2. රතනසික්ඛාපදං
502. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු අචිරවතියා නදියා නහායති. අඤ්ඤතරොපි බ්‍රාහ්මණො පඤ්චසතානං ථවිකං ථලෙ නික්ඛිපිත්වා අචිරවතියා නදියා නහායන්තො විස්සරිත්වා අගමාසි. අථ ඛො සො භික්ඛු – ‘‘තස්සායං බ්‍රාහ්මණස්ස ථවිකා, මා ඉධ නස්සී’’ති අග්ගහෙසි. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො සරිත්වා තුරිතො ආධාවිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘අපි මෙ, භො, ථවිකං පස්සෙය්‍යාසී’’ති? ‘‘හන්ද, බ්‍රාහ්මණා’’ති අදාසි. අථ ඛො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස එතදහොසි – ‘‘කෙන නු ඛො අහං උපායෙන ඉමස්ස භික්ඛුනො පුණ්ණපත්තං න දදෙය්‍ය’’න්ති! ‘‘න මෙ, භො, පඤ්චසතානි, සහස්සං මෙ’’ති පලිබුන්ධෙත්වා මුඤ්චි. අථ ඛො සො භික්ඛු ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා…පෙ… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛු රතනං උග්ගහෙස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර ත්වං, භික්ඛු, රතනං උග්ගහෙසීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, රතනං උග්ගහෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු රතනං වා රතනසම්මතං වා උග්ගණ්හෙය්‍ය වා උග්ගණ්හාපෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
503. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියා උස්සවො හොති. මනුස්සා අලඞ්කතප්පටියත්තා උය්‍යානං ගච්ඡන්ති. විසාඛාපි මිගාරමාතා අලඞ්කතප්පටියත්තා ‘‘උය්‍යානං ගමිස්සාමී’’ති ගාමතො නික්ඛමිත්වා – ‘‘ක්‍යාහං කරිස්සාමි උය්‍යානං ගන්ත්වා, යංනූනාහං භගවන්තං පයිරුපාසෙය්‍ය’’න්ති ආභරණං ඔමුඤ්චිත්වා උත්තරාසඞ්ගෙන භණ්ඩිකං බන්ධිත්වා දාසියා අදාසි – ‘‘හන්ද, ජෙ, ඉමං භණ්ඩිකං ගණ්හාහී’’ති. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතා සමාදපිතා සමුත්තෙජිතා සම්පහංසිතා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො සා දාසී තං භණ්ඩිකං විස්සරිත්වා අගමාසි. භික්ඛූ පස්සිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, උග්ගහෙත්වා නික්ඛිපථා’’ති. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, රතනං වා රතනසම්මතං වා අජ්ඣාරාමෙ උග්ගහෙත්වා වා උග්ගහාපෙත්වා වා නික්ඛිපිතුං – ‘‘යස්ස භවිස්සති සො හරිස්සතී’’ති. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු රතනං වා රතනසම්මතං වා, අඤ්ඤත්‍ර අජ්ඣාරාමා, උග්ගණ්හෙය්‍ය වා උග්ගණ්හාපෙය්‍ය වා, පාචිත්තිය’’න්ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
504. තෙන ඛො පන සමයෙන කාසීසු ජනපදෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස කම්මන්තගාමො හොති. තෙන ච ගහපතිනා අන්තෙවාසී ආණත්තො හොති – ‘‘සචෙ භදන්තා ආගච්ඡන්ති භත්තං කරෙය්‍යාසී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ කාසීසු ජනපදෙ චාරිකං චරමානා යෙන අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගහපතිස්ස කම්මන්තගාමො තෙනුපසඞ්කමිංසු. අද්දසා ඛො සො පුරිසො තෙ භික්ඛූ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ. දිස්වාන යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙන්තු, භන්තෙ, අය්‍යා ස්වාතනාය ගහපතිනො භත්ත’’න්ති. අධිවාසෙසුං ඛො තෙ භික්ඛූ තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො සො පුරිසො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා කාලං ආරොචාපෙත්වා අඞ්ගුලිමුද්දිකං ඔමුඤ්චිත්වා තෙ භික්ඛූ භත්තෙන පරිවිසිත්වා – ‘‘අය්‍යා භුඤ්ජිත්වා ගච්ඡන්තු, අහම්පි කම්මන්තං ගමිස්සාමී’’ති අඞ්ගුලිමුද්දිකං විස්සරිත්වා අගමාසි. භික්ඛූ පස්සිත්වා – ‘‘සචෙ මයං ගමිස්සාම නස්සිස්සතායං අඞ්ගුලිමුද්දිකා’’ති තත්ථෙව අච්ඡිංසු. අථ ඛො සො පුරිසො කම්මන්තා ආගච්ඡන්තො තෙ භික්ඛූ පස්සිත්වා එතදවොච – ‘‘කිස්ස, භන්තෙ, අය්‍යා ඉධෙව අච්ඡන්තී’’ති? අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තස්ස පුරිසස්ස එතමත්ථං ආරොචෙත්වා සාවත්ථිං ගන්ත්වා භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං. භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, රතනං වා රතනසම්මතං වා අජ්ඣාරාමෙ වා අජ්ඣාවසථෙ වා උග්ගහෙත්වා වා උග්ගහාපෙත්වා වා නික්ඛිපිතුං – යස්ස භවිස්සති සො හරිස්සතී’’ති. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
505. ‘‘යො පන භික්ඛු රතනං වා රතනසම්මතං වා, අඤ්ඤත්‍ර අජ්ඣාරාමා වා අජ්ඣාවසථා වා, උග්ගණ්හෙය්‍ය වා උග්ගණ්හාපෙය්‍ය වා, පාචිත්තියං. රතනං වා පන භික්ඛුනා රතනසම්මතං වා අජ්ඣාරාමෙ වා අජ්ඣාවසථෙ වා උග්ගහෙත්වා වා උග්ගහාපෙත්වා වා නික්ඛිපිතබ්බං – ‘යස්ස භවිස්සති සො හරිස්සතී’ති. අයං තත්ථ සාමීචී’’ති.
506. යො පනාති යො යාදිසො…පෙ… භික්ඛූති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
රතනං නාම මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාලං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්කො [ලොහිතකො (?)] මසාරගල්ලං.
රතනසම්මතං නාම යං මනුස්සානං උපභොගපරිභොගං, එතං රතනසම්මතං නාම.
අඤ්ඤත්‍ර අජ්ඣාරාමා වා අජ්ඣාවසථා වාති ඨපෙත්වා අජ්ඣාරාමං අජ්ඣාවසථං.
අජ්ඣාරාමො නාම පරික්ඛිත්තස්ස ආරාමස්ස අන්තො ආරාමො, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරො.
අජ්ඣාවසථො නාම පරික්ඛිත්තස්ස ආවසථස්ස අන්තො ආවසථො, අපරික්ඛිත්තස්ස උපචාරො.
උග්ගණ්හෙය්‍යාති සයං ගණ්හාති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
උග්ගණ්හාපෙය්‍යාති අඤ්ඤං ගාහාපෙති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
රතනං වා පන භික්ඛුනා රතනසම්මතං වා අජ්ඣාරාමෙ වා අජ්ඣාවසථෙ වා උග්ගහෙත්වා වා උග්ගහාපෙත්වා වා නික්ඛිපිතබ්බන්ති රූපෙන වා නිමිත්තෙන වා සඤ්ඤාණං කත්වා නික්ඛිපිත්වා ආචික්ඛිතබ්බං – ‘‘යස්ස භණ්ඩං නට්ඨං සො ආගච්ඡතූ’’ති. සචෙ තත්ථ ආගච්ඡති සො වත්තබ්බො – ‘‘ආවුසො, කීදිසං තෙ භණ්ඩ’’න්ති? සචෙ රූපෙන වා නිමිත්තෙන වා සම්පාදෙති දාතබ්බං, නො චෙ සම්පාදෙති ‘‘විචිනාහි ආවුසො’’ති වත්තබ්බො. තම්හා ආවාසා පක්කමන්තෙන යෙ තත්ථ හොන්ති භික්ඛූ පතිරූපා, තෙසං හත්ථෙ නික්ඛිපිත්වා පක්කමිතබ්බං. නො චෙ හොන්ති භික්ඛූ පතිරූපා, යෙ තත්ථ හොන්ති ගහපතිකා පතිරූපා, තෙසං හත්ථෙ නික්ඛිපිත්වා පක්කමිතබ්බං.
අයං තත්ථ සාමීචීති අයං තත්ථ අනුධම්මතා.
507. අනාපත්ති රතනං වා රතනසම්මතං වා අජ්ඣාරාමෙ වා අජ්ඣාවසථෙ වා උග්ගහෙත්වා වා උග්ගහාපෙත්වා වා නික්ඛිපති – ‘‘යස්ස භවිස්සති සො හරිස්සතී’’ති, රතනසම්මතං විස්සාසං ගණ්හාති, තාවකාලිකං ගණ්හාති, පංසුකූලසඤ්ඤිස්ස, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
රතනසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දුතියං.