මහාමොග්ගල්ලානස්ස සීහනාදකථා

17. ආයස්මාති වා දෙවානංපියාති වා භද්‍රභවන්ති වා පියසමුදාචාරො එසොති ආහ ‘‘ආයස්මාති පියවචනමෙත’’න්ති. විඤ්ඤුජාතිකා හි පරං පියෙන සමුදාචරන්තා ‘‘භව’’න්ති වා ‘‘දෙවානංපියා’’ති වා ‘‘ආයස්මා’’ති වා සමුදාචරන්ති, තස්මා සම්මුඛා සම්බොධනවසෙන ආවුසොති, තිරොක්ඛං ආයස්මාති අයම්පි සමුදාචාරො. තයිදං පියවචනං ගරුගාරවසප්පතිස්සවසෙන වුච්චතීති ආහ ‘‘ගරුගාරවසප්පතිස්සාධිවචනමෙත’’න්ති. ගුණමහත්තතාය මහාමොග්ගල්ලානො, න චූළමොග්ගල්ලානස්ස අත්ථිතායාති ආහ ‘‘මහා ච සො ගුණමහන්තතායා’’ති. පප්පටකොජන්ති පථවීසන්ධාරකං උදකං ආහච්ච ඨිතෙ මහාපථවියා හෙට්ඨිමතලෙ සමුට්ඨිතං උදකොඝෙන අජ්ඣොත්ථටෙ භූමිප්පදෙසෙ සඤ්ජාතකද්දමපටලසදිසං අතිමධුරපථවීමණ්ඩං. න මෙ තං අස්ස පතිරූපන්ති තං අනාපුච්ඡා කරණං න මෙ අනුච්ඡවිකං භවෙය්‍යාති අත්ථො. අනාපුච්ඡා කරොන්තෙන ච යථා භගවා ඉච්ඡිතිච්ඡිතං කිඤ්චි අනාපුච්ඡා කරොති, එවමහම්පීති භගවතා සමානං කත්වා අත්තානං මානෙන කතං විය භවිස්සතීති ආහ ‘‘යුගග්ගාහො විය භගවතා සද්ධිං කතො භවෙය්‍යා’’ති. පරෙන හි සද්ධිං අත්තානං යුගං යුගළං සමානං කත්වා ගාහො, තස්ස මම වා කො විසෙසොති ගහණං යුගග්ගාහො.

සම්පන්නන්ති සම්පත්තියුත්තං. සා පනෙත්ථ රසසම්පත්ති අධිප්පෙතා සාමඤ්ඤජොතනාය විසෙසෙ අවට්ඨානතො. තෙනාහ ‘‘සම්පන්නන්ති මධුරං සාදුරසන්ති අත්ථො’’ති. තිවිධඤ්හි සම්පන්නං පරිපුණ්ණසමඞ්ගීමධුරවසෙන. තත්ථ –

‘‘සම්පන්නං සාලිකෙදාරං, සුවා භුඤ්ජන්ති කොසිය;

පටිවෙදෙමි තෙ බ්‍රහ්මෙ, න නෙ වාරෙතුමුස්සහෙ’’ති. (ජා. 1.14.1) –

ඉදං පරිපුණ්ණසම්පන්නං නාම. පරිපුණ්ණම්පි හි සමන්තතො පන්නං පත්තන්ති සම්පන්නන්ති වුච්චති. ‘‘ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරෙන උපෙතො හොති සමුපෙතො උපගතො සමුපගතො සම්පන්නො සමන්නාගතො’’ති (විභ. 511) ඉදං සමඞ්ගීසම්පන්නං නාම. සමඞ්ගීපි හි සම්මදෙව පන්නො ගතො උපගතොති සම්පන්නොති වුච්චති. ‘‘තත්‍රස්ස රුක්ඛො සම්පන්නඵලො ච උපපන්නඵලො චා’’ති (ම. නි. 2.48) ඉදං මධුරසම්පන්නං නාම. තත්ථ මධුරසම්පන්නං ඉධාධිප්පෙතන්ති වෙදිතබ්බං. උපපන්නඵලොති බහුඵලො. අස්සාති පථවියා හෙට්ඨිමතලස්ස. ඔපම්මනිදස්සනත්ථන්ති උපමාය නිදස්සනත්ථං. අනීළකන්ති නිද්දොසං. නිද්දොසතා චෙත්ථ මක්ඛිකාදිරහිතතායාති ආහ ‘‘නිම්මක්ඛික’’න්තිආදි. නත්ථි එත්ථ මක්ඛිකාති නිම්මක්ඛිකං. මක්ඛිකාසද්දෙන චෙත්ථ මක්ඛිකණ්ඩකම්පි සාමඤ්ඤතො ගහිතන්ති වදන්ති. තෙනෙව තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං ‘‘නිම්මක්ඛිකන්ති ඉමස්සෙවත්ථං පකාසෙතුං නිම්මක්ඛිකණ්ඩකන්ති වුත්තං, මක්ඛිකාහි තාසං අණ්ඩකෙහි ච විරහිතන්ති අත්ථො’’ති. අයං පනෙත්ථ අම්හාකං ඛන්ති ‘‘මක්ඛිකානං අණ්ඩානි මක්ඛිකණ්ඩානි, නත්ථි එත්ථ මක්ඛිකණ්ඩානීති නිම්මක්ඛිකණ්ඩන්ති. ඉමිනා මක්ඛිකානං අණ්ඩෙහි රහිතතා වුත්තා, ‘නිම්මක්ඛික’න්ති ඉමිනා පන මක්ඛිකානංයෙව අභාවො වුත්තො’’ති. එතං කිර මධූති ඛුද්දකමක්ඛිකාහි කතමධු. සබ්බමධූහීති මහාමක්ඛිකභමරමක්ඛිකාදිකතෙහි. අග්ගන්ති උත්තමං. සෙට්ඨන්ති පසත්ථතමං. සුරසන්ති සොභනරසං. ඔජවන්තන්ති අච්චන්තමොජසම්පන්නං.

ආයාචනවචනමෙතන්ති ඉමිනා සම්පටිච්ඡනසම්පහංසනාදිඅත්ථං නිවත්තෙති. එකං හත්ථන්ති එකං පාණිතලං. ‘‘අභිනිම්මිනිස්සාමී’’ති වුත්තමත්ථං පකාසෙතුං ‘‘පථවීසදිසං කරිස්සාමී’’ති වුත්තං. අයං නු ඛො පථවී, උදාහු න අයන්ති ඉමිනා නිම්මිතපථවියා පකතිපථවියා ච සන්දිස්සමානත්තා ‘‘එසා නු ඛො අම්හාකං පථවී, උදාහු අඤ්ඤා’’ති උප්පජ්ජමානකුක්කුච්චං දස්සෙති. නිබද්ධවිපුලාගමො ගාමො නිගමො, පවත්තිතමහාආයො මහාගාමොති වුත්තං හොති. න වා එස විපල්ලාසොති පුබ්බපක්ඛං නිදස්සෙති. කස්මා පනෙස විපල්ලාසො න හොතීති ආහ ‘‘අචින්තෙය්‍යො හි ඉද්ධිමතො ඉද්ධිවිසයො’’ති. ඉද්ධිබලෙනෙව තෙසං සත්තානං තාදිසො විපල්ලාසො න භවිස්සතීති අධිප්පායො. ඉදානි අඤ්ඤථා විපල්ලාසප්පටිලාභං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එවං පනා’’තිආදි. ගරහන්තාති සම්මුඛා ගරහන්තා. උපවදන්තාති පරම්මුඛා අක්කොසන්තා.

නනු ච උත්තරකුරුං පිණ්ඩාය ගමනං පටිසෙධෙත්වා විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යුන්ති කාරණං න වුත්තං, තස්මා කිමෙත්ථ කාරණන්ති ආහ ‘‘තත්ථ කිඤ්චාපී’’තිආදි. යදිපි න වුත්තං, තථාපි ‘‘විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යු’’න්ති පුබ්බෙ අධිකතත්තා තෙනෙව කාරණෙන පිණ්ඩාය උත්තරකුරුගමනම්පි භගවතා පටිසිද්ධන්ති විඤ්ඤායති, තස්මා තදෙව කාරණං ඉධාපි ගහෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බ’’න්ති. විපල්ලාසම්පි සත්තා පටිලභෙය්‍යුන්ති ඉදං ඉධ අවුත්තම්පි ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බන්ති අධිප්පායො. අත්ථොපි චස්ස වුත්තසදිසමෙව වෙදිතබ්බොති. ‘‘එවං පන විපල්ලාසං පටිලභෙය්‍යු’’න්තිආදිනා පච්ඡා වුත්තමෙව අත්ථවිකප්පං සන්ධාය වදති. යං පන තත්ථ වුත්තං ‘‘තෙ ගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා දුබ්භික්ඛකාලෙ පථවිං පරිවත්තෙත්වා පප්පටකොජං පරිභුඤ්ජිංසූ’’ති, තං අපනෙත්වා තෙ ගුණෙ නිබ්බත්තෙත්වා දුබ්භික්ඛකාලෙ උත්තරකුරුං ගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා පරිභුඤ්ජිංසූති එවමෙත්ථ යොජනා කාතබ්බා. එකෙන පදවීතිහාරෙනාති එත්ථ පදස්ස වීතිහරණං නික්ඛිපනං පදවීතිහාරො, පදනික්ඛෙපො, තස්මා එකෙන පදනික්ඛෙපෙනාති වුත්තං හොති. එකෙන පදවීතිහාරෙන අතික්කමිතබ්බට්ඨානඤ්ච සමගමනෙන ද්වින්නං පදානං අන්තරෙ මුට්ඨිරතනමත්තං, තස්මා. මාතිකාමත්තං අධිට්ඨහිත්වාති මුට්ඨිරතනප්පමාණං මාතිකාමත්තං අධිට්ඨායාති අත්ථො.

නිට්ඨිතා මහාමොග්ගල්ලානස්ස සීහනාදකථා.