2. ඛුද්දානුඛුද්දකසික්ඛාපදකථා

441. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘භගවා මං, භන්තෙ, පරිනිබ්බානකාලෙ එවමාහ – ‘ආකඞ්ඛමානො, ආනන්ද, සඞ්ඝො මමච්චයෙන ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනෙය්‍යා’’’ති. ‘‘පුච්ඡි පන ත්වං, ආවුසො ආනන්ද, භගවන්තං – ‘කතමානි පන, භන්තෙ, ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’’ති? ‘‘න ඛොහං, භන්තෙ, භගවන්තං පුච්ඡිං – ‘කතමානි පන, භන්තෙ, ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති. එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු – ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි ඨපෙත්වා, අවසෙසානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති. එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු – ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි ඨපෙත්වා, තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති. එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු – ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි ඨපෙත්වා, තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ ඨපෙත්වා, ද්වෙ අනියතෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති. එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු – ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි ඨපෙත්වා, තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ ඨපෙත්වා, ද්වෙ අනියතෙ ඨපෙත්වා, තිංස නිස්සග්ගියෙ පාචිත්තියෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති. එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු – ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි ඨපෙත්වා, තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ ඨපෙත්වා, ද්වෙ අනියතෙ ඨපෙත්වා, තිංස නිස්සග්ගියෙ පාචිත්තියෙ ඨපෙත්වා, ද්වෙනවුති පාචිත්තියෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති. එකච්චෙ ථෙරා එවමාහංසු – ‘‘චත්තාරි පාරාජිකානි ඨපෙත්වා, තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසෙ ඨපෙත්වා, ද්වෙ අනියතෙ ඨපෙත්වා, තිංස නිස්සග්ගියෙ පාචිත්තියෙ ඨපෙත්වා, ද්වෙනවුති පාචිත්තියෙ ඨපෙත්වා, චත්තාරො පාටිදෙසනීයෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසානි ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’’ති.

442. අථ ඛො ආයස්මා මහාකස්සපො සඞ්ඝං ඤාපෙසි –

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො. සන්තම්හාකං සික්ඛාපදානි ගිහිගතානි. ගිහිනොපි ජානන්ති – ‘ඉදං වො සමණානං සක්‍යපුත්තියානං කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති. සචෙ මයං ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනිස්සාම, භවිස්සන්ති වත්තාරො – ‘ධූමකාලිකං සමණෙන ගොතමෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං. යාවිමෙසං සත්ථා අට්ඨාසි තාවිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිංසු. යතො ඉමෙසං සත්ථා පරිනිබ්බුතො, න දානිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛන්තී’ති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො අප්පඤ්ඤත්තං නප්පඤ්ඤපෙය්‍ය, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තෙය්‍ය. එසා ඤත්ති.

‘‘සුණාතු මෙ, ආවුසො, සඞ්ඝො. සන්තම්හාකං සික්ඛාපදානි ගිහිගතානි. ගිහිනොපි ජානන්ති – ‘ඉදං වො සමණානං සක්‍යපුත්තියානං කප්පති, ඉදං වො න කප්පතී’ති. සචෙ මයං ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි සමූහනිස්සාම, භවිස්සන්ති වත්තාරො – ‘ධූමකාලිකං සමණෙන ගොතමෙන සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං. යාවිමෙසං සත්ථා අට්ඨාසි තාවිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිංසු. යතො ඉමෙසං සත්ථා පරිනිබ්බුතො, න දානිමෙ සික්ඛාපදෙසු සික්ඛන්තී’ති. සඞ්ඝො අප්පඤ්ඤත්තං නප්පඤ්ඤපෙති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දති, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තති. යස්සායස්මතො ඛමති අප්පඤ්ඤත්තස්ස අප්පඤ්ඤාපනා, පඤ්ඤත්තස්ස අසමුච්ඡෙදො, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තනා, සො තුණ්හස්ස; යස්ස නක්ඛමති, සො භාසෙය්‍ය.

‘‘සඞ්ඝො අප්පඤ්ඤත්තං නප්පඤ්ඤපෙති, පඤ්ඤත්තං න සමුච්ඡින්දති, යථාපඤ්ඤත්තෙසු සික්ඛාපදෙසු සමාදාය වත්තති. ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති.

443. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොචුං – ‘‘ඉදං තෙ, ආවුසො ආනන්ද, දුක්කටං, යං ත්වං භගවන්තං න පුච්ඡි – ‘කතමානි පන, භන්තෙ, ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’ති. දෙසෙහි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, අස්සතියා භගවන්තං න පුච්ඡිං – ‘කතමානි පන, භන්තෙ, ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානී’ති. නාහං තං දුක්කටං පස්සාමි, අපි චායස්මන්තානං සද්ධාය දෙසෙමි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘ඉදම්පි තෙ, ආවුසො ආනන්ද, දුක්කටං, යං ත්වං භගවතො වස්සිකසාටිකං අක්කමිත්වා සිබ්බෙසි. දෙසෙහි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, න අගාරවෙන භගවතො වස්සිකසාටිකං අක්කමිත්වා සිබ්බෙසිං. නාහං තං දුක්කටං පස්සාමි, අපි චායස්මන්තානං සද්ධාය දෙසෙමි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘ඉදම්පි තෙ, ආවුසො ආනන්ද, දුක්කටං, යං ත්වං මාතුගාමෙහි භගවතො සරීරං පඨමං වන්දාපෙසි, තාසං රොදන්තීනං භගවතො සරීරං අස්සුකෙන මක්ඛිතං. දෙසෙහි තං දුක්කට’’න්ති. අහං ඛො, භන්තෙ – මායිමාසං [මායිමා (සී. ස්‍යා.)] විකාලෙ අහෙසුන්ති – මාතුගාමෙහි භගවතො සරීරං පඨමං වන්දාපෙසිං. නාහං තං දුක්කටං පස්සාමි, අපි චායස්මන්තානං සද්ධාය දෙසෙමි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘ඉදම්පි තෙ, ආවුසො ආනන්ද, දුක්කටං, යං ත්වං භගවතා ඔළාරිකෙ නිමිත්තෙ කයිරමානෙ, ඔළාරිකෙ ඔභාසෙ කයිරමානෙ, න භගවන්තං යාචි – ‘තිට්ඨතු භගවා කප්පං, තිට්ඨතු සුගතො කප්පං, බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’න්ති. දෙසෙහි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, මාරෙන පරියුට්ඨිතචිත්තො න භගවන්තං යාචිං – ‘තිට්ඨතු භගවා කප්පං, තිට්ඨතු සුගතො කප්පං, බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’න්ති. නාහං තං දුක්කටං පස්සාමි, අපි චායස්මන්තානං සද්ධාය දෙසෙමි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘ඉදම්පි තෙ, ආවුසො ආනන්ද, දුක්කටං යං ත්වං මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජ්ජං උස්සුක්කං අකාසි. දෙසෙහි තං දුක්කට’’න්ති. ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ, අයං මහාපජාපති ගොතමී භගවතො මාතුච්ඡා ආපාදිකා පොසිකා ඛීරස්ස දායිකා භගවන්තං ජනෙත්තියා කාලඞ්කතාය ථඤ්ඤං පායෙසීති මාතුගාමස්ස තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජ්ජං උස්සුක්කං අකාසිං. නාහං තං දුක්කටං පස්සාමි, අපි චායස්මන්තානං සද්ධාය දෙසෙමි තං දුක්කට’’න්ති.

444. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා පුරාණො දක්ඛිණාගිරිස්මිං චාරිකං චරති මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පඤ්චමත්තෙහි භික්ඛුසතෙහි. අථ ඛො ආයස්මා පුරාණො ථෙරෙහි භික්ඛූහි ධම්මෙ ච විනයෙ ච සඞ්ගීතෙ දක්ඛිණාගිරිස්මිං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන රාජගහං යෙන වෙළුවනං කලන්දකනිවාපො යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං පටිසම්මොදිත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං පුරාණං ථෙරා භික්ඛූ එතදවොචුං – ‘‘ථෙරෙහි, ආවුසො පුරාණ, ධම්මො ච විනයො ච සඞ්ගීතො. උපෙහි තං සඞ්ගීති’’න්ති. ‘‘සුසඞ්ගීතාවුසො, ථෙරෙහි ධම්මො ච විනයො ච. අපිච යථෙව මයා භගවතො සම්මුඛා සුතං, සම්මුඛා පටිග්ගහිතං, තථෙවාහං ධාරෙස්සාමී’’ති.