158. මහාකච්චානස්ස පඤ්චවරපරිදස්සනා
අථ ඛො ආයස්මතො සොණස්ස වස්සංවුට්ඨස්ස රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘‘සුතොයෙව ඛො මෙ සො භගවා එදිසො ච එදිසො චාති, න ච මයා සම්මුඛා දිට්ඨො, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං, සචෙ මං උපජ්ඣායො අනුජානෙය්‍යා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සොණො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාකච්චානො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සොණො ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච – ‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි – ‘සුතො යෙව ඛො මෙ සො භගවා එදිසො ච එදිසො චාති, න ච මයා සම්මුඛා දිට්ඨො, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං, සචෙ මං උපජ්ඣායො අනුජානෙය්‍යා’ති; ගච්ඡෙය්‍යාහං, භන්තෙ, තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං, සචෙ මං උපජ්ඣායො අනුජානාතී’’ති. ‘‘සාධු සාධු, සොණ. ගච්ඡ ත්වං, සොණ, තං භගවන්තං දස්සනාය අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං. දක්ඛිස්සසි ත්වං, සොණ, තං භගවන්තං පාසාදිකං පසාදනීයං සන්තින්ද්‍රියං සන්තමානසං උත්තමදමථසමථං අමනුප්පත්තං දන්තං ගුත්තං යතින්ද්‍රියං නාගං. තෙන හි ත්වං, සොණ, මම වචනෙන භගවතො පාදෙ සිරසා වන්ද – ‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, ආයස්මා මහාකච්චානො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දතී’’’ති. එවඤ්ච වදෙහි – ‘‘අවන්තිදක්ඛිණාපථො, භන්තෙ, අප්පභික්ඛුකො, තිණ්ණං මෙ වස්සානං අච්චයෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන තතො තතො දසවග්ගං භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා උපසම්පදං අලත්ථං; අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ අප්පතරෙන ගණෙන උපසම්පදං අනුජානෙය්‍ය. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භන්තෙ, කණ්හුත්තරා භූමි ඛරා ගොකණ්ටකහතා; අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ ගුණඞ්ගුණූපාහනං අනුජානෙය්‍ය. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භන්තෙ, නහානගරුකා මනුස්සා උදකසුද්ධිකා; අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ ධුවනහානං අනුජානෙය්‍ය. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භන්තෙ, චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු එරගූ මොරගූ මජ්ජාරූ [මජ්ඣාරූ (ක.)] ජන්තූ, එවමෙව ඛො, භන්තෙ, අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං; අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ චම්මානි අත්ථරණානි අනුජානෙය්‍ය, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. එතරහි, භන්තෙ, මනුස්සා නිස්සීමගතානං භික්ඛූනං චීවරං දෙන්ති – ‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමා’’’ති. තෙ ආගන්ත්වා ආරොචෙන්ති – ‘ඉත්ථන්නාමෙහි තෙ, ආවුසො, මනුස්සෙහි චීවරං දින්න’න්ති තෙ කුක්කුච්චායන්තා න සාදියන්ති – ‘මා නො නිස්සග්ගියං අහොසී’ති; අප්පෙව නාම භගවා චීවරෙ පරියායං ආචික්ඛෙය්‍යා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සොණො ආයස්මතො මහාකච්චානස්ස පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා ආයස්මන්තං මහාකච්චානං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන සාවත්ථි තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන සාවත්ථි ජෙතවනං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි – ‘‘ඉමස්ස, ආනන්ද, ආගන්තුකස්ස භික්ඛුනො සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො – ‘‘යස්ස ඛො මං භගවා ආණාපෙති, ‘ඉමස්ස, ආනන්ද, ආගන්තුකස්ස භික්ඛුනො සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙහී’ති, ඉච්ඡති භගවා තෙන භික්ඛුනා සද්ධිං එකවිහාරෙ වත්ථුං, ඉච්ඡති භගවා ආයස්මතා සොණෙන සද්ධිං එකවිහාරෙ වත්ථු’’න්ති – යස්මිං විහාරෙ භගවා විහරති තස්මිං විහාරෙ ආයස්මතො සොණස්ස සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙසි.
258. අථ ඛො භගවා බහුදෙව රත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි. ආයස්මාපි ඛො සොණො බහුදෙව රත්තිං අජ්ඣොකාසෙ වීතිනාමෙත්වා විහාරං පාවිසි. අථ ඛො භගවා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය ආයස්මන්තං සොණං අජ්ඣෙසි – ‘‘පටිභාතු තං, භික්ඛු, ධම්මො භාසිතු’’න්ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා සොණො භගවතො පටිස්සුණිත්වා සබ්බානෙව අට්ඨකවග්ගිකානි සරෙන අභාසි. අථ ඛො භගවා ආයස්මතො සොණස්ස සරභඤ්ඤපරියොසානෙ අබ්භානුමොදි – ‘‘සාධු, සාධු, භික්ඛු. සුග්ගහිතානි ඛො තෙ, භික්ඛු, අට්ඨකවග්ගිකානි, සුමනසිකතානි සූපධාරිතානි. කල්‍යාණියාපි වාචාය සමන්නාගතො, විස්සට්ඨාය, අනෙලගලාය [අනෙළගලාය (ක.)], අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියා. කතිවස්සොසි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘එකවස්සොහං, භගවා’’ති. ‘‘කිස්ස පන ත්වං, භික්ඛු, එවං චිරං අකාසී’’ති? ‘‘චිරං දිට්ඨො මෙ, භන්තෙ, කාමෙසු ආදීනවො, අපි ච සම්බාධා ඝරාවාසා බහුකිච්චා බහුකරණීයා’’ති. අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි –
[උදා. 46 උදානෙපි] ‘‘දිස්වා ආදීනවං ලොකෙ, ඤත්වා ධම්මං නිරූපධිං;
අරියො න රමතී පාපෙ, පාපෙ න රමතී සුචී’’ති.
අථ ඛො ආයස්මා සොණො – පටිසම්මොදති ඛො මං භගවා, අයං ඛ්වස්ස කාලො යං මෙ උපජ්ඣායො පරිදස්සීති – උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘උපජ්ඣායො මෙ, භන්තෙ, ආයස්මා මහාකච්චානො භගවතො පාදෙ සිරසා වන්දති, එවඤ්ච වදෙති අවන්තිදක්ඛිණාපථො, භන්තෙ, අප්පභික්ඛුකො. තිණ්ණං මෙ වස්සානං අච්චයෙන කිච්ඡෙන කසිරෙන තතො තතො දසවග්ගං භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා උපසම්පදං අලත්ථං, අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ අප්පතරෙන ගණෙන උපසම්පදං අනුජානෙය්‍ය. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භන්තෙ, කණ්හුත්තරා භූමි ඛරා ගොකණ්ටකහතා; අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ ගුණඞ්ගුණූපාහනං අනුජානෙය්‍ය. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භන්තෙ, නහානගරුකා මනුස්සා උදකසුද්ධිකා, අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ ධුවනහානං අනුජානෙය්‍ය. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භන්තෙ, චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු එරගූ මොරගූ මජ්ජාරූ ජන්තූ, එවමෙව ඛො, භන්තෙ, අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං; අප්පෙව නාම භගවා අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ චම්මානි අත්ථරණානි අනුජානෙය්‍ය, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. එතරහි, භන්තෙ, මනුස්සා නිස්සීමගතානං භික්ඛූනං චීවරං දෙන්ති – ‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමා’ති. තෙ ආගන්ත්වා ආරොචෙන්ති – ‘ඉත්ථන්නාමෙහි තෙ, ආවුසො, මනුස්සෙහි චීවරං දින්න’න්ති. තෙ කුක්කුච්චායන්තා න සාදියන්ති – ‘මා නො නිස්සග්ගියං අහොසී’ති; අප්පෙව නාම භගවා චීවරෙ පරියායං ආචික්ඛෙය්‍යා’’ති.
259. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අවන්තිදක්ඛිණාපථො, භික්ඛවෙ, අප්පභික්ඛුකො. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු විනයධරපඤ්චමෙන ගණෙන උපසම්පදං. තත්‍රිමෙ පච්චන්තිමා ජනපදා – පුරත්ථිමාය දිසාය ගජඞ්ගලං [කජඞ්ගලං (සී. ස්‍යා.)] නාම නිගමො, තස්ස පරෙන මහාසාලා, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ; පුරත්ථිමදක්ඛිණාය දිසාය සල්ලවතී [සලලවතී (සී.)] නාම නදී, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ; දක්ඛිණාය දිසාය සෙතකණ්ණිකං නාම නිගමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ; පච්ඡිමාය දිසාය ථූණං නාම බ්‍රාහ්මණගාමො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ; උත්තරාය දිසාය උසීරද්ධජො නාම පබ්බතො, තතො පරා පච්චන්තිමා ජනපදා, ඔරතො මජ්ඣෙ. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, එවරූපෙසු පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු විනයධරපඤ්චමෙන ගණෙන උපසම්පදං. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භික්ඛවෙ, කණ්හුත්තරා භූමි ඛරා ගොකණ්ටකහතා. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ගුණඞ්ගුණූපාහනං. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භික්ඛවෙ, නහානගරුකා මනුස්සා උදකසුද්ධිකා. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු ධුවනහානං. අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ, භික්ඛවෙ, චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මජ්ඣිමෙසු ජනපදෙසු එරගූ මොරගූ මජ්ජාරූ ජන්තූ, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සබ්බපච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු චම්මානි අත්ථරණානි, එළකචම්මං අජචම්මං මිගචම්මං. ඉධ පන, භික්ඛවෙ, මනුස්සා නිස්සීමගතානං භික්ඛූනං චීවරං දෙන්ති – ‘ඉමං චීවරං ඉත්ථන්නාමස්ස දෙමා’ති. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, සාදිතුං, න තාව තං ගණනූපගං යාව න හත්ථං ගච්ඡතී’’ති.
මහාකච්චානස්ස පඤ්චවරපරිදස්සනා නිට්ඨිතා.
චම්මක්ඛන්ධකො පඤ්චමො.