2-10. අට්ඨසතසුත්තාදිවණ්ණනා

270-278. වෙදනානං අට්ඨාධිකං සතං, තස්ස අට්ඨසතස්ස තබ්භාවස්ස පරියායො කාරණං එත්ථ අත්ථීති අට්ඨසතපරියායො, සුත්තං. තෙනාහ ‘‘අට්ඨසතස්ස කාරණභූත’’න්ති. ධම්මකාරණන්ති පරියත්තිධම්මභූතං කාරණං. කායිකාති පඤ්චද්වාරකායිකා. තෙනාහ ‘‘කාමාවචරෙයෙව ලබ්භන්තී’’ති, කාමභූමිකාති අත්ථො. අරූපාවචරෙ නත්ථි, තිභූමිකාති අත්ථො. තෙනාහ – ‘‘අරූපෙ තිකචතුක්කජ්ඣානං උප්පජ්ජති, තඤ්ච ඛො ලොකුත්තරං, න ලොකිය’’න්ති. ඉතරා උපෙක්ඛාවෙදනා. උපවිචරන්ති උපෙච්ච පජ්ජන්තීති අත්ථො. තංසම්පයුත්තානන්ති විචාරසම්පයුත්තානං.

පටිලාභතොති පටිලද්ධභාවතො. සමනුපස්සතොති පච්චවෙක්ඛතො පස්සතො. අතීතං ඛණත්තයාතික්කමෙන අතික්කන්තං, නිරුද්ධප්පත්තියා නිරුද්ධං, පකතිවිජහනෙන විපරිණතං. සමනුස්සරතොති චින්තයතො. ගෙහස්සිතන්ති කාමගුණනිස්සිතං. කාමගුණා හි ඉධ ගෙහනිස්සිතධම්මෙන ගෙහපරියායෙන වුත්තා.

විපරිණාමවිරාගනිරොධන්ති විපරිණාමනං විරජ්ජනලක්ඛණං නිරුජ්ඣනඤ්ච විදිත්වා. පුබ්බෙති අතීතෙ. එතරහීති ඉදානි වත්තමානා. සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතොති විපස්සනාපඤ්ඤාය චෙව මග්ගපඤ්ඤාය ච යාථාවතො පස්සතො. උස්සුක්කාපෙතුන්ති විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා මග්ගපටිවෙධං පාපෙතුං. නිබ්බානං උද්දිස්ස පවත්තිතත්තා නෙක්ඛම්මස්සිතසොමනස්සානි නාම. ලොකාමිසපටිසංයුත්තානන්ති කාමගුණනිස්සිතානං. තදායතනන්ති තං ආයතනං තං කාරණං අරහත්තං. අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසූති අරියඵලධම්මෙසු. පිහන්ති අධිගමිච්ඡං.

උපෙක්ඛාති සොමනස්සරහිතඅඤ්ඤාණුපෙක්ඛා. බාල්‍යයොගතො බාලස්ස, තතො එව මූළ්හස්ස පුථුජ්ජනස්ස. කිලෙසොධීනං මග්ගොධීහි අජිතත්තා අනොධිජිනස්ස. සත්තමභවාදිතො උද්ධං පවත්තනවිපාකස්ස අජිතත්තා අවිපාකජිනස්ස. අනෙකාදීනවෙ වට්ටෙ ආදීනවස්ස අජානනෙන අනාදීනවදස්සාවිනො. පටිපත්තිපටිවෙධබාහුසච්චාභාවෙන අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස. රූපං සා නාතිවත්තති න අතික්කමති ඤාණසම්පයුත්තාභාවතො. සබ්බසඞ්ගාහකොති සබ්බධම්මෙ සඞ්ගණ්හනකො. තතියාදීනි යාව දසමා හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථානෙව.

අට්ඨසතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.