6-7. කුණ්ඩලියසුත්තාදිවණ්ණනා

187-188. නිබද්ධවාසවසෙන ආරාමෙ නිසීදනසීලොති ආරාමනිසාදී. පරිසං ඔගාළ්හො හුත්වා චරතීති පරිසාවචරොති ආහ – ‘‘යො පනා’’තිආදි. එවන්ති ඉමිනාකාරෙන. ගහණන්ති නිග්ගහණං. තෙන පුච්ඡාපදස්ස අත්ථං විවරති. නිබ්බෙඨනන්ති නිග්ගහනිබ්බෙඨනං. තෙන විස්සජ්ජනපදස්ස අත්ථං විවරති. ඉමිනා නයෙනාති එතෙන ‘‘ඉතිවාදො’’ති එත්ථ ඉති-සද්දස්ස අත්ථං දස්සෙති. උපාරම්භාධිප්පායො වදති එතෙනාති වාදො, දොසො. ඉතිවාදො හොතීති එවං ඉමස්ස උපරි වාදාරොපනං හොති. ඉතිවාදප්පමොක්ඛොති එවං තතො පමොක්ඛො හොති. එවං වාදප්පමොක්ඛානිසංසං පරෙහි ආරොපිතදොසස්ස නිබ්බෙඨනවසෙන දස්සෙත්වා ඉදානි දොසපවෙදනවසෙන දස්සෙතුං ‘‘අයං පුච්ඡාය දොසො’’තිආදි වුත්තං.

එත්තකං ඨානන්තිආදිතො පට්ඨාය යාව ‘‘තීණි සුචරිතානී’’ති එත්තකං ඨානං. ඉමං දෙසනන්ති ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරො ඛො’’තිආදිනයප්පවත්තං ඉමං දෙසනං. නාභිජ්ඣායතීති න අභිජ්ඣායති. නාභිහංසතීති න අභිතුස්සති. ගොචරජ්ඣත්තෙ ඨිතං හොතීති කම්මට්ඨානාරම්මණෙ සමාධානවසෙන ඨිතං හොති අවට්ඨිතං. තෙනාහ ‘‘සුසණ්ඨිත’’න්ති. සුසණ්ඨිතන්ති සම්මා අවික්ඛෙපවසෙන ඨිතං. කම්මට්ඨානවිමුත්තියාති කම්මට්ඨානානුයුඤ්ජනවසෙන පටිපක්ඛතො නීවරණතො විමුත්තියා. සුට්ඨු විමුත්තන්ති සුවිමුත්තං. තස්මිං අමනාපරූපදස්සනෙ න මඞ්කු විලක්ඛො න හොති. කිලෙසවසෙන දොසවසෙන. අට්ඨිතචිත්තො අථද්ධචිත්තො. කොවෙසෙන හි චිත්තං ථද්ධං හොති, න මුදුකං. අදීනමානසොති දොමනස්සවසෙන යො දීනභාවො, තදභාවෙන නිද්දොසමානසො. අපූතිචිත්තොති බ්‍යාපජ්ජාභාවෙන සීතිභූතචිත්තො.

ඉමෙසු ඡසු ද්වාරෙසු අට්ඨාරස දුච්චරිතානි හොන්ති පච්චෙකං කායවචීමනොදුච්චරිතභෙදෙන. තානි විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙති නයදානමත්තමෙතං. තෙන ‘‘අනිට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ දොසං උප්පාදෙන්තස්සා’’තිආදිනා තිවිධදුච්චරිතං නීහරිත්වා වත්තබ්බං, තථා ‘‘මජ්ඣත්තාරම්මණෙ මොහං උප්පාදෙන්තස්සා’’තිආදිනා ච. මනොදුච්චරිතාදිසාමඤ්ඤෙන පන තීණියෙව දුච්චරිතානි හොන්තීති වෙදිතබ්බං.

පඤ්ඤත්තිවසෙනාති වත්ථුං අනාමසිත්වා පිණ්ඩගහණමුඛෙන කෙවලං පඤ්ඤත්තිවසෙනෙව. භාවනාපටිසඞ්ඛානෙති භාවනාසිද්ධෙ පටිසඞ්ඛානෙ, භාවනාය පටිසඞ්ඛානෙ වාති අත්ථො. ඉමානීති යථාවුත්තානි ඡද්වාරාරම්මණානි. දුච්චරිතානීති දුච්චරිතකාරණානි. අප්පටිසඞ්ඛානෙ ඨිතස්ස දුච්චරිතානි සුචරිතානි කත්වා. පරිණාමෙතීති පරිවත්තෙති දුච්චරිතානි තත්ථ අනුප්පාදෙත්වා සුචරිතානි උප්පාදෙන්තො. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන. ඉන්ද්‍රියසංවරො…පෙ… වෙදිතබ්බො ඉන්ද්‍රියසංවරසම්පාදනවසෙන තිණ්ණං සුචරිතානං සිජ්ඣනතො. තෙනාහ ‘‘එත්තාවතා’’තිආදි. එත්තාවතාති ආදිතො පට්ඨාය යාව ‘‘තීණි සුචරිතානි පරිපූරෙන්තී’’ති පදං, එත්තාවතා. සීලානුරක්ඛකං ඉන්ද්‍රියසංවරසීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලස්ස අනුරක්ඛකං ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං කථිකං. කථං පන තදෙව තස්ස අනුරක්ඛකං හොතීති? අපරාපරුප්පත්තියා උපනිස්සයභාවතො.

තීණි සීලානීති ඉන්ද්‍රියසංවර-ආජීවපාරිසුද්ධි-පච්චයසන්නිස්සිත-සීලානි. ලොකුත්තරමිස්සකාති ලොකියාපි ලොකුත්තරාපි හොන්තීති අත්ථො. සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානන්ති ලොකුත්තරානං සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං. මූලභූතා සතිපට්ඨානා පුබ්බභාගා, තෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘චත්තාරො ඛො, කුණ්ඩලිය, සතිපට්ඨානා භාවිතා බහුලීකතා සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ පරිපූරෙන්තී’’ති. තෙපීති යථාවුත්තසතිපට්ඨානා. සතිපට්ඨානමූලකා බොජ්ඣඞ්ගාති ලොකියසතිපට්ඨානමූලකා බොජ්ඣඞ්ගාව. පුබ්බභාගාවාති එත්ථ කෙචි ‘‘පුබ්බභාගා චා’’ති පාඨං කත්වා ‘‘පුබ්බෙව ලොකුත්තරා පුබ්බභාගා චා’’ති අත්ථං වදන්ති. විජ්ජාවිමුත්තිමූලකාති ‘‘සත්ත ඛො, කුණ්ඩලිය, බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා බහුලීකතා විජ්ජාවිමුත්තිං පරිපූරෙන්තී’’ති එවං වුත්තා බොජ්ඣඞ්ගා ලොකුත්තරාව විජ්ජාවිමුත්තිසහගතභාවතො.

කුණ්ඩලියසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.