2. රහොගතවග්ගො

1. රහොගතසුත්තවණ්ණනා

259. යංකිඤ්චි වෙදයිතන්ති ‘‘සුඛං දුක්ඛං අදුක්ඛමසුඛ’’න්ති වුත්තං වෙදයිතං දුක්ඛස්මිං අන්තොගධං, දුක්ඛන්ති වත්තබ්බතං ලභති පරියායෙනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තං සබ්බං දුක්ඛන්ති අත්ථො’’ති. යා එසාතිආදීසු යො සඞ්ඛාරානං අනිච්චතාසඞ්ඛාතො හුත්වා අභාවාකාරො, යා ඛයසභාවතා විනස්සනසභාවතා ජරාය මරණෙන චාති ද්විධා විපරිණාමනසභාවතා, එතං සන්ධාය උද්දිස්ස සබ්බං වෙදයිතං දුක්ඛන්ති මයා වුත්තන්ති අයං සඞ්ඛෙපත්ථො. සාති සඞ්ඛාරානං අනිච්චතා. වෙදනානම්පි අනිච්චතා එව සඞ්ඛාරසභාවත්තා. තාසං අනිච්චතා ච නාම මරණං භඞ්ගොති කත්වා තතො උත්තරි දුක්ඛං නාම නත්ථීති සබ්බා වෙදනා ‘‘දුක්ඛා’’ති වුත්තා, යථා ‘‘යදනිච්චං තං දුක්ඛ’’න්ති ච, ‘‘පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති ච වුත්තං. ඉදං සුත්තපදං. චත්තාරො ආරුප්පාති චතස්සො අරූපසමාපත්තියො. එත්ථාති ච එතස්මිං පටිප්පස්සද්ධිවාරෙ.

රහොගතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. අගාරසුත්තවණ්ණනා

262. පුරත්ථිමාති විභත්තිලොපෙන නිද්දෙසො, නිස්සක්කෙ වා එතං පච්චත්තවචනං. පඨමජ්ඣානාදිවසෙනාති පඨමදුතියජ්ඣානවසෙන. අනුස්සතිවසෙනාති නිදස්සනමත්තං අඤ්ඤස්සපි උපචාරජ්ඣානග්ගහිතස්ස සවිතක්කචාරස්ස නිරාමිසස්ස සුඛස්ස ලබ්භනතො. තස්සපි වා පඨමජ්ඣානාදීති එත්ථ ආදි-සද්දෙන සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. කාමහෙතු දුක්ඛප්පත්තානං දුක්ඛවෙදනා කාමාමිසෙන සාමිසා වෙදනා. අනුත්තරවිමොක්ඛා නාම අරහත්තඵලං. ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති එවං පිහං උපට්ඨාපයතො තස්මිං අනිජ්ඣමානෙ පිහප්පච්චයා උප්පන්නදොමනස්සවෙදනා. නෙක්ඛම්මනිස්සිතා උපෙක්ඛාවෙදනා නිරාමිසා අදුක්ඛමසුඛා නාම. සවිසෙසං පන දස්සෙතුං ‘‘චතුත්ථජ්ඣානවසෙන උප්පන්නා අදුක්ඛමසුඛවෙදනා’’ති වුත්තං.

අගාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5-8. පඨමආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

263-266. හෙට්ඨා කථිතනයානෙව, වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො පන තෙසං දෙසනාති දට්ඨබ්බං. එත්ථාති එතෙසු චතූසු සුත්තෙසු. පුරිමානි ද්වෙ ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස වාචා පටිප්පස්සද්ධා හොතී’’තිආදිනා නයෙන යාව ඛීණාසවස්ස කිලෙසපටිප්පස්සද්ධි, තාව දෙසනාය පවත්තත්තා ‘‘පරිපුණ්ණපස්සද්ධිකානී’’ති වුත්තානි. තාව පරිපූරං කත්වා අදෙසිතත්තා ‘‘පච්ඡිමානි උපඩ්ඪපස්සද්ධිකානි, දෙසනායා’’තිආදි වුත්තං.

පඨමආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9-10. පඤ්චකඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා

267-268. දණ්ඩමුග්ගරං අග්ගසොණ්ඩමුග්ගරං. කාළසුත්තපක්ඛිපනං කාළසුත්තනාළි. වාසිආදීනි පඤ්ච අඞ්ගානි අස්සාති පඤ්චකඞ්ගො. වත්ථුවිජ්ජාය වුත්තවිධිනා කත්තබ්බනිස්සයානි ඨපෙතීති ථපති. පණ්ඩිතඋදායිත්ථෙරො, න ලාළුදායිත්ථෙරො. ද්වෙපානන්දාති අට්ඨකථාය පදුද්ධාරො කතො – ‘‘ද්වෙපි මයා ආනන්දා’’ති පන පාළියං. පසාදකායසන්නිස්සිතා කායිකා, චෙතොසන්නිස්සිතා චෙතසිකා. ආධිපච්චට්ඨෙන සුඛමෙව ඉන්ද්‍රියන්ති සුඛින්ද්‍රියං. උපවිචාරවසෙනාති රූපාදීනි උපෙච්ච විචරණවසෙන. අතීතෙ ආරම්මණෙ. පච්චුප්පන්නෙති අද්ධාපච්චුප්පන්නෙ. එවං අට්ඨාධිකං සතං අට්ඨසතං.

පාටියෙක්කො අනුසන්ධීති පුච්ඡානුසන්ධිආදීහි විසුං තෙහි අසම්මිස්සො එකො අනුසන්ධි. එකාපි වෙදනා කථිතා ‘‘තත්‍ර, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො’’ති ආහරිත්වා ‘‘ඵස්සපච්චයා වෙදනා’’ති. යස්මා භගවා චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛාවෙදනං වත්වා – ‘‘අත්ථානන්ද, එතස්මා සුඛා අඤ්ඤං සුඛ’’න්තිආදිං වදන්තො ථපතිනො වාදං උපත්ථම්භෙති නාම. තෙන හි උපෙක්ඛාවෙදනා ‘‘සුඛ’’න්තෙව වුත්තා සන්තසභාවත්තා. අභික්කන්තතරන්ති අතිවිය කන්තතරං මනොරමතරං. තෙනාහ ‘‘සුන්දරතර’’න්ති. පණීතතරන්ති පධානභාවං නීතතාය උළාරතරං. තෙනාහ ‘‘අතප්පකතර’’න්ති. සුඛන්ති වුත්තා පටිපක්ඛස්ස සුට්ඨු ඛාදනෙන, සුකරං ඔකාසදානමස්සාති වා. නිරොධො සුඛං නාම සබ්බසො උදයබ්බයාභාවතො. තෙනාහ ‘‘නිද්දුක්ඛභාවසඞ්ඛාතෙන සුඛට්ඨෙනා’’ති.

සුඛස්මිංයෙවාති සුඛමිච්චෙව පඤ්ඤපෙති. නිරොධසමාපත්තිං සීසං කත්වාති නිරොධසමාපත්තිදෙසනාය සීසං උත්තමං කත්වා. දෙසනාය උද්දෙසාධිමුත්තෙ උට්ඨාපෙත්වා විත්ථාරිතත්තා ‘‘නෙය්‍යපුග්ගලස්ස වසෙනා’’ති වුත්තං. දසමං අනන්තරසුත්තෙ වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව.

පඤ්චකඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

රහොගතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.