5. නිසීදනසන්ථතසික්ඛාපදං
565. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භික්ඛවෙ, තෙමාසං පටිසල්ලීයිතුං. නම්හි කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙනා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ,’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පටිස්සුණිත්වා නාස්සුධ කොචි භගවන්තං උපසඞ්කමති, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියා සඞ්ඝෙන කතිකා කතා හොති – ‘‘ඉච්ඡතාවුසො, භගවා තෙමාසං පටිසල්ලීයිතුං. න භගවා කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන. යො භගවන්තං උපසඞ්කමති සො පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බො’’ති. අථ ඛො ආයස්මා උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො, සපරිසො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ආචිණ්ණං ඛො පනෙතං බුද්ධානං භගවන්තානං ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදිතුං. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං උපසෙනං වඞ්ගන්තපුත්තං එතදවොච – ‘‘කච්චි වො, උපසෙන, ඛමනීයං කච්චි යාපනීයං, කච්චිත්ථ අප්පකිලමථෙන අද්ධානං ආගතා’’ති? ‘‘ඛමනීයං, භගවා, යාපනීයං, භගවා. අප්පකිලමථෙන ච මයං, භන්තෙ, අද්ධානං ආගතා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො උපසෙනස්ස වඞ්ගන්තපුත්තස්ස සද්ධිවිහාරිකො භික්ඛු භගවතො අවිදූරෙ නිසින්නො හොති. අථ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘මනාපානි තෙ, භික්ඛු, පංසුකූලානී’’ති? ‘‘න ඛො මෙ, භන්තෙ, මනාපානි පංසුකූලානී’’ති. ‘‘කිස්ස පන ත්වං, භික්ඛු, පංසුකූලිකො’’ති? ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, පංසුකූලිකො. එවං අහම්පි පංසුකූලිකො’’ති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං උපසෙනං වඞ්ගන්තපුත්තං එතදවොච – ‘‘පාසාදිකා ඛො ත්‍යායං, උපසෙන, පරිසා. කථං ත්වං, උපසෙන, පරිසං විනෙසී’’ති? ‘‘යො මං, භන්තෙ, උපසම්පදං යාචති තමහං [තාහං (ක.)] එවං වදාමි – ‘අහං ඛො, ආවුසො, ආරඤ්ඤිකො පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො. සචෙ ත්වම්පි ආරඤ්ඤිකො භවිස්සසි පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො, එවාහං තං උපසම්පාදෙස්සාමී’ති. සචෙ මෙ පටිස්සුණාති උපසම්පාදෙමි, නො චෙ මෙ පටිස්සුණාති න උපසම්පාදෙමි. යො මං නිස්සයං යාචති තමහං [තාහං (ක.)] එවං වදාමි – ‘අහං ඛො, ආවුසො, ආරඤ්ඤිකො පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො. සචෙ ත්වම්පි ආරඤ්ඤිකො භවිස්සසි පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො, එවාහං තෙ නිස්සයං දස්සාමී’ති. සචෙ මෙ පටිස්සුණාති නිස්සයං දෙමි, නො චෙ මෙ පටිස්සුණාති න නිස්සයං දෙමි. එවං ඛො අහං, භන්තෙ, පරිසං විනෙමී’’ති.
‘‘සාධු සාධු, උපසෙන. සාධු ඛො ත්වං, උපසෙන, පරිසං විනෙසි. ජානාසි පන ත්වං, උපසෙන, සාවත්ථියා සඞ්ඝස්ස කතික’’න්ති? ‘‘න ඛො අහං, භන්තෙ, ජානාමි සාවත්ථියා සඞ්ඝස්ස කතික’’න්ති. ‘‘සාවත්ථියා ඛො, උපසෙන, සඞ්ඝෙන කතිකා කතා – ‘ඉච්ඡතාවුසො, භගවා තෙමාසං පටිසල්ලීයිතුං. න භගවා කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන. යො භගවන්තං උපසඞ්කමති සො පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බො’ති. ‘‘පඤ්ඤායිස්සති, භන්තෙ, සාවත්ථියා සඞ්ඝො සකාය කතිකාය, න මයං අපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙස්සාම පඤ්ඤත්තං වා න සමුච්ඡින්දිස්සාම, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තිස්සාමා’’ති. ‘‘සාධු සාධු, උපසෙන, අපඤ්ඤත්තං න පඤ්ඤපෙතබ්බං, පඤ්ඤත්තං වා න සමුච්ඡින්දිතබ්බං, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තිතබ්බං. අනුජානාමි, උපසෙන, යෙ තෙ භික්ඛූ ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා පංසුකූලිකා යථාසුඛං මං දස්සනාය උපසඞ්කමන්තූ’’ති.
566. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතා හොන්ති – ‘‘මයං ආයස්මන්තං උපසෙනං වඞ්ගන්තපුත්තං පාචිත්තියං දෙසාපෙස්සාමා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා උපසෙනො වඞ්ගන්තපුත්තො සපරිසො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං උපසෙනං වඞ්ගන්තපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ජානාසි ත්වං, ආවුසො උපසෙන, සාවත්ථියා සඞ්ඝස්ස කතික’’න්ති. ‘‘භගවාපි මං, ආවුසො, එවමාහ – ‘ජානාසි පන ත්වං, උපසෙන, සාවත්ථියා සඞ්ඝස්ස කතික’න්ති? න ඛො අහං, භන්තෙ, ජානාමි සාවත්ථියා සඞ්ඝස්ස කතික’’න්ති. ‘‘සාවත්ථියා ඛො, උපසෙන, සඞ්ඝෙන කතිකා කතා – ඉච්ඡතාවුසො, භගවා තෙමාසං පටිසල්ලීයිතුං. න භගවා කෙනචි උපසඞ්කමිතබ්බො, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන. යො භගවන්තං උපසඞ්කමති සො පාචිත්තියං දෙසාපෙතබ්බො’’ති. ‘‘පඤ්ඤායිස්සති, භන්තෙ, සාවත්ථියා සඞ්ඝො සකාය කතිකාය, න මයං අපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙස්සාම පඤ්ඤත්තං වා න සමුච්ඡින්දිස්සාම, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තිස්සාමාති. අනුඤ්ඤාතාවුසො, භගවතා – ‘යෙ තෙ භික්ඛූ ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා පංසුකූලිකා යථාසුඛං මං දස්සනාය උපසඞ්කමන්තූ’’’ති.
අථ ඛො තෙ භික්ඛූ – ‘‘සච්චං ඛො ආයස්මා උපසෙනො ආහ – ‘න අපඤ්ඤත්තං පඤ්ඤපෙතබ්බං, පඤ්ඤත්තං වා න සමුච්ඡින්දිතබ්බං, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තිතබ්බ’’’න්ති. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ – ‘‘අනුඤ්ඤාතා කිර භගවතා – ‘යෙ තෙ භික්ඛූ ආරඤ්ඤිකා පිණ්ඩපාතිකා පංසුකූලිකා යථාසුඛං මං දස්සනාය උපසඞ්කමන්තූ’’’ති. තෙ භගවන්තං දස්සනං පිහෙන්තා [දස්සනාය පිහයමානා (ස්‍යා.)] සන්ථතානි උජ්ඣිත්වා ආරඤ්ඤිකඞ්ගං පිණ්ඩපාතිකඞ්ගං පංසුකූලිකඞ්ගං සමාදියිංසු. අථ ඛො භගවා සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තො අද්දස සන්ථතානි තහං තහං උජ්ඣිතානි. පස්සිත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කස්සිමානි, භික්ඛවෙ, සන්ථතානි තහං තහං උජ්ඣිතානී’’ති? අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි දස අත්ථවසෙ පටිච්ච – සඞ්ඝසුට්ඨුතාය, සඞ්ඝඵාසුතාය,…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
567. ‘‘නිසීදනසන්ථතං පන භික්ඛුනා කාරයමානෙන පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථි ආදාතබ්බා දුබ්බණ්ණකරණාය, අනාදා චෙ භික්ඛු පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිං නවං නිසීදනසන්ථතං කාරාපෙය්‍ය, නිස්සග්ගියං පාචිත්තිය’’න්ති.
568. නිසීදනං නාම සදසං වුච්චති.
සන්ථතං නාම සන්ථරිත්වා කතං හොති අවායිමං.
කාරයමානෙනාති කරොන්තො වා කාරාපෙන්තො වා.
පුරාණසන්ථතං නාම සකිං නිවත්ථම්පි සකිං පාරුතම්පි.
සාමන්තා සුගතවිදත්ථි ආදාතබ්බා දුබ්බණ්ණකරණායාති ථිරභාවාය වට්ටං වා චතුරස්සං වා ඡින්දිත්වා එකදෙසෙ වා සන්ථරිතබ්බං විජටෙත්වා වා සන්ථරිතබ්බං.
අනාදා චෙ භික්ඛු පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථින්ති අනාදියිත්වා පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිං නවං නිසීදනසන්ථතං කරොති වා කාරාපෙති වා, පයොගෙ දුක්කටං, පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. නිස්සජ්ජිතබ්බං සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, නිස්සජ්ජිතබ්බං…පෙ… ඉදං මෙ, භන්තෙ, නිසීදනසන්ථතං අනාදියිත්වා පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිං කාරාපිතං නිස්සග්ගියං. ඉමාහං සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාමීති…පෙ… දදෙය්‍යාති…පෙ… ආයස්මතො දම්මීති.
569. අත්තනා විප්පකතං අත්තනා පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. අත්තනා විප්පකතං පරෙහි පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. පරෙහි විප්පකතං අත්තනා පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. පරෙහි විප්පකතං පරෙහි පරියොසාපෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං.
අඤ්ඤස්සත්ථාය කරොති වා කාරාපෙති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
570. අනාපත්ති – පුරාණසන්ථතස්ස සාමන්තා සුගතවිදත්ථිං ආදියිත්වා කරොති, අලභන්තො ථොකතරං ආදියිත්වා කරොති, අලභන්තො අනාදියිත්වා කරොති, අඤ්ඤෙන කතං පටිලභිත්වා පරිභුඤ්ජති, විතානං වා භූමත්ථරණං වා සාණිපාකාරං වා භිසිං වා බිබ්බොහනං වා කරොති, උම්මත්තකස්ස ආදිකම්මිකස්සාති.
නිසීදනසන්ථතසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං පඤ්චමං.