203. සෙට්ඨිභරියාවත්ථු

330. තෙන ඛො පන සමයෙන සාකෙතෙ සෙට්ඨිභරියාය සත්තවස්සිකො සීසාබාධො හොති. බහූ මහන්තා මහන්තා දිසාපාමොක්ඛා වෙජ්ජා ආගන්ත්වා නාසක්ඛිංසු අරොගං කාතුං. බහුං හිරඤ්ඤං ආදාය අගමංසු. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො සාකෙතං පවිසිත්වා මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කො, භණෙ, ගිලානො, කං තිකිච්ඡාමී’’ති? ‘‘එතිස්සා, ආචරිය, සෙට්ඨිභරියාය සත්තවස්සිකො සීසාබාධො; ගච්ඡ, ආචරිය, සෙට්ඨිභරියං තිකිච්ඡාහී’’ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා දොවාරිකං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ දොවාරික, සෙට්ඨිභරියාය පාවද – ‘වෙජ්ජො, අය්‍යෙ, ආගතො, සො තං දට්ඨුකාමො’’’ති. ‘‘එවං, ආචරියා’’ති ඛො සො දොවාරිකො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස පටිස්සුත්වා යෙන සෙට්ඨිභරියා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා සෙට්ඨිභරියං එතදවොච – ‘‘වෙජ්ජො, අය්‍යෙ, ආගතො; සො තං දට්ඨුකාමො’’ති. ‘‘කීදිසො, භණෙ දොවාරික, වෙජ්ජො’’ති? ‘‘දහරකො, අය්‍යෙ’’ති. ‘‘අලං, භණෙ දොවාරික, කිං මෙ දහරකො වෙජ්ජො කරිස්සති? බහූ මහන්තා මහන්තා දිසාපාමොක්ඛා වෙජ්ජා ආගන්ත්වා නාසක්ඛිංසු අරොගං කාතුං. බහුං හිරඤ්ඤං ආදාය අගමංසූ’’ති. අථ ඛො සො දොවාරිකො යෙන ජීවකො කොමාරභච්චො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘සෙට්ඨිභරියා, ආචරිය, එවමාහ – ‘අලං, භණෙ දොවාරික, කිං මෙ දහරකො වෙජ්ජො කරිස්සති? බහූ මහන්තා මහන්තා දිසාපාමොක්ඛා වෙජ්ජා ආගන්ත්වා නාසක්ඛිංසු අරොගං කාතුං. බහුං හිරඤ්ඤං ආදාය අගමංසූ’’’ති. ‘‘ගච්ඡ, භණෙ දොවාරික, සෙට්ඨිභරියාය පාවද – ‘වෙජ්ජො, අය්‍යෙ, එවමාහ – මා කිර, අය්‍යෙ, පුරෙ කිඤ්චි අදාසි. යදා අරොගා අහොසි තදා යං ඉච්ඡෙය්‍යාසි තං දජ්ජෙය්‍යාසී’’’ති. ‘‘එවං, ආචරියා’’ති ඛො සො දොවාරිකො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස පටිස්සුත්වා යෙන සෙට්ඨිභරියා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සෙට්ඨිභරියං එතදවොච – ‘‘වෙජ්ජො, අය්‍යෙ, එවමාහ – ‘මා කිර, අය්‍යෙ, පුරෙ කිඤ්චි අදාසි. යදා අරොගා අහොසි තදා යං ඉච්ඡෙය්‍යාසි තං දජ්ජෙය්‍යාසී’’’ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ දොවාරික, වෙජ්ජො ආගච්ඡතූ’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සො දොවාරිකො සෙට්ඨිභරියාය පටිස්සුත්වා යෙන ජීවකො කොමාරභච්චො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘සෙට්ඨිභරියා තං, ආචරිය, පක්කොසතී’’ති.

අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන සෙට්ඨිභරියා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා සෙට්ඨිභරියාය විකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා සෙට්ඨිභරියං එතදවොච – ‘‘පසතෙන, අය්‍යෙ, සප්පිනා අත්ථො’’ති. අථ ඛො සෙට්ඨිභරියා ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස පසතං සප්පිං දාපෙසි. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො තං පසතං සප්පිං නානාභෙසජ්ජෙහි නිප්පචිත්වා සෙට්ඨිභරියං මඤ්චකෙ උත්තානං නිපාතෙත්වා [නිපජ්ජාපෙත්වා (සී. ස්‍යා.)] නත්ථුතො අදාසි. අථ ඛො තං සප්පිං නත්ථුතො දින්නං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි. අථ ඛො සෙට්ඨිභරියා පටිග්ගහෙ නිට්ඨුභිත්වා දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘හන්ද, ජෙ, ඉමං සප්පිං පිචුනා ගණ්හාහී’’ති. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං [අච්ඡරියං වත භො (ස්‍යා.)] යාව ලූඛායං ඝරණී, යත්‍ර හි නාම ඉමං ඡඩ්ඩනීයධම්මං සප්පිං පිචුනා ගාහාපෙස්සති. බහුකානි ච මෙ මහග්ඝානි [මහග්ඝානි මහග්ඝානි (සී. ස්‍යා.)] භෙසජ්ජානි උපගතානි. කිම්පි මායං කිඤ්චි [කඤ්චි (ස්‍යා.)] දෙය්‍යධම්මං දස්සතී’’ති. අථ ඛො සෙට්ඨිභරියා ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස විකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘කිස්ස ත්වං, ආචරිය, විමනොසී’’ති? ඉධ මෙ එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං යාව ලූඛායං ධරණී, යත්‍ර හි නාම ඉමං ඡඩ්ඩනීයධම්මං සප්පිං පිචුනා ගාහාපෙස්සති. බහුකානි ච මෙ මහග්ඝානි සජ්ජානි උපගතානි. කිම්පි මායං කිඤ්චි දෙය්‍යධම්මං දස්සතී’’ති. ‘‘මයං ඛො, ආචරිය, ආගාරිකා නාම උපජානාමෙතස්ස සංයමස්ස. වරමෙතං සප්පි දාසානං වා කම්මකරානං වා පාදබ්භඤ්ජනං වා පදීපකරණෙ වා ආසිත්තං. මා ඛො ත්වං, ආචරිය, විමනො අහොසි. න තෙ දෙය්‍යධම්මො හායිස්සතී’’ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො සෙට්ඨිභරියාය සත්තවස්සිකං සීසාබාධං එකෙනෙව නත්ථුකම්මෙන අපකඩ්ඪි. අථ ඛො සෙට්ඨිභරියා අරොගා සමානා ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස චත්තාරි සහස්සානි පාදාසි. පුත්තො – මාතා මෙ අරොගා ඨිතාති චත්තාරි සහස්සානි පාදාසි. සුණිසා – සස්සු මෙ අරොගා ඨිතාති චත්තාරි සහස්සානි පාදාසි. සෙට්ඨි ගහපති – භරියා මෙ අරොගා ඨිතාති චත්තාරි සහස්සානි පාදාසි දාසඤ්ච දාසිඤ්ච අස්සරථඤ්ච.

අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො තානි සොළසසහස්සානි ආදාය දාසඤ්ච දාසිඤ්ච අස්සරථඤ්ච යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජගහං යෙන අභයො රාජකුමාරො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා අභයං රාජකුමාරං එතදවොච – ‘‘ඉදං මෙ, දෙව, පඨමකම්මං සොළසසහස්සානි දාසො ච දාසී ච අස්සරථො ච. පටිග්ගණ්හාතු මෙ දෙවො පොසාවනික’’න්ති. ‘‘අලං, භණෙ ජීවක; තුය්හමෙව හොතු. අම්හාකඤ්ඤෙව අන්තෙපුරෙ නිවෙසනං මාපෙහී’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො අභයස්ස රාජකුමාරස්ස පටිස්සුත්වා අභයස්ස රාජකුමාරස්ස අන්තෙපුරෙ නිවෙසනං මාපෙසි.

සෙට්ඨිභරියාවත්ථු නිට්ඨිතං.