6. සුරාපානවග්ගො

1. සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා

326-328. සුරාපානවග්ගස්ස පඨමසික්ඛාපදෙ වතියාති ගාමපරික්ඛෙපවතියා. පාළියං පිට්ඨසුරාදීසු පිට්ඨං භාජනෙ පක්ඛිපිත්වා තජ්ජං උදකං දත්වා මද්දිත්වා කතා පිට්ඨසුරා. එවං පූවෙ ඔදනෙ ච භාජනෙ පක්ඛිපිත්වා තජ්ජං උදකං දත්වා මද්දිත්වා කතා පූවසුරා ඔදනසුරාති ච වුච්චති. ‘‘කිණ්ණා’’ති පන තස්සා සුරාය බීජං වුච්චති. යෙ සුරාමොදකාතිපි වුච්චන්ති, තෙ පක්ඛිපිත්වා කතා කිණ්ණපක්ඛිත්තා. හරීතකීසාසපාදිනානාසම්භාරෙහි සංයොජිතා සම්භාරසංයුත්තා.

මධුකතාලනාළිකෙරාදිපුප්ඵරසො චිරපරිවාසිතො පුප්ඵාසවො. පනසාදිඵලරසො ඵලාසවො. මුද්දිකාරසො මධ්වාසවො. උච්ඡුරසො ගුළාසවො. හරීතකාමලකකටුකභණ්ඩාදිනානාසම්භාරානං රසො චිරපරිවාසිතො සම්භාරසංයුත්තො. බීජතො පට්ඨායාති සම්භාරෙ පටියාදෙත්වා චාටියං පක්ඛිත්තකාලතො, තාලනාළිකෙරාදීනං පුප්ඵරසස්ස ගහිතඅභිනවකාලතොයෙව ච පට්ඨාය.

329. ලොණසොවීරකං සුත්තඤ්ච අනෙකෙහි භෙසජ්ජෙහි අභිසඞ්ඛතො අමජ්ජභූතො ආසවවිසෙසො. වාසග්ගාහාපනත්ථන්ති සුගන්ධිභාවග්ගාහාපනත්ථං. අචිත්තකං ලොකවජ්ජන්ති එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං පඨමපාරාජිකවණ්ණනායං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. මජ්ජභාවො, තස්ස පානඤ්චාති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

සුරාපානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදවණ්ණනා

330. දුතියෙ භික්ඛුනීපි අනුපසම්පන්නට්ඨානෙ ඨිතාති එත්ථ භික්ඛුපි භික්ඛුනියා අනුපසම්පන්නට්ඨානෙ ඨිතොති වෙදිතබ්බො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. හසාධිප්පායතා, උපසම්පන්නස්ස කායෙන කායාමසනන්ති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

අඞ්ගුලිපතොදකසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. හසධම්මසික්ඛාපදවණ්ණනා

335. තතියං උත්තානත්ථමෙව. උපරිගොප්ඵකතා, හසාධිප්පායෙන කීළනන්ති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

හසධම්මසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. අනාදරියසික්ඛාපදවණ්ණනා

344. චතුත්ථෙ ගාරය්හො ආචරියුග්ගහො න ගහෙතබ්බොති යස්මා උච්ඡුරසො සත්තාහකාලිකො, තස්ස කසටො යාවජීවිකො, ද්වින්නංයෙව සමවායො උච්ඡුයට්ඨි, තස්මා විකාලෙ උච්ඡුයට්ඨිං ඛාදිතුං වට්ටති ගුළහරීතකං වියාති එවමාදිකො ගාරය්හාචරියවාදො න ගහෙතබ්බො. ලොකවජ්ජෙ ආචරියුග්ගහො න වට්ටතීති ලොකවජ්ජසික්ඛාපදෙ ආපත්තිට්ඨානෙ යො ආචරියවාදො, සො න ගහෙතබ්බො, ලොකවජ්ජං අතික්කමිත්වා ‘‘ඉදං අම්හාකං ආචරියුග්ගහො’’ති වදන්තස්ස උග්ගහො න වට්ටතීති අධිප්පායො. සුත්තානුලොමං නාම අට්ඨකථා. පවෙණියා ආගතසමොධානං ගච්ඡතීති ‘‘පවෙණියා ආගතො ආචරියුග්ගහොව ගහෙතබ්බො’’ති එවං වුත්තෙ මහාඅට්ඨකථාවාදෙයෙව සඞ්ගහං ගච්ඡතීති අධිප්පායො. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. උපසම්පන්නස්ස පඤ්ඤත්තෙන වචනං, අනාදරියකරණන්ති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

අනාදරියසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. භිංසාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා

345. පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙව. උපසම්පන්නතා, තස්ස දස්සනසවනවිසයෙ භිංසාපෙතුකාමතාය වායමනන්ති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

භිංසාපනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. ජොතිසික්ඛාපදවණ්ණනා

350. ඡට්ඨෙ භග්ගා නාම ජනපදිනො රාජකුමාරා, තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රුළ්හීසද්දෙන ‘‘භග්ගා’’ති වුච්චති. තෙන වුත්තං ‘‘භග්ගාති ජනපදස්ස නාම’’න්ති. සුසුමාරගිරෙති එවංනාමකෙ නගරෙ. තස්ස කිර නගරස්ස මාපනත්ථං වත්ථුවිජ්ජාචරියෙන නගරට්ඨානස්ස පරිග්ගණ්හනදිවසෙ අවිදූරෙ සුසුමාරො සද්දමකාසි ගිරං නිච්ඡාරෙසි. අථ අනන්තරායෙන නගරෙ මාපිතෙ තමෙව සුසුමාරගිරණං සුභනිමිත්තං කත්වා සුසුමාරගිරංත්වෙවස්ස නාමං අකංසු. කෙචි පන ‘‘සුසුමාරසණ්ඨානත්තා සුසුමාරො නාම එකො ගිරි, සො තස්ස නගරස්ස සමීපෙ, තස්මා තං සුසුමාරගිරි එතස්ස අත්ථීති ‘සුසුමාරගිරී’ති වුච්චතී’’ති වදන්ති. තථා වා හොතු අඤ්ඤථා වා, නාමමෙතං තස්ස නගරස්සාති ආහ ‘‘සුසුමාරගිරන්ති නගරස්ස නාම’’න්ති. භෙසකළාති ඝම්පණ්ඩනාමකො ගච්ඡවිසෙසො. කෙචි ‘‘සෙතරුක්ඛො’’තිපි වදන්ති. තෙසං බහුලතාය පන තං වනං භෙසකළාවනන්ත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ. ‘‘භෙසගළාවනෙ’’තිපි පාඨො. ‘‘භෙසො නාම එකො යක්ඛො අයුත්තකාරී, තස්ස තතො ගළිතට්ඨානතාය තං වනං භෙසගළාවනං නාම ජාත’’න්ති හි කෙචි.

352. ජොතිකරණෙති අග්ගිකරණෙ. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. අගිලානතා, අනුඤ්ඤාතකරණාභාවො, විසිබ්බෙතුකාමතා, සමාදහනන්ති ඉමානි පනෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

ජොතිසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. නහානසික්ඛාපදවණ්ණනා

357. සත්තමසික්ඛාපදස්ස පාළියං අසම්භින්නෙනාති අමක්ඛිතෙන, අනට්ඨෙනාති අත්ථො. ඔරෙනද්ධමාසං නහායෙය්‍යාති නහාතදිවසතො පට්ඨාය අද්ධමාසෙ අපරිපුණ්ණෙ නහායෙය්‍ය. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. මජ්ඣිමදෙසො, ඌනකද්ධමාසෙ නහානං, සමයානං වා නදීපාරගමනස්ස වා ආපදානං වා අභාවොති ඉමානි පනෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

නහානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. දුබ්බණ්ණකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා

368. අට්ඨමෙ ‘‘චම්මකාරනීලං නාම පකතිනීල’’න්ති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. ගණ්ඨිපදෙ පන ‘‘චම්මකාරා උදකෙ තිපුමලං අයගූථඤ්ච පක්ඛිපිත්වා චම්මං කාළං කරොන්ති, තං චම්මකාරනීල’’න්ති වුත්තං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. වුත්තප්පකාරස්ස චීවරස්ස අකතකප්පතා, අනට්ඨචීවරාදිතා, නිවාසනං වා පාරුපනං වාති ඉමානි පනෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

දුබ්බණ්ණකරණසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. විකප්පනසික්ඛාපදවණ්ණනා

374. නවමෙ අපච්චුද්ධාරණන්ති ‘‘මය්හං සන්තකං පරිභුඤ්ජ වා විස්සජ්ජෙහි වා’’තිආදිනා අකතපච්චුද්ධාරං. යෙන විනයකම්මං කතන්ති යෙන සද්ධිං විනයකම්මං කතං. තිංසකවණ්ණනායන්ති නිස්සග්ගියවණ්ණනායං. පරිභොගෙන කායකම්මං, අපච්චුද්ධාරාපනෙන වචීකම්මං. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. සාමං විකප්පිතස්ස අපච්චුද්ධාරො, විකප්පනුපගචීවරතා, පරිභොගොති ඉමානි පනෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

විකප්පනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. චීවරඅපනිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා

377. දසමං උත්තානත්ථමෙව. උපසම්පන්නස්ස සන්තකානං පත්තාදීනං අපනිධානං, විහෙසෙතුකාමතා වා හසාධිප්පායතා වාති ඉමානි පනෙත්ථ ද්වෙ අඞ්ගානි.

චීවරඅපනිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිට්ඨිතො සුරාපානවග්ගො ඡට්ඨො.