அயம் த⁴ம்மஹீனோபமா நாம ஸுந்த³ரஸங்கா²தஸ்ஸ கு³ணஸ்ஸ அனித்³தி³ட்ட²த்தா, ஸா து அத்த²வஸா க³ம்யதே. கத²மஞ்ஞதா² யுஜ்ஜதீதி? ஏத்த² பன ஸதி³ஸஸத்³தோ³ உபமேய்யஸ்ஸ முக²ஸ்ஸ விஸேஸனந்தி முக²க³தமேவ ஸதி³ஸத்தம் வத³தி, அம்போ⁴ஜக³தம் து ஸாமத்தி²யா க³ம்யதே. ஏவமீதி³ஸம் ஞேய்யம். ‘‘விபரீதே’’ச்சாதி³. முனீதி க³ம்யதே ஸுதத்தா, போ⁴ முனி தவ ஆனனேன முகே²ன அம்பு³ஜம் துல்யந்தி அயம் விபரீதோபமா. த⁴ம்மஹீனத்தேபி பஸித்³தி⁴விபரியயேனாபி⁴ஹிதத்தா தன்னாமேனேவ வுத்தா. ஏவமுபரிபி.

187. ‘‘த⁴ம்மஹீனே’’ச்சாதி³. ‘‘முக²ம்போ⁴ஜஸதி³ஸம் முனினோ’’த்யயம் உபமா. த⁴ம்மஹீனா துல்யத⁴ம்மபகாஸகஸுந்த³ராதி³ஸத்³த³ஹீனத்தா த⁴ம்மஹீனா நாம. வாசகாபா⁴வே துல்யத⁴ம்மோ கத²ம் பதீயதீதி சே? முனினோ முக²ம் வத³னம் அம்போ⁴ஜஸதி³ஸம் பது³மஸதி³ஸமிதி. ஏத்த² முக²ஸ்ஸ அம்போ⁴ஜஸமானத்தம் முக²ம்போ⁴ஜானம் ஸாதா⁴ரணத⁴ம்மே அஸதி கத²ம் ப⁴வதீதி? அஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணஸாமத்தி²யாதி, இவபரியாயோ ஸதி³ஸஸத்³தோ³ முக²ஸ்ஸ விஸேஸனம் யஸ்மா ஹோதி, தஸ்மா முக²க³தஸதி³ஸத்தம் வத³தி, அம்போ⁴ஜக³தஸதி³ஸத்தம் பன ஸாமத்தி²யா ஏவ விஞ்ஞாயதே. ஹே முனி தவ துய்ஹம் ஆனனேன அம்போ⁴ஜம் துல்யம் ஸமானந்தி அயம் விபரீதோபமா. ‘‘அம்பு³ஜேன ஆனனம் துல்ய’’ந்தி லோகப்பஸித்³தி⁴யா விபரியயேன ‘‘ஆனனேன அம்பு³ஜம் துல்ய’’ந்தி வுத்தத்தா த⁴ம்மஹீனத்தே ஸதிபி விபரீதோபமா நாம ஹோதி. ‘‘ஸுதானுமிதேஸு ஸுதஸம்ப³ந்தோ⁴ ப³லவா’’தி [பரிபா⁴ஸேந்து³ஸேக²ர 112] வுத்தத்தா ஏத்த² ‘‘முனீ’’தி அவிஜ்ஜமானேபி புப்³ப³த்³தே⁴ ‘‘முனினோ’’தி ஸுதத்தா லப்³ப⁴மானோ ‘‘தவா’’தி தும்ஹஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னேன ஆமந்தனத்தோ² விஞ்ஞாயதி. ஏத்த² இவபரியாயோ துல்யஸத்³தோ³ அம்பு³ஜவிஸேஸனபூ⁴தோ அம்பு³ஜக³தஸதி³ஸத்தம் வத³தி, ஆனனக³தஸதி³ஸத்தஞ்ச அம்பு³ஜானனானம் ஸாதா⁴ரணத⁴ம்மோ ச ஸாமத்தி²யா ஞாயதிச்சாதி³கம் வுத்தனயேன ஞாதப்³ப³ம். உபரிபி பாகடட்டா²னம் யதா²ரஹம் யோஜேதப்³ப³ம்.

188. தவானன’மிவ’ம்போ⁴ஜம், அம்போ⁴ஜ’மிவ தே முக²ம்;

அஞ்ஞமஞ்ஞோபமா ஸா’யம், அஞ்ஞமஞ்ஞோபமானதோ.

188. ‘‘தவ’’இச்சாதி³. அஞ்ஞமஞ்ஞோபமானதோதி அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ முக²ஸ்ஸ அம்போ⁴ஜஸ்ஸ ச அஞ்ஞமஞ்ஞேன தம்த்³வயேன உபமானதோ.

188. ‘‘தவானனி’’ச்சாதி³. ‘‘அம்போ⁴ஜம் தவானனமிவ, தே முக²ம் அம்போ⁴ஜமிவா’’தி அயமுபமா. அஞ்ஞமஞ்ஞோபமானதோ அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ உபமானத்தா அஞ்ஞமஞ்ஞோபமா நாம ஹோதி. அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ உபமாதி ச, அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ உபமானந்தி ச விக்³க³ஹோ. விக்³க³ஹத்³வயேபி புப்³ப³விப⁴த்திலோபோ. ஸப்³பா³தீ³னம் ப்³யதிஹாரலக்க²ணேன உத்தரவிப⁴த்திலோபோ. ஸமாஸலக்க²ணேன அஞ்ஞத்த²ஸ்ஸ அபேக்கா²ஸித்³த⁴த்தா முகா²பேக்கா²ய அஞ்ஞம் அம்போ⁴ஜஞ்ச, அம்போ⁴ஜாபேக்கா²ய அஞ்ஞம் முக²ஞ்ச கமேன உபமேய்யா நாம. அம்போ⁴ஜாபேக்கா²ய அஞ்ஞம் முக²ஞ்ச, முகா²பேக்கா²ய அஞ்ஞம் அம்போ⁴ஜஞ்ச உபமானம் நாம.

189. யதி³ கிஞ்சி ப⁴வே’ம்போ⁴ஜம்,

லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴மம்;

தா⁴ரேதும் முக²ஸோப⁴ம் தம்,

தவே’தி அப்³பு⁴தோபமா.

189. ‘‘யதி³’’ச்சாதி³. லோசனானி ச ப⁴முயோ ச, தாஸம் விப்³ப⁴மோ யஸ்மிம், தம், தாதி³ஸமம்போ⁴ஜம் கிஞ்சி கிமபி யதி³ ப⁴வே. தமீதி³ஸமம்போ⁴ஜம் தவ முக²ஸோப⁴ம் வத³னகந்திம் தா⁴ரேதும் நிஸிஜ்ஜ²தே. கிம் ந்வச்ச²ரியமீதி³ஸந்தி அப்³பு⁴தத்த²விபா⁴வனேன வத³னமம்பு³ஜேனோபமீயதீதி அயமப்³பு⁴தோபமா ஞாதப்³பா³தி.

189. ‘‘யதி³’’ச்சாதி³. லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴மம் லோசனப⁴மூனம் லீலாவந்தம் கிஞ்சி அம்போ⁴ஜம் கிஞ்சி அச்ச²ரியம் பது³மம் யதி³ ப⁴வே சே ஸியா, தமம்போ⁴ஜம் தவ முக²ஸோப⁴ம் வத³னகந்திம் தா⁴ரேதும் ஸமத்தோ² ஹோதி. இதி ஈதி³ஸீ உபமா அப்³பு⁴தோபமா அப்³பு⁴தத⁴ம்மபகாஸகத்தா அப்³பு⁴தோபமா நாம. ஏத்த² அவிஜ்ஜமானோபி விஜ்ஜமானத்தேன பரிகப்பிதோ பது³மக³தோ லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴மஸம்ப³ந்தோ⁴ அம்போ⁴ஜவிஸேஸனேன ‘‘லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴ம’’ந்தி இமினா ஜோதிதோ. தஸ்மா அம்போ⁴ஜம் லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴மஸம்ப³ந்த⁴ஸங்க²தஉபமாய ஜோதகத்தா நிஸ்ஸிதவோஹாரேன உபமா, முக²ம் உபமேய்யந்தி முக²க³தோ லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴மஸம்ப³ந்தோ⁴ யதி³ முகே² ந ப⁴வேய்ய, தாதி³ஸம் முக²ஸோப⁴ம் தா⁴ரேதும் கத²ம் ஸமத்தோ²தி ஸாமத்தி²யா ஞாயதி. லோசனப்³ப⁴முவிப்³ப⁴மஸங்கா²தஸாதா⁴ரணத⁴ம்மோ பன ‘‘லோசனானி ச ப⁴முயோ சேதி ச, தாஸம் விப்³ப⁴மோ யஸ்மி’’ந்தி ச விக்³க³ஹே நிப்ப²ன்னேன பி⁴ன்னாதி⁴கரணஅஞ்ஞபத³த்த²ஸமாஸேன கு³ணீபூ⁴தஸ்ஸபி க³ஹிதத்தா விஞ்ஞாயதி [க³ஹணஸ்ஸ விஞ்ஞாயமானத்தா (க.)].

190. ஸுக³ந்தி⁴ ஸோப⁴ஸம்ப³ந்தி⁴, ஸிஸிரம்ஸுவிரோதி⁴ ச;

முக²ம் தவ’ம்பு³ஜம்வே’தி, ஸா ஸிலேஸோபமா மதா.

190. ‘‘ஸுக³ந்தி⁴’’ச்சாதி³. தவ முக²ம் அம்போ⁴ஜமிவ ஸிஸிரம்ஸுனோசந்த³ஸ்ஸ விரோதி⁴ பச்சனீகம், முக²ம் தம்ஸமானகந்தித்தா அம்பு³ஜஞ்ச தது³த³யே ஸங்கோசப⁴ஜனதோ. ஸோப⁴ஸம்ப³ந்தி⁴ கந்தியுத்தம், முக²மம்பு³ஜஞ்ச. ஸுக³ந்தோ⁴ அஸ்ஸ அத்தீ²தி ஸுக³ந்தி⁴ ச த்³வயமபீதி ஏவம் ஸிலேஸபரிக்³க³ஹேன முக²ம்பு³ஜானம் உபமாயோக³தோ ஸா யதா²வுத்தா ஸிலேஸோபமா மதா.

190. ‘‘ஸுக³ந்தி⁴’’ச்சாதி³. தவ முக²ம் அம்போ⁴ஜமிவ ஸிஸிரம்ஸுவிரோதி⁴ சந்த³ஸ்ஸ விருத்³த⁴ம் ஹோதி துல்யத்தா. பது³மம் பன சந்தோ³த³யேன அத்தனோ ஸங்கோசனத்தா தஸ்ஸ விருத்³த⁴ம் ஹோதி. ஸோப⁴ஸம்ப³ந்தி⁴ ச அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணமுக²க³தகந்திஸம்ப³ந்த⁴யுத்தஞ்ச ஹோதி. பது³மம் பன பது³மக³தகந்திஸம்ப³ந்தி⁴னா யுத்தம் ஹோதி. ஸுக³ந்தி⁴ ச சதுஜ்ஜாதிஸுக³ந்த⁴வஹனதோ […வமனதோ (க.)] ஸுக³ந்தி⁴ ச ஹோதி. அம்பு³ஜம் பன பது³மஸுக³ந்தே⁴னேவ யுத்தம் ஹோதி. இதி ஈதி³ஸீ உபமா ஸிலேஸோபமா ஏகபதா³திஹிதஉப⁴யத்த²லக்க²ணேன ஸிலேஸவஸேன வுத்தத்தா ஸிலேஸோபமா நாம ஹோதி. ஸிஸிரா ஸீதலா அம்ஸு கந்தி அஸ்ஸேதி ச, தஸ்ஸ விருஜ்ஜ²தி ஸீலேனேதி ச, பச்சயஸாமத்தி²யவஸேன த்³வின்னம் த்³வின்னம் அத்தா²னம் லப்³ப⁴னதோ ஸிலிஸ்ஸதி அபரோபி அத்தோ² ஏத்த² அலங்காரேதி ச, ஸிலேஸவஸேன வுத்தா உபமாதி ச விக்³க³ஹோ. ஏத்த² ஸுக³ந்தோ⁴ ச ஸோதஸம்ப³ந்தோ⁴ ச ஸிஸிரம்ஸுவிரோதி⁴த்தஞ்சேதி இமே உபமானோபமேய்யானமம்பு³ஜமுகா²னம் துல்யத⁴ம்மோ, தேஸு அம்பு³ஜக³ததுல்யத⁴ம்மஸம்ப³ந்தோ⁴ ஸத⁴ம்மத்தா உபமா நாம ஹோதி, ஸா அம்பு³ஜஸம்ப³ந்தி⁴னா இவஸத்³தே³ன ஜோதிதா, முக²க³ததுல்யத⁴ம்மோ பன அஸ்ஸத்தி²தஸ்ஸீலத்தே² கதபச்சயே ஸதிபி ஸாமத்தி²யாயேவ க³ம்யதே.

191. ஸரூபஸத்³த³வாச்சத்தா, ஸா ஸந்தானோபமா யதா²;

பா³லா’வு’ய்யானமாலா’யம், ஸாலகானனஸோபி⁴னீ.

191. ‘‘ஸரூப’’இச்சாதி³. அயமுய்யானமாலா பா³லாவ இத்தீ² விய. கத²ம்? ஸாலகானனஸோபி⁴னீ பா³லா தாவ ஸஹாலகேன கேஸஸன்னிவேஸவிஸேஸேன வத்ததே ஸாலகமானனம் தேன ஸோப⁴தே. ஸாலகானனஸோபி⁴னீ உய்யானமாலாபி ஸாலானம் ருக்க²விஸேஸானம் கானனேன க³ஹனேன ஸோப⁴தே, ஏவரூபா ஸா தாதி³ஸீ ஸந்தானோபமா ஆக்²யாயதே, கஸ்மா? ஸிலேஸோபமத்தஸபா⁴வேபி ஸரூபேன ஸதி³ஸேன ஸத்³தே³ன ‘‘ஸாலகானனஸோபி⁴னீ’’த்வேவம்விதே⁴ன ஸத்³த³ஸந்தானேன விஸேஸபூ⁴தேன வாச்சத்தா பகாஸியத்தா தஸ்ஸாஇதி க³ம்யதே. யதே²தி நித³ஸ்ஸனே.

191. ‘‘ஸரூபே’’ச்சாதி³. ஸரூபஸத்³த³வாச்சத்தா துல்யஸுதியா அச்சி²ன்னஸம்ப³ந்த⁴வசனமாலாய வுச்சமானத்தா ஸா உபமா ஸந்தானோபமா நாம ஹோதி, ஸிலேஸத்தே ஸதிபி கதஸமாஸேஹி பத³ஸந்தானேஹி வுச்சமானத்தா ஸந்தானோபமா நாம ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘யதே²’’தி உதா³ஹரதி. அயம் உய்யானமாலா ஏஸா உய்யானபந்தி ஸாலகானனஸோபி⁴னீ அலகஸங்கா²தகேஸஸன்னிவேஸஸஹிதேன முகே²ன ஸோப⁴மானா பா³லாவ அங்க³னா இவ ஸாலகானனஸோபி⁴னீ ஸாலவனேஹி ஸோப⁴மானா ஹோதி. உபமானோபமேய்யானம் ஸமானம் ரூபம் யேஸந்தி ச, ஸரூபா ச தே ஸத்³தா³ சேதி ச, தேஹி வாச்சா உபமாதி ச, தஸ்ஸா பா⁴வோதி ச, ஸந்தானேன யுத்தா உபமாதி ச, உய்யானானம் மாலாதி ச, ஸஹ அலகேன வத்தமானந்தி ச, தஞ்ச தம் ஆனனஞ்சாதி ச, தேன ஸோப⁴தி ஸீலேனாதி ச, ஸாலானம் கானனந்தி ச, தேன ஸோப⁴தி ஸீலேனாதி ச வாக்யம்.

192. க²யீ சந்தோ³ ப³ஹுரஜம், பது³மம் தேஹி தே முக²ம்;

ஸமானம்பி ஸமுக்கம்ஸீ-த்ய’யம் நிந்தோ³பமா மதா.

192. ‘‘க²யீ’’இச்சாதி³. சந்தோ³ க²யீ க²யோ அச்சயோ யஸ்ஸேதி, பது³மம் ப³ஹுரஜம் ப³ஹூனி ரஜானி பராகா³வயவா யஸ்மிந்தி, தேஹி ஏவம்பூ⁴தேஹி சந்த³பது³மேஹி கந்திஆதி³னா ஸமானம்பி ஸதி³ஸம்பி ஸந்தம் தவ முக²ம் ஸமுக்கம்ஸி பரமுக்கம்ஸவந்தம், க²யஸத்³த³ஸ்ஸ ச ரஜஸ்ஸ ச தோ³ஸேபி வத்தனதோ, ஸத்³த³ச்ச²லேன க²யஸ்ஸ தோ³ஸரூபஸ்ஸ ப³ஹுரஜத்தஸ்ஸ ச தத்தா²பா⁴வதோதி. இதி ஏவரூபா அயம் நிந்தோ³பமா மதா நிந்தி³தேன சந்தா³தி³னா க²யஸ்ஸோபமிதத்தா.

192. ‘‘க²யி’’ச்சாதி³. சந்தோ³ க²யீ பாடிபத³தோ பட்டா²ய தி³னே தி³னே ஏகமேகாய கலாய ஸூரியஸ்ஸ ஆஸன்னஹேது கீ²யனஸபா⁴வயுத்தோ ஹோதி, பது³மம் ப³ஹுரஜம் ப³ஹுரேணுஸமன்னாக³தம் ஹோதி, தேஹி சந்த³பது³மேஹி ஸமானம்பி கந்திஸுக³ந்தா⁴தீ³ஹி ஸதி³ஸம்பி தே முக²ம் தவானனம் ஸமுக்கம்ஸி க²யரஜஸத்³தே³ஹி தோ³ஸஸ்ஸாபி வாச்சத்தா ஸத்³த³ச்ச²லேஹி க³ம்யமானஸ்ஸ தாதி³ஸஸ்ஸ தோ³ஸஸ்ஸ முகே² அவிஜ்ஜமானத்தா அதி⁴குக்கம்ஸகு³ணவந்தம் ஹோதி, இதி ஈதி³ஸீ அயம் உபமா நிந்தோ³பமா நிந்தி³தாநம் சந்த³பது³மானம் முக²ஸ்ஸ உபமிதாதி நிந்தோ³பமா நாம ஹோதி, முக²விஸேஸனேன இவஸத்³த³பரியாயேன ஸமானஸத்³தே³ன முக²க³தஸத⁴ம்மோ ஜோதிதோ ஹோதி, உபமாஸங்க²தசந்த³பது³மக³தஸத⁴ம்மோபி த்³வீஸு துல்யத⁴ம்மோபி ஸாமத்தி²யா க³ம்யதே, அபிஸத்³தோ³ சேத்த² வத்தப்³ப³ந்தரஸமுச்சயே, ஸமுக்கம்ஸோதி வத்தப்³ப³ந்தரோ.

193. அஸமத்தோ² முகே²னி’ந்து³, ஜின தே படிக³ஜ்ஜிதும்;

ஜளோ கலங்கீ’தி அயம், படிஸேதோ⁴பமா ஸியா.

193. ‘‘அஸமத்தோ²’’இச்சாதி³. ஜின தே முகே²ன ஜளோ ஸீதோ அகுஸலோ ச கலங்கோ மிக³லஞ்ச²னலக்க²ணோ தோ³ஸோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி கலங்கீ. ஸத்³த³ச்ச²லேன தோ³ஸகத²னம். தாதி³ஸோ இந்து³ சந்தோ³ படிக³ஜ்ஜிதும் விவதி³தும் அஸமத்தோ², முக²ந்து விஸத³ம் அலங்கதஞ்சேதி கத²மனேனாயம் ஸதி³ஸோதி நிஸேத⁴த்³வாரேன ஸத⁴ம்மதாவ க³ம்மதே, அயம் படிஸேதோ⁴பமா ஸியா.

193. ‘‘அஸமத்தோ²’’ச்சாதி³. ஹே ஜின தே துய்ஹம் முகே²ன படிக³ஜ்ஜிதும் விவதி³தும் ஜளோ ஸீதலோ அவிஸதோ³ கலங்கீ ஸஸலக்க²ணோ வா ஸதோ³ஸோ வா இந்து³ சந்தோ³ அஸமத்தோ² ஹோதீதி, அயம் ஏதி³ஸீ உபமா படிஸேதோ⁴பமா நாம. கலங்கோ அஸ்ஸ அத்தீ²தி வாக்யம். ஏத்த² விஸதே³ன கலங்கரஹிதேன முகே²ன ஸீதலோ அவிஸதோ³ ஸதோ³ஸோ சந்தோ³ ஸமானோ ப⁴விதுமஸமத்தோ²தி ஏவம் படிஸேத⁴த்³வயேன இந்த³முக²ஸங்கா²தானம் உபமானோபமேய்யானம் துல்யத⁴ம்மஸம்ப³ந்த⁴ஸ்ஸ பகாஸிதத்தா ஸதிபி நிந்தோ³பமாபா⁴வே படிஸேதோ⁴பமா நாம ஹோதீதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘படிக³ஜ்ஜிது’’ந்தி இத³ம் சந்த³ஸ்ஸ விஸேஸனத்தா சந்த³க³தஸத⁴ம்மம் ஜோதேதி.

194. கச்ச²ம் சந்தா³ரவிந்தா³னம், அதிக்கம்ம முக²ம் தவ;

அத்தனாவ ஸமம் ஜாத-மித்ய’ஸாதா⁴ரணோபமா.

194. ‘‘கச்ச²’’மிச்சாதி³. சந்த³ஸ்ஸ அரவிந்த³ஸ்ஸ ச கச்ச²ம் பத³விம் அதிக்கம்ம அவத்த²ரிய தேஸ’மவகம்ஸதோ [அவத்து²யதேஸமணம்ஸதோ (க.)], தவ முக²ம் அத்தனோ ஸரூபேனேவ ஸமம் ஜாதமிதி ஏவரூபா அஸாதா⁴ரணதாபி⁴தா⁴னேன ஸதி³ஸத்தபதீதியா அஸாதா⁴ரணோபமேதி நிக³த்³யதே.

194. ‘‘கச்ச²’’மிச்சாதி³. ஹே முனி தவ முக²ம் சந்தா³ரவிந்தா³னம் லோகபூஜிதானம் ஸஸிஅம்பு³ஜானம் கச்ச²ம் பத³விம் அவத்த²ம் வா அதிக்கம்ம அத்தனோ அதுல்யத்தேன அத்தனா ஏவ ஸமானத்தவத்து²னோ அபா⁴வா ஸமம் ஜாதம், இதி ஈதி³ஸா உபமா அஸாதா⁴ரணோபமா அதுல்யத⁴ம்மபா⁴வஸ்ஸ பகாஸனதோ அஸாதா⁴ரணோபமா நாம ஹோதி. இஹ உபமாபூ⁴தானம் சந்தா³ரவிந்தா³னம் முக²ஸ்ஸ ஹீனபா⁴வபடிபாத³னத்³வாரேன சந்தா³ரவிந்தே³ஹி முக²ம் துல்யந்தி பஞ்ஞாபனதோ சந்தா³ரவிந்தா³ அஸாதா⁴ரணோபமா நாம ஹோதி. ஸமஸத்³தோ³ முக²க³தஸ்ஸ ஸாதா⁴ரணத⁴ம்மம் ஜோதேதி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யம்.

195. ஸப்³ப³ம்போ⁴ஜப்பபா⁴ஸாரோ, ராஸிபூ⁴தோவ கத்த²சி;

தவா’நனம் விபா⁴தீதி, ஹோதா’பூ⁴தோபமா அயம்.

195. ‘‘ஸப்³ப³’’இச்சாதி³. கத்த²சி ஏகட்டா²னே ராஸிபூ⁴தோ ஸப்³பே³ஸமம்போ⁴ஜானம் பபா⁴ஸாரோவ தவானனம் விபா⁴தீதி ஏவம்பூ⁴தா அயம் அபூ⁴தோபமா ஹோதி.

195. ‘‘ஸப்³ப³’’மிச்சாதி³. கத்த²சி டா²னே ராஸிபூ⁴தோ ஸப்³ப³ம்போ⁴ஜப்பபா⁴ஸாரோவ ஸகலபது³மானம் உத்தமகந்திபுஞ்ஜோ விய தவானனம் விபா⁴தி விஸேஸேன பபா⁴தி, இதி ஈதி³ஸீ உபமா அபூ⁴தோபமா அவிஜ்ஜமானவத்து²னோ உபமிதத்தா அபூ⁴தோபமா நாம ஹோதி. அராஸி ராஸிபூ⁴தோதி விக்³க³ஹோ. ஏத்த² யோஜனாவிபூ⁴தோ தாதி³ஸபபா⁴ஸாராபா⁴வதோ அவிஜ்ஜமானத்தே²ன பரிகப்பிதோ.

196. பதீயதே’த்த²க³ம்மா து, ஸத்³த³ஸாமத்தி²யா க்வசி;

ஸமாஸப்பச்சயேவாதி³-ஸத்³த³யோக³ம் வினா அபி.

196. அத்த²க³ம்மோபமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘பதீயதே’’இச்சாதி³. அத்த²க³ம்மா து’பமா க்வசி கிஸ்மிஞ்சி டா²னே ஸமாஸாதி³ஸத்³தா³னம் யோக³ம் வினா அபி ஸத்³தா³னம் பயோக³விஸேஸாதி³கா³ள்ஹேன அஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணேன ஸாமத்தி²யேன பதீயதே.

196. திவித⁴ம் ஸத்³த³க³ம்மோபமம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி அத்த²க³ம்மோபமம் த³ஸ்ஸேதி ‘‘பதீயதே’’த்யாதி³னா. அத்த²க³ம்மா து அத்த²க³ம்மோபமா பன க்வசி டா²னே ஸமாஸபச்சயேவாதி³ஸத்³த³யோக³ம் வினாபி தேஸம் ஸத்³தா³னம் ஸம்ப³ந்த⁴ம் ஹித்வாபி ஸத்³த³ஸாமத்தி²யா ஸம்ப³ந்தே⁴ பயுத்தாவஸேஸஸத்³தா³னம் அத்த²ஸத்தியா பதீயதே. ஸத்³தா³னம் ஸாமத்தி²யந்தி விக்³க³ஹோ.

197. பி⁴ங்கா³னே’மானி சக்கூ²னி, நா’ம்பு³ஜம் முக²’மேவி’த³ம்;

ஸுப்³யத்தஸதி³ஸத்தேன, ஸா ஸரூபோபமா மதா.

197. உதா³ஹரதி ‘‘பி⁴ங்கே³’’ச்சாதி³னா. ந பி⁴ங்கா³ ஏதே, கிஞ்சரஹி சக்கூ²னிமானி, நம்பு³ஜமேதம், கிந்து முக²மேவித³ந்தி ஏவரூபா ஸா ஸரூபோபமா மதா பி⁴ங்கா³தீ³னமவிபரீதஸரூபஸ்ஸ தீ³பனதோ. தேனாஹ ‘‘ஸுப்³யத்தே’’த்யாதி³. ஸுப்³யத்தேன பி⁴ங்க³சக்கூ²னம் அம்பு³ஜமுகா²னஞ்ச பரிபு²டேன ஸதி³ஸத்தேன சஞ்சலத்தகந்த்யாதி³லக்க²ணேன தேனேவாபே⁴த³ஸங்காபுப்³ப³மேவ விவேசிதம் அஞ்ஞத்ர சக்கா²தீ³ஸு யம் பி⁴ங்கா³தி³ஞ்ஞாணமுப்பன்னம், தஸ்ஸ பச்சக்கா²னதோ உபமாஜோதகானமிவாதீ³னமபா⁴வேபி பி⁴ங்க³லோசனாதீ³னம் ஸதி³ஸத்தம் பதீயதே ஸாமத்தி²யதோ. ஏவமுபரிபி யதா²யோக³ம்.

197. இதா³னி உதா³ஹரணமாஹரதி ‘‘பி⁴ங்கா³னி’’ச்சாதி³னா. இமானி பி⁴ங்கா³னி ப⁴மரா ந ப⁴வந்தி, கிஞ்சரஹி சக்கூ²னி. அம்பு³ஜம் ந இத³ம் பது³மம் ந ஹோதி, கிந்து முக²மேவாதி. ஈதி³ஸீ ஸா உபமா ஸுப்³யத்தஸதி³ஸத்தேன ஸுபாகடேன பி⁴ங்க³லோசனானம் அம்பு³ஜமுகா²னஞ்ச துல்யபா⁴வேன ஸரூபோபமா நாம ஹோதி. ஏத்த² ஸமாஸபச்சயஇவாதி³ஸத்³த³பயோகா³பா⁴வேபி ‘‘பி⁴ங்கா³னேமானி சக்கூ²னி’’ச்சாதி³னா சக்கு²முகே²ஸு பி⁴ங்க³அம்பு³ஜந்தி விபரீதபவத்தபு³த்³தி⁴ம் படிஸேதே⁴த்வா சக்கு²முக²விதா⁴னதோ சஞ்சலத்தகந்திமத்தாதீ³ஸு ஸுப்³யத்தம் துல்யத்தம் வினா சக்கு²முகே²ஸு பி⁴ங்க³ம்பு³ஜபு³த்³தி⁴ம் கீதி³ஸமுப்பஜ்ஜதீதி அஞ்ஞதா²னுபபத்திலக்க²ணஸாமத்தி²யா உபமானபூ⁴தானம் பி⁴ங்க³ம்பு³ஜானம் உபமேய்யபூ⁴தானம் சக்கு²முகா²னஞ்ச ஸதி³ஸத்தம் ஞாயதி. ஸுட்டு² ப்³யத்தம் பாகடந்தி ச, தஞ்ச தம் ஸதி³ஸத்தஞ்சாதி ச, ஸமானம் ரூபம் ஸபா⁴வோ யஸ்ஸா உபமாயாதி ச, ஸா ச ஸா உபமா சாதி ச வாக்யம்.

198. மயேவ முக²ஸோபா⁴’ஸ்ஸே-த்யல’மிந்து³ விகத்த²னா;

யதோ’ம்பு³ஜேபிஸா’த்தீ²தி, பரிகப்போபமா அயம்.

198. ‘‘மயேவி’’ச்சாதி³. இந்து³ சந்த³, அஸ்ஸ முனினோ முக²ஸோபா⁴ வத³னஜுதி மயேவ, நாஞ்ஞத்ராதி ஏவரூபா விகத்த²னா அத்த²பஸம்ஸனேன அலமிதி படிஸேதோ⁴. கிமிதி? யதோ யஸ்மா காரணா ஸா முக²ஸோபா⁴ அம்பு³ஜேபி ந கேவலமிந்து³ம்ஹி அத்தி², நோ நத்தீ²தி அஸதோபி ததா² விகத்த²னஸ்ஸ பரிகப்பனதோ வத³னமிந்து³னோபமீயதீதி ஏவரூபா அயம் பரிகப்போபமா.

198. ‘‘மயே’’ச்சாதி³. ஹே இந்து³ அஸ்ஸ இமஸ்ஸ லோகஸாமினோ முக²ஸோபா⁴ வத³னகந்தி ஏககே மயி ஏவ, ஈதி³ஸீ விகத்த²னா அத்தஸிலாகே⁴ன அலம் நிப்பயோஜனம். கஸ்மாதி சே? யதோ ஸா முக²ஸோபா⁴ அம்பு³ஜேபி அத்தி², தஸ்மாதி. இதி ஈதி³ஸா அயம் உபமா பரிகப்போபமா நாம ஹோதி. யதோதி அனியமனித்³தி³ட்ட²காரணம் பன அம்பு³ஜேபி ஸா அத்தீ²தி த³ஸ்ஸியமானம் பது³மேபி தஸ்ஸ அத்தி²த்தமேவ. பரிகப்பனாய வுத்தா உபமாதி விக்³க³ஹோ. இத⁴ சந்த³ஸ்ஸ அவிஜ்ஜமானவிகத்த²னஸ்ஸ விஜ்ஜமானத்தேன பரிகப்பனதோ ஸத⁴ம்மஜோதகஸத்³த³ந்தரே அஸதிபி உபமானபூ⁴தஇந்து³னோ ச உபமேய்யபூ⁴தமுக²ஸ்ஸ ச ஸதி³ஸத்தம் இமேஸம் த்³வின்னம் ஸதி³ஸத்தம் வினா வத்துனோ தாதி³ஸகப்பனா கத²ம் ஹோதீதி இமாய அத்த²ஸத்தியா க³ம்யதே.

199. கிம் வா’ம்பு³ஜ’ந்தோப⁴ந்தாலி,

கிம் லோலனயனம் முக²ம்;

மம தோ³லாயதே சித்த-

மிச்ச’யம் ஸம்ஸயோபமா.

199. ‘‘கிம் வா’’இச்சாதி³. அந்தோ ப⁴ந்தா அலீ ப⁴மரா யஸ்மிம், தமீதி³ஸமம்பு³ஜம் கிம் வா. லோலானி சபலானி நயனானி யஸ்மிம், தாதி³ஸம் வா. ஜின தவேத³ம் முக²ம் கிந்தி மம சித்தம் தோ³லாயதே தோ³லேவாசரதி. ஏவம் பக்க²த்³வயபரிக்³க³ஹேன ஸம்ஸயதீதி அத்தோ². இச்சயமீதி³ஸீ ஸம்ஸயவேஸேன அம்பு³ஜமுகா²னமோபமாவக³மா ஸம்ஸயோபமா.

199. ‘‘கிம் வா’ம்பு³ஜே’’ச்சாதி³. அந்தோப⁴ந்தாலி அப்³ப⁴ந்தரே ப⁴மமானப⁴மரவந்தம் அம்பு³ஜம் கிம் வா, துய்ஹம் லோலனயனம் சஞ்சலனேத்தம் முக²ம் கிம் வாதி மம சித்தம் தோ³லாயதே உப⁴யஸம்ப⁴மஜனனதோ தோ³லா விய ஹோதி. இதி அயம் ஏவரூபா உபமா ஸம்ஸயோபமா த்³வின்னம் ஸதி³ஸத்தஸ்ஸ ஸம்ஸயேன பகாஸிதத்தா ஸம்ஸயோபமா நாம ஹோதி. அந்தோ ப⁴ந்தா அலீ யஸ்மிந்தி ச, லோலானி நயனானி யஸ்மிந்தி ச, தோ³லா விய ஆசரதீதி ச, ஸம்ஸயேன வுத்தா உபமாதி ச விக்³க³ஹோ. இஹாபி ஸத⁴ம்மபகாஸகே ஸத்³த³ந்தரே அஸதிபி யதா²வுத்தவிஸேஸனத்³வயேன விஸிட்டா²னம் த்³வின்னம் அம்பு³ஜமுகா²னம் ஸம்ஸயனிமித்தே துல்யத்தே அஸதி கத²ம் ஸம்ஸயோ உப்பஜ்ஜதீதி இமினா ஸாமத்தி²யேனேவ துல்யத⁴ம்மஸம்ப³ந்தோ⁴ க³ம்யதே.

200. கிஞ்சி வத்து²ம் பத³ஸ்ஸேத்வா,

ஸத⁴ம்மஸ்ஸா’பி⁴தா⁴னதோ;

ஸாம்யப்பதீதிஸப்³பா⁴வா,

பதிவத்தூ²பமா யதா².