202. ජීවකවත්ථු

326. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලී ඉද්ධා චෙව හොති ඵිතා [ඵීතා (බහූසු)] ච බහුජනා ච ආකිණ්ණමනුස්සා ච සුභික්ඛා ච; සත්ත ච පාසාදසහස්සානි සත්ත ච පාසාදසතානි සත්ත ච පාසාදා; සත්ත ච කූටාගාරසහස්සානි සත්ත ච කූටාගාරසතානි සත්ත ච කූටාගාරානි; සත්ත ච ආරාමසහස්සානි සත්ත ච ආරාමසතානි සත්ත ච ආරාමා; සත්ත ච පොක්ඛරණීසහස්සානි සත්ත ච පොක්ඛරණීසතානි සත්ත ච පොක්ඛරණියො; අම්බපාලී ච ගණිකා අභිරූපා හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා, පදක්ඛිණා [පදක්ඛා (ස්‍යා.)] නච්චෙ ච ගීතෙ ච වාදිතෙ ච, අභිසටා අත්ථිකානං අත්ථිකානං මනුස්සානං පඤ්ඤාසාය ච රත්තිං ගච්ඡති; තාය ච වෙසාලී භිය්‍යොසොමත්තාය උපසොභති. අථ ඛො රාජගහකො නෙගමො වෙසාලිං අගමාසි කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අද්දසා ඛො රාජගහකො නෙගමො වෙසාලිං ඉද්ධඤ්චෙව ඵිතඤ්ච බහුජනඤ්ච ආකිණ්ණමනුස්සඤ්ච සුභික්ඛඤ්ච; සත්ත ච පාසාදසහස්සානි සත්ත ච පාසාදසතානි සත්ත ච පාසාදෙ; සත්ත ච කූටාගාරසහස්සානි සත්ත ච කූටාගාරසතානි සත්ත ච කූටාගාරානි; සත්ත ච ආරාමසහස්සානි සත්ත ච ආරාමසතානි සත්ත ච ආරාමෙ; සත්ත ච පොක්ඛරණීසහස්සානි සත්ත ච පොක්ඛරණීසතානි සත්ත ච පොක්ඛරණියො; අම්බපාලිඤ්ච ගණිකං අභිරූපං දස්සනීයං පාසාදිකං පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතං, පදක්ඛිණං [පදක්ඛං (ස්‍යා.)] නච්චෙ ච ගීතෙ ච වාදිතෙ ච, අභිසටං අත්ථිකානං අත්ථිකානං මනුස්සානං පඤ්ඤාසාය ච රත්තිං ගච්ඡන්තිං, තාය ච වෙසාලිං භිය්‍යොසොමත්තාය උපසොභන්තිං.

327. අථ ඛො රාජගහකො නෙගමො වෙසාලියං තං කරණීයං තීරෙත්වා පුනදෙව රාජගහං පච්චාගඤ්ඡි. යෙන රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා රාජානං මාගධං සෙනියං බිම්බිසාරං එතදවොච – ‘‘වෙසාලී, දෙව, ඉද්ධා චෙව ඵිතා ච බහුජනා ච ආකිණ්ණමනුස්සා ච සුභික්ඛා ච; සත්ත ච පාසාදසහස්සානි…පෙ… තාය ච වෙසාලී භිය්‍යොසොමත්තාය උපසොභති. සාධු, දෙව, මයම්පි ගණිකං වුට්ඨාපෙස්සාමා’’ති [වුට්ඨාපෙය්‍යාම (ක.)]. ‘‘තෙන හි, භණෙ, තාදිසිං කුමාරිං ජානාථ යං තුම්හෙ ගණිකං වුට්ඨාපෙය්‍යාථා’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ සාලවතී නාම කුමාරී අභිරූපා හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා. අථ ඛො රාජගහකො නෙගමො සාලවතිං කුමාරිං ගණිකං වුට්ඨාපෙසි. අථ ඛො සාලවතී ගණිකා නචිරස්සෙව පදක්ඛිණා අහොසි නච්චෙ ච ගීතෙ ච වාදිතෙ ච, අභිසටා අත්ථිකානං අත්ථිකානං මනුස්සානං පටිසතෙන ච රත්තිං ගච්ඡති. අථ ඛො සාලවතී ගණිකා නචිරස්සෙව ගබ්භිනී අහොසි. අථ ඛො සාලවතියා ගණිකාය එතදහොසි – ‘‘ඉත්ථී ඛො ගබ්භිනී පුරිසානං අමනාපා. සචෙ මං කොචි ජානිස්සති සාලවතී ගණිකා ගබ්භිනීති, සබ්බො මෙ සක්කාරො භඤ්ජිස්සති [පරිහායිස්සති (සී. ස්‍යා.)]. යංනූනාහං ගිලානං පටිවෙදෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සාලවතී ගණිකා දොවාරිකං ආණාපෙසි – ‘‘මා, භණෙ දොවාරික, කොචි පුරිසො පාවිසි. යො ච මං පුච්ඡති, ‘ගිලානා’ති පටිවෙදෙහී’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සො දොවාරිකො සාලවතියා ගණිකාය පච්චස්සොසි. අථ ඛො සාලවතී ගණිකා තස්ස ගබ්භස්ස පරිපාකමන්වාය පුත්තං විජායි. අථ ඛො සාලවතී ගණිකා දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘හන්ද, ජෙ, ඉමං දාරකං කත්තරසුප්පෙ පක්ඛිපිත්වා නීහරිත්වා සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩෙහී’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සා දාසී සාලවතියා ගණිකාය පටිස්සුත්වා තං දාරකං කත්තරසුප්පෙ පක්ඛිපිත්වා නීහරිත්වා සඞ්කාරකූටෙ ඡඩ්ඩෙසි.

328. තෙන ඛො පන සමයෙන අභයො නාම රාජකුමාරො කාලස්සෙව රාජුපට්ඨානං ගච්ඡන්තො අද්දස තං දාරකං කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණං, දිස්වාන මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කිං එතං, භණෙ, කාකෙහි සම්පරිකිණ්ණ’’න්ති? ‘‘දාරකො, දෙවා’’ති. ‘‘ජීවති, භණෙ’’ති? ‘‘ජීවති, දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ, තං දාරකං අම්හාකං අන්තෙපුරං නෙත්වා ධාතීනං දෙථ පොසෙතු’’න්ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො තෙ මනුස්සා අභයස්ස රාජකුමාරස්ස පටිස්සුත්වා තං දාරකං අභයස්ස රාජකුමාරස්ස අන්තෙපුරං නෙත්වා ධාතීනං අදංසු – ‘‘පොසෙථා’’ති. තස්ස ජීවතීති ‘ජීවකො’ති නාමං අකංසු. කුමාරෙන පොසාපිතොති ‘කොමාරභච්චො’ති නාමං අකංසු. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො නචිරස්සෙව විඤ්ඤුතං පාපුණි. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන අභයො රාජකුමාරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා අභයං රාජකුමාරං එතදවොච – ‘‘කා මෙ, දෙව, මාතා, කො පිතා’’ති? ‘‘අහම්පි ඛො තෙ, භණෙ ජීවක, මාතරං න ජානාමි; අපි චාහං තෙ පිතා; මයාසි [මයාපි (ක.)] පොසාපිතො’’ති. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමානි ඛො රාජකුලානි න සුකරානි අසිප්පෙන උපජීවිතුං. යංනූනාහං සිප්පං සික්ඛෙය්‍ය’’න්ති.

329. තෙන ඛො පන සමයෙන තක්කසිලායං [තක්කසීලායං (ක.)] දිසාපාමොක්ඛො වෙජ්ජො පටිවසති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො අභයං රාජකුමාරං අනාපුච්ඡා යෙන තක්කසිලා තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන තක්කසිලා, යෙන වෙජ්ජො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං වෙජ්ජං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, ආචරිය, සිප්පං සික්ඛිතු’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ ජීවක, සික්ඛස්සූ’’ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො බහුඤ්ච ගණ්හාති ලහුඤ්ච ගණ්හාති සුට්ඨු ච උපධාරෙති, ගහිතඤ්චස්ස න සම්මුස්සති [න පමුස්සති (සී. ස්‍යා.)]. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස සත්තන්නං වස්සානං අච්චයෙන එතදහොසි – ‘‘අහං, ඛො බහුඤ්ච ගණ්හාමි ලහුඤ්ච ගණ්හාමි සුට්ඨු ච උපධාරෙමි, ගහිතඤ්ච මෙ න සම්මුස්සති, සත්ත ච මෙ වස්සානි අධීයන්තස්ස, නයිමස්ස සිප්පස්ස අන්තො පඤ්ඤායති. කදා ඉමස්ස සිප්පස්ස අන්තො පඤ්ඤායිස්සතී’’ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන සො වෙජ්ජො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං වෙජ්ජං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො, ආචරිය, බහුඤ්ච ගණ්හාමි ලහුඤ්ච ගණ්හාමි සුට්ඨු ච උපධාරෙමි, ගහිතඤ්ච මෙ න සම්මුස්සති, සත්ත ච මෙ වස්සානි අධීයන්තස්ස, නයිමස්ස සිප්පස්ස අන්තො පඤ්ඤායති. කදා ඉමස්ස සිප්පස්ස අන්තො පඤ්ඤායිස්සතී’’ති? ‘‘තෙන හි, භණෙ ජීවක, ඛණිත්තිං ආදාය තක්කසිලාය සමන්තා යොජනං ආහිණ්ඩිත්වා යං කිඤ්චි අභෙසජ්ජං පස්සෙය්‍යාසි තං ආහරා’’ති. ‘‘එවං, ආචරියා’’ති ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො තස්ස වෙජ්ජස්ස පටිස්සුත්වා ඛණිත්තිං ආදාය තක්කසිලාය සමන්තා යොජනං ආහිණ්ඩන්තො න කිඤ්චි අභෙසජ්ජං අද්දස. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන සො වෙජ්ජො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං වෙජ්ජං එතදවොච – ‘‘ආහිණ්ඩන්තොම්හි, ආචරිය, තක්කසිලාය සමන්තා යොජනං, න කිඤ්චි [ආහිණ්ටන්තො න කිඤ්චි (ක.)] අභෙසජ්ජං අද්දස’’න්ති. ‘‘සුසික්ඛිතොසි, භණෙ ජීවක. අලං තෙ එත්තකං ජීවිකායා’’ති ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස පරිත්තං පාථෙය්‍යං පාදාසි. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො තං පරිත්තං පාථෙය්‍යං ආදාය යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස තං පරිත්තං පාථෙය්‍යං අන්තරාමග්ගෙ සාකෙතෙ පරික්ඛයං අගමාසි. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමෙ ඛො මග්ගා කන්තාරා අප්පොදකා අප්පභක්ඛා, න සුකරා අපාථෙය්‍යෙන ගන්තුං. යංනූනාහං පාථෙය්‍යං පරියෙසෙය්‍ය’’න්ති.

ජීවකවත්ථු නිට්ඨිතං.