2. පවත්තිවාරවණ්ණනා

33-34. තං පන කම්මසමුට්ඨානාදිරූපං අග්ගහෙත්වා. කෙචීති ධම්මසිරිත්ථෙරං සන්ධායාහ. සො හි ‘‘චිත්තසමුට්ඨානරූපවසෙන වුත්ත’’න්ති අට්ඨකථං ආහරිත්වා ‘‘ඉමස්මිං පඤ්හෙ කම්මසමුට්ඨානාදිරූපඤ්ච ලබ්භතී’’ති අවොච. තථා ච වත්වා පටිලොමපාළිං දස්සෙත්වා ‘‘චිත්තසමුට්ඨානරූපමෙව ඉධාධිප්පෙතං. කම්මසමුට්ඨානාදිරූපෙ න විධානං, නාපි පටිසෙධො’’ති ආහ. තථාති යථා වුත්තප්පකාරෙ පාඨෙ චිත්තසමුට්ඨානරූපමෙව අධිප්පෙතං, තථා එත්ථාපීති අත්ථො. නොති වුත්තන්ති වදන්තීති සම්බන්ධො. තං පනෙතන්ති යථා උද්ධටස්ස පාඨස්ස අත්ථවචනං, එවං න සක්කා වත්තුං. කස්මාති ආහ ‘‘චිත්තස්ස භඞ්ගක්ඛණෙ…පෙ… පටිසෙධසිද්ධිතො’’ති. ස්වායං පටිසෙධො හෙට්ඨා දස්සිතොයෙවාති අධිප්පායො.

යෙ ච වදන්තීති එත්ථ යෙ චාති වජිරබුද්ධිත්ථෙරං සන්ධායාහ. සො හි ‘‘සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ’’තිආදිනා පටිසම්භිදාමග්ගපාළිං ආහරිත්වා ‘‘යථා තත්ථ සතිපි කම්මජාදිරූපෙ ඨපෙත්වා චිත්තසමුට්ඨානරූපන්ති චිත්තපටිබද්ධත්තා චිත්තජරූපමෙව ඨපෙතබ්බභාවෙන උද්ධටං, එවමිධාපි චිත්තජරූපමෙව කථිත’’න්ති වදති. තඤ්ච නෙසං වචනං තථා න හොති, යථා තෙහි උදාහටං, විසමොයං උපඤ්ඤාසොති අත්ථො. යථා ච තං තථා න හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘යෙසඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තෙසන්ති කම්මජාදීනං. තස්සාති මග්ගස්ස. තෙති අබ්‍යාකතා, යෙ උප්පාදනිරොධවන්තො. අවිජ්ජමානෙසු ච උප්පාදනිරොධෙසු නිබ්බානස්ස විය.

සන්නිට්ඨානෙන ගහිතෙසු පුග්ගලෙසු. තෙසු හි කෙචි අකුසලාබ්‍යාකතචිත්තානං උප්පාදක්ඛණසමඞ්ගිනො, කෙචි අබ්‍යාකතචිත්තස්ස, කෙචි කුසලාබ්‍යාකතචිත්තස්ස, තෙසු පුරිමා ද්වෙ පඨමකොට්ඨාසෙන සඞ්ගහිතා තස්ස කුසලුප්පත්තිපටිසෙධපරත්තා, තෙ පන භවවසෙන විභජිත්වා වත්තබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චවොකාරෙ’’තිආදිමාහ. එවන්ති යථාවුත්තනයෙන. සබ්බත්ථාති සබ්බපඤ්හෙසු.

79. තතොති එකාවජ්ජනවීථිතො. පුරිමතරජවනවීථි යාය වුට්ඨානගාමිනී සඞ්ගහිතා, තත්ථ උප්පන්නස්සපි චිත්තස්ස. කුසලානාගතභාවපරියොසානෙනාති කුසලධම්මානං අනාගතභාවස්ස පරියොසානභූතෙන අග්ගමග්ගානන්තරපච්චයත්තෙන දීපිතං හොති සමානලක්ඛණං සබ්බං. කෙන? තාය එව සමානලක්ඛණතාය. එස නයොති යථා කුසලානුප්පාදො කුසලානාගතභාවස්ස පරියොසානභූතතො වුත්තපරිච්ඡෙදතො ඔරම්පි ලබ්භතීති සො යථාවුත්තපරිච්ඡෙදො ලක්ඛණමත්තන්ති ස්වායං නයො දස්සිතො. එස නයො අකුසලාතීතභාවස්ස ආදිම්හි ‘‘දුතියෙ අකුසලෙ’’ති වුත්තට්ඨානෙ, අබ්‍යාකතාතීතභාවස්ස ආදිම්හි ‘‘දුතියෙ චිත්තෙ’’ති වුත්තට්ඨානෙපීති යොජනා. ඉදානි ‘‘එස නයො’’ති යථාවුත්තමතිදෙසං ‘‘යථා හී’’තිආදිනා පාකටතරං කරොති. භාවනාපහානානි දස්සිතානි හොන්ති ‘‘අග්ගමග්ගසමඞ්ගී කුසලඤ්ච ධම්මං භාවෙති, අකුසලඤ්ච පජහතී’’ති. ඉධාති ඉමස්මිං පවත්තිවාරෙ. තං තන්ති අකුසලාතීතතාදි කුසලානාගතතාදි ච. තෙන තෙනාති ‘‘දුතියෙ අකුසලෙ අග්ගමග්ගසමඞ්ගී’’ති එවමාදිනා අන්තෙන ච.

100. පටිසන්ධිචිත්තතොති ඉදං මරියාදග්ගහණං, න අභිවිධිග්ගහණං, යතො ‘‘සොළසම’’න්ති ආහ. අභිවිධිග්ගහණමෙව වා සොළසචිත්තක්ඛණායුකමෙව රූපන්ති ඉමස්මිං පක්ඛෙ අධිප්පෙතෙ පටික්ඛිත්තොවායං වාදොති දස්සෙන්තො ‘‘තතො පරම්පි වා’’ති ආහ. අයඤ්ච විචාරො හෙට්ඨා දස්සිතො එව. න තතො ඔරන්ති විඤ්ඤායති තතො ඔරං අකුසලනිරොධසමකාලං අබ්‍යාකතනිරොධස්ස අසම්භවතො.

පවත්තිවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ධම්මයමකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.