8-9. පඨමගිඤ්ජකාවසථසුත්තාදිවණ්ණනා

1004-5. ද්වෙ ගාමා ද්වින්නං ඤාතීනං ගාමාති කත්වා. ඤාතිකෙති එවංලද්ධනාමෙ එකස්මිං ගාමකෙ. ගිඤ්ජකාවසථෙති ගිඤ්ජකා වුච්චන්ති ඉට්ඨකා, ගිඤ්ජකාහි එව කතො ආවසථො, තස්මිං. සො කිර ආවාසො යථා සුධාහි පරිකම්මෙන පයොජනං නත්ථි, එවං ඉට්ඨකාහි එව චිනිත්වා කතො. තෙන වුත්තං ‘‘ඉට්ඨකාමයෙ ආවසථෙ’’ති. තුලාථම්භද්වාරබන්ධකවාටඵලකානි පන දාරුමයා එව. ඔරං වුච්චති කාමධාතු, පච්චයභාවෙන තං ඔරං භජන්තීති ඔරම්භාගියානි, ඔරම්භාගස්ස වා හිතානි ඔරම්භාගියානි. තෙනාහ ‘‘හෙට්ඨාභාගියාන’’න්තිආදි. තීහි මග්ගෙහීති හෙට්ඨිමෙහි තීහි මග්ගෙහි. තෙහි පහාතබ්බතාය හි තෙසං සඤ්ඤොජනානං ඔරම්භාගියතා, ඔරං භඤ්ජියානි වා ඔරම්භාගියානි වුත්තානි නිරුත්තිනයෙන. ඉදානි බ්‍යතිරෙකමුඛෙන නෙසං ඔරම්භාගියභාවං විභාවෙතුං ‘‘තත්ථා’’තිආදි වුත්තං. වික්ඛම්භිතානි සමත්ථතාවිඝාතෙන පුථුජ්ජනානං, සමුච්ඡින්නානි සබ්බසො අභාවෙන අරියානං රූපාරූපභවූපපත්තියා විබන්ධනාය න හොන්තීති වුත්තං ‘‘අවික්ඛම්භිතානි මග්ගෙන වා අසමුච්ඡින්නානී’’ති. නිබ්බත්තිවසෙනාති පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන ගන්තුං න දෙන්ති. මහග්ගතභවගාමිකම්මායූහනස්ස විබන්ධනතො සක්කායදිට්ඨිආදීනි තීණි සඤ්ඤොජනානි කාමච්ඡන්දබ්‍යාපාදා විය මහග්ගතභවූපපත්තියා විසෙසපච්චයත්තා තත්ථ මහග්ගතභවෙ නිබ්බත්තම්පි තන්නිබ්බත්තිහෙතුකම්මපරික්ඛයෙ කාමභවූපපත්තිපච්චයතාය මහග්ගතභවතො ආනෙත්වා ඉධෙව කාමභවෙ එව නිබ්බත්තාපෙන්ති. තස්මා සබ්බානිපි පඤ්චපි සංයොජනානි ඔරම්භාගියානෙව. පටිසන්ධිවසෙන අනාගමනසභාවොති පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන තස්මා ලොකා ඉධ න ආගමනසභාවො. බුද්ධදස්සන-ථෙරදස්සන-ධම්මස්සවනානං පන අත්ථාය අස්ස ආගමනං අනිවාරිතං.

කදාචි උප්පත්තියා විරළාකාරතා, පරියුට්ඨානමන්දතාය අබහලතාති ද්වෙධාපි තනුභාවො. අභිණ්හන්ති බහුසො. බහලබහලාති තිබ්බතිබ්බා. යත්ථ උප්පජ්ජන්ති, තං සන්තානං මද්දන්තා ඵරන්තා සාධෙන්තා අන්ධකාරං කරොන්තා උප්පජ්ජන්ති, ද්වීහි පන මග්ගෙහි පහීනත්තා තනුකතනුකා මන්දමන්දා උප්පජ්ජන්ති. පුත්තධීතරො හොන්තීති ඉදං අකාරණං. තථා හි අඞ්ගපච්චඞ්ගපරාමසනමත්තෙනපි තෙ හොන්ති. ඉදන්ති ‘‘රාගදොසමොහානං තනුත්තා’’ති ඉදං වචනං. භවතනුකවසෙනාති අප්පකභවවසෙන. තන්ති මහාසීවත්ථෙරස්ස වචනං පටික්ඛිත්තන්ති සම්බන්ධො. යෙ භවා අරියානං ලබ්භන්ති, තෙ පරිපුණ්ණලක්ඛණභවා එව. යෙ න ලබ්භන්ති, තත්ථ කීදිසං තං භවතනුකං. තස්මා උභයථාපි භවතනුකස්ස අසම්භවො එවාති දස්සෙතුං ‘‘සොතාපන්නස්සා’’තිආදි වුත්තං. අට්ඨමෙ භවෙ භවතනුකං නත්ථි අට්ඨමස්සෙව භවස්ස සබ්බස්සෙව අභාවතො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

කාමාවචරලොකං සන්ධාය වුත්තං ඉතරස්ස ලොකස්ස වසෙන තථා වත්තුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. යො හි සකදාගාමී දෙවමනුස්සලොකෙසු වොමිස්සකවසෙන නිබ්බත්තති, සොපි කාමභවවසෙනෙව පරිච්ඡින්දිතබ්බො. භගවතා ච කාමලොකෙ ඨත්වා – ‘‘සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා’’ති වුත්තං. ඉමං ලොකං ආගන්ත්වාති ච ඉමිනා පඤ්චසු සකදාගාමීසු චත්තාරො වජ්ජෙත්වා එකොව ගහිතො. එකච්චො හි ඉධ සකදාගාමිඵලං පත්වා ඉධෙව පරිනිබ්බායති, එකච්චො ඉධ පත්වා දෙවලොකෙ පරිනිබ්බායති, එකච්චො දෙවලොකෙ පත්වා තත්ථෙව පරිනිබ්බායති, එකච්චො දෙවලොකෙ පත්වා ඉධූපපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායති, ඉමෙ චත්තාරො ඉධ න ලබ්භන්ති. යො පන ඉධ පත්වා දෙවලොකෙ යාවතායුකං වසිත්වා පුන ඉධූපපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායති, අයමිධ අධිප්පෙතො. අට්ඨකථායං පන ‘‘ඉමං ලොකන්ති කාමභවො අධිප්පෙතො’’ති ඉමමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘සචෙ හී’’තිආදිනා අඤ්ඤංයෙව චතුක්කං දස්සිතං.

චතූසු…පෙ… සභාවොති අත්ථො අපායගමනීයානං පාපධම්මානං සබ්බසො පහීනත්තා. ධම්මනියාමෙනාති මග්ගධම්මනියාමෙන නියතො උපරිමග්ගාධිගමස්ස අවස්සංභාවිභාවතො. තෙනාහ ‘‘සම්බොධිපරායණො’’ති. තෙසං තෙසං ඤාණගතින්ති තෙසං තෙසං සත්තානං ‘‘අසුකො සොතාපන්නො, අසුකො සකදාගාමී’’තිආදිනා තංතංඤාණාධිගමනං ඤාණූපපත්තිං. ඤාණාභිසම්පරායන්ති තතො පරම්පි – ‘‘නියතො සම්බොධිපරායණො සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’තිආදිනා ඤාණසහිතං උපපත්තිපච්චයභවං. ඔලොකෙන්තස්ස ඤාණචක්ඛුනා අපෙක්ඛන්තස්ස. කෙවලං කායකිලමථොව, න තෙන කාචි පරෙසං අත්ථසිද්ධීති අධිප්පායො. චිත්තවිහෙසා චිත්තඛෙදො, සා කිලෙසූපසංහිතත්තා බුද්ධානං නත්ථි.

ආදිස්සති ආලොකීයති අත්තා එතෙනාති ආදාසං, ධම්මභූතං ආදාසං ධම්මාදාසං, අරියමග්ගඤාණස්සෙතං අධිවචනං. තෙන හි අරියසාවකො චතූසු අරියසච්චෙසු විද්ධස්තසම්මොහත්තා අත්තානං යාථාවතො ඤත්වා යාථාවතො බ්‍යාකරෙය්‍ය, තප්පකාසනතො පන ධම්මපරියායස්ස සුත්තස්ස ධම්මාදාසතා වෙදිතබ්බාති. යෙන ධම්මාදාසෙනාති ඉධ පන මග්ගධම්මමෙව වදති. සෙසං උත්තානත්ථත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

වෙළුද්වාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.