2. විලෙඛනසික්ඛාපදවණ්ණනා

438. දුතියෙ විනයස්ස පරියාපුණනං විනයපරියත්තීති ආහ ‘‘විනයං පරියාපුණන්තාන’’න්තිආදි. සුගුත්තොති යථා කරණ්ඩකෙ පක්ඛිත්තමණික්ඛන්ධො විය න නස්සති විපත්තිං න පාපුණාති, එවං සුට්ඨු ගොපිතො. සුරක්ඛිතොති තස්සෙව පරියායවචනං. යථා හි කිලෙසචොරෙහි අවිලුම්පනීයො හොති, එවං සබ්බදා සූපට්ඨිතස්සතිතාය සුට්ඨු රක්ඛිතො. කුක්කුච්චපකතානන්ති කප්පියාකප්පියං නිස්සාය උප්පන්නකුක්කුච්චෙන අභිභූතානං. සාරජ්ජනං සාරදො, බ්‍යාමොහභයං. විගතො සාරදො එතස්සාති විසාරදො. සහධම්මෙනාති සකාරණෙන වචනෙන. සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාතීති යථා න පුන සීසං උක්ඛිපන්ති, අථ ඛො අප්පටිභානා මඞ්කුභූතායෙව හොන්ති, එවං සුට්ඨු නිග්ගණ්හාති.

අලජ්ජිතාති ය-කාරලොපෙන නිද්දෙසො, අලජ්ජිතායාති වුත්තං හොති. අඤ්ඤාණතාතිආදීසුපි එසෙව නයො. මන්දො මොමූහොති අඤ්ඤාණභාවෙන මන්දො, අවිසයතො මොමූහො, මහාමූළ්හොති අත්ථො.

අත්තපච්චත්ථිකාති අත්තනො පච්චත්ථිකා. වජ්ජිපුත්තකා දසවත්ථුදීපකා. පරූපහාරඅඤ්ඤාණකඞ්ඛාපරවිතාරණාදිවාදාති එත්ථ යෙ අරහත්තං පටිජානන්තානං අප්පත්තෙ පත්තසඤ්ඤීනං අධිමානිකානං කුහකානං වා අරහත්තං පටිජානන්තානං සුක්කවිස්සට්ඨිං දිස්වා මාරකායිකා දෙවතා ‘‘අරහතො අසුචිං උපසංහරන්තී’’ති මඤ්ඤන්ති සෙය්‍යථාපි පුබ්බසෙලියා අපරසෙලියා ච, තෙ පරූපහාරවාදා. යෙසං පන අරහතො ඉත්ථිපුරිසාදීනං නාමගොත්තාදීසු ඤාණප්පවත්තියා අභාවෙන අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, තත්ථෙව සන්නිට්ඨානාභාවෙන අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා, යස්මා චස්ස තානි වත්ථූනි පරෙ විතාරෙන්ති පකාසෙන්ති ආචික්ඛන්ති, තස්මා අත්ථි අරහතො පරවිතාරණාති ඉමා තිස්සො ලද්ධියො සෙය්‍යථාපි එතරහි පුබ්බසෙලියානං, තෙ අඤ්ඤාණකඞ්ඛාපරවිතාරණවාදා. නිග්ගහො පන නෙසං කථාවත්ථුප්පකරණෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

චත්තාරො මග්ගා ච ඵලානි චාති උක්කට්ඨනිද්දෙසවසෙන වුත්තං, චතස්සො පටිසම්භිදා තිස්සො විජ්ජා ඡ අභිඤ්ඤාති අයම්පි අධිගමසද්ධම්මොයෙව. ච-කාරො වා අවුත්තසම්පිණ්ඩනත්ථො දට්ඨබ්බො. කෙචි ථෙරාති ධම්මකථිකා. ආහංසූති පංසුකූලිකත්ථෙරා එවං ආහංසු.

කදා පනායං කථා උදපාදීති? අයඤ්හෙත්ථ අනුපුබ්බිකථා (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.130) – ඉමස්මිං කිර දීපෙ චණ්ඩාලතිස්සමහාභයෙ සක්කො දෙවරාජා මහාඋළුම්පං මාපෙත්වා භික්ඛූනං ආරොචාපෙසි ‘‘මහන්තං භයං භවිස්සති, න සම්මා දෙවො වස්සිස්සති, භික්ඛූ පච්චයෙහි කිලමන්තා පරියත්තිං සන්ධාරෙතුං න සක්ඛිස්සන්ති, පරතීරං ගන්ත්වා අය්‍යෙහි ජීවිතං රක්ඛිතුං වට්ටති. ඉමං මහාඋළුම්පං ආරුය්හ ගච්ඡථ භන්තෙ, යෙසං එත්ථ නිසජ්ජට්ඨානං නප්පහොති, තෙ කට්ඨඛණ්ඩෙපි උරං ඨපෙත්වා ගච්ඡන්තු, සබ්බෙසං භයං න භවිස්සතී’’ති. තදා සමුද්දතීරං පත්වා සට්ඨි භික්ඛූ කතිකං කත්වා ‘‘අම්හාකං එත්ථ ගමනකිච්චං නත්ථි, මයං ඉධෙව හුත්වා තෙපිටකං රක්ඛිස්සාමා’’ති තතො නිවත්තිත්වා දක්ඛිණමලයජනපදං ගන්ත්වා කන්දමූලපණ්ණෙහි ජීවිකං කප්පෙන්තා වසිංසු, කායෙ වහන්තෙ නිසීදිත්වා සජ්ඣායං කරොන්ති, අවහන්තෙ වාලිකං උස්සාරෙත්වා පරිවාරෙත්වා සීසානි එකට්ඨානෙ කත්වා පරියත්තිං සම්මසන්ති. ඉමිනා නියාමෙන ද්වාදස සංවච්ඡරානි සාට්ඨකථං තෙපිටකං පරිපුණ්ණං කත්වා ධාරයිංසු.

භයෙ වූපසන්තෙ සත්තසතා භික්ඛූ අත්තනො ගතට්ඨානෙ සාට්ඨකථෙ තෙපිටකෙ එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අවිනාසෙත්වා ඉමමෙව දීපමාගම්ම කල්ලගාමජනපදෙ මණ්ඩලාරාමවිහාරං පවිසිංසු. ථෙරානං ආගතපවත්තිං සුත්වා ඉමස්මිං දීපෙ ඔහීනා සට්ඨි භික්ඛූ ‘‘ථෙරෙ පස්සිස්සාමා’’ති ගන්ත්වා ථෙරෙහි සද්ධිං තෙපිටකං සොධෙන්තා එකක්ඛරම්පි එකබ්‍යඤ්ජනම්පි අසමෙන්තං නාම න පස්සිංසු. තස්මිං ඨානෙ ථෙරානං අයං කථා උදපාදි ‘‘පරියත්ති නු ඛො සාසනස්ස මූලං, උදාහු පටිපත්තී’’ති. පංසුකූලිකත්ථෙරා ‘‘පටිපත්ති මූල’’න්ති ආහංසු, ධම්මකථිකා ‘‘පරියත්තී’’ති. අථ නෙ ථෙරා ‘‘තුම්හාකං ද්වින්නම්පි ජනානං වචනමත්තෙනෙව න සක්කා විඤ්ඤාතුං, ජිනභාසිතං සුත්තං ආහරථා’’ති ආහංසු. සුත්තං ආහරිතුං න භාරොති –

‘‘ඉමෙ ච, සුභද්ද, භික්ඛූ සම්මා විහරෙය්‍යුං, අසුඤ්ඤො ලොකො අරහන්තෙහි අස්සා’’ති (දී. නි. 2.214). ‘‘පටිපත්තිමූලකං, මහාරාජ, සත්ථුසාසනං, පටිපත්තිසාරකං, මහාරාජ, සත්ථුසාසනං, පටිපත්ති තිට්ඨන්තී තිට්ඨතී’’ති (මි. ප. 4.1.7) –

සුත්තං ආහරිංසු.

ඉමං සුත්තං සුත්වා ධම්මකථිකා අත්තනො වාදට්ඨපනත්ථාය ඉමං සුත්තං ආහරිංසු –

‘‘යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති;

තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුට්ඨිතෙ යථා.

‘‘සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච;

තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථා.

‘‘සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා;

පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතී’’ති.

ඉමස්මිං සුත්තෙ ආහටෙ පංසුකූලිකත්ථෙරා තුණ්හී අහෙසුං. ධම්මකථිකත්ථෙරානංයෙව වචනං පුරතො අහොසි. යථා හි ගවසතස්ස ගවසහස්සස්ස වා අන්තරෙ පවෙණිපාලිකාය ධෙනුයා අසති සො වංසො සා පවෙණී න ඝටීයති, එවමෙව ආරද්ධවිපස්සකානං භික්ඛූනං සතෙපි සහස්සෙපි විජ්ජමානෙ පරියත්තියා අසති අරියමග්ගපටිවෙධො නාම න හොති. යථා ච නිධිකුම්භියා ජානනත්ථාය පාසාණපිට්ඨෙ අක්ඛරෙසු උපනිබද්ධෙසු යාව අක්ඛරානි ධරන්ති, තාව නිධිකුම්භී නට්ඨා නාම න හොති, එවමෙව පරියත්තියා ධරමානාය සාසනං අන්තරහිතං නාම න හොතීති. තස්සාධෙය්‍යොති තස්සායත්තො.

439. සො පනාති සො පාතිමොක්ඛො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ගරහිතුකාමතා, උපසම්පන්නස්ස සන්තිකෙ සික්ඛාපදවිවණ්ණනඤ්චාති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

විලෙඛනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.