4. ஸமாஸகண்ட³

அத² நாமமேவ அஞ்ஞமஞ்ஞஸம்ப³ந்தீ⁴னம் ஸமாஸோதி நாமனிஸ்ஸிதத்தா, ஸயஞ்ச நாமிகத்தா நாமானந்தரம் ஸமாஸோ வுச்சதே.

ஸோ ச ஸஞ்ஞாவஸேன ச²ப்³பி³தோ⁴ அப்³யயீபா⁴வோ கம்மதா⁴ரயோ தி³கு³ தப்புரிஸோ ப³ஹுப்³பீ³ஹி த்³வந்தோ³ சாதி.

அப்³யயீபா⁴வஸமாஸ

தத்ர பட²மம் அப்³யயீபா⁴வஸமாஸோ வுச்சதே;

ஸோ ச நிச்சஸமாஸோதி அஸ்ஸபத³விக்³க³ஹோ.

‘‘உபனக³ரம்’’இதீத⁴ – உபஸத்³த³தோ பட²மேகவசனம் ஸி, தஸ்ஸ உபஸக்³க³பரத்தா ‘‘ஸப்³பா³ஸமாவுஸோபஸக்³க³னிபாதாதீ³ஹி சா’’தி லோபோ, நக³ரஸத்³த³தோ ச²ட்டே²கவசனம் ஸ, நக³ரஸ்ஸ ஸமீபந்தி அஞ்ஞபதே³ன விக்³க³ஹே –

‘‘நாமானம் ஸமாஸோ யுத்தத்தோ²’’தி ஸமாஸவிதா⁴னே ஸப்³ப³த்த² வத்ததே.

330. உபஸக்³க³னிபாதபுப்³ப³கோ அப்³யயீபா⁴வோ.

உபஸக்³க³புப்³ப³கோ, நிபாதபுப்³ப³கோ ச நாமிகோ யுத்தத்தோ² தேஹேவ அத்தபுப்³ப³கேஹி உபஸக்³க³னிபாதேஹி ஸஹ நிச்சம் ஸமஸீயதே, ஸோ ச ஸமாஸோ அப்³யயீபா⁴வஸஞ்ஞோ ஹோதி. இத⁴ அப்³யயீபா⁴வாதி³ஸஞ்ஞாவிதா⁴யகஸுத்தானேவ வா ஸஞ்ஞாவிதா⁴னமுகே²ன ஸமாஸவிதா⁴யகானீதி த³ட்ட²ப்³பா³னி.

தத்த² அப்³யயமிதி உபஸக்³க³னிபாதானம் ஸஞ்ஞா, லிங்க³வசனபே⁴தே³பி ப்³யயரஹிதத்தா, அப்³யயானம் அத்த²ம் விபா⁴வயதீதி அப்³யயீபா⁴வோ அப்³யயத்த²புப்³ப³ங்க³மத்தா, அனப்³யயம் அப்³யயம் ப⁴வதீதி வா அப்³யயீபா⁴வோ. புப்³ப³பத³த்த²ப்பதா⁴னோ ஹி அப்³யயீபா⁴வோ, ஏத்த² ச ‘‘உபஸக்³க³னிபாதபுப்³ப³கோ’’தி வுத்தத்தா உபஸக்³க³னிபாதானமேவ புப்³ப³னிபாதோ.

331. நாமானம் ஸமாஸோ யுத்தத்தோ².

தேஸம் நாமானம் பயுஜ்ஜமானபத³த்தா²னம் யோ யுத்தத்தோ², ஸோ ஸமாஸஸஞ்ஞோ ஹோதி, தத³ஞ்ஞம் வாக்யமிதி ருள்ஹம்.

நாமானி ஸ்யாதி³விப⁴த்யந்தானி, ஸமஸ்ஸதேதி ஸமாஸோ, ஸங்கி²பியதீதி அத்தோ².

வுத்தஞ்ஹி

‘‘ஸமாஸோ பத³ஸங்கே²போ, பத³ப்பச்சயஸம்ஹிதம்;

தத்³தி⁴தம் நாம ஹோதேவம், விஞ்ஞேய்யம் தேஸமந்தர’’ந்தி.

து³வித⁴ஞ்சஸ்ஸ ஸமஸனம் ஸத்³த³ஸமஸனமத்த²ஸமஸனஞ்ச, தது³ப⁴யம்பி லுத்தஸமாஸே பரிபுண்ணமேவ லப்³ப⁴தி. அலுத்தஸமாஸே பன அத்த²ஸமஸனமேவ விப⁴த்திலோபாபா⁴வதோ, தத்தா²பி வா ஏகபத³த்தூபக³மனதோ து³வித⁴ம்பி லப்³ப⁴தேவ. த்³வே ஹி ஸமாஸஸ்ஸ பயோஜனானி ஏகபத³த்தமேகவிப⁴த்தித்தஞ்சாதி.

யுத்தோ அத்தோ² யுத்தத்தோ, அத² வா யுத்தோ ஸங்க³தோ, ஸம்ப³ந்தோ⁴ வா அத்தோ² யஸ்ஸ ஸோயம் யுத்தத்தோ², ஏதேன ஸங்க³தத்தே²ன யுத்தத்த²வசனேன பி⁴ன்னத்தா²னம் ஏகத்தீ²பா⁴வோ ஸமாஸலக்க²ணந்தி வுத்தம் ஹோதி. ஏத்த² ச ‘‘நாமான’’ந்தி வசனேன ‘‘தே³வத³த்தோ பசதீ’’திஆதீ³ஸு ஆக்²யாதேன ஸமாஸோ ந ஹோதீதி த³ஸ்ஸேதி. ஸம்ப³ந்த⁴த்தே²ன பன யுத்தத்த²க்³க³ஹணேன ‘‘ப⁴டோ ரஞ்ஞோ புத்தோ தே³வத³த்தஸ்ஸா’’திஆதீ³ஸு அஞ்ஞமஞ்ஞானபேக்கே²ஸு, ‘‘தே³வத³த்தஸ்ஸ கண்ஹா த³ந்தா’’திஆதீ³ஸு ச அஞ்ஞஸாபேக்கே²ஸு அயுத்தத்த²தாய ஸமாஸோ ந ஹோதீதி தீ³பேதி.

‘‘அத்த²வஸா விப⁴த்திவிபரிணாமோ’’தி விபரிணாமேன ‘‘யுத்தத்தா²ன’’ந்தி வத்ததே.

332. தேஸம் விப⁴த்தியோ லோபா ச.

இத⁴ பத³ந்தரேன வா தத்³தி⁴தப்பச்சயேஹி வா ஆயாதி³ப்பச்சயேஹி வா ஏகத்தீ²பூ⁴தா யுத்தத்தா² நாம, தேன ‘‘தேஸம் யுத்தத்தா²னம் ஸமாஸானம், தத்³தி⁴தாயாதி³ப்பச்சயந்தானஞ்ச விப⁴த்தியோ லோபனீயா ஹோந்தீ’’தி அத்தோ². ஸமாஸக்³க³ஹணாதி⁴காரே பன ஸதி தேஸம்க³ஹணேன வா தத்³தி⁴தாயாதி³ப்பச்சயந்த விப⁴த்திலோபோ. சக்³க³ஹணம் ‘‘பப⁴ங்கரோ’’திஆதீ³ஸு லோபனிவத்தனத்த²ம்.

விபரிணாமேன ‘‘லுத்தாஸு, விப⁴த்தீஸூ’’தி வத்ததே, யுத்தத்த²க்³க³ஹணஞ்ச.

333. பகதி சஸ்ஸ ஸரந்தஸ்ஸ.

லுத்தாஸு விப⁴த்தீஸு ஸரந்தஸ்ஸ அஸ்ஸ யுத்தத்த²பூ⁴தஸ்ஸ திவித⁴ஸ்ஸபி லிங்க³ஸ்ஸ பகதிபா⁴வோ ஹோதி. சஸத்³தே³ன கிம்ஸமுத³ய இத³ப்பச்சயதாதீ³ஸு நிக்³க³ஹீதந்தஸ்ஸபி. நிமித்தாபா⁴வே நேமித்தகாபா⁴வஸ்ஸ இத⁴ அனிச்சி²தத்தா அயமதிதே³ஸோ.

ஸகத்த²விரஹேனித⁴ ஸமாஸஸ்ஸ ச லிங்க³பா⁴வாபா⁴வா விப⁴த்துப்பத்தியமஸம்பத்தாயம் நாமப்³யபதே³ஸாதிதே³ஸமாஹ.

334. தத்³தி⁴தஸமாஸகிதகா நாமம்வா’தவேதுனாதீ³ஸு ச.

தத்³தி⁴தந்தா, கிதந்தா, ஸமாஸா ச நாமமிவ த³ட்ட²ப்³பா³ தவேதுன த்வான த்வாதி³ப்பச்சயந்தே வஜ்ஜேத்வா. சக்³க³ஹணம் கிச்சப்பச்சயஆஈஇனீஇத்தி²ப்பச்சயந்தாதி³ஸ்ஸபி நாமப்³யபதே³ஸத்த²ம். இத⁴ ஸமாஸக்³க³ஹணம் அத்த²வதம் ஸமுதா³யானம் நாமப்³யபதே³ஸோ ஸமாஸஸ்ஸேவாதி நியமத்த²ந்தி அபரே.

‘‘அப்³யயீபா⁴வோ’’தி வத்ததே.

335. ஸோ நபும்ஸகலிங்கோ³.

ஸோ அப்³யயீபா⁴வஸமாஸோ நபும்ஸகலிங்கோ³வ த³ட்ட²ப்³போ³தி நபும்ஸகலிங்க³த்தம். ஏத்த² ஹி ஸதிபி லிங்கா³திதே³ஸே ‘‘அதி⁴பஞ்ஞ’’ந்திஆதீ³ஸு ‘‘அதி⁴ஞாணம்’’ந்திஆதி³ ரூபப்பஸங்கோ³ ந ஹோதி ஸத்³த³ந்தரத்தா, ‘‘திபஞ்ஞ’’ந்திஆதீ³ஸு வியாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம், ந சாயம் அதிதே³ஸோ, ஸுத்தே அதிதே³ஸலிங்க³ஸ்ஸ இவஸத்³த³ஸ்ஸ அத³ஸ்ஸனதோ. புரே விய ஸ்யாத்³யுப்பத்தி.

‘‘க்வசீ’’தி வத்ததே.

336. அம் விப⁴த்தீனமகாரந்தா அப்³யயீபா⁴வா.

தஸ்மா அகாரந்தா அப்³யயீபா⁴வா பராஸம் விப⁴த்தீனம் க்வசி அம் ஹோதி, ஸேஸம் நேய்யம்.

தம் உபனக³ரம், நக³ரஸ்ஸ ஸமீபம் திட்ட²தீதி அத்தோ². தானி உபனக³ரம், ஆலபனேபேவம், தம் உபனக³ரம் பஸ்ஸ, தானி உபனக³ரம்.

ந பஞ்சம்யாயமம்பா⁴வோ, க்வசீதி அதி⁴காரதோ;

ததியாஸத்தமீச²ட்டீ²-நந்து ஹோதி விகப்பதோ.

தேன உபனக³ரம் கதம், உபனக³ரேன வா, தேஹி உபனக³ரம், உபனக³ரேஹி வா, தஸ்ஸ உபனக³ரம் தே³ஹி, தேஸம் உபனக³ரம், உபனக³ரா ஆனய, உபனக³ரம்ஹா உபனக³ரஸ்மா, உபனக³ரேஹி, உபனக³ரம் ஸந்தகம், உபனக³ரஸ்ஸ வா, தேஸம் உபனக³ரம், உபனக³ரானம் வா, உபனக³ரம் நிதே⁴ஹி, உபனக³ரம்ஹி உபனக³ரஸ்மிம், உபனக³ரம் உபனக³ரேஸு வா. ஏவம் உபகும்ப⁴ம்.

அபா⁴வே – த³ரதா²னம் அபா⁴வோ நித்³த³ரத²ம், நிம்மஸகம்.

பச்சா²அத்தே² – ரத²ஸ்ஸ பச்சா² அனுரத²ம், அனுவாதம்.

யோக்³க³தாயம் – யதா²ஸரூபம், அனுரூபம், ரூபயோக்³க³ந்தி அத்தோ².

விச்சா²யம் – அத்தானமத்தானம் பதி பச்சத்தம், அத்³த⁴மாஸம் அத்³த⁴மாஸம் அனு அன்வத்³த⁴மாஸம்.

அனுபுப்³பி³யம் – ஜேட்டா²னம் அனுபுப்³போ³ அனுஜேட்ட²ம்.

படிலோமே – ஸோதஸ்ஸ படிலோமம் படிஸோதம், படிபத²ம், பதிவாதம், அத்தானம் அதி⁴கிச்ச பவத்தா அஜ்ஜ²த்தம்.

பரியாதா³பி⁴விதீ⁴ஸு ஆபாணகோடியா ஆபாணகோடிகம், ‘‘க்வசி ஸமாஸந்தக³தானமகாரந்தோ’’தி கப்பச்சயோ, ஆகுமாரேஹி யஸோ கச்சாயனஸ்ஸ ஆகுமாரம்.

ஸமித்³தி⁴யம் – பி⁴க்கா²ய ஸமித்³தீ⁴தி அத்தே² ஸமாஸேவ நபும்ஸகலிங்க³த்தே ச கதே –

‘‘ஸமாஸஸ்ஸ, அந்தோ’’தி ச வத்ததே.

337. ஸரோ ரஸ்ஸோ நபும்ஸகே.

நபும்ஸகே வத்தமானஸ்ஸ ஸமாஸஸ்ஸ அந்தோ ஸரோ ரஸ்ஸோ ஹோதி. ஏத்த² ச அப்³யயீபா⁴வக்³க³ஹணம் நானுவத்தேதப்³ப³ம், தேன தி³கு³த்³வந்த³ப³ஹுப்³பீ³ஹீஸுபி நபும்ஸகே வத்தமானஸ்ஸ ஸமாஸந்தஸ்ஸரஸ்ஸ ரஸ்ஸத்தம் ஸித்³த⁴ம் ஹோதி. ‘‘அம் விப⁴த்தீன’’மிச்சாதி³னா அமாதே³ஸோ, ஸுபி⁴க்க²ம். க³ங்கா³ய ஸமீபே வத்ததீதி உபக³ங்க³ம், மணிகாய ஸமீபம் உபமணிகம்.

இத்தீ²ஸு அமிகிச்சாதி அத்தே² ஸமாஸனபும்ஸகரஸ்ஸத்தாதீ³ஸு கதேஸு –

‘‘அப்³யயீபா⁴வா, விப⁴த்தீன’’ந்தி ச வத்ததே.

338. அஞ்ஞஸ்மா லோபோ ச.

அகாரந்ததோ அஞ்ஞஸ்மா அப்³யயீபா⁴வஸமாஸா பராஸம் விப⁴த்தீனம் லோபோ ச ஹோதி. அதி⁴த்தி, இத்தீ²ஸு அதி⁴கிச்ச கதா² பவத்ததீதி அத்தோ². அதி⁴த்தி² பஸ்ஸ, அதி⁴த்தி² கதம் இச்சாதி³, ஏவம் அதி⁴குமாரி, வது⁴யா ஸமீபம் உபவது⁴, கு³ன்னம் ஸமீபம் உபகு³, ஓகாரஸ்ஸ ரஸ்ஸத்தம் உகாரோ. ஏவம் உபஸக்³க³புப்³ப³கோ.

நிபாதபுப்³ப³கோ யதா² – வுட்³டா⁴னம் படிபாடி, யே யே வுட்³டா⁴ வா யதா²வுட்³ட⁴ம், பத³த்தா²னதிக்கமே – யதா²க்கமம், யதா²ஸத்தி, யதா²ப³லம் கரோதி, ப³லமனதிக்கமித்வா கரோதீதி அத்தோ². ஜீவஸ்ஸ யத்தகோ பரிச்சே²தோ³ யாவஜீவம், யாவதாயுகம், கப்பச்சயோ. யத்தகேன அத்தோ² யாவத³த்த²ம், பப்³ப³தஸ்ஸ பரபா⁴கோ³ திரோபப்³ப³தம், திரோபாகாரம், திரோகுட்டம், பாஸாத³ஸ்ஸ அந்தோ அந்தோபாஸாத³ம், அந்தோனக³ரம், அந்தோவஸ்ஸம், நக³ரஸ்ஸ ப³ஹி ப³ஹினக³ரம், பாஸாத³ஸ்ஸ உபரி உபரிபாஸாத³ம், உபரிமஞ்சம், மஞ்சஸ்ஸ ஹேட்டா² ஹேட்டா²மஞ்சம், ஹேட்டா²பாஸாத³ம், ப⁴த்தஸ்ஸ புரே புரேப⁴த்தம், ஏவம் பச்சா²ப⁴த்தம்.

ஸாகல்லத்தே² – ஸஹ மக்கி²காய ஸமக்கி²கம் பு⁴ஞ்ஜதி, ந கிஞ்சி பரிவஜ்ஜேதீதி அத்தோ². ‘‘தேஸு வுத்³தீ⁴’’திஆதி³னா ஸஹஸத்³த³ஸ்ஸ ஸாதே³ஸோ. க³ங்கா³ய ஓரம் ஓரக³ங்க³மிச்சாதி³.

அப்³யயீபா⁴வஸமாஸோ நிட்டி²தோ.

கம்மதா⁴ரயஸமாஸ

அத² கம்மதா⁴ரயஸமாஸோ வுச்சதே.

ஸோ ச நவவிதோ⁴ விஸேஸனபுப்³ப³பதோ³ விஸேஸனுத்தரபதோ³ விஸேஸனோப⁴யபதோ³ உபமானுத்தரபதோ³ ஸம்பா⁴வனாபுப்³ப³பதோ³ அவதா⁴ரணபுப்³ப³பதோ³ நநிபாதபுப்³ப³பதோ³ குபுப்³ப³பதோ³ பாதி³புப்³ப³பதோ³ சாதி.

தத்த² விஸேஸனபுப்³ப³பதோ³ தாவ – ‘‘மஹந்த புரிஸ’’இதீத⁴ உப⁴யத்த² பட²மேகவசனம் ஸி, துல்யாதி⁴கரணபா⁴வப்பஸித்³த⁴த்த²ம் சஸத்³த³ தஸத்³த³ப்பயோகோ³, மஹந்தோ ச ஸோ புரிஸோ சாதி விக்³க³ஹே –

இதோ பரம் ‘‘விபா⁴ஸா ருக்க²திண’’இச்சாதி³தோ ‘‘விபா⁴ஸா’’தி ஸமாஸவிதா⁴னே ஸப்³ப³த்த² வத்ததே.

339. த்³விபதே³ துல்யாதி⁴கரணே கம்மதா⁴ரயோ.

த்³வே பதா³னி நாமிகானி துல்யாதி⁴கரணானி அஞ்ஞமஞ்ஞேன ஸஹ விபா⁴ஸா ஸமஸ்யந்தே, தஸ்மிம் த்³விபதே³ துல்யாதி⁴கரணே ஸதி ஸோ ஸமாஸோ கம்மதா⁴ரயஸஞ்ஞோ ச ஹோதி.

த்³வே பதா³னி த்³விபத³ம், துல்யம் ஸமானம் அதி⁴கரணம் அத்தோ² யஸ்ஸ பத³த்³வயஸ்ஸ தம் துல்யாதி⁴கரணம், தஸ்மிம் த்³விபதே³ துல்யாதி⁴கரணே. பி⁴ன்னப்பவத்தினிமித்தானம் த்³வின்னம் பதா³னம் விஸேஸனவிஸேஸிதப்³ப³பா⁴வேன ஏகஸ்மிம் அத்தே² பவத்தி துல்யாதி⁴கரணதா. கம்மமிவ த்³வயம் தா⁴ரயதீதி கம்மதா⁴ரயோ. யதா² ஹி கம்மம் க்ரியஞ்ச பயோஜனஞ்ச த்³வயம் தா⁴ரயதி, கம்மே ஸதி க்ரியாய, பயோஜனஸ்ஸ ச ஸம்ப⁴வதோ, ததா² அயம் ஸமாஸோ ஏகஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ த்³வே நாமானி தா⁴ரயதி, தஸ்மிம் ஸமாஸே ஸதி ஏகத்த²ஜோதகஸ்ஸ நாமத்³வயஸ்ஸ ஸம்ப⁴வதோ.

புரே விய ஸமாஸஸஞ்ஞாவிப⁴த்திலோபபகதிபா⁴வா, ஸமாஸேனேவ துல்யாதி⁴கரணபா⁴வஸ்ஸ வுத்தத்தா ‘‘வுத்தத்தா²னமப்பயோகோ³’’தி சஸத்³த³ தஸத்³தா³னமப்பயோகோ³.

340. மஹதம் மஹா துல்யாதி⁴கரணே பதே³.

மஹந்த ஸத்³த³ஸ்ஸ மஹா ஹோதி துல்யாதி⁴கரணே உத்தரபதே³ பரே. மஹதந்தி ப³ஹுவசனக்³க³ஹணேன க்வசி மஹஆதே³ஸோ ச, ஏத்த² ச விஸேஸனஸ்ஸ புப்³ப³னிபாதோ விஸேஸனபூ⁴தஸ்ஸ புப்³ப³பத³ஸ்ஸ மஹாதே³ஸவிதா⁴னதோவ விஞ்ஞாயதி.

‘‘கம்மதா⁴ரயோ, தி³கூ³’’தி ச வத்ததே.

341. உபே⁴ தப்புரிஸா.

உபே⁴ கம்மதா⁴ரயதி³கு³ஸமாஸா தப்புரிஸஸஞ்ஞா ஹோந்தி.

தஸ்ஸ புரிஸோ தப்புரிஸோ, தப்புரிஸஸதி³ஸத்தா அயம்பி ஸமாஸோ அன்வத்த²ஸஞ்ஞாய தப்புரிஸோதி வுத்தோ. யதா² ஹி தப்புரிஸஸத்³தோ³ கு³ணமதிவத்தோ, ததா² அயம் ஸமாஸோபி. உத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னோ ஹி தப்புரிஸோதி. ததோ நாமப்³யபதே³ஸோ ஸ்யாத்³யுப்பத்தி. அயம் பன தப்புரிஸோ அபி⁴தே⁴ய்யவசனோ, பரலிங்கோ³ ச.

மஹாபுரிஸோ, மஹாபுரிஸா இச்சாதி³ புரிஸஸத்³த³ஸமம், ஏவம் மஹாவீரோ, மஹாமுனி, மஹந்தஞ்ச தம் ப³லஞ்சாதி மஹாப³லம், மஹப்³ப⁴யம், மஹஆதே³ஸோ. ஸந்தோ ச ஸோ புரிஸோ சாதி ஸப்புரிஸோ, ‘‘ஸந்தஸத்³த³ஸ்ஸ ஸோ பே⁴ போ³ சந்தே’’தி ஏத்த² சஸத்³தே³ன ஸந்தஸத்³த³ஸ்ஸ ஸமாஸே அப⁴காரேபி ஸாதே³ஸோ, ததா² புப்³ப³புரிஸோ, பரபுரிஸோ, பட²மபுரிஸோ, மஜ்ஜி²மபுரிஸோ, உத்தமபுரிஸோ, த³ந்தபுரிஸோ, பரமபுரிஸோ, வீரபுரிஸோ, ஸேதஹத்தீ², கண்ஹஸப்போ, நீலுப்பலம், லோஹிதசந்த³னம்.

க்வசி விபா⁴ஸாதி⁴காரதோ ந ப⁴வதி, யதா² – புண்ணோ மந்தானிபுத்தோ, சித்தோ க³ஹபதி, ஸக்கோ தே³வராஜாதி.

புமா ச ஸோ கோகிலோ சாதி அத்தே² ஸமாஸே கதே –

‘‘லோப’’ந்தி வத்ததே.

342. புமஸ்ஸ லிங்கா³தீ³ஸு ஸமாஸேஸு.

புமஇச்சேதஸ்ஸ அந்தோ அகாரோ லோபமாபஜ்ஜதே லிங்கா³தீ³ஸு பரபதே³ஸு ஸமாஸேஸு, ‘‘அம்மோ நிக்³க³ஹீதம் ஜ²லபேஹீ’’தி மகாரஸ்ஸ நிக்³க³ஹீதம். புங்கோகிலோ. ஏவம் புன்னாகோ³.

க²த்தியா ச ஸா கஞ்ஞா சாதி விக்³க³ய்ஹ ஸமாஸே கதே –

‘‘துல்யாதி⁴கரணே, பதே³, இத்தி²யம் பா⁴ஸிதபுமித்தீ² புமாவ சே’’தி ச வத்ததே.

343. கம்மதா⁴ரயஸஞ்ஞே ச.

கம்மதா⁴ரயஸஞ்ஞே ச ஸமாஸே இத்தி²யம் வத்தமானே துல்யாதி⁴கரணே உத்தரபதே³ பரே புப்³ப³பூ⁴தோ இத்தி²வாசகோ ஸத்³தோ³ புப்³பே³ பா⁴ஸிதபுமா சே, ஸோ புமா இவ த³ட்ட²ப்³போ³தி புப்³ப³பதே³ இத்தி²ப்பச்சயஸ்ஸ நிவத்தி ஹோதி.

க²த்தியகஞ்ஞா, க²த்தியகஞ்ஞாயோ இச்சாதி³. ஏவம் ரத்தலதா, து³தியபி⁴க்கா², ப்³ராஹ்மணீ ச ஸா தா³ரிகா சாதி ப்³ராஹ்மணதா³ரிகா, நாக³மாணவிகா.

புப்³ப³பத³ஸ்ஸேவாயம் பும்பா⁴வாதிதே³ஸோ, தேன ‘‘க²த்தியகுமாரீ குமாரஸமணீ தருணப்³ராஹ்மணீ’’திஆதீ³ஸு உத்தரபதே³ஸு இத்தி²ப்பச்சயஸ்ஸ ந நிவத்தி ஹோதி.

இத்தி²யமிச்சேவ கிம்? குமாரீரதனம், ஸமணீபது³மம்.

பா⁴ஸிதபுமாதி கிம்? க³ங்கா³னதீ³, தண்ஹானதீ³, பத²வீதா⁴து. ‘‘நந்தா³போக்க²ரணீ, நந்தா³தே³வீ’’திஆதீ³ஸு பன ஸஞ்ஞாஸத்³த³த்தா ந ஹோதி.

ததா² புரத்தி²மோ ச ஸோ காயோ சாதி புரத்தி²மகாயோ, ஏத்த² ச காயேகதே³ஸோ காயஸத்³தோ³. ஏவம் பச்சி²மகாயோ, ஹேட்டி²மகாயோ, உபரிமகாயோ, ஸப்³ப³காயோ, புராணவிஹாரோ, நவாவாஸோ, கதரனிகாயோ, கதமனிகாயோ, ஹேதுப்பச்சயோ, அப³ஹுலம் ப³ஹுலம் கதந்தி ப³ஹுலீகதம், ஜீவிதப்பதா⁴னம் நவகம் ஜீவிதனவகம் இச்சாதி³.

விஸேஸனுத்தரபதே³ ஜினவசனானுபரோத⁴தோ தே²ராசரியபண்டி³தாதி³ விஸேஸனம் பரஞ்ச ப⁴வதி. யதா² – ஸாரிபுத்தோ ச ஸோ தே²ரோ சாதி ஸாரிபுத்தத்தே²ரோ. ஏவம் மஹாமோக்³க³ல்லானத்தே²ரோ, மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ, பு³த்³த⁴கோ⁴ஸாசரியோ, த⁴ம்மபாலாசரியோ, ஆசரியகு³த்திலோதி வா, மஹோஸதோ⁴ ச ஸோ பண்டி³தோ சாதி மஹோஸத⁴பண்டி³தோ. ஏவம் விது⁴ரபண்டி³தோ, வத்து²விஸேஸோ.

விஸேஸனோப⁴யபதோ³ யதா² – ஸீதஞ்ச தம் உண்ஹஞ்சாதி ஸீதுண்ஹம், ஸினித்³தோ⁴ ச ஸோ உண்ஹோ சாதி ஸினித்³து⁴ண்ஹோ, மாஸோ. க²ஞ்ஜோ ச ஸோ கு²ஜ்ஜோ சாதி க²ஞ்ஜகு²ஜ்ஜோ. ஏவம் அந்த⁴ப³தி⁴ரோ, கதாகதம், சி²த்³தா³வசி²த்³த³ம், உச்சாவசம், சி²ன்னபி⁴ன்னம், ஸித்தஸம்மட்ட²ம், க³தபச்சாக³தம்.

உபமானுத்தரபதே³ அபி⁴தா⁴னானுரோத⁴தோ உபமானபூ⁴தம் விஸேஸனம் பரம் ப⁴வதி. யதா² – ஸீஹோ விய ஸீஹோ, முனி ச ஸோ ஸீஹோ சாதி முனிஸீஹோ. ஏவம் முனிவஸபோ⁴, முனிபுங்க³வோ, பு³த்³த⁴னாகோ³, பு³த்³தா⁴தி³ச்சோ, ரம்ஸி விய ரம்ஸி, ஸத்³த⁴ம்மோ ச ஸோ ரம்ஸி சாதி ஸத்³த⁴ம்மரம்ஸி. ஏவம் வினயஸாக³ரோ, புண்ட³ரீகமிவ புண்ட³ரீகோ, ஸமணோ ச ஸோ புண்ட³ரீகோ சாதி ஸமணபுண்ட³ரீகோ, ஸமணபது³மோ. சந்தோ³ விய சந்தோ³, முக²ஞ்ச தம் சந்தோ³ சாதி முக²சந்தோ³. ஏவம் முக²பது³மம் இச்சாதி³.

ஸம்பா⁴வனாபுப்³ப³பதோ³ யதா² – த⁴ம்மோ இதி பு³த்³தி⁴ த⁴ம்மபு³த்³தி⁴. ஏவம் த⁴ம்மஸஞ்ஞா, த⁴ம்மஸங்கா²தோ, த⁴ம்மஸம்மதோ, பாணஸஞ்ஞிதா, அஸுப⁴ஸஞ்ஞா, அனிச்சஸஞ்ஞா, அனத்தஸஞ்ஞா, தா⁴துஸஞ்ஞா, தீ⁴துஸஞ்ஞா, அத்தஸஞ்ஞா, அத்தி²ஸஞ்ஞா, அத்ததி³ட்டி² இச்சாதி³.

அவதா⁴ரணபுப்³ப³பதோ³ யதா² – கு³ணோ ஏவ த⁴னம் கு³ணத⁴னம். ஏவம் ஸத்³தா⁴த⁴னம், ஸீலத⁴னம், பஞ்ஞாத⁴னம், சக்கு² ஏவ இந்த்³ரியம் சக்கு²ந்த்³ரியம். ஏவம் சக்கா²யதனம், சக்கு²தா⁴து, சக்கு²த்³வாரம், ரூபாரம்மணமிச்சாதி³.

நனிபாதபுப்³ப³பதோ³ யதா² – ந ப்³ராஹ்மணோதி அத்தே² கம்மதா⁴ரயஸமாஸே, விப⁴த்திலோபாதி³ம்ஹி ச கதே –

‘‘உபே⁴ தப்புரிஸா’’தி தப்புரிஸஸஞ்ஞா.

344. அத்தம் நஸ்ஸ தப்புரிஸே.

நஸ்ஸ நிபாதபத³ஸ்ஸ தப்புரிஸே உத்தரபதே³ பரே ஸப்³ப³ஸ்ஸேவ அத்தம் ஹோதி. தப்புரிஸேகதே³ஸத்தா தப்புரிஸோ, அப்³ராஹ்மணோ.

ந நிஸேதோ⁴ ஸதோ யுத்தோ,

தே³ஸாதி³னியமம் வினா;

அஸதோ சாப²லோ தஸ்மா,

கத²மப்³ராஹ்மணோதி சே?

நிஸேத⁴த்தா²னுவாதே³ன, படிஸேத⁴விதி⁴ க்வசி;

பரஸ்ஸ மிச்சா²ஞாணத்தா-க்²யாபனாயோபபஜ்ஜதே.

து³விதோ⁴ சஸ்ஸத்தோ² பஸஜ்ஜப்படிஸேத⁴பரியுதா³ஸவஸேன.

தத்த² யோ ‘‘அஸூரியபஸ்ஸா ராஜதா³ரா’’திஆதீ³ஸு விய உத்தரபத³த்த²ஸ்ஸ ஸப்³ப³தா² அபா⁴வம் தீ³பேதி, ஸோ பஸஜ்ஜப்படிஸேத⁴வாசீ நாம. யோ பன ‘‘அப்³ராஹ்மண அமனுஸ்ஸா’’திஆதீ³ஸு விய உத்தரபத³த்த²ம் பரியுதா³ஸித்வா தம்ஸதி³ஸே வத்து²ம்ஹி காரியம் படிபாத³யதி, ஸோ பரியுதா³ஸவாசீ நாம.

வுத்தஞ்ச

‘‘பஸஜ்ஜப்படிஸேத⁴ஸ்ஸ, லக்க²ணம் வத்து²னத்தி²தா;

வத்து²தோ அஞ்ஞத்ர வுத்தி, பரியுதா³ஸலக்க²ண’’ந்தி.

நந்வேவம் ஸந்தேபி ‘‘அப்³ராஹ்மணோ’’திஆதீ³ஸு கத²முத்தரபத³த்த²ப்பதா⁴னதா ஸியாதி?

வுச்சதே – ப்³ராஹ்மணாதி³ஸத்³தா³னம் ப்³ராஹ்மணாதி³அத்த²ஸ்ஸேவ தம்ஸதி³ஸாதி³அத்த²ஸ்ஸாபி வாசகத்தா, ப்³ராஹ்மணாதி³ஸத்³தா³ ஹி கேவலாப்³ராஹ்மணாதி³அத்தே²ஸ்வேவ பாகடா, பூ⁴ஸத்³தோ³ வியஸத்தாயம், யதா³ தே பன அஞ்ஞேன ஸதி³ஸாதி³வாசகேன நஇதி நிபாதேன யுஜ்ஜந்தி, ததா³ தம்ஸதி³ஸதத³ஞ்ஞதப்³பி³ருத்³த⁴தத³பா⁴வேஸுபி வத்தந்தி, பூ⁴ஸத்³தோ³ விய அன்வபி⁴யாதி³யோகே³ அனுப⁴வனஅபி⁴ப⁴வனாதீ³ஸு, தஸ்மா உத்தரபத³த்த²ஜோதகோயேவேத்த² நஇதி நிபாதோதி ந தோ³ஸோ, தேன அப்³ராஹ்மணோதி ப்³ராஹ்மணஸதி³ஸோதி வுத்தம் ஹோதி. ஏவம் அமனுஸ்ஸோ, அஸ்ஸமணோ.

அஞ்ஞத்தே² – ந ப்³யாகதா அப்³யாகதா, அஸம்கிலிட்டா², அபரியாபன்னா.

விருத்³த⁴த்தே² – ந குஸலா அகுஸலா, குஸலபடிபக்கா²தி அத்தோ². ஏவம் அலோபோ⁴, அமித்தோ.

பஸஜ்ஜப்படிஸேதே⁴ – ந கத்வா அகத்வா, அகாதுன புஞ்ஞம் அகரோந்தோ.

‘‘நஸ்ஸ, தப்புரிஸே’’தி ச வத்ததே.

345. ஸரே அன.

நஇச்சேதஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ தப்புரிஸே உத்தரபதே³ அன ஹோதி ஸரே பரே.

ந அஸ்ஸோ அனஸ்ஸோ, ந அரியோ அனரியோ. ஏவம் அனிஸ்ஸரோ, அனிட்டோ², அனுபவாதோ³, ந ஆதா³ய அனாதா³ய, அனோலோகேத்வா இச்சாதி³.

குபுப்³ப³பதோ³ யதா² – குச்சி²தமன்னந்தி நிச்சஸமாஸத்தா அஞ்ஞபதே³ன விக்³க³ஹோ, கம்மதா⁴ரயஸமாஸே கதே –

‘‘தப்புரிஸே, ஸரே’’தி ச வத்ததே.

346. கத³த³ குஸ்ஸ.

குஇச்சேதஸ்ஸ நிபாதஸ்ஸ தப்புரிஸே உத்தரபதே³ கத³ ஹோதி ஸரே பரே. கத³ன்னம். ஏவம் கத³ஸனம்.

ஸரேதி கிம்? குதா³ரா, குபுத்தா, குதா³ஸா, குதி³ட்டி².

‘‘குஸ்ஸா’’தி வத்ததே.

347. காப்பத்தே²ஸு ச.

குஇச்சேதஸ்ஸ அப்பத்தே² வத்தமானஸ்ஸ கா ஹோதி தப்புரிஸே உத்தரபதே³ பரே. ப³ஹுவசனுச்சாரணதோ குச்சி²தத்தே² ச க்வசி தப்புரிஸே. அப்பகம் லவணம் காலவணம். ஏவம் காபுப்ப²ம், குச்சி²தோ புரிஸோ காபுரிஸோ, குபுரிஸோ வா.

பாதி³புப்³ப³பதோ³ ச நிச்சஸமாஸோவ, பதா⁴னம் வசனம் பாவசனம், பு⁴ஸம் வத்³த⁴ம் பவத்³த⁴ம், ஸரீரம், ஸமம், ஸம்மா வா ஆதா⁴னம் ஸமாதா⁴னம், விவிதா⁴ மதி விமதி, விவிதோ⁴ கப்போ விகப்போ, விஸிட்டோ² வா கப்போ விகப்போ, அதி⁴கோ தே³வோ அதிதே³வோ. ஏவம் அதி⁴தே³வோ, அதி⁴ஸீலம், ஸுந்த³ரோ க³ந்தோ⁴ ஸுக³ந்தோ⁴, குச்சி²தோ க³ந்தோ⁴ து³க்³க³ந்தோ⁴, ஸோப⁴னம் கதம் ஸுகதம், அஸோப⁴னம் கதம் து³க்கடம் இச்சாதி³.

யே இத⁴ அவிஹிதலக்க²ணா நாமனிபாதோபஸக்³கா³, தேஸம் ‘‘நாமானம் ஸமாஸோ’’தி யோக³விபா⁴கே³ன ஸமாஸோ த³ட்ட²ப்³போ³. யதா² – அபுனகே³ய்யா கா³தா², அசந்த³முல்லோகிகானி முகா²னி, அஸ்ஸத்³த⁴போ⁴ஜீ, அலவணபோ⁴ஜீதிஆதீ³ஸு அயுத்தத்த²த்தா நாஞ்ஞேன ஸமாஸோ.

ததா² தி³ட்டோ² புப்³ப³ந்தி தி³ட்ட²புப்³போ³ ததா²க³தம். ஏவம் ஸுதபுப்³போ³ த⁴ம்மம், க³தபுப்³போ³ மக்³க³ம், கம்மனி தி³ட்டா² புப்³ப³ந்தி தி³ட்ட²புப்³பா³ தே³வா தேன. ஏவம் ஸுதபுப்³பா³ த⁴ம்மா, க³தபுப்³பா³ தி³ஸா, பஹாரோ, பராப⁴வோ, விஹாரோ, ஆஹாரோ, உபஹாரோ இச்சாதி³.

கம்மதா⁴ரயஸமாஸோ.

தி³கு³ஸமாஸ

அத² தி³கு³ஸமாஸோ வுச்சதே.

தயோ லோகா ஸமாஹடா சித்தேன ஸம்பிண்டி³தா, திண்ணம் லோகானம் ஸமாஹாரோதி வா அத்தே² –

‘‘நாமானம் ஸமாஸோ யுத்தத்தோ²’’தி வத்தமானே ‘‘த்³விபதே³’’திஆதி³னா கம்மதா⁴ரயஸமாஸோ, ததோ ஸமாஸஸஞ்ஞாயம், விப⁴த்திலோபே, பகதிபா⁴வே ச கதே –

‘‘கம்மதா⁴ரயோ’’தி வத்ததே.

348. ஸங்க்²யாபுப்³போ³ தி³கு³.

ஸங்க்²யாபுப்³போ³ கம்மதா⁴ரயஸமாஸோ தி³கு³ஸஞ்ஞோ ஹோதி.

த்³வே கா³வோ தி³கு³, தி³கு³ஸதி³ஸத்தா அயம்பி ஸமாஸோ தி³கூ³தி வுத்தோ. அத² வா ஸங்க்²யாபுப்³ப³த்தனபும்ஸகேகத்தஸங்கா²தேஹி த்³வீஹி லக்க²ணேஹி க³தோ அவக³தோதி தி³கூ³தி வுச்சதி, த்³வீஹி வா லக்க²ணேஹி க³ச்ச²தி பவத்ததீதி தி³கு³. ஏத்த² ச ‘‘ஸங்க்²யாபுப்³போ³’’தி வுத்தத்தா ஸங்க்²யாஸத்³த³ஸ்ஸேவ புப்³ப³னிபாதோ, ‘‘உபே⁴ தப்புரிஸா’’தி தப்புரிஸஸஞ்ஞா.

‘‘நபும்ஸகலிங்கோ³’’தி வத்ததே.

349. தி³கு³ஸ்ஸேகத்தம்.

தி³கு³ஸ்ஸ ஸமாஸஸ்ஸ ஏகத்தம் ஹோதி, நபும்ஸகலிங்க³த்தஞ்ச.

ஸமாஹாரதி³கு³ஸ்ஸேதம் க³ஹணம், தத்த² ஸப்³ப³த்தே²கவசனமேவ ஹோதி, அஞ்ஞத்ர பன ப³ஹுவசனம்பி, நாமப்³யபதே³ஸஸ்யாத்³யுப்பத்தி அமாதே³ஸாதி³.

திலோகம், ஹே திலோக, திலோகம், திலோகேன, திலோகஸ்ஸ, திலோகா திலோகஸ்மா திலோகம்ஹா, திலோகஸ்ஸ, திலோகே திலோகம்ஹி திலோகஸ்மிம்.

ஏவம் தயோ த³ண்டா³ தித³ண்ட³ம், தீணி மலானி ஸமாஹடானி, திண்ணம் மலானம் ஸமாஹாரோதி வா திமலம், திலக்க²ணம், சதுஸ்ஸச்சம், சதஸ்ஸோ தி³ஸா சதுத்³தி³ஸம், ‘‘ஸரோ ரஸ்ஸோ நபும்ஸகே’’தி ரஸ்ஸத்தம், பஞ்சஸிக்கா²பத³ம், ஸளாயதனம், ஸத்தாஹம், அட்ட²ஸீலம், நவலோகுத்தரம், த³ஸஸீலம், ஸதயோஜனம்.

ததா² – த்³வே ரத்தியோ த்³விரத்தம், திஸ்ஸோ ரத்தியோ திரத்தம், த்³வே அங்கு³லியோ த்³வங்கு³லம், ஸத்த கோ³தா³வரியோ, தாஸம் ஸமாஹாரோதி வா ஸத்தகோ³தா³வரம்.

ஏத்த² ச ரத்தி அங்கு³லி கோ³தா³வரீனமந்தஸ்ஸ –

350. க்வசி ஸமாஸந்தக³தானமகாரந்தோ.

ராஜாதி³க³ணஸ்ஸேதம் க³ஹணம், தேன ஸமாஸந்தக³தானம் ராஜாதீ³நம் நாமானம் அந்தோ க்வசி அகாரோ ஹோதீதி அத்தோ². காரக்³க³ஹணேன ப³ஹுப்³பீ³ஹாதி³ம்ஹி ஸமாஸந்தே க்வசி கப்பச்சயோ ஹோதி, ஸுரபி⁴ ஸு து³ பூதீஹி க³ந்த⁴ந்தஸ்ஸிகாரோ ச.

அத² வா அ ச கோ ச அகா, ரகாரோ பத³ஸந்தி⁴கரோ, தேன க்வசி ஸமாஸந்தக³தானமந்தோ ஹுத்வா அ க இச்சேதே பச்சயா ஹோந்தீதி அத்தோ². தேன பஞ்ச கா³வோ ஸமாஹடாதி அத்தே² ஸமாஸாதி³ம் கத்வா ஸமாஸந்தே அப்பச்சயே, ‘‘ஓ ஸரே சா’’தி அவாதே³ஸே ச கதே ‘‘பஞ்சக³வ’’ந்திஆதி³ ச ஸிஜ்ஜ²தி. ‘‘த்³விரத்த’’ந்திஆதீ³ஸு பன அப்பச்சயே கதே புப்³ப³ஸரஸ்ஸ ‘‘ஸரலோபோ’’திஆதி³னா லோபோ.

அஸமாஹாரதி³கு³ யதா² – ஏகோ ச ஸோ புக்³க³லோ சாதி ஏகபுக்³க³லோ. ஏவம் ஏகத⁴ம்மோ, ஏகபுத்தோ, தயோ ப⁴வா திப⁴வா, சதஸ்ஸோ தி³ஸா சதுத்³தி³ஸா, த³ஸஸஹஸ்ஸசக்கவாளானி இச்சாதி³.

தி³கு³ஸமாஸோ.

தப்புரிஸஸமாஸ

அத² தப்புரிஸஸமாஸோ வுச்சதே.