2. ගණභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා

209. දුතියෙ අභිමාරෙති අභිගන්ත්වා භගවතො මාරණත්ථාය නියොජිතෙ ධනුද්ධරෙ. ගුළ්හපටිච්ඡන්නොති අපාකටො. පවිජ්ඣීති විස්සජ්ජෙසි. නනු රාජානම්පි මාරාපෙසීති වචනතො ඉදං සික්ඛාපදං අජාතසත්තුනො කාලෙ පඤ්ඤත්තන්ති සිද්ධං, එවඤ්ච සති පරතො අනුපඤ්ඤත්තියං –

‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො මාගධස්ස සෙනියස්ස බිම්බිසාරස්ස ඤාතිසාලොහිතො ආජීවකෙසු පබ්බජිතො හොති. අථ ඛො සො ආජීවකො යෙන රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා රාජානං මාගධං සෙනියං බිම්බිසාරං එතදවොච…පෙ… කුක්කුච්චායන්තා නාධිවාසෙන්තී’’ති –

ඉදං කස්මා වුත්තන්ති? සො කිර ආජීවකො තං දානං දෙන්තො බිම්බිසාරකාලතො පට්ඨාය අදාසි, පච්ඡා අජාතසත්තුකාලෙ සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිතො පට්ඨාය භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා තං දානං න පටිග්ගණ්හිංසු, තස්මා ආදිතො පට්ඨාය තං වත්ථු දස්සිතන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘අථ ඛො සො ආජීවකො භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පාහෙසී’’ති ඉදඤ්ච තතො පභුති සො ආජීවකො අන්තරන්තරා භික්ඛූ නිමන්තෙත්වා දානං දෙන්තො අජාතසත්තුකාලෙ සික්ඛාපදෙ පඤ්ඤත්තෙ යං භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි, තං සන්ධාය වුත්තං.

215. අඤ්ඤමඤ්ඤවිසිට්ඨත්තා විසදිසං රජ්ජං විරජ්ජං, තතො ආගතා, තත්ථ වා ජාතා, භවාති වා වෙරජ්ජා, තෙ එව වෙරජ්ජකා. තෙ පන යස්මා ගොත්තචරණාදිවිභාගෙන නානප්පකාරා, තස්මා වුත්තං ‘‘නානාවෙරජ්ජකෙ’’ති. අට්ඨකථායං පන නානාවිධෙහි අඤ්ඤරජ්ජෙහි ආගතෙති රජ්ජානංයෙව වසෙන නානප්පකාරතා වුත්තා.

217-218. ඉමස්ස සික්ඛාපදස්ස විඤ්ඤත්තිං කත්වා භුඤ්ජනවත්ථුස්මිං පඤ්ඤත්තත්තා විඤ්ඤත්තිතො ගණභොජනං වත්ථුවසෙනෙව පාකටන්ති තං අවත්වා ‘‘ගණභොජනං නාම යත්ථ…පෙ… නිමන්තිතා භුඤ්ජන්තී’’ති නිමන්තනවසෙනෙව පදභාජනෙ ගණභොජනං වුත්තං. ‘‘කිඤ්චි පන සික්ඛාපදං වත්ථුඅනනුරූපම්පි සියාති පදභාජනෙ වුත්තනයෙන නිමන්තනවසෙනෙව ගණභොජනං හොතීති කෙසඤ්චි ආසඞ්කා භවෙය්‍යා’’ති තංනිවත්තනත්ථං ‘‘තං පනෙතං ගණභොජනං ද්වීහාකාරෙහි පසවතී’’ති වුත්තං. පඤ්චන්නං භොජනානං නාමං ගහෙත්වාති එත්ථ ‘‘භොජනං ගණ්හථාති වුත්තෙපි ගණභොජනං හොතියෙවා’’ති වදන්ති. ‘‘හෙට්ඨා අද්ධානගමනවත්ථුස්මිං නාවාභිරුහනවත්ථුස්මිඤ්ච ‘ඉධෙව, භන්තෙ, භුඤ්ජථා’ති වුත්තෙ යස්මා කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හිංසු, තස්මා ‘භුඤ්ජථා’ති වුත්තෙපි ගණභොජනං න හොතියෙවා’’ති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. ‘‘පඤ්චන්නං භොජනානං නාමං ගහෙත්වා නිමන්තෙතී’’ති වුත්තත්තා පන ‘‘ඔදනං භුඤ්ජථා’’ති වා ‘‘භත්තං භුඤ්ජථා’’ති වා භොජනනාමං ගහෙත්වාව වුත්තෙ ගණභොජනං හොති, න අඤ්ඤථා. ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, භුඤ්ජථා’’ති එත්ථාපි ‘‘ඔදන’’න්ති වා ‘‘භත්ත’’න්ති වා වත්වාව තෙ එවං නිමන්තෙසුන්ති ගහෙතබ්බං. ගණවසෙන වා නිමන්තිතත්තා තෙ භික්ඛූ අපකතඤ්ඤුතාය කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හිංසූති අයං අම්හාකං ඛන්ති, වීමංසිත්වා යුත්තතරං ගහෙතබ්බං.

එකතො ගණ්හන්තීති එත්ථ අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ද්වාදසහත්ථං අමුඤ්චිත්වා ඨිතා එකතො ගණ්හන්ති නාමාති ගහෙතබ්බං. ‘‘අම්හාකං චතුන්නම්පි භත්තං දෙහීති වා විඤ්ඤාපෙය්‍යු’’න්ති වචනතො හෙට්ඨා ‘‘ත්වං එකස්ස භික්ඛුනො භත්තං දෙහි, ත්වං ද්වින්නන්ති එවං විඤ්ඤාපෙත්වා’’ති වචනතො ච අත්තනො අත්ථාය අඤ්ඤෙහි විඤ්ඤත්තම්පි සාදියන්තස්ස ගණභොජනං හොතියෙවාති දට්ඨබ්බං. එවං විඤ්ඤත්තිතො පසවතීති එත්ථ විඤ්ඤත්තියා සති ගණ්හන්තස්ස එකතො හුත්වා ගහණෙ ඉමිනා සික්ඛාපදෙන ආපත්ති, විසුං ගහණෙ පණීතභොජනසූපොදනවිඤ්ඤත්තීහි ආපත්ති වෙදිතබ්බා.

විචාරෙතීති පඤ්චඛණ්ඩාදිවසෙන සංවිදහති. ඝට්ටෙතීති අනුවාතං ඡින්දිත්වා හත්ථෙන දණ්ඩකෙන වා ඝට්ටෙති. සුත්තං කරොතීති සුත්තං වට්ටෙති. වලෙතීති දණ්ඩකෙ වා හත්ථෙ වා ආවට්ටෙති. ‘‘අභිනවස්සෙව චීවරස්ස කරණං ඉධ චීවරකම්මං නාම, පුරාණචීවරෙ සූචිකම්මං නාම න හොතී’’ති වදන්ති. ‘‘චතුත්ථෙ ආගතෙ න යාපෙන්තීති වචනතො සචෙ අඤ්ඤො කොචි ආගච්ඡන්තො නත්ථි, චත්තාරොයෙව ච තත්ථ නිසින්නා යාපෙතුං න සක්කොන්ති, න වට්ටතී’’ති වදන්ති.

220. ගණභොජනාපත්තිජනකනිමන්තනභාවතො ‘‘අකප්පියනිමන්තන’’න්ති වුත්තං. සම්පවෙසෙත්වාති නිසීදාපෙත්වා. ගණො භිජ්ජතීති ගණො ආපත්තිං න ආපජ්ජතීති අධිප්පායො. ‘‘යත්ථ චත්තාරො භික්ඛූ…පෙ… භුඤ්ජන්තී’’ති ඉමාය පාළියා සංසන්දනතො ‘‘ඉතරෙසං පන ගණපූරකො හොතී’’ති වුත්තං. අවිසෙසෙනාති ‘‘ගිලානො වා චීවරකාරකො වා’’ති අවිසෙසෙත්වා සබ්බසාධාරණවචනෙන. තස්මාති අවිසෙසිතත්තා. භුත්වා ගතෙසූති එත්ථ අගතෙසුපි භොජනකිච්චෙ නිට්ඨිතෙ ගණ්හිතුං වට්ටති. තානි ච තෙහි එකතො න ගහිතානීති යෙහි භොජනෙහි විසඞ්කෙතො නත්ථි, තානි භොජනානි තෙහි භික්ඛූහි එකතො න ගහිතානි එකෙන පච්ඡා ගහිතත්තා. මහාථෙරෙති භික්ඛූ සන්ධාය වුත්තං. දූතස්ස පුන පටිපථං ආගන්ත්වා ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වචනභයෙන ‘‘ගාමද්වාරෙ අට්ඨත්වාවා’’ති වුත්තං. තත්ථ තත්ථ ගන්ත්වාති අන්තරවීථිආදීසු තත්ථ තත්ථ ඨිතානං සන්තිකං ගන්ත්වා. භික්ඛූනං අත්ථාය ඝරද්වාරෙ ඨපෙත්වා දිය්‍යමානෙපි එසෙව නයො. නිවත්තථාති වුත්තපදෙ නිවත්තිතුං වට්ටතීති ‘‘නිවත්තථා’’ති විච්ඡින්දිත්වා පච්ඡා ‘‘භත්තං ගණ්හථා’’ති වුත්තත්තා වට්ටති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. ගණභොජනතා, සමයාභාවො, අජ්ඣොහරණන්ති ඉමානි පනෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

ගණභොජනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.