209. සමත්තිංසවිරෙචනකථා

336. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවතො කායො දොසාභිසන්නො හොති. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘දොසාභිසන්නො ඛො, ආනන්ද, තථාගතස්ස කායො. ඉච්ඡති තථාගතො විරෙචනං පාතු’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන ජීවකො කොමාරභච්චො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘දොසාභිසන්නො ඛො, ආවුසො ජීවක, තථාගතස්ස කායො. ඉච්ඡති තථාගතො විරෙචනං පාතු’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතො කායං කතිපාහං සිනෙහෙථා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො කායං කතිපාහං සිනෙහෙත්වා යෙන ජීවකො කොමාරභච්චො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘සිනිද්ධො ඛො, ආවුසො ජීවක, තථාගතස්ස කායො. යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස එතදහොසි – ‘‘න ඛො මෙතං පතිරූපං යොහං භගවතො ඔළාරිකං විරෙචනං දදෙය්‍ය’’න්ති. තීණි උප්පලහත්ථානි නානාභෙසජ්ජෙහි පරිභාවෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා එකං උප්පලහත්ථං භගවතො උපනාමෙසි – ‘‘ඉමං, භන්තෙ, භගවා පඨමං උප්පලහත්ථං උපසිඞ්ඝතු. ඉදං භගවන්තං දසක්ඛත්තුං විරෙචෙස්සතී’’ති. දුතියං උප්පලහත්ථං භගවතො උපනාමෙසි – ‘‘ඉමං, භන්තෙ, භගවා දුතියං උප්පලහත්ථං උපසිඞ්ඝතු. ඉදං භගවන්තං දසක්ඛත්තුං විරෙචෙස්සතී’’ති. තතියං උප්පලහත්ථං භගවතො උපනාමෙසි – ‘‘ඉමං, භන්තෙ, භගවා තතියං උප්පලහත්ථං උපසිඞ්ඝතු. ඉදං භගවන්තං දසක්ඛත්තුං විරෙචෙස්සතී’’ති. එවං භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං භවිස්සතීති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං දත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස බහි ද්වාරකොට්ඨකා නික්ඛන්තස්ස එතදහොසි – ‘‘මයා ඛො භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං දින්නං. දොසාභිසන්නො තථාගතස්ස කායො. න භගවන්තං සමත්තිංසක්ඛත්තුං විරෙචෙස්සති, එකූනත්තිංසක්ඛත්තුං භගවන්තං විරෙචෙස්සති. අපි ච, භගවා විරිත්තො නහායිස්සති. නහාතං භගවන්තං සකිං විරෙචෙස්සති. එවං භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං භවිස්සතී’’ති.

අථ ඛො භගවා ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉධානන්ද, ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස බහි ද්වාරකොට්ඨකා නික්ඛන්තස්ස එතදහොසි – ‘මයා ඛො භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං දින්නං. දොසාභිසන්නො තථාගතස්ස කායො. න භගවන්තං සමතිංසක්ඛත්තුං විරෙචෙස්සති, එකූනතිංසක්ඛත්තුං භගවන්තං විරෙචෙස්සති. අපි ච, භගවා විරිත්තො නහායිස්සති. නහාතං භගවන්තං සකිං විරෙචෙස්සති. එවං භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං භවිස්සතී’ති. තෙන හානන්ද, උණ්හොදකං පටියාදෙහී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුණිත්වා උණ්හොදකං පටියාදෙසි.

අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘විරිත්තො, භන්තෙ, භගවා’’ති? ‘‘විරිත්තොම්හි, ජීවකා’’ති. ඉධ මය්හං, භන්තෙ, බහි ද්වාරකොට්ඨකා නික්ඛන්තස්ස එතදහොසි – ‘‘මයා ඛො භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං දින්නං. දොසාභිසන්නො තථාගතස්ස කායො. න භගවන්තං සමත්තිංසක්ඛත්තුං විරෙචෙස්සති, එකූනත්තිංසක්ඛත්තුං භගවන්තං විරෙචෙස්සති. අපි ච, භගවා විරිත්තො නහායිස්සති. නහාතං භගවන්තං සකිං විරෙචෙස්සති. එවං භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං භවිස්සතී’’ති. නහායතු, භන්තෙ, භගවා, නහායතු සුගතොති. අථ ඛො භගවා උණ්හොදකං නහායි. නහාතං භගවන්තං සකිං විරෙචෙසි. එවං භගවතො සමත්තිංසාය විරෙචනං අහොසි. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යාව, භන්තෙ, භගවතො කායො පකතත්තො හොති, අලං [අහං තාව යූසපිණ්ටපාතෙනාති (සී.), අලං යූසපිණ්ටකෙනාති (ස්‍යා.)] යූසපිණ්ඩපාතෙනා’’ති.

සමත්තිංසවිරෙචනකථා නිට්ඨිතා.