සාසනපට්ඨානවිභාවනා

89. ‘‘තත්ථ කතමං නයසමුට්ඨාන’’න්තිආදිනා ආචරියෙන සබ්බථා නයසමුට්ඨානං ඨපිතං, අම්හෙහි ච ඤාතං, ‘‘සොළසහාරපඤ්චනයඅට්ඨාරසමූලපදෙසු අට්ඨාරස මූලපදා කථං විභත්තා, කුහිං අම්හෙහි දට්ඨබ්බා’’ති වත්තබ්බභාවතො ‘‘තත්ථ අට්ඨාරස මූලපදා කුහිං දට්ඨබ්බා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථාති තෙසු සොළසහාරපඤ්චනයඅට්ඨාරසමූලපදෙසු අට්ඨාරස මූලපදා කෙන පදෙන ආචරියෙන විභත්තා, කුහිං අම්හෙහි විත්ථාරතො දට්ඨබ්බාති පුච්ඡති. අට්ඨාරස මූලපදා සාසනපට්ඨානෙ මයා විභත්තා, තුම්හෙහි ච විත්ථාරතො සාසනපට්ඨානෙ දට්ඨබ්බාති විස්සජ්ජෙති. විභත්තායෙව හි අට්ඨාරස මූලපදා දට්ඨබ්බා භවන්ති. අට්ඨකථායං (නෙත්ති. අට්ඨ. 89) පන –

‘‘එවං සබ්බථා නයසමුට්ඨානං විභජිත්වා ඉදානි සාසනපට්ඨානං විභජන්තො යස්මා සඞ්ගහවාරාදීසු මූලපදෙහෙව පට්ඨානං සඞ්ගහෙත්වා සරූපතො න දස්සිතං, තස්මා යථා මූලපදෙහි පට්ඨානං නිද්ධාරෙතබ්බං, එවං පට්ඨානතොපි මූලපදානි නිද්ධාරෙතබ්බානීති දස්සනත්ථං ‘අට්ඨාරස මූලපදා කුහිං දට්ඨබ්බා? සාසනපට්ඨානෙ’ති ආහා’’ති –

වුත්තං. සාසනපට්ඨානෙ අට්ඨාරස මූලපදා දට්ඨබ්බාති ආචරියෙන වුත්තා, ‘‘කතමං තං සාසනපට්ඨාන’’න්ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘තත්ථ කතමං සාසනපට්ඨාන’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථාති තෙසු අට්ඨාරසමූලපදසාසනපට්ඨානෙසු කතමං තං සාසනපට්ඨානන්ති ඉදානි මයා නිද්ධාරියමානං භගවතා දෙසිතං සංකිලෙසභාගියාදිසුත්තං සාසනපට්ඨානං නාමාති විස්සජ්ජෙති. සාසනන්ති පරියත්තිසාසනං. පට්ඨානන්ති තස්ස පරියත්තිසාසනස්ස සංකිලෙසභාගියතාදීහි පකාරෙහි ඨානං පවත්තනං පට්ඨානං, තංදීපනසුත්තං පන ඉධ පට්ඨානං නාම. තෙන වුත්තං – ‘‘සංකිලෙසභාගියං සුත්ත’’න්තිආදි. අථ වා සාසනන්ති අධිසීලඅධිචිත්තඅධිපඤ්ඤාසික්ඛත්තයං සාසනං නාම, තං සික්ඛත්තයං පතිට්ඨහති එතෙන සංකිලෙසාදිනාති පට්ඨානං, සික්ඛත්තයස්ස සාසනස්ස පට්ඨානන්ති සාසනපට්ඨානං. තදාධාරභූතං සුත්තම්පි ඨාන්‍යූපචාරතො සාසනපට්ඨානං නාම. තං සාසනපට්ඨානසුත්තං සරූපතො දස්සෙතුං –

‘‘සංකිලෙසභාගියං සුත්තං, වාසනාභාගියං සුත්තං, නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං, අසෙක්ඛභාගියං සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච අසෙක්ඛභාගියඤ්ච සුත්තං, සංකිලෙසභාගියඤ්ච වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, වාසනාභාගියඤ්ච නිබ්බෙධභාගියඤ්ච සුත්තං, තණ්හාසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, දිට්ඨිසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, දුච්චරිතසංකිලෙසභාගියං සුත්තං, තණ්හාවොදානභාගියං සුත්තං, දිට්ඨිවොදානභාගියං සුත්තං, දුච්චරිතවොදානභාගියං සුත්ත’’න්ති –

වුත්තං. ‘‘තෙසු සුත්තෙසු යෙ සංකිලෙසාදයො භගවතා වුත්තා, තෙසු සංකිලෙසාදීසු සංකිලෙසො කිත්තකො’’ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘තත්ථ සංකිලෙසො තිවිධො තණ්හාසංකිලෙසො දිට්ඨිසංකිලෙසො දුච්චරිතසංකිලෙසො’’ති වුත්තං. තත්ථාති තෙසු සුත්තන්තෙසු සංකිලෙසාදීසු ධම්මෙසු. ‘‘තිවිධෙ තස්මිං සංකිලෙසෙ තණ්හාසංකිලෙසො කතමෙන කුසලෙන විසුජ්ඣතී’’ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘තත්ථ තණ්හාසංකිලෙසො සමථෙන විසුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. තත්ථාති තස්මිං තිවිධෙ තණ්හාසංකිලෙසාදිකෙ. ‘‘සො සමථො ඛන්ධෙසු කතමො ඛන්ධො’’ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘සො සමථො සමාධික්ඛන්ධො’’ති වුත්තං. ‘‘දිට්ඨිසංකිලෙසො කෙන විසුජ්ඣතී’’ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘දිට්ඨිසංකිලෙසො විපස්සනාය විසුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. ‘‘සා විපස්සනා කතමො ඛන්ධො’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘සා විපස්සනා පඤ්ඤාක්ඛන්ධො’’ති වුත්තං. ‘‘දුච්චරිතසංකිලෙසො කෙන විසුජ්ඣතී’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘දුච්චරිතසංකිලෙසො සුචරිතෙන විසුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. ‘‘තං සුචරිතං කතමො ඛන්ධො’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘තං සුචරිතං සීලක්ඛන්ධො’’ති වුත්තං. ‘‘තස්මිං සීලෙ ඨිතස්ස පුග්ගලස්ස කිං භවතී’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘තස්ස සීලෙ පතිට්ඨිතස්සා’’තිආදි වුත්තං. සීලෙ සුචරිතසඞ්ඛාතෙ සීලක්ඛන්ධෙ පතිට්ඨිතස්ස තස්ස සීලවන්තස්ස පුග්ගලස්ස භවෙසු කාමභවරූපාරූපභවෙසු ආසත්ති භවපත්ථනා යදි උප්පජ්ජති, එවංසායන්ති එවං අස්ස අයන්ති පදච්ඡෙදො. එවං සති අස්ස සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස අයං ආසත්ති භවපත්ථනා සමථවිපස්සනාභාවනාමයපුඤ්ඤකිරියවත්ථු ච භවති, ච-සද්දෙන දානමයසීලමයපුඤ්ඤකිරියවත්ථු ච භවතීති අත්ථො සඞ්ගහිතො. තත්‍රාති තෙසු කාමභවරූපාරූපභවෙසු උපපත්තියා සංවත්තතීති.

‘‘සංකිලෙසාදයො යෙහි සුත්තෙහි දස්සිතා, තානි සුත්තානි කිත්තකානී’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘ඉමානි චත්තාරි සුත්තානී’’තිආදි වුත්තං. අසාධාරණානි සංකිලෙසභාගියසුත්තවාසනාභාගියසුත්තනිබ්බෙධභාගියසුත්තඅසෙක්ඛභාගියසුත්තානි චත්තාරි සුත්තානි භවන්ති, සාධාරණානි සංකිලෙසභාගියවාසනාභාගියසුත්ත, සංකිලෙසභාගියනිබ්බෙධභාගියසුත්ත, සංකිලෙසභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්ත, වාසනාභාගියනිබ්බෙධභාගියසුත්තානි කතානි මිස්සිතානි චත්තාරි භවන්ති. ඉති අට්ඨ සුත්තානි භවන්ති. තානියෙව වුත්තප්පකාරානි අට්ඨ සුත්තානි භවන්ති. සාධාරණානි වාසනාභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්තනිබ්බෙධභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්ත- සංකිලෙසභාගියවාසනාභාගියනිබ්බෙධභාගියසුත්තසංකිලෙස- භාගියවාසනාභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්ත- සංකිලෙසභාගියනිබ්බෙධභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්ත- වාසනාභාගියනිබ්බෙධභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්ත- සංකිලෙසභාගියවාසනාභාගියනිබ්බෙධභාගියඅසෙක්ඛභාගියසුත්ත- නෙවසංකිලෙසභාගියනවාසනා- භාගියනනිබ්බෙධභාගියනඅසෙක්ඛභාගියසුත්තානි කතානි මිස්සිතානි අට්ඨ සුත්තානි භවන්තීති සොළස සුත්තානි භවන්ති. තෙසු සොළසසුත්තෙසු චත්තාරි එකකානි සුත්තානි ච චත්තාරි දුකානි සුත්තානි ච ද්වෙ තිකානි ච පාළියං ආගතානි, ද්වෙ දුකානි සුත්තානි ච ද්වෙ තිකානි ච ද්වෙ චතුක්කානි සුත්තානි ච අට්ඨකථායං (නෙත්ති. අට්ඨ. 89) ආගතානි.

‘‘යදි පට්ඨානනයෙන වුත්තප්පකාරානි සොළස සුත්තානියෙව විභත්තානි, එවං සති සුත්තගෙය්‍යාදිනවවිධං සකලං පරියත්තිසාසනං පට්ඨානනයෙන අවිභත්තං භවෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘ඉමෙහි සොළසහි සුත්තෙහී’’තිආදි වුත්තං. පට්ඨානනයෙන විභත්තෙහි සොළසහි ඉමෙහි සුත්තෙහි නවවිධං සකලං පරියත්තිසුත්තං පට්ඨානනයෙන විභත්තංයෙව හුත්වා භින්නං භවති. සංකිලෙසභාගියාදිපභෙදාය ගාථාය ගාථා අනුමිනිතබ්බා, සංකිලෙසභාගියාදිපභෙදෙන වෙය්‍යාකරණෙන වෙය්‍යාකරණං අනුමිනිතබ්බං. සංකිලෙසභාගියාදිපභෙදෙන සුත්තෙන සුත්තං අනුමිනිතබ්බං භවතියෙවාති.

90. ‘‘තෙසු සොළසසු සංකිලෙසභාගියාදීසු සුත්තෙසු කතමං සංකිලෙසභාගියං සුත්ත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘තත්ථ කතමං සංකිලෙසභාගියං සුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථාති තෙසු සොළසසු සංකිලෙසභාගියාදීසු සුත්තෙසු කතමං සුත්තං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාමාති පුච්ඡති.

‘‘කාමන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධනාබද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ;

ජරාමරණමන්වෙන්ති, වච්ඡො ඛීරපකොව මාතර’’න්ති. –

ඉදං සුත්තං සංකිලෙසභාගෙ වාචකඤාපකභාවෙන පවත්තනතො සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. යෙ සත්තා කාමන්ධා කාමෙන අන්ධා ජාලසඤ්ඡන්නා තණ්හාඡදනෙන ඡාදිතා, පමත්තබන්ධනාය බද්ධා බන්ධිතබ්බා, තෙ සත්තෙ ජරාමරණං අන්වෙති, යථා තං කුමිනාමුඛෙ යෙ මච්ඡා ගහිතා, තෙ මච්ඡෙ ජරාමරණං අන්වෙති ඉව, එවං තෙ සත්තෙ ජරාමරණං අන්වෙති. ඛීරපකො වච්ඡො මාතරං අන්වෙති ඉව, එවං තෙ සත්තෙ ජරාමරණං අන්වෙතීති යොජනා කාතබ්බා. අථ වා ඛීරපකො වච්ඡො මාතරං අන්වෙති ඉව, කුමිනාමුඛෙ ගහිතා මච්ඡා ජරාමරණං අන්වෙන්ති ඉව ච, එවං යෙ සත්තා කාමන්ධා පමත්තබන්ධනාය බන්ධිතබ්බා, තෙ සත්තා ජරාමරණං අන්වෙන්තීති යොජනා.

‘‘ඉදං සුත්තංයෙවා’’ති වත්තබ්බත්තා –

‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, අගතිගමනානි. කතමානි චත්තාරි? ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, දොසාගතිං ගච්ඡති, මොහාගතිං ගච්ඡති, භයාගතිං ගච්ඡති, ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි අගතිගමනානි. ඉදමවොච භගවා, ඉදං වත්වාන සුගතො, අථාපරං එතදවොච සත්ථා –

‘‘ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං අතිවත්තති;

නිහීයති තස්ස යසො, කාළපක්ඛෙව චන්දිමා’’ති. –

ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්තන්ති –

වුත්තං. ඡන්දා ඡන්දහෙතුනා දොසා දොසහෙතුනා භයා භයහෙතුනා මොහා මොහහෙතුනා යො රාජාදිකො යො විනයධරාදිකො වා ධම්මං සප්පුරිසධම්මං අතිවත්තති අතික්කමිත්වා වත්තති, තස්ස රාජාදිනො වා තස්ස විනයධරාදිනො වා යසො කිත්ති ච පරිවාරො ච භොගො ච නිහීයති. චන්දිමා කාළපක්ඛෙ පභාය නිහීයති ඉව, එවං නිහීයතීති යොජනා.

‘‘එත්තකංයෙවා’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා…පෙ… චක්කංව වහතො පදන්ති ඉදං සංකිලෙසභාගියං සුත්ත’’න්ති වුත්තං. අත්ථො පාකටො. අට්ඨකථායම්පි විභත්තො.

‘‘මිද්ධී යදා හොති මහග්ඝසො ච, නිද්දායිතා සම්පරිවත්තසායී;

මහාවරාහොව නිවාපපුට්ඨො, පුනප්පුනං ගබ්භමුපෙති මන්දො’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගෙ විසයෙ වාචකඤාපකභාවෙන පවත්තනතො සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. නිවාපපුට්ඨො මහාවරාහො ගාමසූකරො නිද්දායිතා සුපනසීලො සම්පරිවත්තසායී හොති ඉව, එවං යො මන්දො සත්තො යදා මහග්ඝසො හොති, සො මන්දො සත්තො මිද්ධී ථිනමිද්ධාභිභූතො හුත්වා නිද්දායිතා මුදුඵස්සසයනෙ මුදුහත්ථෙහි පරාමසිතො සම්පරිවත්තසායී පුනප්පුනං ගබ්භං උපෙතීති යොජනා.

‘‘අයසාව මලං සමුට්ඨිතං, තතුට්ඨාය තමෙව ඛාදති;

එවං අතිධොනචාරිනං, සානි කම්මානි නයන්ති දුග්ගති’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. අයසා අයතො සමුට්ඨිතං ජාතමලං තතුට්ඨාය තතො අයතො උට්ඨහිත්වා තමෙව අයං ඛාදති ඉව, එවං අතිධොනචාරිනං අතික්කමිත්වා ධොනචාරිපුග්ගලං සානි සයං කතානි අකුසලකම්මානි දුග්ගතිං නයන්තීති යොජනා.

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ ච;

එවං අයං පෙච්ච පජා පරත්ථ, සකම්මුනා හඤ්ඤති බජ්ඣතෙ චා’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. සන්ධිමුඛෙ රාජපුරිසාදීහි ගහිතො චොරො සකම්මුනා අත්තනා කතෙන චොරකම්මෙන හඤ්ඤති ච බජ්ඣතෙ ච යථා, එවං අයං පාපකාරිනී පජා පරත්ථ පරලොකෙ පෙච්ච සකම්මුනා සයං කතෙන අකුසලකම්මුනා සත්ථාදීහි හඤ්ඤති ච අද්දුබන්ධනාදීහි බජ්ඣතෙ චාති යොජනා.

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන විහිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො න ලභතෙ සුඛ’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. අත්තනො සුඛං එසානො එසමානො යො සත්තො අඤ්ඤානි සුඛකාමානි භූතානි දණ්ඩෙන විහිංසති, සො හිංසකො සත්තො පරලොකෙ පෙච්ච සුඛං න ලභතීති යොජනා.

‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං, ජිම්හං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා තා ජිම්හං ගච්ඡන්ති, නෙත්තෙ ජිම්හං ගතෙ සති.

‘‘එවමෙව මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො චෙ අධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං දුක්ඛං සෙති, රාජා චෙ හොති අධම්මිකො’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. නදිං තරමානානං ගුන්නං පුඞ්ගවො ජිම්හං චෙ ගච්ඡති, එවං නෙත්තෙ ජිම්හං ගතෙ සති සබ්බා තා ගාවියො ජිම්හං ගච්ඡන්ති යථා, එවමෙව මනුස්සෙසු යො රාජා සෙට්ඨසම්මතො, සො රාජා අධම්මං චරති, එවං රඤ්ඤෙ අධම්මං චරන්තෙ සති ඉතරා පජා පගෙව පඨමමෙව අධම්මං චරති. රාජා අධම්මිකො චෙ හොති, එවං රඤ්ඤෙ අධම්මිකෙ සති සබ්බං රට්ඨං දුක්ඛං සෙතීති යොජනා.

‘‘සුකිච්ඡරූපා වතිමෙ මනුස්සා, කරොන්ති පාපං උපධීසු රත්තා;

ගච්ඡන්ති තෙ බහුජනසන්නිවාසං, නිරයං අවීචිං කටුකං භයානක’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. යෙ මනුස්සා උපධීසු කාමගුණූපධීසු රත්තා රාගාභිභූතා හුත්වා පාපං අකුසලකම්මං කරොන්ති, ඉමෙ පාපකම්මකරා මනුස්සා සුකිච්ඡරූපා වත සුට්ඨු කිච්ඡාපන්නරූපා වත භවන්ති, තෙ පාපකම්මකරා මනුස්සා කටුකං භයානකං බහුජනසන්නිවාසං නිරයං අවීචිං ගච්ඡන්තීති යොජනා.

‘‘ඵලං වෙ කදලිං හන්ති, ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කාපුරිසං හන්ති, ගබ්භො අස්සතරිං යථා’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. ඵලං කදලියා ඵලං කදලිං වෙ එකන්තෙන හන්ති යථා, ඵලං වෙළුං වෙ එකන්තෙන හන්ති යථා, ඵලං නළං වෙ එකන්තෙන හන්ති යථා, ගබ්භො අස්සතරිං මාතරං වෙ එකන්තෙන හන්ති යථා, එවං සක්කාරො කාපුරිසං වෙ එකන්තෙන හන්තීති යොජනා.

‘‘කොධමක්ඛගරු භික්ඛු, ලාභසක්කාරගාරවො;

සුඛෙත්තෙ පූතිබීජංව, සද්ධම්මෙ න විරූහතී’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. සුඛෙත්තෙ සුන්දරෙ ඛෙත්තෙපි ඛිත්තං පූතිබීජං න රුහති ඉව, එවං යො භික්ඛු ලාභසක්කාරගාරවො කොධං කුජ්ඣනලක්ඛණං කොධං, මක්ඛං පරගුණසීලමක්ඛනලක්ඛණං මක්ඛඤ්ච ගරුං කත්වා චරති, සො චරන්තො භික්ඛු සද්ධම්මස්මිං න රුහතීති යොජනා.

91. ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි…පෙ… ඉති මෙ සුත’’න්ති ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. භික්ඛවෙ ඉධ සාසනෙ, ලොකෙ වා අහං එකච්චං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තං මම චෙතසා තස්ස චෙතො චිත්තං පරිච්ච පරිච්ඡින්දිත්වා බුද්ධචක්ඛුනා එවං පජානාමි. ‘‘කථං පජානාමී’’ති චෙ පුච්ඡෙය්‍ය, යඤ්ච පටිපදං පටිපන්නො, යඤ්ච මග්ගං සමාරුළ්හො අයං පුග්ගලො යථා යාය දුප්පටිපදාය යෙන දුම්මග්ගෙන ඉරියති පවත්තති, තාය දුප්පටිපදාය තෙන දුම්මග්ගෙන ඉමම්හි ඉමස්මිං සමයෙ දුප්පටිපජ්ජනකාලෙ අයං දුප්පටිපන්නං පටිපන්නො දුම්මග්ගසමාරුළ්හො පුග්ගලො චෙ කාලං කරෙය්‍ය, එවං සති ආභතං වත්ථු නික්ඛිත්තං යථා, එවං නිරයෙ නික්ඛිත්තො. තං කිස්ස හෙතු? භික්ඛවෙ අස්ස පුග්ගලස්ස චිත්තං පදුට්ඨං පදොසිතං හි යස්මා හොති, තස්මා නික්ඛිත්තො. එවං ඉධ සාසනෙ, ලොකෙ වා චෙතොපදොසහෙතු ච පන එකච්චෙ සත්තා පුග්ගලා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං උපපජ්ජන්තීති පජානාමීති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථ තස්මිං සුත්තෙ එතං ‘‘පදුට්ඨචිත්තං ඤත්වාන…පෙ… නිරයං සො උපපජ්ජතී’’ති ගාථාවචනං ඉති එවං වුච්චති.

සත්ථා ඉධ සාසනෙ, ලොකෙ වා පදුට්ඨචිත්තං එකච්චං පුග්ගලං ඤත්වාන භික්ඛූනං සන්තිකෙ එතමත්ථං බ්‍යාකාසි. ඉමම්හි ඉමස්මිං සමයෙ අයං පුග්ගලො චෙ කාලං කයිරාථ, එවං සති පදුට්ඨචිත්තසමඞ්ගී හි නිරයස්මිං උපපජ්ජෙය්‍ය, පුග්ගලස්ස චිත්තං පදූසිතං හි යස්මා හොති, තස්මා උපපජ්ජෙය්‍ය, චෙතොපදොසහෙතු සත්තා දුග්ගතිං ගච්ඡන්ති ආභතං වත්ථුං නික්ඛිපෙය්‍ය යථා, එවමෙවං තථාවිධො දුප්පඤ්ඤො සො පදොසචිත්තො පුග්ගලො කායස්ස භෙදා පරං මරණා නිරයං උපපජ්ජතීති අයම්පි අත්ථො භගවතා වුත්තො, ඉති මෙ මයා සුතන්ති යොජනා.

‘‘සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, සචෙ වො දුක්ඛමප්පියං;

මාකත්ථ පාපකං කම්මං, ආවි වා යදි වා රහො.

‘‘සචෙ ච පාපකං කම්මං, කරිස්සථ කරොථ වා;

න වො දුක්ඛා පමුත්‍යත්ථි, උපෙච්චපි පලායත’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. සප්පුරිසා තුම්හෙ දුක්ඛස්ස ජාතිදුක්ඛජරාදුක්ඛබ්‍යාධිදුක්ඛමරණදුක්ඛඅපායදුක්ඛ- අතීතවට්ටමූලකදුක්ඛඅනාගතවට්ටමූලකදුක්ඛපච්චුප්පන්නාහාරමූලකදුක්ඛාති අට්ඨවිධස්ස දුක්ඛස්ස සචෙ භායථ, වො තුම්හෙහි දුක්ඛං තථා අට්ඨවිධං දුක්ඛං සචෙ අප්පියං, එවං සති ආවි වා යදි රහො වා පාපකං කම්මං මාකත්ථ මා අකත්ථ. සප්පුරිසා තුම්හෙ ආවි වා යදි රහො වා පාපකං කම්මං සචෙ කරිස්සථ වා සචෙ කරොථ වා, එවං සති උපෙච්චපි සඤ්චිච්චාපි පලායතං පලායන්තානං වො තුම්හාකං දුක්ඛා අට්ඨවිධා දුක්ඛතො පමුත්ති මුච්චනං නත්ථෙවාති යොජනා.

‘‘අධම්මෙන ධනං ලද්ධා, මුසාවාදෙන චූභයං;

මමෙති බාලා මඤ්ඤන්ති, තං කථං නු භවිස්සති.

‘‘අන්තරායා සු භවිස්සන්ති, සම්භතස්ස විනස්සති;

මතා සග්ගං න ගච්ඡන්ති, නනු එත්තාවතා හතා’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. යෙ බාලා අධම්මෙන ච මුසාවාදෙන ච ධනං සවිඤ්ඤාණාවිඤ්ඤාණං සබ්බං ලභිතබ්බං ධනං ලද්ධා උභයං ධනං ‘‘මම ධන’’න්ති මඤ්ඤන්ති, තෙසං බාලානං තං උභයං ධනං කථං කෙන නු පකාරෙන භවිස්සති, අධම්මෙන සම්භතත්තා චිරට්ඨිතිකං න හොති. අන්තරායා රාජන්තරායාදයො අන්තරායා තෙසං බාලානං භවිස්සන්ති. යෙන අධම්මවොහාරාදිකෙන යං ධනං සම්භතං, අස්ස අධම්මවොහාරාදිකස්ස තං සම්භතං ධනං විනස්සති. මතා මරන්තා තෙ බාලා සග්ගං සුගතිං න ගච්ඡන්ති. සුගති හි සොභනෙහි භොගෙහි අග්ගොති ‘‘සග්ගො’’ති අධිප්පෙතා. එත්තාවතා එත්තකෙන දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකානං අත්තහිතානං හායනෙන තෙ බාලා හතා විනට්ඨා භවන්ති නනූති යොජනා.

‘‘කථං ඛණති අත්තානං, කථං මිත්තෙහි ජීරති;

කථං විවට්ටතෙ ධම්මා, කථං සග්ගං න ගච්ඡති’’.

‘‘ලොභා ඛණති අත්තානං, ලුද්ධො මිත්තෙහි ජීරති;

ලොභා විවට්ටතෙ ධම්මා, ලොභා සග්ගං න ගච්ඡතී’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. යොජනත්ථො පාකටො.

‘‘චරන්ති බාලා දුම්මෙධා, අමිත්තෙනෙව අත්තනා;

කරොන්තා පාපකං කම්මං, යං හොති කටුකප්ඵලං.

‘‘න තං කම්මං කතං සාධු, යං කත්වා අනුතප්පති;

යස්ස අස්සුමුඛො රොදං, විපාකං පටිසෙවතී’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. දුම්මෙධා නිප්පඤ්ඤා බාලා අමිත්තෙන පාපකං කම්මං කතං ඉව, එවං අත්තනා කටුකප්ඵලං යං කම්මං කතං හොති, තං පාපකං කතං කම්මං කරොන්තා චරන්ති. යං කම්මං කත්වා කරොන්තො පච්ඡා අනුතප්පති, තං කතං කම්මං න සාධු. යස්ස කම්මස්ස විපාකං රොදං රුදන්තො අස්සුමුඛො පටිසෙවති, තං කතං කම්මං න සාධූති යොජනා.

‘‘දුක්කරං දුත්තිතික්ඛඤ්ච…පෙ… අවීතරාගො’’ති ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. සුත්තත්ථො අට්ඨකථායං විත්ථාරතො වුත්තො.

‘‘අප්පමෙය්‍යං පමිනන්තො, කොධ විද්වා විකප්පයෙ;

අප්පමෙය්‍යං පමායිනං, නිවුතං තං මඤ්ඤෙ අකිස්සව’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. ඉධ සාසනෙ අප්පමෙය්‍යං අප්පමෙය්‍යගුණං ඛීණාසවං පුග්ගලං ‘‘අයං ඛීණාසවො පුග්ගලො එත්තකසීලො එත්තකසමාධි එත්තකපඤ්ඤො’’ති පමිනන්තො කො පුථුජ්ජනො විකප්පයෙ. අප්පමෙය්‍යං ඛීණාසවපුග්ගලං පමායිනං පමායන්තං තං පුථුජ්ජනං අයං නිවුතං අවකුජ්ජපඤ්ඤං අකිස්සවං අපඤ්ඤන්ති මඤ්ඤෙ මඤ්ඤාමීති යොජනා.

‘‘පුරිසස්ස හි ජාතස්ස, කුඨාරී ජායතෙ මුඛෙ;

යාය ඡින්දති අත්තානං, බාලො දුබ්භාසිතං භණං.

‘‘න හි සත්ථං සුනිසිතං, විසං හලාහලං ඉව;

එවං විරද්ධං පාතෙති, වාචා දුබ්භාසිතා යථා’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. දුබ්භාසිතං අරියූපවාදසඞ්ඛාතං ඵරුසවාචං භණං භණන්තො බාලො දුට්ඨො පුරිසො යාය කුඨාරීසදිසියා දුබ්භාසිතවාචාය අත්තානං ඡින්දති, සා කුඨාරීසදිසී දුබ්භාසිතවාචා ජාතස්ස පුරිසස්ස මුඛෙ ජායතෙ ජායති, සා දුබ්භාසිතවාචා මුඛෙ ජායති ඉව, එවං සුනිසිතං සත්ථං මුඛෙ න ජායති, යථා හලාහලං විසං මුඛෙ න ජායති, දුබ්භාසිතා වාචා අපායෙසු විරද්ධං පුග්ගලං පාතෙති යථා, එවං සුනිසිතං සත්ථං අපායෙසු න පාතෙති, හලාහලං විසං අපායෙසු න පාතෙතීති යොජනා.

92. ‘‘යො නින්දියං පසංසති, තං වා නින්දති යො පසංසියො;

විචිනාති මුඛෙන සො කලිං, කලිනා තෙන සුඛං න වින්දති.

‘‘අප්පමත්තො අයං කලි, යො අක්ඛෙසු ධනපරාජයො;

සබ්බස්සාපි සහාපි අත්තනා, අයමෙව මහන්තතරො කලි;

යො සුගතෙසු මනං පදොසයෙ.

‘‘සතං සහස්සානං නිරබ්බුදානං, ඡත්තිංසතී පඤ්ච ච අබ්බුදානි;

යමරියගරහී නිරයං උපෙති, වාචං මනඤ්ච පණිධාය පාපක’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. යො පුග්ගලො නින්දියං දුච්චරං දුස්සීලං පුග්ගලං පසංසති, සො පසංසකො පුග්ගලො මුඛෙන කලිං විචිනාති උපචිනාති, තෙන කලිනා සුඛං න වින්දති. යො සුචාරී සීලවා පුග්ගලො පසංසියො හොති, තං වා සුචාරිං වා සීලවන්තං පුග්ගලං යො පුග්ගලො නින්දති, සො නින්දන්තො පුග්ගලො මුඛෙන කලිං විචිනාති උපචිනාති, තෙන කලිනා සුඛං න වින්දති.

අත්තනා සහාපි සබ්බස්ස ධනස්ස වසෙනපි අක්ඛෙසු යො ධනපරාජයො භවති, අයං කලි අයං ධනපරාජයො අප්පමත්තො හොති. යො පුග්ගලො සුගතෙසු මනං පදොසයෙ, තස්ස පුග්ගලස්ස යො කලි භවති, අයමෙව කලි මහන්තතරො හොති.

කස්මා? වාචඤ්ච මනඤ්ච පණිධාය අරියගරහී පුග්ගලො යං කාලං පාපකං නිරයං උපෙති, සො කාලො ‘‘සතං සහස්සානං නිරබ්බුදානඤ්ච ඡත්තිංස නිරබ්බුදානි ච පඤ්ච අබ්බුදානි ච යස්මිං කාලෙ ගණීයන්තී’’ති තෙන කාලෙන සමො හොති, තස්මා මහන්තතරො හොතීති යොජනා.

‘‘යො ලොභගුණෙ අනුයුත්තො…පෙ…

ගච්ඡසි ඛො පපතං චිරරත්ත’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි සංකිලෙසභාගියං සුත්තං නාම. යො පුග්ගලො ලොභගුණෙ අනුයුත්තො අනු පුනප්පුනං යුත්තො හොති, සො පුග්ගලො අඤ්ඤෙ පුග්ගලෙ වචසා පරිභාසති, අස්සද්ධො කදරියො අවදඤ්ඤූ බුද්ධානං ඔවාදඤ්ඤූ න හොති, මච්ඡරී පෙසුණියං පෙසුණියස්මිං අනුයුත්තො හොති.

මුඛදුග්ග මුඛවිසම විභූත විගතභූත අනරිය භූනහු බුද්ධිවිනාසක පාපක දුක්කටකාරි පුරිසන්ත පුරිසලාමක කලි අලක්ඛි අවජාතපුත්ත ත්වං නෙරයිකො අසි. ඉධ ඉදානි බහුභාණී මා හොහි.

අහිතාය රජං අත්තනි මා ආකිරසි මා පක්ඛිපසි. කිබ්බිසකාරි ත්වං සන්තෙ ඛීණාසවෙ පුග්ගලෙ ගරහසි, බහූනි දුච්චරිතානි කම්මානි චරසි, චරිත්වා ත්වං චිරරත්තං රචනවිරහිතං පපතං නරකං නිරයං ගච්ඡසි ඛො එකංසෙනාති යොජනා.

නානාවිධං සංකිලෙසභාගියං සුත්තං ආචරියෙන නිද්ධාරිතං, අම්හෙහි ච ඤාතං, ‘‘කතමං වාසනාභාගියං සුත්ත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘තත්ථ කතමං වාසනාභාගියං සුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථාති තෙසු සොළසසු සංකිලෙසභාගියාදීසු සුත්තෙසු කතමං සුත්තං වාසනාභාගියං සුත්තං නාමාති පුච්ඡති. ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා…පෙ… ඡායාව අනපායිනී’’ති ඉදං වාසනාභාගෙ පුඤ්ඤභාගෙ විසයෙ වාචකඤාපකභාවෙන පවත්තනතො වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. අත්ථො පාකටො.

93. ‘‘මහානාමො සක්කො භගවන්තං එතදවොච…පෙ… අපාපිකා කාලඞ්කිරියා’’ති ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගෙ පුඤ්ඤභාගෙ විසයෙ වාචකඤාපකභාවෙන පවත්තනතො වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. අත්ථො පාකටො.

‘‘සුඛකාමානි භූතානි, යො දණ්ඩෙන න හිංසති;

අත්තනො සුඛමෙසානො, පෙච්ච සො ලභතෙ සුඛ’’න්ති. –

ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. අත්ථො පාකටො.

‘‘ගුන්නං චෙ තරමානානං…පෙ… රාජා චෙ හොති ධම්මිකො’’ති ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. අත්ථො පාකටො.

94. ‘‘භගවා සාවත්ථියං විහරති…පෙ… එවං පජානාතී’’ති ඉදං සුත්තම්පි වාසනා…පෙ… සුත්තං නාම. අත්ථො පාකටො.

‘‘කස්මා භගවා ජනපදචාරිකං චරතී’’ති පුච්ඡෙය්‍ය, සත්තහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො ජනපදචාරිකං චරන්ති. කතමෙහි සත්තහි? දෙසන්තරගතානං වෙනෙය්‍යානං විනයනත්ථං, තත්‍ර ඨිතානං උස්සුක්කසමුප්පාදනත්ථං, සාවකානං එකස්මිං ඨානෙ නිබද්ධවාසනිවාරණත්ථං, අත්තනො ච තත්ථ නිබද්ධවාසෙ අනාසඞ්ගදස්සනත්ථං, සම්බුද්ධවසිතට්ඨානතාය දෙසානං චෙතියභාවසම්පාදනත්ථං, බහූනං සත්තානං දස්සනූපසඞ්කමනාදීහි පුඤ්ඤොඝප්පසවනත්ථං, අවුට්ඨිආදිඋපද්දවූපසමනත්ථඤ්චාති ඉමෙහි සත්තහි කාරණෙහි බුද්ධා භගවන්තො ජනපදචාරිකං චරන්තීති ජනපදචරණකාරණං වෙදිතබ්බං.

‘‘එකපුප්ඵං චජිත්වාන, සහස්සං කප්පකොටියො;

දෙවෙ චෙව මනුස්සෙ ච, සෙසෙන පරිනිබ්බුතො’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. සහස්සං කප්පකොටියොති සහස්සං අත්තභාවතො කොටියො.

‘‘අස්සත්ථෙ හරිතොභාසෙ, සංවිරූළ්හම්හි පාදපෙ;

එකං බුද්ධගතං සඤ්ඤං, අලභිංහං පතිස්සතො.

‘‘අජ්ජ තිංසං තතො කප්පා, නාභිජානාමි දුග්ගතිං;

තිස්සො විජ්ජා සච්ඡිකතා, තස්සා සඤ්ඤාය වාසනා’’ති. –

ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. හරිතොභාසෙති හරිතඔභාසෙ. අලභිංහන්ති අහං අලභිං.

‘‘පිණ්ඩාය කොසලං පුරං…පෙ… විපාකො හොති අචින්තියො’’ති ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. අග්ගපුග්ගලො අනුකම්පකො තණ්හානිඝාතකො මුනි සම්බුද්ධො පුරෙභත්තං පිණ්ඩාය පිණ්ඩං පටිග්ගණ්හිතුං කොසලං පුරං පාවිසි.

යස්ස පුරිසස්ස හත්ථෙ සබ්බපුප්ඵෙහි අලඞ්කතො වටංසකො පුප්ඵවටංසකොව අත්ථි, සො අයං පුරිසො රාජමග්ගෙන කොසලපුරං පවිසන්තං භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං දෙවමානුසපූජිතං සම්බුද්ධං අද්දස, දිස්වා හට්ඨො චිත්තං පසාදෙසි; පසාදෙත්වා සම්බුද්ධං උපසඞ්කමි.

උපසඞ්කමිත්වා සො අයං පසන්නො හුත්වා සුරභිං වණ්ණවන්තං මනොරමං තං වටංසකං සම්බුද්ධස්ස සෙහි පාණීභි උපනාමෙසි.

තතො බුද්ධස්ස ලපනන්තරා ලපනස්ස වදනස්ස අන්තරා අග්ගිසිඛා වණ්ණා සහස්සරංසි ඔක්කා පභා නික්ඛමි, අබ්භා විජ්ජු නික්ඛමති ඉව, එවං ආනනා සහස්සරංසි නික්ඛමිත්වා ආදිච්චබන්ධුනො සීසෙ තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කරිත්වාන පරිවට්ටෙත්වා මුද්ධනි අන්තරධායථ.

ආනන්දො අච්ඡරියං අබ්භුතං ලොමහංසනං ඉදං පාටිහාරියං දිස්වා චීවරං එකංසං කරිත්වා එතං අබ්‍රවි – ‘‘මහාමුනි, සිතකම්මස්ස හෙතු කො? තං හෙතුං බ්‍යාකරොහි, ධම්මාලොකො භවිස්සතී’’ති.

යස්ස භගවතො සබ්බධම්මෙසු ඤාණං සදා පවත්තති, කඞ්ඛාවිතරණො මුනි සො භගවා කඞ්ඛිං වෙමතිකං ආනන්දං ථෙරං එතං අබ්‍රවි. ආනන්ද, යො සොපුරිසො මයි චිත්තං පසාදයි, සො පුරිසො චතුරාසීතිකප්පානි දුග්ගතිං න ගමිස්සති, දෙවෙසු දෙවසොභග්ගං දිබ්බං රජ්ජං පසාසිත්වා මනුජෙසු රට්ඨෙ සකලරට්ඨෙ මනුජින්දො රාජා භවිස්සති. සො පුරිසො චරිමං පබ්බජිත්වා, ධම්මතං සච්ඡිකත්වා ච ධුතරාගො වටංසකො නාම පච්චෙකබුද්ධො භවිස්සති.

තථාගතෙ වා සම්මාසම්බුද්ධෙ වා පච්චෙකසම්බුද්ධෙ වා තස්ස තථාගතස්ස සාවකෙ වා චිත්තෙ පසන්නම්හි දක්ඛිණා අප්පකා නාම නත්ථි.

බුද්ධා එවං එත්තකාති අචින්තියා භවන්ති. බුද්ධධම්මා බුද්ධගුණා එවං එත්තකාති අචින්තියා භවන්ති, අචින්තියෙ පසන්නානං විපාකො පුඤ්ඤවිපාකො එවං එත්තකොති අචින්තියො හොතීති එතං අබ්‍රවීති යොජනා.

96. ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, එකච්චං පුග්ගලං…පෙ… අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා ඉති මෙ සුත’’න්ති ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. භික්ඛවෙ, ඉධ ඉමස්මිං සාසනෙ අහං එකච්චං පුග්ගලං එවං මම චෙතසා එකච්චස්ස පුග්ගලස්ස චෙතො චිත්තං පරිච්ච බුද්ධචක්ඛුනා එවං පජානාමි, යථා යෙන පකාරෙන අයං පුග්ගලො යඤ්ච දානාදිපටිපදං පටිපන්නො, යඤ්ච දස්සනාදිමග්ගං සමාරුළ්හො හුත්වා තං පටිපදං, මග්ගඤ්ච ඉරියති පවත්තෙති, ඉමම්හි ඉමස්මිඤ්ච සමයෙ අයං පුග්ගලො චෙ කාලං කරෙය්‍ය, එවං සති ආභතං වත්ථුං නික්ඛිපති යථා, එවං තාය පටිපදාය තෙන මග්ගෙන සග්ගෙ අත්තනික්ඛිත්තො භවෙ. තං කිස්ස හෙතු? භික්ඛවෙ, අස්ස පුග්ගලස්ස චිත්තං හි යස්මා පසන්නං පසාදිතං, තස්මා නික්ඛිත්තො භවෙ. ඉධ සාසනෙ, ලොකෙ වා එකච්චෙ සත්තා පුග්ගලා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං චෙතොපසාදහෙතු ඛො පන උපපජ්ජන්තීති එවං අහං පජානාමීති භගවා එතමත්ථං අවොච. තත්ථ තස්මිං අත්ථෙ සඞ්ගහවසෙන පවත්තං එතං ‘‘පසන්නචිත්තං ඤත්වාන…පෙ… සග්ගං සො උපපජ්ජතී’’ති ගාථාවචනං වුච්චති. අයම්පි අත්ථො භගවතා වුත්තො, ඉති මෙ මයා සුතන්ති යොජනා.

‘‘සුවණ්ණච්ඡදනං නාවං…පෙ… එතාදිසං කතපුඤ්ඤා ලභි’’න්ති ඉදං සුත්තම්පි වාසනාභාගියං සුත්තං නාම. නාරි දෙවධීතා සුවණ්ණච්ඡදනං සුවණ්ණාලඞ්කාරෙහි ඡාදිතං නාවං ආරුය්හ තිට්ඨසි, පොක්ඛරණිං දෙවපොක්ඛරණිං ඔගාහසි, පදුමං පාණිනා ඡින්දසි.

දෙවතෙ කෙන කම්මෙන තෙ තව තාදිසො වණ්ණො තාදිසො ආනුභාවො තාදිසී ජුති භවති, දෙවතෙ තෙ තව යෙ කෙචි භොගා මනසා ඉච්ඡිතා භවන්ති, තෙ භොගා ච කෙන කම්මෙන උප්පජ්ජන්ති. දෙවතෙ මෙ පුච්ඡිතා ත්වං සංස සංසාහි ඉදං සබ්බං කිස්ස කම්මස්ස ච ඵලන්ති සක්කො පුච්ඡති.

දෙවරාජෙන පුච්ඡිතා සා දෙවධීතා අත්තමනා හුත්වා පඤ්හං පුට්ඨා සක්කස්ස බ්‍යාකාසි. දෙවරාජා අද්ධානං දීඝමග්ගං පටිපන්නා අහං යසස්සිනො කස්සපස්ස භගවතො මනොරමං ථූපං අද්දස්සං, දිස්වා තත්ථ ථූපෙ චිත්තං පසාදෙසිං. පසන්නාහං සෙහි පාණීහි පදුමපුප්ඵෙහි පූජෙසිං. තස්සෙව කම්මස්ස ඉදං සබ්බං ඵලං විපාකො භවෙ. කතපුඤ්ඤාහං එතාදිසං ඵලං අලභින්ති සක්කස්ස බ්‍යාකාසි. ඉති මෙ සුතන්ති මහාමොග්ගල්ලානො වදතීති යොජනා.

‘‘යථානිද්ධාරිතසුත්තානියෙව වාසනාභාගියසුත්තානි පරිපුණ්ණානී’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘දානකථා සීලකථා සග්ගකථා පුඤ්ඤකථා පුඤ්ඤවිපාකකථාති ඉදං වාසනාභාගිය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යාය දෙසනාය දානඤ්ච දානඵලඤ්ච දස්සිතං, සා දෙසනා දානකථා නාම. යාය දෙසනාය සීලඤ්ච සීලඵලඤ්ච දස්සිතං, සා දෙසනා සීලකථා නාම. යාය දෙසනාය සග්ගා ච සග්ගෙසු නිබ්බත්තාපකඤ්ච කම්මං දස්සිතං, සා සග්ගකථා නාම. යාය දෙසනාය දානසීලභාවනාදිවසෙන දසවිධං පුඤ්ඤකම්මං දස්සිතං, සා පුඤ්ඤකථා නාම. යාය දෙසනාය තාදිසස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස විවිධො අයං විපාකො ඉමස්ස පුඤ්ඤස්ස විපාකොති නියමෙත්වා දස්සිතො, සා පුඤ්ඤවිපාකකථා නාම.

දසබලධරානං සම්මාසම්බුද්ධානං උද්දිස්සකතෙසු සරීරධාතුං අබ්භන්තරෙ ඨපෙත්වා පංසූහි කතෙසු ථූපෙසු යෙ නරා පසන්නා, තෙ නරා තත්ථ ථූපෙ කාරං පුඤ්ඤං කත්වා සග්ගෙසු උප්පජ්ජිත්වා පමොදන්තීති යොජනා. ඉදං සුත්තං වා…පෙ… සුත්තං.

97. දෙවපුත්තසරීරවණ්ණා දෙවපුත්තසරීරසදිසවණ්ණා සුභගසණ්ඨිති සොභග්ගයුත්තසණ්ඨානා සබ්බෙ ජනා උදකෙන පංසුං තෙමෙත්වා ථූපං වඩ්ඪෙථ, සො අයං ථූපො කස්ස පුග්ගලස්ස ථූපොති පුච්ඡති.

සුගත්තෙ සුන්දරගත්තෙ දෙවතෙ තස්මිං ථූපෙ පසන්නා ඉමෙ දෙවමනුජා කාරං පුඤ්ඤං කරොන්තා හුත්වා ජරාමරණතො පමුච්චරෙ. සො අයං ථූපො මහෙසිනො දසබලධම්මධාරිනො සුගතස්ස ථූපොති වෙදිතබ්බොති ආහාති යොජනා. ඉදං සුත්තං වා…පෙ… සුත්තං.

යාහං යා අහං මහෙසිනො ථූපං චත්තාරි උප්පලානි ච මාලඤ්ච අභිරොපයිං, තෙන මයා කතං තං පුඤ්ඤං උළාරං වත ආසි අහොසි. තතො කප්පතො අජ්ජ කප්පා තිංසං ධරන්ති සත්ථුනො ථූපං පූජෙත්වා තත්තකානි දුග්ගතිං න ජානාමි, විනිපාතං න ගච්ඡාමීති යොජනා. ඉදං සුත්තං වා…පෙ… සුත්තං.

අහං බාත්තිංසලක්ඛණධරස්ස බාත්තිංසලක්ඛණධරෙන සම්පන්නස්ස විජිතවිජයස්ස ලොකනාථස්ස ථූපං අපූජෙසිං, පූජෙත්වා සතසහස්සං කප්පෙ ආයුකප්පෙ පමුදිතො ආසිං. මයා යං පුඤ්ඤං පසුතං, තෙන පුඤ්ඤෙන විනිපාතං අනාගන්තුන අනාගන්ත්වා දෙවසොභග්ගං සම්පත්තිං ච දෙවරජ්ජානි ච තානි අකාරිං. අථ වා දෙවසොභග්ගඤ්ච මයා කාරිතං, රජ්ජානි ච මයා කාරිතානි.

අදන්තදමකස්ස සාසනෙ යං චක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු පණිහිතං, තථා චිත්තං යං විමුත්තචිත්තං පණිහිතං, තං සබ්බං පඤ්ඤාචක්ඛු විමුත්තචිත්තං මෙ මයා ලද්ධං, අහං විධුතලතාසඞ්ඛාතතණ්හා හුත්වා විමුත්තචිත්තා ඵලවිමුත්තචිත්තසම්පන්නා අම්හීති අවොචාති යොජනා. ඉදං සුත්තං වා…පෙ… සුත්තං.

98. විමුත්තචිත්තෙ ඵලවිමුත්තචිත්තසම්පන්නෙ අඛිලෙ පඤ්චචෙතොඛීලරහිතෙ අනාසවෙ අරණවිහාරිම්හි අරණවිහාරසීලෙ අසඞ්ගමානසෙ අලග්ගමානසෙ පච්චෙකබුද්ධස්මිං සාමාකපත්ථොදනමත්තමෙව දක්ඛිණං අදාසිං.

තස්මිං පච්චෙකබුද්ධෙ උත්තමං ධම්මං පච්චෙකබොධිධම්මං ඔකප්පයිං ‘‘සො උත්තමො ධම්මො අත්ථී’’ති සද්දහිං. එවං අරියවිහාරෙන විහාරීහි පච්චෙකබුද්ධෙහි මෙ මම සඞ්ගමො කතො සියා භවෙ, කුදාසුපි ච අහං අපෙක්ඛවා මා භවෙය්‍යන්ති මානසං තස්මිඤ්ච ධම්මෙ පණිධෙසිං ‘‘ඉමිනා පච්චෙකබුද්ධෙන ලද්ධධම්මං අහම්පි සච්ඡිකරෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං පණිදහිං.

තස්සෙව පච්චෙකබුද්ධෙ කතස්සෙව කම්මස්ස විපාකතො අහං දීඝායුකෙසු අමමෙසු ‘‘මම පරිග්ගහො’’ති පරිග්ගහාභාවෙන අපරිග්ගහෙසු විසෙසගාමීසු අහීනගාමීසු කුරූසු උත්තරකුරූසු පාණීසු සත්තෙසු සහස්සක්ඛත්තුං උපපජ්ජථ උපපජ්ජිං.

තස්සෙව කම්මස්ස විපාකතො විචිත්‍රමාලාභරණානුලෙපීසු යසස්සීසු පරිවාරවන්තෙසු තිදසො දෙවො අහං විසිට්ඨකායූපගතො හුත්වා සහස්සක්ඛත්තුං උපපජ්ජථ.

තස්සෙව කම්මස්ස විපාකතො අහං විමුත්තචිත්තො අඛීලො අනාසවො හුත්වා හිතාහිතාසීහි කුසලාකුසලවීතිවත්තෙහි අන්තිමදෙහධාරිභි ඉමෙහි පච්චෙකබුද්ධෙහි, බුද්ධසාවකෙහි වා මෙ මම සමාගමො ආසි.

‘‘සීලවතො යං ඉච්ඡිතං, තං සමිජ්ඣතෙ’’ති ඉමං වචනං තථාගතො ජිනො පච්චක්ඛං කත්වා අවච ඛො, යථා යථා යෙන යෙන පකාරෙන මෙ මනසා විචින්තිතං, තථා තථා තෙන තෙන පකාරෙන සමිද්ධං භවති. අයං භවො අන්තිමො භවොති යොජනා. ඉදං සුත්තං වා…පෙ… සුත්තං.

එකතිංසම්හි කප්පම්හි ජිනො අනෙජො අනන්තදස්සී ‘‘සිඛී’’ති ඉතිනාමකො උප්පජ්ජි. තස්සාපි භගවතො රාජා භාතා සිඛිද්ධෙ ච සිඛී ඉතිනාමකෙ බුද්ධෙ ච තස්ස භගවතො ධම්මෙ ච අභිප්පසන්නො ලොකවිනායකම්හි පරිනිබ්බුතෙ සති දෙවාතිදෙවස්ස නරුත්තමස්ස මහෙසිනො විපුලං මහන්තං සමන්තතො ගාවුතිකං ථූපං අකාසිං.

තස්මිං ථූපෙ බලිං පූජාබලිං අභිහාරී මනුස්සො ජාතිසුමනං පග්ගය්හ පහට්ඨො පූජෙසි. අස්ස මනුස්සස්ස එකං පුප්ඵං වාතෙන පහරිතං හුත්වා පතිතං. අහං තං පතිතං එකං පුප්ඵං ගහෙත්වා තස්සෙව පුප්ඵසාමිකස්ස අදාසිං.

සො මනුස්සො පුප්ඵසාමිකො අභිප්පසන්නචිත්තො හුත්වා මං ‘‘ත්වමෙව එතං එකං පුප්ඵං පූජා’’ති අදාසි. දදාසීති එත්ථ ද-කාරො ආගමො. අහං තං එකං පුප්ඵං ගහෙත්වා බුද්ධං බුද්ධගුණං පුනප්පුනං අනුස්සරන්තො යස්මිං කප්පෙ අභිරොපයිං, තතො කප්පතො අජ්ජ කප්පා තිංසං අහෙසුං. තෙසු කප්පෙසු දුග්ගතිං නාභිජානාමි, විනිපාතඤ්ච න ගච්ඡාමි, ඉදං ඵලං ථූපපූජාය ඵලන්ති අවොචාති යොජනා. ඉදං සුත්තං වා…පෙ… සුත්තං.

බ්‍රහ්මදත්තස්ස බ්‍රහ්මදත්තනාමකස්ස රාජිනො කපිලං නාම නගරං සුවිභත්තං භාගතො සුට්ඨු විභත්තං, මහාපථං මහාපථසම්පන්නං ආකිණ්ණං, නානාජාතිකෙහි මනුස්සෙහි පරිපුණ්ණං, ඉද්ධං ඵීතඤ්ච ආසි.

පඤ්චාලානං තත්ථ පුරුත්තමෙ අහං කුම්මාසං වික්කිණිං, සො අහං යසස්සිනං උපරිට්ඨං උපසමීපෙ ඨිතං අරිට්ඨං නාම සම්බුද්ධං පච්චෙකබුද්ධං අද්දසිං, දිස්වා හට්ඨො චිත්තං පසාදෙත්වා නරුත්තමං අරිට්ඨං මෙ ගෙහස්මිං යං ධුවභත්තං විජ්ජථ විජ්ජි, තෙන ධුවභත්තෙන නිමන්තෙසිං.

යතො ච යස්මිං කාලෙ ච කත්තිකො යස්සං පන්නරසීපුණ්ණො, සා පුණ්ණමාසී පන්නරසී උපට්ඨිතා, තතො ච තස්මිං කාලෙ ච අහං නවං දුස්සයුගං ගය්හ අරිට්ඨස්ස අරිට්ඨනාමකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස උපනාමෙසිං.

නරුත්තමො අනුකම්පකො කාරුණිකො තණ්හානිඝාතකො මුනි පච්චෙකබුද්ධො පසන්නචිත්තං මං ඤත්වාන පටිග්ගණ්හි.

අහං කල්‍යාණං බුද්ධවණ්ණිතං කම්මං කරිත්වාන දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා තතො චුතො බාරාණසියං නගරෙ අඩ්ඪෙ කුලස්මිං සෙට්ඨිස්ස එකපුත්තකො උප්පජ්ජිං, පාණෙහි ච පියතරො ආසිං.

තතො ච තස්මිං කාලෙ විඤ්ඤුතං පත්තො හුත්වා දෙවපුත්තෙන චොදිතො අහං පාසාදා ඔරුහිත්වාන සම්බුද්ධං භගවන්තං ගොතමං උපසඞ්කමිං.

සො සම්බුද්ධො භගවා ගොතමො අනුකම්පාය මෙ ධම්මං අදෙසෙසි. දුක්ඛං දුක්ඛසච්චඤ්ච දුක්ඛසමුප්පාදං සමුදයසච්චඤ්ච දුක්ඛස්ස අතික්කමං නිරොධසච්චඤ්ච අරියං අට්ඨඞ්ගිකං දුක්ඛූපසමගාමිනං මග්ගං මග්ගසච්චඤ්ච ඉති චත්තාරි සච්චානි දෙසිතානි, තදුප්පාදකං ධම්මං මුනි භගවා ගොතමො අදෙසයි.

අහං තස්ස භගවතො ගොතමස්ස වචනං සුත්වා සාසනෙ රතො හුත්වා විහරිං, අහං රත්තින්දිවං අතන්දිතො හුත්වා සමථං පටිවිජ්ඣිං.

අජ්ඣත්තඤ්ච යෙ ආසවා, බහිද්ධා ච යෙ ආසවා මග්ගෙන සමුච්ඡින්නා ආසුං, සබ්බෙ තෙ ආසවා මෙ මම විජ්ජිංසු, පුන න ච උප්පජ්ජරෙ.

දුක්ඛං ‘‘පරියන්තකතං යස්ස දුක්ඛස්සා’’ති පරියන්තකතං ආසි, අයං සමුස්සයො ජාතිමරණසංසාරො චරිමො අන්තිමො ආසි, ඉදානි ඉමස්ස අත්තභාවස්ස අනන්තරං පුනබ්භවො මම නත්ථීති අවොචාති යොජනා. යං නානාවිධං වාසනාභාගියං සුත්තං උදාහරණවසෙන නිද්ධාරිතං, ඉදං නානාවිධං සුත්තං වාසනාභාගෙ පුඤ්ඤකොට්ඨාසෙ විසයෙ වාචකඤාපකභාවෙන පවත්තනතො වාසනාභාගියං සුත්තං නාම.

නානාවිධං වාසනාභාගියං සුත්තං ආචරියෙන නිද්ධාරිතං, අම්හෙහි ච ඤාතං, ‘‘කතමං නිබ්බෙධභාගියං සුත්ත’’න්ති පුච්ඡිතබ්බත්තා ‘‘තත්ථ කතමං නිබ්බෙධභාගියං සුත්ත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ තෙසු සොළසසු සංකිලෙසභාගියාදීසු සුත්තෙසු කතමං සුත්තං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං නාමාති පුච්ඡති.

උද්ධං බ්‍රහ්මලොකෙ අධො කාමාවචරෙ භවෙ සබ්බධි සබ්බෙසු භවෙසු විප්පමුත්තො අරහා ‘‘අයං නාම ධම්මො අහං අස්මී’’ති අනානුපස්සී, එවං විමුත්තො අරහා අතිණ්ණපුබ්බං ඔඝං අපුනබ්භවාය උදතාරි උත්තිණ්ණොති යොජනා. ඉදං සුත්තං නිබ්බෙධභාගෙ සෙක්ඛධම්මෙ විසයෙ වාචකඤාපකභාවෙන පවත්තනතො නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං නාම.

‘‘එත්තකමෙවා’’ති වත්තබ්බත්තා ‘‘සීලවතො’’තිආදි වුත්තං. ආනන්ද, සීලවතො පුග්ගලස්ස ‘‘කින්ති මෙ මම අවිප්පටිසාරො ජායෙය්‍ය පවත්තෙය්‍යා’’ති චෙතනා න කරණීයා න කාතබ්බා. ආනන්ද, සීලවතො අවිප්පටිසාරො යං ජායෙය්‍ය පවත්තෙය්‍ය, එසා අවිප්පටිසාරස්ස ජායනා පවත්තනා ධම්මතා භවති. ආනන්ද, අවිප්පටිසාරිනා පුග්ගලෙන ‘‘කින්ති මෙ මම පාමොජ්ජං ජායෙය්‍ය පවත්තෙය්‍යා’’ති චෙතනා න කරණීයා, ආනන්ද, අවිප්පටිසාරිනො පුග්ගලස්ස පාමොජ්ජං යං ජායෙය්‍ය පවත්තෙය්‍ය, එසා පාමොජ්ජස්ස ජායනා පවත්තනා ධම්මතා. සෙසෙසුපි ඉමස්ස යොජනානයානුසාරෙන යොජනානයො ගහෙතබ්බො. ඉදං සුත්තම්පි නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං නාම.