5-6. පුණ්ණසුත්තාදිවණ්ණනා

88-89. තන්ති චක්ඛුරූපද්වයං. තෙනාහ ‘‘චක්ඛුඤ්චෙව රූපඤ්චා’’ති. නන්දිසමුදයාති නන්දියා සමුදයතණ්හාය සෙසකාරණෙහි නන්දියා සමුදිති සමොධානං නන්දිසමුදයො, තස්මා නන්දිසමුදයා. තෙනාහ ‘‘තණ්හාය සමොධානෙනා’’ති. පඤ්චක්ඛන්ධසඞ්ඛාතස්ස දුක්ඛස්ස සමොධානෙන සමුදිති පවත්තියෙවාති සහ සමුදයෙන දුක්ඛස්ස දස්සිතත්තා ‘‘වට්ටං මත්ථකං පාපෙත්වා’’ති වුත්තං. නිරොධූපායෙන සද්ධිං නිරොධස්ස දස්සිතත්තා ‘‘විවට්ටං මත්ථකං පාපෙත්වා’’ති. පුච්ඡානුසන්ධිආදීසු අඤ්ඤතරො න හොතීති ආහ – ‘‘පාටියෙක්කො අනුසන්ධී’’ති.

චණ්ඩාති කොධනා. දුට්ඨාති දොසවන්තොති අත්ථො. කිබ්බිසාති පාපා. කක්ඛළාති දාරුණා. ඝටිකමුග්ගරෙනාති එකස්මිං පක්ඛෙ ඝටිකං දස්සෙත්වා කතෙන රස්සදණ්ඩෙන. සත්තානං සසනතො සත්ථං, තතො එව ජීවිතස්ස හරණතො හාරකඤ්චාති සත්ථහාරකං. ඉන්ද්‍රියසංවරො ‘‘දමො’’ති වුත්තො මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං දමනතො. පඤ්ඤා ‘‘දමො’’ති වුත්තා කිලෙසවිසෙවිතානං දමනතො වූපසමනතො. උපොසථකම්මං ‘‘දමො’’ති වුත්තං කායද්වාරාදීහි උප්පජ්ජනකඅසමස්ස දමනතො. ඛන්ති ‘‘දමො’’ති වෙදිතබ්බා අක්ඛන්තියා දමනතො වූපසමනතො. තෙනාහ ‘‘උපසමොති තස්සෙව වෙවචන’’න්ති.

එත්ථාති සුනාපරන්තජනපදෙ. එතෙ ද්වෙති අයං පුණ්ණත්ථෙරො තස්ස කනිට්ඨොති එතෙ ද්වෙ භාතරො. ආහච්ච අට්ඨාසි උළාරං බුද්ධාරම්මණං පීතිං උප්පාදෙත්වා. සත්ත සීහනාදෙ නදිත්වාති මම්මච්ඡෙදකානම්පි අක්කොසපරිභාසානං ඛමනෙ සන්තොසාභාවදීපනං, පාණිප්පහාරස්ස, ලෙඩ්ඩුප්පහාරස්ස, දණ්ඩප්පහාරස්ස, සත්ථප්පහාරස්ස, ජීවිතවොරොපනස්ස, ඛමනෙ සන්තොසාභාවදීපනඤ්චාති එවං සත්ත සීහනාදෙ නදිත්වා. චතූසු ඨානෙසු වසිතත්තා පාළියං වසනට්ඨානං අනුද්දෙසිකං කත්වා ‘‘සුනාපරන්තස්මිං ජනපදෙ විහරති’’ඉච්චෙව වුත්තං.

චතූසු ඨානෙසූති අබ්බුහත්ථපබ්බතෙ, සමුද්දගිරිවිහාරෙ, මාතුලගිරිම්හි, මකුළකාරාමවිහාරෙති ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු. තන්ති චඞ්කමං ආරුය්හ කොචි භික්ඛු චඞ්කමිතුං සමත්ථො නත්ථි මහතා සමුද්දපරිස්සයෙන භාවනාමනසිකාරස්ස අනභිසම්භුණනතො. උප්පාතිකන්ති උප්පාතකරං මහාසඞ්ඛොභං උට්ඨපෙත්වා. සම්මුඛෙති අනිලපදෙසෙ. පටිවෙදෙසුන්ති පවෙදෙසුං.

ආරද්ධකාලතො පට්ඨායාති මණ්ඩලමාළස්ස කාතුං පථවීමිතකාලතො පභුති. සච්චබන්ධෙන පඤ්චසතානි පරිපූරෙතුං ‘‘එකූනපඤ්චසතාන’’න්ති වුත්තං. ගන්ධකුටින්ති ජෙතවනමහාවිහාරෙ මහාගන්ධකුටිං.

සච්චබන්ධනාමොති සච්චබන්ධෙ පබ්බතෙ චිරනිවාසිතාය ‘‘සච්චබන්ධො’’ත්වෙව ලද්ධනාමො. අරහත්තං පාපුණීති පඤ්චාභිඤ්ඤාපරිවාරං අරහත්තං අධිගච්ඡි. තෙනාහ ‘‘මග්ගෙනෙවස්ස අභිඤ්ඤා ආගතා’’ති.

තස්මිං සන්නිපතිතා මහාජනා කෙචි සොතාපන්නා, කෙචි සකදාගාමිනො, කෙචි අනාගාමිනො, කෙචි අරහන්තො අහෙසුං. තත්ථාපි කෙචි තෙවිජ්ජා, කෙචි ඡළභිඤ්ඤා, කෙචි පටිසම්භිදප්පත්තා අහෙසුං. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මහාජනස්ස බන්ධනමොක්ඛො ජාතො’’ති. යෙ පන තත්ථ සරණගමනපඤ්චසීලදසසීලසමාදානෙන ලද්ධානුග්ගහා, තෙසං දෙවතානඤ්ච වසෙන ‘‘මහන්තං බුද්ධකොලාහලං අහොසී’’ති වුත්තං.

අරුණං පන මහාගන්ධකුටියංයෙව උට්ඨපෙසි දෙවතානුග්ගහත්ථඤ්චෙව කුලානුදයාය ච. අපායමග්ගෙ ඔතාරිතො ‘‘කොචි ලොකස්ස සජිතා අත්ථි, තස්ස වසෙන පවත්තිසංහාරා හොන්ති, තෙනෙවායං පජා සනාථා හොති, තං යුඤ්ජති ච තස්මිං තස්මිං කම්මෙ’’ති මිච්ඡාගාහෙහි. පරිචරිතබ්බං යාචි ‘‘එත්ථ මයා චිරං වසිතබ්බ’’න්ති.

ඡට්ඨන්ති බාහියසුත්තං. තං උත්තානමෙව හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා.

පුණ්ණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.