3-5. පඤ්චසික්ඛාපදසුත්තාදිවණ්ණනා

109-111. සුරාමෙරයසඞ්ඛාතන්ති පිට්ඨසුරාදිසුරාසඞ්ඛාතං පුප්ඵාසවාදිමෙරයසඞ්ඛාතඤ්ච. මජ්ජනට්ඨෙන මජ්ජං. සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදොති වුච්චති ‘‘මජ්ජති තෙනා’’ති කත්වා. තස්මිං තිට්ඨන්තීති තස්මිං පමාදෙ පමජ්ජනවසෙන තිට්ඨන්තීති අත්ථො. සෙසං තතියචතුත්ථෙසු සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

පඤ්චමෙ තානි පදානි සංවණ්ණෙතුං ‘‘පඤ්චමෙ’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පාණො නාම වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො ජීවිතින්ද්‍රියං, තං පාණං අතිපාතෙන්ති අතිච්ච අන්තරෙයෙව, අතික්කම්ම වා සත්ථාදීහි අභිභවිත්වා පාතෙන්ති සණිකං පතිතුං අදත්වා සීඝං පාතෙන්තීති අත්ථො. කායෙන වාචාය වා අදින්නං පරසන්තකං. ආදියන්තීති ගණ්හන්ති. මිච්ඡාති න සම්මා, ගාරය්හවසෙන. මුසාති අතථං වත්ථු. වදන්තීති විසංවාදනවසෙන වදන්ති. පියසුඤ්ඤකරණතො පිසුණා, පිසති වා පරෙ සත්තෙ, හිංසතීති අත්ථො. මම්මච්ඡෙදිකාති එතෙන පරස්ස මම්මච්ඡෙදවසෙන එකන්තඵරුසසඤ්චෙතනා ඵරුසවාචා නාමාති දස්සෙති. අභිජ්ඣාසද්දො ලුබ්භනෙ නිරුළ්හොති ආහ ‘‘පරභණ්ඩෙ ලුබ්භනසීලාති අත්ථො’’ති. බ්‍යාපන්නන්ති දොසවසෙන විපන්නං. පකතිවිජහනෙන පූතිභූතං. සාධූහි ගරහිතබ්බතං පත්තා ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනයප්පවත්තා නත්ථිකාහෙතුකඅකිරියදිට්ඨි කම්මපථපරියාපන්නා නාම. මිච්ඡත්තපරියාපන්නා සබ්බාපි ලොකුත්තරමග්ගපටිපක්ඛා විපරීතදිට්ඨි.

තෙසන්ති කම්මපථානං. වොහාරතොති ඉන්ද්‍රියබද්ධං උපාදාය පඤ්ඤත්තිමත්තතො. තිරච්ඡානගතාදීසූති ආදි-සද්දෙන පෙතානං සඞ්ගහො. පයොගවත්ථුමහන්තතාදීහි මහාසාවජ්ජතා තෙහි පච්චයෙහි උප්පජ්ජමානාය චෙතනාය බලවභාවතො. යථාවුත්තපච්චයවිපරියායෙපි තංතංපච්චයෙහි චෙතනාය බලවභාවවසෙන අප්පසාවජ්ජමහාසාවජ්ජතා වා වෙදිතබ්බා. ඉද්ධිමයොති කම්මවිපාකිද්ධිමයො දාඨාකොටනාදීනං විය.

මෙථුනසමාචාරෙසූති සදාරපරදාරගමනවසෙන දුවිධෙසු මෙථුනසමාචාරෙසු. තෙපි හීනාධිමුත්තිකෙහි කත්තබ්බතො කාමා නාම. මිච්ඡාචාරොති ගාරය්හාචාරො. ගාරය්හතා චස්ස එකන්තනිහීනතායාති ආහ ‘‘එකන්තනින්දිතො ලාමකාචාරො’’ති අසද්ධම්මාධිප්පායෙනාති අසද්ධම්මසෙවනාධිප්පායෙන. ගොත්තරක්ඛිතාති සගොත්තෙහි රක්ඛිතා. ධම්මරක්ඛිතාති සහධම්මෙහි රක්ඛිතා. සස්සාමිකා නාම සාරක්ඛා. යස්සා ගමනෙ දණ්ඩො ඨපිතො, සා සපරිදණ්ඩා. භරියභාවාය ධනෙන කීතා ධනක්කීතා. ඡන්දෙන වසතීති ඡන්දවාසිනී. භොගත්ථං වසතීති භොගවාසිනී. පටත්ථං වසතීති පටවාසිනී. උදකපත්තං ආමසිත්වා ගහිතා ඔදපත්තකිනී. චුම්බටං අපනෙත්වා ගහිතා ඔභටචුම්බටා. කරමරානීතා ධජාහටා. තඞ්ඛණිකං ගහිතා මුහුත්තිකා. අභිභවිත්වා වීතික්කමො මිච්ඡාචාරො මහාසාවජ්ජො, න තථා ද්වින්නං සමානච්ඡන්දතාය. අභිභවිත්වා වීතික්කමනෙ සතිපි මග්ගෙනමග්ගපටිපත්තිඅධිවාසනෙ පුරිමුප්පන්නසෙවනාභිසන්ධිපයොගාභාවතො මිච්ඡාචාරො න හොති අභිභුය්‍යමානස්සාති වදන්ති. සෙවනාචිත්තෙ සති පයොගාභාවො අප්පමාණං යෙභුය්‍යෙන ඉත්ථියා සෙවනාපයොගස්ස අභාවතො. තථා සති පුරෙතරං සෙවනාචිත්තස්ස උපට්ඨානෙපි තස්සා මිච්ඡාචාරො න සියා, තථා පුරිසස්සපි සෙවනාපයොගාභාවෙ. තස්මා අත්තනො රුචියා පවත්තිතස්ස වසෙන තයො, බලක්කාරෙන පවත්තිතස්ස වසෙන තයොති සබ්බෙපි අග්ගහිතග්ගහණෙන ‘‘චත්තාරො සම්භාරා’’ති වුත්තං.

ආසෙවනමන්දතායාති යාය අකුසලචෙතනාය සම්ඵං පලපති, තස්සා ඉත්තරකාලතාය පවත්තියා අනාසෙවනාති පරිදුබ්බලා හොති චෙතනා.

උපසග්ගවසෙන අත්ථවිසෙසවාචිනො ධාතුසද්දාති අභිජ්ඣායතීති පදස්ස පරභණ්ඩාභිමුඛීතිආදිඅත්ථො වුත්තො. තන්නින්නතායාති තස්මිං පරභණ්ඩෙ ලුබ්භනවසෙන නින්නතාය. අභිපුබ්බො ඣෙ-සද්දො ලුබ්භනෙ නිරුළ්හොති දට්ඨබ්බො. යස්ස භණ්ඩං අභිජ්ඣායති, තස්ස අප්පගුණතාය අප්පසාවජ්ජා, මහාගුණතාය මහාසාවජ්ජාතිආදිනා නයෙන තත්ථ අප්පසාවජ්ජමහාසාවජ්ජවිභාගො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘අදින්නාදානං වියා’’තිආදි. අත්තනො පරිණාමනං චිත්තෙනෙවාති දට්ඨබ්බං.

හිතසුඛං බ්‍යාපාදයතීති යො නං උප්පාදෙති, යස්ස උප්පාදෙති, තස්ස සති සමවායෙ හිතසුඛං විනාසෙති. අහො වතාති ඉමිනා යථා අභිජ්ඣානෙ වත්ථුනො එකන්තතො අත්තනො පරිණාමනං දස්සිතං, එවමිධාපි වත්ථුනො ‘‘අහො වතා’’ති ඉමිනා පරස්ස විනාසචින්තාය එකන්තතො නියමිතභාවං දස්සෙති. එවඤ්හි නෙසං දාරුණප්පවත්තියා කම්මපථප්පවත්ති.

යථාභුච්චගහණාභාවෙනාති යථාතච්ඡගහණස්ස අභාවෙන අනිච්චාදිසභාවස්ස නිච්චාදිතො ගහණෙන. මිච්ඡා පස්සතීති විතථං පස්සති. සම්ඵප්පලාපො වියාති ඉමිනා ආසෙවනස්ස අප්පමහන්තතාහි මිච්ඡාදිට්ඨියා අප්පසාවජ්ජමහාසාවජ්ජතා. වත්ථුනොති ගහිතවත්ථුනො. ගහිතාකාරවිපරීතතාති මිච්ඡාදිට්ඨියා ගහිතාකාරස්ස විපරීතතා. තථාභාවෙනාති අත්තනො ගහිතාකාරෙනෙව තස්සා දිට්ඨියා, ගහිතස්ස වා වත්ථුනො උපට්ඨානං ‘‘එවමෙතං, න ඉතො අඤ්ඤථා’’ති.

ධම්මතොති සභාවතො. කොට්ඨාසතොති චිත්තඞ්ගකොට්ඨාසතො, යංකොට්ඨාසා හොන්ති, තතොති අත්ථො. චෙතනාධම්මාවාති චෙතනාසභාවා එව. පටිපාටියා සත්තාති එත්ථ නනු චෙතනා අභිධම්මෙ කම්මපථෙසු න වුත්තාති පටිපාටියා සත්තන්නං කම්මපථභාවො න යුත්තොති? න, අවචනස්ස අඤ්ඤහෙතුකත්තා. න හි තත්ථ චෙතනාය අකම්මපථත්තා කම්මපථරාසිම්හි අවචනං, කදාචි පන කම්මපථො හොති, න සබ්බදාති කම්මපථභාවස්ස අනියතත්තා අවචනං. යදා, පනස්ස කම්මපථභාවො හොති, තදා කම්මපථරාසිසඞ්ගහො න නිවාරිතො. එත්ථාහ – යදි චෙතනාය සබ්බදා කම්මපථභාවාභාවතො අනියතො කම්මපථභාවොති කම්මපථරාසිම්හි අවචනං, නනු අභිජ්ඣාදීනම්පි කම්මපථභාවං අප්පත්තානං අත්ථිතාය අනියතො කම්මපථභාවොති තෙසම්පි කම්මපථරාසිම්හි අවචනං ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති, කම්මපථතාතංසභාගතාහි තෙසං තත්ථ වුත්තත්තා. යදි එවං චෙතනාපි තත්ථ වත්තබ්බා සියා? සච්චමෙතං. සා පන පාණාතිපාතාදිකාති පාකටො තස්සා කම්මපථභාවොති න වුත්තා සියා. චෙතනාය හි ‘‘චෙතනාහං, භික්ඛවෙ, කම්මං වදාමි (අ. නි. 6.63; කථා. 539) තිවිධා, භික්ඛවෙ, කායසඤ්චෙතනා අකුසලං කායකම්ම’’න්තිආදිවචනතො (කථා. 539) කම්මභාවො පාකටො. කම්මංයෙව ච සුගතිදුග්ගතීනං තත්ථුප්පජ්ජනකසුඛදුක්ඛානඤ්ච පථභාවෙන පවත්තං කම්මපථොති වුච්චතීති පාකටො, තස්සා කම්මපථභාවො. අභිජ්ඣාදීනං පන චෙතනාසමීහනභාවෙන සුචරිතදුච්චරිතභාවො, චෙතනාජනිතපිට්ඨිවට්ටකභාවෙන සුගතිදුග්ගතිතදුප්පජ්ජනකසුඛදුක්ඛානං පථභාවො චාති, න තථා පාකටො කම්මපථභාවොති, තෙ එව තෙන සභාවෙන දස්සෙතුං අභිධම්මෙ කම්මපථරාසිභාවෙන වුත්තා. අතථාජාතියකත්තා වා චෙතනා තෙහි සද්ධිං න වුත්තාති දට්ඨබ්බං. මූලං පත්වාති මූලදෙසනං පත්වා, මූලසභාවෙසු ධම්මෙසු දෙසියමානෙසූති අත්ථො.

අදින්නාදානං සත්තාරම්මණන්ති ඉදං ‘‘පඤ්ච සික්ඛාපදා පරිත්තාරම්මණා එවා’’ති ඉමාය පාළියා විරුජ්ඣති. යඤ්හි පාණාතිපාතාදිදුස්සීල්‍යස්ස ආරම්මණං, තදෙව තං වෙරමණියා ආරම්මණං. වීතික්කමිතබ්බවත්ථුතො එව හි විරතීති. ‘‘සත්තාරම්මණ’’න්ති වා සත්තසඞ්ඛාතං සඞ්ඛාරාරම්මණමෙව උපාදාය වුත්තත්තා න කොචි විරොධො. තථා හි වුත්තං සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 714) ‘‘යානි සික්ඛාපදානි එත්ථ ‘සත්තාරම්මණානී’ති වුත්තානි, තානි යස්මා ‘සත්තොති’ති සඞ්ඛං ගතෙ සඞ්ඛාරෙයෙව ආරම්මණං කරොන්තී’’ති. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. විසභාගවත්ථුනො ‘‘ඉත්ථිපුරිසා’’ති ගහෙතබ්බතො සත්තාරම්මණොතිපි එකෙ. ‘‘එකො දිට්ඨො, ද්වෙ සුතා’’තිආදිනා සම්ඵප්පලපනෙ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතවසෙන. තථා අභිජ්ඣාති එත්ථ තථා-සද්දො ‘‘දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතවසෙනා’’ති ඉදම්පි උපසංහරති, න සත්තසඞ්ඛාරාරම්මණතං එව දස්සනාදිවසෙන අභිජ්ඣායනතො. ‘‘නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා’’ති පවත්තමානාපි මිච්ඡාදිට්ඨි තෙභූමකධම්මාරම්මණා එවාති අධිප්පායෙන තස්සා සඞ්ඛාරාරම්මණතා වුත්තා. කථං පන මිච්ඡාදිට්ඨියා මහග්ගතප්පත්තා ධම්මා ආරම්මණං හොන්තීති? සාධාරණතො. නත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකොති හි පවත්තමානාය අත්ථතො රූපාරූපාවචරධම්මාපි ගහිතාව හොන්තීති.

සුඛබහුලතාය රාජානො හසමානාපි ‘‘චොරං ඝාතෙථා’’ති වදන්ති, හාසො පන තෙසං අඤ්ඤවිසයොති ආහ ‘‘සන්නිට්ඨාපකචෙතනා පන නෙසං දුක්ඛසම්පයුත්තාව හොතී’’ති. මජ්ඣත්තවෙදනො න හොති, සුඛවෙදනොව. තත්ථ ‘‘කාමානං සමුදයා’’තිආදිනා වෙදනාභෙදො වෙදිතබ්බො. ලොභසමුට්ඨානො මුසාවාදො සුඛවෙදනො වා සියා මජ්ඣත්තවෙදනො වා, දොසසමුට්ඨානො දුක්ඛවෙදනො වාති මුසාවාදො තිවෙදනො සියා. ඉමිනා නයෙන සෙසෙසුපි යථාරහං වෙදනානං ‘‘ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයායා’’තිආදිනා භෙදො වෙදිතබ්බො.

පාණාතිපාතො දොසමොහවසෙන ද්විමූලකොති සම්පයුත්තමූලමෙව සන්ධාය වුත්තං. තස්ස හි මූලට්ඨෙන උපකාරභාවො දොසවිසෙසො, නිදානමූලෙ පන ගය්හමානෙ ලොභමොහවසෙනපි වට්ටති. සම්මූළ්හො ආමිසකිඤ්ජක්ඛකාමොපි හි පාණං හනති. තෙනෙවාහ ‘‘ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයායා’’තිආදි (අ. නි. 3.34). සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

අසමාදින්නසීලස්ස සම්පත්තතො යථාඋපට්ඨිතවීතික්කමිතබ්බවත්ථුතො විරති සම්පත්තවිරති. සමාදානෙන උප්පන්නා විරති සමාදානවිරති. කිලෙසානං සමුච්ඡින්දනවසෙන පවත්තා මග්ගසම්පයුත්තා විරති සමුච්ඡෙදවිරති. කාමඤ්චෙත්ථ පාළියං විරතියොව ආගතා, සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ පන චෙතනාපි ආහරිත්වා දස්සිතාති තදුභයම්පි ගණ්හන්තො ‘‘චෙතනාපි වට්ටන්ති විරතියොපී’’ති ආහ.

අදුස්සීල්‍යාරම්මණා ජීවිතින්ද්‍රියාදිආරම්මණා කථං දුස්සීල්‍යානි පජහන්තීති දස්සෙතුං ‘‘යථා පනා’’තිආදි වුත්තං. පාණාතිපාතාදීහි විරමණවසෙන පවත්තනතො තදාරම්මණභාවෙනෙව තානි පජහන්ති. න හි තදෙව ආරබ්භ තං පජහිතුං සක්කා තතො අනිස්සටභාවතො.

අනභිජ්ඣා…පෙ… විරමන්තස්සාති අභිජ්ඣං පජහන්තස්සාති අත්ථො. න හි මනොදුච්චරිතතො විරති අත්ථි අනභිජ්ඣාදීහෙව තප්පහානසිද්ධිතො.

පඤ්චසික්ඛාපදසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.