3. අට්ඨසතපරියායවග්ගො

1. සීවකසුත්තවණ්ණනා

269. චූළා පන අස්ස මහතී අත්ථි සවිසෙසා, තස්මා ‘‘මොළියසීවකො’’ති වුච්චති. ඡන්නපරිබ්බාජකොති කම්බලාදිනා කොපීනපටිච්ඡාදකපරිබ්බාජකො. පිත්තපච්චයානීති පිත්තහෙතුකානි. ‘‘තිස්සො වෙදනා’’ති වත්වා තාසං සම්භවං දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. කුසලවෙදනා උප්පජ්ජති පිත්තපච්චයා. පිත්තභෙසජ්ජං කරිස්සාමීති භෙසජ්ජසම්භරණත්ථඤ්චෙව තදත්ථං ආමිසකිඤ්ජක්ඛසම්භරණත්ථඤ්ච පාණං හනතීති යොජනා. මජ්ඣත්තො භෙසජ්ජකරණෙ උදාසීනො.

තස්මාති යස්මා පිත්තාදිපච්චයහෙතුකන්ති අත්තනො ච ලොකස්ස ච පච්චක්ඛං අතිධාවන්ති යෙ සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා, තස්මා තෙසං මිච්ඡා. පිත්තාදීනං තිණ්ණම්පි සමොධානසන්නිපාතෙ ජාතානි සන්නිපාතිකානි. පුරිමඋතුනො විසදිසො උතුවිපරිණාමොති ආහ ‘‘විසභාගඋතුතො ජාතානී’’ති. අනුදකො ථද්ධලූඛභූමිවිභාගො ජඞ්ගලදෙසො, වුත්තවිපරියායෙන අනුපදෙසො වෙදිතබ්බො. මලයං හිමසීතබහුලො, ඉතරො උණ්හබහුලො.

අත්තනො පකතිචරියානං විසමං කායස්ස පරිහරණවසෙන, ජාතානි පන අසය්හසහනඅදෙසඅකාලචරණාදිනා වෙදිතබ්බානීති ආහ ‘‘මහාභාරවහනා’’තිආදි. පරස්ස උපක්කමතො නිබ්බත්තානි ඔපක්කමිකානීති ආහ – ‘‘අයං චොරො වා’’තිආදි. කෙවලන්ති බාහිරපච්චයං අනපෙක්ඛිත්වා කෙවලං තෙනෙව. තෙනාහ ‘‘කම්මවිපාකතොව ජාතානී’’ති. සක්කා පටිබාහිතුං පතීකාරෙන. ලොකවොහාරො නාම කථිතො පිත්තසමුට්ඨානාදිසමඤ්ඤාය ලොකසිද්ධත්තා. කාමං සරීරසන්නිස්සිතා වෙදනා කම්මනිබ්බත්තාව, තස්සා පන පච්චුප්පන්නපච්චයවසෙන එවමයං ලොකවොහාරොති වුත්තඤ්චෙව ගහෙත්වා පරවාදපටිසෙධො කතොති දට්ඨබ්බං.

සීවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2-10. අට්ඨසතසුත්තාදිවණ්ණනා

270-278. වෙදනානං අට්ඨාධිකං සතං, තස්ස අට්ඨසතස්ස තබ්භාවස්ස පරියායො කාරණං එත්ථ අත්ථීති අට්ඨසතපරියායො, සුත්තං. තෙනාහ ‘‘අට්ඨසතස්ස කාරණභූත’’න්ති. ධම්මකාරණන්ති පරියත්තිධම්මභූතං කාරණං. කායිකාති පඤ්චද්වාරකායිකා. තෙනාහ ‘‘කාමාවචරෙයෙව ලබ්භන්තී’’ති, කාමභූමිකාති අත්ථො. අරූපාවචරෙ නත්ථි, තිභූමිකාති අත්ථො. තෙනාහ – ‘‘අරූපෙ තිකචතුක්කජ්ඣානං උප්පජ්ජති, තඤ්ච ඛො ලොකුත්තරං, න ලොකිය’’න්ති. ඉතරා උපෙක්ඛාවෙදනා. උපවිචරන්ති උපෙච්ච පජ්ජන්තීති අත්ථො. තංසම්පයුත්තානන්ති විචාරසම්පයුත්තානං.

පටිලාභතොති පටිලද්ධභාවතො. සමනුපස්සතොති පච්චවෙක්ඛතො පස්සතො. අතීතං ඛණත්තයාතික්කමෙන අතික්කන්තං, නිරුද්ධප්පත්තියා නිරුද්ධං, පකතිවිජහනෙන විපරිණතං. සමනුස්සරතොති චින්තයතො. ගෙහස්සිතන්ති කාමගුණනිස්සිතං. කාමගුණා හි ඉධ ගෙහනිස්සිතධම්මෙන ගෙහපරියායෙන වුත්තා.

විපරිණාමවිරාගනිරොධන්ති විපරිණාමනං විරජ්ජනලක්ඛණං නිරුජ්ඣනඤ්ච විදිත්වා. පුබ්බෙති අතීතෙ. එතරහීති ඉදානි වත්තමානා. සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතොති විපස්සනාපඤ්ඤාය චෙව මග්ගපඤ්ඤාය ච යාථාවතො පස්සතො. උස්සුක්කාපෙතුන්ති විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා මග්ගපටිවෙධං පාපෙතුං. නිබ්බානං උද්දිස්ස පවත්තිතත්තා නෙක්ඛම්මස්සිතසොමනස්සානි නාම. ලොකාමිසපටිසංයුත්තානන්ති කාමගුණනිස්සිතානං. තදායතනන්ති තං ආයතනං තං කාරණං අරහත්තං. අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසූති අරියඵලධම්මෙසු. පිහන්ති අධිගමිච්ඡං.

උපෙක්ඛාති සොමනස්සරහිතඅඤ්ඤාණුපෙක්ඛා. බාල්‍යයොගතො බාලස්ස, තතො එව මූළ්හස්ස පුථුජ්ජනස්ස. කිලෙසොධීනං මග්ගොධීහි අජිතත්තා අනොධිජිනස්ස. සත්තමභවාදිතො උද්ධං පවත්තනවිපාකස්ස අජිතත්තා අවිපාකජිනස්ස. අනෙකාදීනවෙ වට්ටෙ ආදීනවස්ස අජානනෙන අනාදීනවදස්සාවිනො. පටිපත්තිපටිවෙධබාහුසච්චාභාවෙන අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස. රූපං සා නාතිවත්තති න අතික්කමති ඤාණසම්පයුත්තාභාවතො. සබ්බසඞ්ගාහකොති සබ්බධම්මෙ සඞ්ගණ්හනකො. තතියාදීනි යාව දසමා හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථානෙව.

අට්ඨසතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

11. නිරාමිසසුත්තවණ්ණනා

279. ආරම්මණතො සම්පයොගතො ච කිලෙසාමිසෙන සාමිසා. නිරාමිසායාති නිස්සක්කවචනං. නිරාමිසතරාවාති එකංසවචනං තස්සා තථා නිස්සමෙතබ්බතාය. සා හි පීති සබ්බසො සන්තකිලෙසාමිසෙ සන්තානෙ පවත්තියා අච්චන්තසභාවධම්මාරම්මණවිසයතාය සයම්පි සාතිසයං සන්තසභාවාකාරෙන පවත්තියා නිරාමිසායපි නිරාමිසතරා වුත්තා. තෙනාහ ‘‘නනු චා’’තිආදි. ඉදානි තමත්ථං උපමාය සාධෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. අප්පටිහාරිකන්ති පටිහරණරහිතං අප්පටිහාරං, කෙනචි අනාවටන්ති අත්ථො. සෙසවාරෙසූති සුඛවාරඋපෙක්ඛාවාරෙසු.

විමොක්ඛවාරො පන න අතිදිට්ඨො ඉතරෙහි විසදිසත්තා. තෙනාහ ‘‘විමොක්ඛවාරෙ පනා’’තිආදි. රූපපටිසංයුත්තොති භාවිතරූපපටිසංයුත්තො. සාමිසො නාම යස්මා සාමිසරූපපටිබද්ධවුත්ති චෙව සාමිසරූපපටිභාගඤ්ච, තස්මා ‘‘රූපාමිස’’න්ති වුච්චති, තෙන රූපාමිසෙන සාමිසො නාම. අරූපාමිසස්ස අභාවතො අරූපපටිසංයුත්තො විමොක්ඛො නිරාමිසො නාම.

නිරාමිසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

අට්ඨසතපරියායවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

වෙදනාසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.