8. අරිට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා

417. අට්ඨමෙ බාධයිංසූති හනිංසු. තංතංසම්පත්තියා විබන්ධනවසෙන සත්තසන්තානස්ස අන්තරෙ වෙමජ්ඣෙ එති ආගච්ඡතීති අන්තරායො, දිට්ඨධම්මිකාදිඅනත්ථො. අනතික්කමනට්ඨෙන තස්මිං අන්තරායෙ නියුත්තා, අන්තරායං වා ඵලං අරහන්ති, අන්තරායස්ස වා කරණසීලාති අන්තරායිකා. තෙනාහ ‘‘අන්තරායං කරොන්තීති අන්තරායිකා’’ති. ආනන්තරියධම්මාති ආනන්තරිකසභාවා චෙතනාධම්මා. තත්‍රායං වචනත්ථො – චුතිඅනන්තරඵලං අනන්තරං නාම, තස්මිං අනන්තරෙ නියුත්තා, තංනිබ්බත්තනෙන අනන්තරකරණසීලා, අනන්තරප්පයොජනාති වා ආනන්තරිකා, තෙ එව ආනන්තරියාති වුත්තා. කම්මානි එව අන්තරායිකාති කම්මන්තරායිකා. මොක්ඛස්සෙව අන්තරායං කරොති, න සග්ගස්සාති මිච්ඡාචාරලක්ඛණාභාවතො වුත්තං. න හි භික්ඛුනියා ධම්මරක්ඛිතභාවො අත්ථි. පාකතිකභික්ඛුනීවසෙන චෙතං වුත්තං. අරියාය පන පවත්තං අපායසංවත්තනිකමෙව, නන්දමාණවකො චෙත්ථ නිදස්සනං. උභින්නං සමානච්ඡන්දතාවසෙන වා න සග්ගන්තරායිකතා, මොක්ඛන්තරායිකතා පන මොක්ඛත්ථාය පටිපත්තියා විදූසනතො. අභිභවිත්වා පන පවත්තියං සග්ගන්තරායිකතාපි න සක්කා නිවාරෙතුන්ති.

අහෙතුකදිට්ඨිඅකිරියදිට්ඨිනත්ථිකදිට්ඨියොව නියතභාවං පත්තා නියතමිච්ඡාදිට්ඨිධම්මා. පටිසන්ධිධම්මාති පටිසන්ධිචිත්තුප්පාදමාහ. පණ්ඩකාදිග්ගහණඤ්චෙත්ථ නිදස්සනමත්තං සබ්බායපි අහෙතුකපටිසන්ධියා විපාකන්තරායිකභාවතො. යාහි අරියෙ උපවදති, තා චෙතනා අරියූපවාදා ජාතා. තතො පරන්ති ඛමාපනතො උපරි. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං දිබ්බචක්ඛුකථායං වුත්තමෙව. සඤ්චිච්ච ආපන්නා ආපත්තියොති සඤ්චිච්ච වීතික්කන්තා සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා. සඤ්චිච්ච වීතික්කන්තඤ්හි අන්තමසො දුක්කටදුබ්භාසිතම්පි සග්ගමග්ගඵලානං අන්තරායං කරොති. යාව භික්ඛුභාවං පටිජානාති පාරාජිකං ආපන්නො, න වුට්ඨාති සෙසගරුකාපත්තිං ආපන්නො, න දෙසෙති ලහුකාපත්තිං ආපන්නො.

අයං භික්ඛූති අරිට්ඨො භික්ඛු. රසෙන රසං සංසන්දිත්වාති අනවජ්ජෙන පච්චයපරිභුඤ්ජනරසෙන සාවජ්ජකාමගුණපරිභොගරසං සමානෙත්වා. යොනිසො පච්චවෙක්ඛණෙන නත්ථි එත්ථ ඡන්දරාගොති නිච්ඡන්දරාගො, පච්චයපරිභොගො. උපනෙන්තො වියාති බන්ධනං උපනෙන්තො විය. ‘‘ඝටෙන්තො වියා’’තිපි පාඨො. උපසංහරන්තො වියාති සදිසතං උපසංහරන්තො විය එකන්තසාවජ්ජෙ අනවජ්ජභාවපක්ඛෙපනතො. පාපකන්ති ලාමකට්ඨෙන දුග්ගතිසම්පාපනට්ඨෙන ච පාපකං. මහාසමුද්දං බන්ධන්තෙන වියාති සෙතුකරණවසෙන මහාසාගරං බන්ධන්තෙන විය. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣන්තොති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ‘‘සාවජ්ජ’’න්ති දිට්ඨං ‘‘අනවජ්ජ’’න්ති ගහණෙන තෙන සහ පටිවිරුජ්ඣන්තො. ආණාචක්කෙති පඨමපාරාජිකසික්ඛාපදසඞ්ඛාතෙ, ‘‘අබ්‍රහ්මචරියං පහායා’’තිආදිදෙසනාසඞ්ඛාතෙ ච ආණාචක්කෙ.

අට්ඨිකඞ්කලං නාම උරට්ඨි වා පිට්ඨිකණ්ටකං වා සීසට්ඨි වා. තඤ්හි නිම්මංසත්තා ‘‘කඞ්කල’’න්ති වුච්චති. විගතමංසාය හි අට්ඨිසඞ්ඛලිකාය එකට්ඨිම්හි වා කඞ්කල-සද්දො නිරුළ්හො. අනුදහනට්ඨෙනාති අනුපායපටිපත්තියා සම්පති ආයතිඤ්ච අනුදහනට්ඨෙන. මහාභිතාපනට්ඨෙන අනවට්ඨිතසභාවතාය, ඉත්තරපච්චුපට්ඨානට්ඨෙන මුහුත්තකරණීයතාය, තාවකාලිකට්ඨෙන පරෙහි අභිභවනතාය, සබ්බඞ්ගපච්චඞ්ගපලිභඤ්ජනට්ඨෙන භෙදනාදිඅධිකරණභාවෙන, උග්ඝාටසදිසතාය අධිකුට්ටනට්ඨෙන, අවණෙ වණං උප්පාදෙත්වා අන්තො අනුපවිසනභාවතාය විනිවිජ්ඣනට්ඨෙන, දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකඅනත්ථනිමිත්තතාය සාසඞ්කසප්පටිභයට්ඨෙන.

පාළියං ‘‘ථාමසා පරාමාසා’’තිආදීසු එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. ථාමසාති දිට්ඨිථාමෙන, තස්සා දිට්ඨියා ථාමගතභාවෙනාති අත්ථො. පරාමාසාති දිට්ඨිපරාමාසෙන, දිට්ඨිසඞ්ඛාතපරාමාසෙනාති අත්ථො. දිට්ඨියෙව හි ධම්මසභාවං අතික්කමිත්වා පරතො ආමසනෙන පරාමාසො. අභිනිවිස්සාති තණ්හාභිනිවෙසපුබ්බඞ්ගමෙන දිට්ඨාභිනිවෙසෙන ‘‘ඉදමෙත්ථ සච්ච’’න්ති අභිනිවිසිත්වා. වොහරතීති කථෙති. යතො ච ඛො තෙ භික්ඛූති යදා තෙ භික්ඛූ. එවංබ්‍යාඛො අහං, භන්තෙ, භගවතාති ඉදං එස අත්තනො ලද්ධිං නිගූහිතුකාමතාය නත්ථීති වත්තුකාමොපි භගවතො ආනුභාවෙන සම්පටිච්ඡති. බුද්ධානං කිර සම්මුඛා ද්වෙ කථා කථෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. කස්ස නු ඛො නාම ත්වං මොඝපුරිසාති ත්වං මොඝපුරිස කස්ස ඛත්තියස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා වෙස්සස්ස වා සුද්දස්ස වා ගහට්ඨස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා දෙවස්ස වා මනුස්සස්ස වා මයා එවං ධම්මං දෙසිතං ආජානාසි. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ධම්මකම්මතා, සමනුභාසනා, අප්පටිනිස්සජ්ජනන්ති ඉමානි පනෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

අරිට්ඨසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.