3. උදායිවග්ගො

1-2. බොධායසුත්තාදිවණ්ණනා

202-203. කිත්තකෙන නු ඛො කාරණෙන බුජ්ඣනකඅඞ්ගා නාම වුච්චන්ති බුජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අඞ්ගාති වත්තබ්බතං ලභන්ති. මිස්සකබොජ්ඣඞ්ගා කථිතා සහවිපස්සනා මග්ගබොජ්ඣඞ්ගා කථිතාති කත්වා. ධම්මපරිච්ඡෙදො කථිතො ගණනාමත්තෙන පරිච්ඡින්දිත්වා වුත්තත්තා න භූමන්තරපරිච්ඡෙදො, විපස්සනාදිපරිච්ඡෙදො වා.

3-5. ඨානියසුත්තාදිවණ්ණනා

204-206. කාමරාගෙන ගධිතබ්බට්ඨානභූතා කාමරාගට්ඨානියාති ආහ ‘‘ආරම්මණධම්මාන’’න්ති. ‘‘මනසිකාරබහුලීකාරා’’ති වුත්තත්තා ‘‘ආරම්මණෙනෙව කථිත’’න්ති වුත්තං. වුත්තපරිච්ඡෙදොති එතෙන න කෙවලං ආරම්මණවසෙනෙව, අථ ඛො උපනිස්සයවසෙනපෙත්ථ අත්ථො ලබ්භතීති දස්සෙති. පඨමවග්ගස්ස හි දුතියෙ සුත්තෙ උපනිස්සයවසෙනෙව අත්ථො දස්සිතො. මිස්සකබොජ්ඣඞ්ගා කථිතා අවිභාගෙනෙව කථිතත්තා. අපරිහානියෙති තීහි සික්ඛාහි අපරිහානාවහෙ.

6-7. තණ්හක්ඛයසුත්තාදිවණ්ණනා

207-208. ‘‘සො මං පුච්ඡිස්සතී’’ති අධිප්පායෙන භගවතා ඔසාපිතදෙසනං. පත්ථටත්තා භාවනාපාරිපූරියා විත්ථාරිතං ගතත්තා. මහන්තභාවන්ති භාවනාවසෙනෙව මහත්තං ගතත්තා. තතො එව වඩ්ඪිප්පමාණා. නීවරණවිගමෙ සම්භවතො පච්චයතො බ්‍යාපාදො විගතො හොතීති ආහ – ‘‘නීවරණානං දූරීභාවෙන බ්‍යාපාදවිරහිතත්තා’’ති. තණ්හාමූලකන්ති තණ්හාපච්චයං. යඤ්හි තණ්හාසහගතං අසහගතම්පි තණ්හං උපනිස්සාය නිප්ඵන්නං, සබ්බං තං තණ්හාමූලකං. පහීයති අනුප්පාදප්පහානෙන. තණ්හාදීනංයෙව ඛයා, න තෙසං සඞ්ඛාරානං ඛයා. එතෙහි තණ්හක්ඛයාදිපදෙහි.

8. නිබ්බෙධභාගියසුත්තවණ්ණනා

209. නිබ්බිජ්ඣන්තීති නිබ්බෙධා, නිබ්බිජ්ඣනධම්මා ධම්මවිනයාදයො, තප්පරියාපන්නතාය නිබ්බෙධභාගෙ ගතො නිබ්බෙධභාගියො, තං නිබ්බෙධභාගියං. තෙනාහ ‘‘නිබ්බිජ්ඣනකොට්ඨාසිය’’න්ති. භාවෙත්වා ඨිතෙන චිත්තෙන. විපස්සනාමග්ගම්පි ගහෙත්වා ‘‘මග්ගබොජ්ඣඞ්ගා මිස්සකා’’ති වුත්තා. තෙහීති බොජ්ඣඞ්ගෙහි භාවිතං චිත්තං. තෙ වා බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙත්වා ඨිතං චිත්තං නාම ඵලචිත්තං, තස්මා නිබ්බත්තිතලොකුත්තරමෙව. තම්පීති ඵලචිත්තම්පි මග්ගානන්තරතාය මග්ගනිස්සිතං කත්වා මිස්සකමෙව කථෙතුං වට්ටති ‘‘බොධාය සංවත්තන්තී’’ති වුත්තත්තා.

9. එකධම්මසුත්තවණ්ණනා

210. සංයොජනසඞ්ඛාතා විනිබන්ධාති කාමරාගාදිසංයොජනසඤ්ඤිතා බන්ධනා. පරිනිට්ඨපෙත්වා ගහණාති ගිලිත්වා විය පරිනිට්ඨපෙත්වා ගහණාකාරා.

10. උදායිසුත්තවණ්ණනා

211. බහුකතං වුච්චති බහුකාරො බහුමානො, නත්ථි එතස්ස බහුකතන්ති අබහුකතො, අකතබහුමානො. ධම්මො උප්පජ්ජමානො උක්කුජ්ජන්තො විය නිරුජ්ඣමානො අවකුජ්ජන්තො විය හොතීති වුත්තං ‘‘උක්කුජ්ජං වුච්චති උදයො, අවකුජ්ජං වයො’’ති. පරිවත්තෙන්තොති අනිච්චාතිපි දුක්ඛාතිපි අනත්තාතිපි. ‘‘එසො හි තෙ උදායි මග්ගො පටිලද්ධො, යො තෙ…පෙ… තථත්තාය උපනෙස්සතී’’ති පරියොසානෙ භගවතො වචනඤ්චෙත්ථ සාධකං දට්ඨබ්බං. තෙන තෙනාකාරෙන විහරන්තන්ති යෙන සම්මසනාකාරෙන විපස්සනාවිහාරෙන විහරන්තං. තථාභාවායාති ඛීණාසවභාවපච්චවෙක්ඛණාය. තෙනාහ – ‘‘ඛීණා ජාතීති…පෙ… තං දස්සෙන්තො එවමාහා’’ති.

උදායිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.