3. සීලසුත්තවණ්ණනා

184. ඛීණාසවස්ස ලොකුත්තරං සීලං නාම මග්ගඵලපරියාපන්නා සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා සීලලක්ඛණප්පත්තා තදඤ්ඤෙ චෙතනාදයො. ලොකියං පන කිරියාබ්‍යාකතචිත්තපරියාපන්නං චාරිත්තසීලං, වාරිත්තසීලස්ස පන සම්භවො එව නත්ථි විරමණවසෙන පවත්තියා අභාවතො. ‘‘පුබ්බභාගසීලං ලොකියසීල’’න්ති කෙචි.

චක්ඛුදස්සනන්ති චක්ඛූහි දස්සනං. ලක්ඛණස්ස දස්සනන්ති සභාවධම්මානං සඞ්ඛතානං පච්චත්තලක්ඛණස්ස ඤාතපරිඤ්ඤාය, අනිච්චාදිසාමඤ්ඤලක්ඛණස්ස තීරණපරිඤ්ඤාය දස්සනං. පජහන්තොපි හි තෙ පහාතබ්බාකාරතො පස්සති නාම. නිබ්බානස්ස තථලක්ඛණං මග්ගඵලෙහි දස්සනං, තං පන පටිවිජ්ඣනං. ඣානෙන පථවීකසිණාදීනං, අභිඤ්ඤාහි රූපානං දස්සනම්පි ඤාණදස්සනමෙව. චක්ඛුදස්සනං අධිප්පෙතං සවනපයිරුපාසනානං පරතො ගහිතත්තා. පඤ්හපයිරුපාසනන්ති පඤ්හපුච්ඡනවසෙන පයිරුපාසනං අඤ්ඤකම්මත්ථාය උපසඞ්කමනස්ස කෙවලං උපසඞ්කමනෙනෙව ජොතිතත්තා.

අරියානං අනුස්සති නාම ගුණවසෙන, තත්ථාපි ලද්ධඔවාදාවජ්ජනමුඛෙන යථාභූතසීලාදිගුණානුස්සරණන්ති දස්සෙතුං ‘‘ඣානවිපස්සනා’’තිආදි වුත්තං. අඤ්ඤෙසංයෙව සන්තිකෙති අරියෙහි අඤ්ඤෙසං සාසනිකානංයෙව සන්තිකෙ. තෙනාහ – ‘‘අනුපබ්බජ්ජා නාමා’’ති. අඤ්ඤෙසූති සාසනිකෙහි අඤ්ඤෙසු තාපසපරිබ්බාජකාදීසු. තත්ථ හි පබ්බජ්ජා අරියානං අනුපබ්බජ්ජා නාම න හොතීති වුත්තං.

සතසහස්සමත්තා අහෙසුං සමන්තපාසාදිකත්තා මහාථෙරස්ස. ලඞ්කාදීපෙති නිස්සයසීසෙන නිස්සිතසල්ලක්ඛණං. න හි පබ්බජ්ජා දීපපටිලද්ධා, අථ ඛො දීපනිවාසිආචරියපටිලද්ධා. මහින්ද…පෙ… පබ්බජන්ති නාම තස්ස පරිවාරතාය පබ්බජ්ජායාති.

සරතීති තං ඔවාදානුසාසනිධම්මං චින්තෙති චිත්තෙ කරොති. විතක්කාහතං කරොතීති පුනප්පුනං පරිවිතක්කනෙන තදත්ථං විතක්කනිප්ඵාදිතං කරොති. ආරද්ධො හොතීති සම්පාදිතො හොති. තං පන සම්පාදනං පාරිපූරි එවාති ආහ ‘‘පරිපුණ්ණො හොතී’’ති. තත්ථාති යථාවුත්තෙ ධම්මෙ. ඤාණචාරවසෙනාති ඤාණස්ස පවත්තනවසෙන. තෙසං තෙසං ධම්මානන්ති තස්මිං තස්මිං ඔවාදධම්මෙ ආගතානං රූපාරූපධම්මානං. ලක්ඛණන්ති විසෙසලක්ඛණං සාමඤ්ඤලක්ඛණඤ්ච. පවිචිනතීති ‘‘ඉදං රූපං එත්තකං රූප’’න්තිආදිනා විචයං ආපජ්ජති. ඤාණඤ්ච රොපෙතීති ‘‘අනිච්චං චලං පලොකං පභඞ්ගූ’’තිආදිනා ඤාණං පවත්තෙති. වීමංසනං…පෙ… ආපජ්ජතීති රූපසත්තකාරූපසත්තකක්කමෙන විපස්සනං පච්චක්ඛතො විය අනිච්චතාදීනං දස්සනං සම්මසනං ආපජ්ජති.

උභයම්පෙතන්ති ඵලානිසංසාති වුත්තද්වයං. අත්ථතො එකං පරියායසද්දත්තා. පටිකච්චාති පගෙව. මරණකාලෙති මරණකාලසමීපෙ. සමීපත්ථෙ හි ඉදං භුම්මන්ති ආහ ‘‘මරණස්ස ආසන්නකාලෙ’’ති.

සො තිවිධො හොති ඤාණස්ස තික්ඛමජ්ඣමුදුභාවෙන. තෙනාහ ‘‘කප්පසහස්සායුකෙසූ’’තිආදි. උපහච්චපරිනිබ්බායී නාම ආයුවෙමජ්ඣං අතික්කමිත්වා පරිනිබ්බායනතො. යත්ථ කත්ථචීති අවිහාදීසු යත්ථ කත්ථචි. සප්පයොගෙනාති විපස්සනාඤාණසඞ්ඛාරසඞ්ඛාතෙන පයොගෙන, සහ විපස්සනාපයොගෙනාති අත්ථො. සුද්ධාවාසභූමියං උද්ධංයෙව මග්ගසොතො එතස්සාති උද්ධංසොතො. පටිසන්ධිවසෙන අකනිට්ඨභවං ගච්ඡතීති අකනිට්ඨගාමී.

අවිහාදීසු වත්තමානොපි එකංසතො උද්ධංගමනාරහො පුග්ගලො අකනිට්ඨගාමී එව නාමාති වුත්තං ‘‘එකො උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමීති පඤ්ච හොන්තී’’ති. තෙසන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. උද්ධංසොතභාවතො යදිපි හෙට්ඨිමාදීසුපි අරියභූමි නිබ්බත්තතෙව, තථාපි තත්ථ භූමීසු ආයුං අග්ගහෙත්වා අකනිට්ඨභවෙ ආයුවසෙනෙව සොළසකප්පසහස්සායුකතා දට්ඨබ්බා. ‘‘සත්ත ඵලා සත්තානිසංසා පාටිකඞ්ඛා’’ති වුත්තත්තා ‘‘අරහත්තමග්ගස්ස පුබ්බභාගවිපස්සනා බොජ්ඣඞ්ගා කථිතා’’ති වුත්තං. සත්තන්නම්පි සහභාවො ලබ්භතීති ‘‘අපුබ්බං අචරිමං එකචිත්තක්ඛණිකා’’ති වුත්තං. තයිදං පාළියං තත්ථ තත්ථ ‘‘තස්මිං සමයෙ’’ති ආගතවචනෙන විඤ්ඤායති, බොජ්ඣඞ්ගානං පන නානාසභාවත්තා ‘‘නානාලක්ඛණා’’ති වුත්තං.

සීලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.