4. චතුත්ථනයො සඞ්ගහිතෙනසඞ්ගහිතපදවණ්ණනා

191. තිණ්ණං සඞ්ගහානන්ති ඛන්ධායතනධාතුසඞ්ගහානං. සඞ්ගහණපුබ්බං අසඞ්ගහණං, අසඞ්ගහණපුබ්බං සඞ්ගහණඤ්ච වුච්චමානං සඞ්ගහණාසඞ්ගහණානං පවත්තිවිසෙසෙන වුත්තං හොතීති ආහ ‘‘සඞ්ගහණා…පෙ… උද්දිට්ඨා’’ති. සඞ්ගහාභාවකතො අසඞ්ගහො සඞ්ගහහෙතුකො සඞ්ගහස්ස පවත්තිවිසෙසොයෙව නාම හොතීති ආහ ‘‘සඞ්ගහණප්පවත්තිවිසෙසවිරහෙ’’ති. කෙනචි සමුදයසච්චාදිනා තීහිපි සඞ්ගහෙහි සඞ්ගහිතෙන සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නෙන ධම්මවිසෙසෙන පුන තථෙව සඞ්ගහිතො සො එව සමුදයසච්චාදිකො ධම්මවිසෙසො සඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතො. සඞ්ගාහකත්තාභාවසබ්භාවා සඞ්ගාහකභාවෙන න උද්ධටා, න අසඞ්ගාහකත්තා එව. යථා හි තීහි සඞ්ගහෙහි න සඞ්ගාහකා, එවං ද්වීහි, එකෙනපි සඞ්ගහෙන න සඞ්ගාහකා ඉධ න උද්ධටා. තෙහි සඞ්ගහිතාති තෙහි තීහි සඞ්ගහෙහි සඞ්ගහිතා ධම්මා. යස්සාති යස්ස අත්තනො සඞ්ගාහකස්ස.

සකලවාචකෙනාති අනවසෙසං ඛන්ධාදිඅත්ථං වදන්තෙන. තෙන ඛන්ධාදිපදෙනාති ‘‘තෙනෙව සඞ්ගහං ගච්ඡෙය්‍යා’’ති එත්ථ තෙන ඛන්ධාදිපදෙනාති එවං යොජෙතබ්බං. එවං පන අයොජෙත්වා ‘‘යං අත්තනො සඞ්ගාහකං සඞ්ගණ්හිත්වා පුන තෙනෙව සඞ්ගහං ගච්ඡෙය්‍ය, තං අඤ්ඤං සඞ්ගහිතං නාම නත්ථී’’ති එවං න සක්කා වත්තුං. කස්මාති චෙ? න හි යෙන සමුදයසච්චාදිනා යං සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නං ධම්මජාතං ඛන්ධාදිසඞ්ගහෙහි සඞ්ගහිතං, තෙනෙව සමුදයසච්චාදිනා තස්ස තදවසිට්ඨස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධධම්මස්ස, න ච තස්සෙව කෙවලස්ස සමුදයසච්චාදිකස්ස සඞ්ගහො පුච්ඡිතො විස්සජ්ජිතොති යොජනා, අථ ඛො තෙන සඞ්ඛාරක්ඛන්ධධම්මෙන ඵස්සාදිනා. සඞ්ගහිතස්සාති සඞ්ගහිතතාවිසිට්ඨස්සාති අත්ථො. තස්මා අත්තනො සඞ්ගාහකං සකලක්ඛණාදිං සඞ්ගණ්හිත්වා පුන තෙන ඛන්ධාදිපදෙන යං සඞ්ගහං ගච්ඡෙය්‍ය, තං තාදිසං නත්ථීති අත්ථො වෙදිතබ්බො. වෙදනා සද්දො ච ඛන්ධො ආයතනඤ්චාති වෙදනා විසුං ඛන්ධො, සද්දො ච විසුං ආයතනන්ති අත්ථො. අඤ්ඤෙන ඛන්ධන්තරාදිනා. අසම්මිස්සන්ති අබ්‍යාකතදුක්ඛසච්චාදි විය අමිස්සිතං. න හි…පෙ… එත්ථාති සඞ්ගහිතතාවිසිට්ඨෙන ධම්මෙන යො ධම්මො සඞ්ගහිතො, තස්ස සඞ්ගහිතතාවිසිට්ඨොයෙව යො සඞ්ගහො, සො න එත්ථ වාරෙ පුච්ඡිතො විස්සජ්ජිතො ච. සඞ්ගහොවාති කෙවලො සඞ්ගහො, න කත්තාපෙක්ඛොති අත්ථො. න සඞ්ගාහකෙනාති ඉදං යථාවුත්තෙන අත්ථෙන නිවත්තිතස්ස දස්සනං. න හීතිආදි තංසමත්ථනං.

චතුත්ථනයසඞ්ගහිතෙනසඞ්ගහිතපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.