2. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකං

1. පාරිවාසිකවත්තකථා

75. පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ පාරිවාසිකාති පදස්ස පරිවාසං පරිවසන්තීති පාරිවාසිකාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පරිවාසං පරිවසන්තා’’ති. තත්ථාති ‘‘පරිවාසං පරිවසන්තා’’ති තද්ධිතවාක්‍යෙ. තෙසූති චතුබ්බිධෙසු පරිවාසෙසු. තිත්ථියපරිවාසොති තිත්ථියානං පරිවාසො, තිත්ථියානං වා දාතබ්බො පරිවාසො, තිත්ථියෙහි වා පරිවසිතබ්බො පරිවාසො තිත්ථියපරිවාසො. අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසොති අප්පටිච්ඡන්නො පරිවාසො අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසො. තත්ථාති අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසෙ. යන්ති වචනං. අයං පනාති අයං පටිච්ඡන්නපරිවාසො පන. ඉධාති පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ. සෙසාති අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසතො සෙසා. තයොති අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසාදයො තයො, දාතබ්බාති සම්බන්ධො. කස්ස දාතබ්බාති ආහ ‘‘යෙනා’’තිආදි. ආපන්නා චෙවාති ආපජ්ජිතබ්බා චෙව. තෙසූති තිවිධෙසු පරිවාසෙසු. එතෙ පනාති තයො පන. ඉධාති පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ. තස්මාති යස්මා ඉධ අධිප්පෙතා, තස්මා. එතෙසූති තිවිධෙසු පරිවාසෙසු.

පකතත්තානං භික්ඛූනන්ති එත්ථ අධිප්පෙතපකතත්තෙ දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඨපෙත්වා’’තිආදි. මූලායපටිකස්සනාරහාදීනම්පීති එත්ථ ආදිසද්දෙන මානත්තාරහමානත්තචාරිකඅබ්භානාරහාදයො සඞ්ගණ්හාති. පිසද්දෙන පකතිපකතත්තං අපෙක්ඛති. තෙති පකතත්තා. යං අභිවාදනාදිං කරොන්තීති යොජනා. සාදියන්තීති එත්ථ සාදියනං නාම සම්පටිච්ඡනන්ති ආහ ‘‘සම්පටිච්ඡන්තී’’ති. තත්ථාති අභිවාදනාදීසු, නිද්ධාරණෙ චෙතං භුම්මවචනං. සාමීචිකම්මන්ති එතං ආභිසමාචාරිකස්ස අධිවචනන්ති යොජනා. අභිවාදනාදීනීති අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මානි. බීජනවාතදානාදිනොති බීජනියා පහරිතෙන පවත්තස්ස වාතස්ස දානාදිනො. ආසනාභිහාරන්ති එත්ථ අභිහරණං අභිහාරො, ආසනස්ස අභිහාරො ආසනාභිහාරොති වචනත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආසනස්ස අභිහරණ’’න්ති. පඤ්ඤාපනම්පි අභිහරිත්වා පඤ්ඤාපිතත්තා අභිහාරොයෙව නාමාති ආහ ‘‘පඤ්ඤාපනමෙව වා’’ති. ‘‘පාදධොවනඋදක’’න්ති ඉමිනා පාදස්ස ධොවනං උදකං පාදොදකන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. ‘‘පාදට්ඨපනක’’න්ති ඉමිනා පාදස්ස ඨපනකං පීඨං පාදපීඨන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. ‘‘පාදඝංසනං වා’’ති ඉමිනා පාදස්ස ඝංසනං කථලිකං පාදකථලිකන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. සද්ධිවිහාරිකානම්පි අභිවාදනාදින්ති සම්බන්ධො. පිසද්දෙන අඤ්ඤෙසං සාදියන්තස්ස කා නාම කථාති දස්සෙති. තෙති සද්ධිවිහාරිකා. සද්ධාපබ්බජිතාති සද්ධාය පබ්බජිතා. කුලපුත්තාති ජාතිකුලපුත්තා, ආචාරකුලපුත්තා ච. කරොන්ති, ආපුච්ඡන්තියෙවාති සම්බන්ධො. වාරිතම්පි අසාදියනං නාමාති ආහ ‘‘වාරිතකාලතො පට්ඨාය අනාපත්තී’’ති. මිථු යථාවුඩ්ඪන්ති එත්ථ මිථුසද්දො අඤ්ඤමඤ්ඤපරියායො, යථාසද්දො යංසද්දපරියායො, විච්ඡත්ථො චාති ආහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං යො යො වුඩ්ඪො’’ති. අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්හි මිථති සඞ්ගමං කරොතීති මිථූති වුච්චති. තෙන තෙනාති භික්ඛුනා, ‘‘සාදිතු’’න්ති පදෙ භාවකත්තා. සාදිතුං අනුජානාමීති සම්බන්ධො.

‘‘වුඩ්ඪපටිපාටියා’’ති ඉමිනා වුඩ්ඪානං පටිපාටි යථාවුඩ්ඪන්ති චතුත්ථීඅබ්‍යයීභාවං දස්සෙති. පුරිමපදෙ පන පඨමාඅබ්‍යයීභාවො. පාළියාති පන්තියා. තත්ථෙවාති සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ එව. පවාරණායපීති පිසද්දෙන න කෙවලං උපොසථෙයෙව, අථ ඛො පවාරණායපීති දස්සෙති. සඞ්ඝෙන භාජියමානන්ති සම්බන්ධො.

ඔණොජනන්ති අවනුදතෙ ඔණොජනං. අවපුබ්බො නුදධාතු නකාරස්ස ණකාරං, දකාරස්ස ච ජකාරං කත්වා ඔණොජනන්ති වුච්චති. නුදධාතු අපනයනත්ථො, තෙන වුත්තං ‘‘විස්සජ්ජනං වුච්චතී’’ති. උද්දෙසභත්තාදීනීතිආදිසද්දෙන සලාකභත්තාදීනි සඞ්ගණ්හාති. අස්සාති පාරිවාසිකස්ස. තානීති ද්වෙ තීණි උද්දෙසභත්තාදීනි. හෙට්ඨාති අත්තනො හෙට්ඨා. ගාහෙථාති නවකතරෙ භික්ඛූ ගාහාපෙථ. භත්තපච්චාසාති භත්තමෙව පච්චාසා භත්තපච්චාසා, පච්චාසාභත්තන්ති අත්ථො. ‘‘විස්සජ්ජෙතබ්බානී’’ති ඉමිනා අවනුදිතබ්බන්ති ඔණොජනන්ති අත්ථං දස්සෙති. එවන්ති ගහෙත්වා විස්සජ්ජමානෙති යොජනා. තානීති උද්දෙසභත්තාදීනි. යදි පන න ගණ්හාතීති සචෙ සඞ්ඝතො වස්සග්ගෙන න ගණ්හාති. න විස්සජ්ජෙතීති සචෙ අඤ්ඤස්ස න විස්සජ්ජෙති. ඔදිස්සාති උද්දිසිත්වා. තස්සාති පාරිවාසිකස්ස. හීති යස්මා. සඞ්ඝනවකට්ඨානෙ නිසින්නස්ස තස්සාති යොජනා. භත්තග්ගෙති භත්තස්ස ගහණට්ඨානෙ. සොති පාරිවාසිකො, මා කිලමිත්ථාති සම්බන්ධො. ඉදන්ති ඔණොජනං. අස්සාති පාරිවාසිකස්ස, අනුඤ්ඤාතන්ති සම්බන්ධො.

ආගතාගතෙහි භික්ඛූහීති සම්බන්ධො. චතුස්සාලභත්තන්ති චතුමුඛා සාලා චතුස්සාලා භොජනසාලා, තත්ථ පටිපාටියා දින්නං භත්තං චතුස්සාලභත්තං. එතන්ති චතුස්සාලභත්තං. පාළියාති භික්ඛූනං පාළියා. ඔසක්කිත්වාති හෙට්ඨා සක්කිත්වා. හත්ථපාසෙති භත්තදායකස්ස හත්ථපාසෙ. සෙනොති කුලලො. ‘‘ආරාමිකසමණුද්දෙසෙහී’’ති පදං ‘‘ආහරාපෙතු’’න්ති පදෙ කාරිතකම්මං. සයමෙවාති පාරිවාසිකෙන අනාණත්තො හුත්වා සයමෙව. මහාපෙළභත්තෙපීති මහතියං පෙළායං පක්ඛිපිත්වා දින්නෙ භත්තෙපි. යත්ථ පනාති පරිවිසට්ඨානෙ පන.

76. තත්‍රායං සම්මාවත්තනාති එත්ථ තසද්දස්ස අනියමනිද්දෙසභාවං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඉදානි යා අයං සම්මාවත්තනා වුත්තා’’ති. සම්මා වත්තිතබ්බං එතායාති සම්මාවත්තනා. තත්ථාති සම්මාවත්තනායං. න උපසම්පාදෙතබ්බන්ති එත්ථ ආචරියෙන හුත්වා කම්මවාචාසාවනම්පි උපසම්පාදනමෙවාති ආහ ‘‘ආචරියෙන හුත්වාපි කම්මවාචා න සාවෙතබ්බා’’ති. අඤ්ඤස්මිං අසතීති අත්තනා අඤ්ඤස්මිං කම්මවාචාවාචකෙ අසති. න නිස්සයො දාතබ්බොති එත්ථ ආගන්තුකානමෙව නිස්සයො න දාතබ්බො, න දින්නනිස්සයානම්පීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආගන්තුකානං නිස්සයො න දාතබ්බො’’තිආදි, යෙහිපි භික්ඛූහි ගහිතොති සම්බන්ධො.

අඤ්ඤො සාමණෙරොති පකතත්තකාලෙ උපජ්ඣං දත්වා ගහිතසාමණෙරෙහි අඤ්ඤො සාමණෙරො. ආධිපච්චට්ඨානභූතාති සබ්බසම්මුතීනං අධිපතිභාවස්ස ඨානභූතා. පටිබලස්සාති භික්ඛුනියො ඔවදිතුං පටිබලස්ස. ඉමිනා ලද්ධසම්මුතිකෙන ආණත්තො අලද්ධසම්මුතිකොපි ගරුධම්මෙහි වා අඤ්ඤෙහි වා භික්ඛුනියො ඔවදිතුං ලභතීති දස්සෙති. ආගතා භික්ඛුනියො වත්තබ්බාති සම්බන්ධො. වොති තුම්හාකං. සොති භික්ඛු. වොති තුම්හාකං, දස්සතීති සම්බන්ධො.

සුක්කවිස්සට්ඨියාති සුක්කවිස්සට්ඨිආපත්තිකාරණා. කායසංසග්ගාදිගරුකාපත්ති නාපජ්ජිතබ්බාති යොජනා. ආපත්තික්ඛන්ධවසෙන ආපත්තිවත්ථූනං පාපිට්ඨභාවඤ්ච පාපිට්ඨතරභාවඤ්ච විත්ථාරෙන්තො ආහ ‘‘සත්තසු හී’’තිආදි. පාපිට්ඨතරාති දුබ්භාසිතාපත්තිතො දුක්කටාපත්ති පාපිට්ඨතරා. තාසන්ති සත්තන්නං ආපත්තීනං. පුරිමනයෙනෙවාති පුරිමානං ආපත්තීනං නයෙනෙව. භෙදොති වත්ථූනං විසෙසො. එවං ආපත්තික්ඛන්ධවසෙන ආපත්තිවත්ථූනං පාපිට්ඨපාපිට්ඨතරභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි සික්ඛාපදවසෙන තෙසං තං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පණ්ණත්තිවජ්ජසික්ඛාපදෙ පනා’’තිආදි. උභයම්පීති වත්ථුආපත්තිසඞ්ඛාතං උභයම්පි.

කම්මන්ති එත්ථ කාරණභූතස්ස කම්මස්ස නාමං කාරියභූතායං කම්මවාචායං උපචාරවසෙන කාරියභූතා කම්මවාචා කම්මන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘පරිවාසකම්මවාචා වුච්චතී’’ති. කම්මස්මිං සති, කම්මෙන වා වචිතබ්බාති කම්මවාචාති වචනත්ථො කාතබ්බො. කසිකම්මන්ති කසිසඞ්ඛාතං කම්මං. ගොරක්ඛකම්මන්ති ගොරක්ඛසඞ්ඛාතං කම්මං. ‘‘කම්මං කත’’න්ති ඉමිනා කම්මං කරොන්තීති කම්මිකාති වචනත්ථං දස්සෙති. තෙති කම්මිකා භික්ඛූ, න ගරහිතබ්බාති සම්බන්ධො.

වචිතබ්බං අනෙන දොසෙනාති වචනීයං, සංවිජ්ජති වචනීයං අස්සාති සවචනීයං, තං න කාතබ්බන්ති අත්ථො. තමෙවත්ථං විත්ථාරෙන්තො ආහ ‘‘පලිබොධත්ථාය හී’’තිආදි. යාව න තං අධිකරණං වූපසන්තං හොති, තාව ඉමම්හා ආවාසා එකපදම්පි මා පක්කාමීති යොජනා. තෙති තුය්හං.

අනුවාදොති එත්ථ අනුසාසනවසෙන අඤ්ඤෙ වදතීති අනුවාදොති වුත්තෙ ජෙට්ඨකට්ඨානන්ති ආහ ‘‘විහාරෙ ජෙට්ඨකට්ඨානං න කාතබ්බ’’න්ති. ජෙට්ඨකට්ඨානං සරූපෙන දස්සෙන්තො ආහ ‘‘පාතිමොක්ඛුද්දෙසකෙන වා’’තිආදි. මෙති මය්හං. තන්ති තවං. න චොදෙතබ්බොති එත්ථ කෙන න චොදෙතබ්බොති ආහ ‘‘වත්ථුනා වා ආපත්තියා වා’’ති. න සාරෙතබ්බොති න සරාපෙතබ්බො. න භික්ඛූහි සම්පයොජෙතබ්බන්ති එත්ථ භික්ඛූහි අත්තනා කලහවසෙන න සම්පයොජෙතබ්බන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං යොජෙත්වා කලහො න කාරෙතබ්බො’’ති.

සඞ්ඝත්ථෙරෙන හුත්වාති සඞ්ඝත්ථෙරෙන හොන්තෙනපීති අත්ථො. පුරතො අගන්තබ්බෙ සමානෙ කිං පච්ඡතො ගන්තබ්බන්ති ආහ ‘‘ද්වාදසහත්ථ’’න්තිආදි. ආසනපරියන්තොති ආසනමෙව පරියන්තො ලාමකොති ආසනපරියන්තො, තදත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සඞ්ඝනවකාසනං වුච්චතී’’ති. ස්වාස්සාති සො අස්ස. සොති ආසනපරියන්තො. අස්සාති පාරිවාසිකස්ස. තත්ථාති ආසනපරියන්තෙ. අයන්ති පාරිවාසිකො, න ලභතීති සම්බන්ධො. ගහිතාවසෙසාති ගහිතාහි සෙය්‍යාහි අවසෙසා. මඞ්ගුලගූථභරිතාති මඞ්ගුලානං ගූථෙහි පූරිතා. අස්සාති පාරිවාසිකස්ස. රජෙහි හතා නාසිතා භූමි එත්ථාති රජොහතභූමි. ජතුකමූසිකභරිතාති ජතූහි ච මූසිකාහි ච පූරිතා. පණ්ණසාලාති පණ්ණෙහි ඡාදිතා සාලා. අස්සාති පාරිවාසිකස්ස. සබ්බෙපි ආවාසාති යොජනා. එතෙහීති පකතත්තෙහි. තෙසූති ආවාසෙසු. යන්ති ආවාසං. පච්චයන්ති වස්සාවාසිකලාභං. එකපස්සෙති භික්ඛූනං පාළියං අට්ඨත්වා එකස්මිං පස්සෙ.

අස්සාති පාරිවාසිකස්ස, දෙන්තීති සම්බන්ධො. සො එවාති ආසනාදිපරියන්තො එව. ඤාතිපවාරිතට්ඨානෙ නිමන්තිතෙනාති සම්බන්ධො. තත්ථාති තං කුලං. සංවිධායාති සංවිදහිත්වා. අස්සාති කුලස්ස, භවෙය්‍ය වා.

හරායමානෙනාති ලජ්ජමානෙන. යෙනාපීති පාරිවාසිකෙනපි. සමාදින්නන්ති ආරඤ්ඤිකධුතඞ්ගසමාදින්නං. තථාති යථා ආරඤ්ඤිකඞ්ගං න සමාදාතබ්බං, තථා. පිණ්ඩපාතිකධුතඞ්ගම්පීති පිසද්දො ආරඤ්ඤිකඞ්ගං අපෙක්ඛති. යො පනාති පාරිවාසිකො පන.

අනාරොචෙන්තස්ස මෙති යොජනා. අනාරොචෙන්තෙ සතීති වා යොජනා. ‘‘ඉමිනා කාරණෙනා’’ති ඉමිනා තප්පච්චයාති එත්ථ පච්චයසද්දො කාරණත්ථො, නිස්සක්කවචනඤ්ච කාරණත්ථෙ හොතීති දස්සෙති. සො රත්තිච්ඡෙදො එව පච්චයො තප්පච්චයොති වචනත්ථො කාතබ්බො. ‘‘සාමණෙරෙහී’’ති පදං ‘‘පචාපෙත්වා’’ති පදෙ කාරිතකම්මං. එත්ථාපි පකතියා නීහරාපෙත්වාපි විහාරෙ පචාපෙත්වාපි භුඤ්ජන්තස්ස පටිසෙධො නත්ථි. කස්මා? ‘‘තප්පච්චයා’’ති වුත්තත්තා. ගාමෙති මහාගාමෙ, සබ්බකාලං අනෙකසතෙහි භික්ඛූහි අවිවිත්තෙ ගාමෙති අත්ථො. ගාමකාවාසන්ති ගාමොයෙව ඛුද්දකට්ඨෙන ගාමකො, තස්මිං කාරිතො ආවාසො ගාමකාවාසො, තං.

ගතෙන ආගන්තුකපාරිවාසිකෙනාති සම්බන්ධො. තත්ථාති කිස්මිඤ්චි විහාරෙ, සබ්බෙ භික්ඛූති සම්බන්ධො. තත්ථ තත්ථාති තස්මිං තස්මිං ඨිතට්ඨානෙ. න එකච්චෙ පස්සති, අපස්සිතත්තා නාරොචෙති, රත්තිච්ඡෙදොව හොතීති අධිප්පායො.

එකස්ස වා බහූනං වා ආගන්තුකානන්ති සම්බන්ධො. එත්ථාති ‘‘ආගන්තුකස්ස ආරොචෙතබ්බ’’න්ති පදෙ. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘ආගන්තුකෙන ආරොචෙතබ්බ’’න්ති පදෙ වුත්තනයෙනෙව. තං වුත්තනයමාවිකරොන්තො ආහ ‘‘සචෙ’’තිආදි. තෙසම්පීති ආගන්තුකානම්පි. තස්සාති පාරිවාසිකස්ස. අජානන්තස්සෙවාති අනාදරෙ චෙතං සාමිවචනං. අයඤ්ච පනාති පාරිවාසිකො ච. ගතකාලෙති ආගන්තුකානං ගතකාලෙ. යෙපීති ආගන්තුකාපි. ඔක්කමිත්වාති ඔසරිත්වා, පවිසිත්වාති අත්ථො. අයඤ්චාති පාරිවාසිකො ච, ජානාතීති සම්බන්ධො. නෙසන්ති ආගන්තුකානං. යොපීති ආගන්තුකොපි. අස්සාති පාරිවාසිකස්ස. අඤ්ඤාතත්තාති ආගතභාවස්ස අජානිතත්තා. ‘‘අබ්භාන’’න්ති පදං ‘‘කරොතී’’ති පදෙ කම්මං, ‘‘හොතී’’ති පදෙ කත්තා. අධිකා රත්තියොති ආපත්තිපටිච්ඡන්නරත්තිතො අධිකා රත්තියො. අයන්ති පාරිවාසිකවත්තපටිපදා. අපණ්ණකපටිපදාති අවිරද්ධපටිපදා, එකංසපටිපදාති අත්ථො.

ගච්ඡන්තම්පි භික්ඛුන්ති සම්බන්ධො. සාවෙතුන්ති සුණාපෙතුං. විසයාවිසයෙනාති ආරොචෙතුං දෙසාදෙසෙන. කරවීකතිස්සත්ථෙරො ආහාති සම්බන්ධො.

‘‘උපොසථදිවසෙ’’ති ඉමිනා උපොසථෙති එත්ථ උපොසථසද්දස්ස පාතිමොක්ඛුද්දෙසාදයො අත්ථෙ නිවත්තෙති. පවාරණායපීති පවාරණදිවසෙපි. ගන්තුන්ති භික්ඛුස්ස ඨිතට්ඨානං ගන්තුං. දූතෙනාපීති එත්ථ අනධිප්පෙතදූතං පටික්ඛිපිත්වා අධිප්පෙතදූතං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අනුපසම්පන්නං…පෙ… ආරොචාපෙතබ්බ’’න්ති.

සුඤ්ඤවිහාරොති භික්ඛූහි විවිත්තවිහාරො. යත්ථාති යස්මිං ආවාසෙ. හීති සච්චං, යස්මා වා. තත්ථාති සුඤ්ඤවිහාරෙ. දසවිධන්තරායෙ සති පන ගන්තබ්බමෙවාති යොජනා. නානාසංවාසකෙහීති කම්මනානාසංවාසකලද්ධිනානාසංවාසකෙහි.

81. ආවාසාදීනං සරූපං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ආවාසො නාමා’’තිආදි. තතියපදෙනාති ‘‘ආවාසෙ වා අනාවාසෙ වා’’ති තතියපදෙන. එතෙසූති ආවාසාදීසු. ඡදනතොති ඡදනකොටිතො. අන්තොආවාසෙති භිත්තිපරිච්ඡින්නෙ අන්තොආවාසෙ. අවිසෙසෙනාති ‘‘උක්ඛිත්තකො’’ති වා ‘‘පාරිවාසිකො’’ති වා විසෙසං අකත්වා සාමඤ්ඤෙන. උදකපාතෙනාති ඡදනතො උදකං පතති එත්ථාති උදකපාතො, තෙන. පඤ්චවණ්ණච්ඡදනබද්ධට්ඨානෙසූති පඤ්චපමාණෙන ඡදනෙන බද්ධට්ඨානෙසු එතෙසු ආවාසෙසූති සම්බන්ධො. පාරිවාසිකස්ස ච උක්ඛිත්තකස්ස ච පකතත්තෙන සද්ධිං වාරිතන්ති යොජනා. නානූපචාරෙපීති පිසද්දෙන එකූපචාරෙ පන කා නාම කථාති දස්සෙති. එත්ථාති එකච්ඡන්නෙ ආවාසාදිකෙ, සචෙ නිපජ්ජතීති සම්බන්ධො. තස්මින්ති සට්ඨිවස්සෙපි පාරිවාසිකෙ.

වුට්ඨාතබ්බං, නිමන්තෙතබ්බොති එත්ථ කිං අත්තනො වුඩ්ඪතරං පකතත්තං දිස්වා වුට්ඨාතබ්බං, නිමන්තෙතබ්බොති ආහ ‘‘තදහුපසම්පන්නම්පී’’තිආදි. ඔබුද්ධන්ති පලිබුද්ධං. එකාසනෙති එත්ථ එකසද්දො සමානපරියායොති ආහ ‘‘සමානවස්සිකාසනෙ’’ති, සමානවස්සිකානං ආසනෙති අත්ථො. ඡමායං නිසින්නෙති එත්ථ ඡමාසද්දො භූමිපරියායොති ආහ ‘‘භූමියං නිසින්නෙ’’ති. ඉතරෙනාති පාරිවාසිකෙන. සහායෙන සද්ධිං චඞ්කමති වියාති යොජනා. ‘‘එකස්මිං චඞ්කමෙ’’ති ඉමිනා එකචඞ්කමසද්දස්ස තුල්‍යාධිකරණසමාසවාක්‍යං දස්සෙති.

ඡමායං චඞ්කමන්තන්ති එත්ථ භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘ඡමායං චඞ්කමන්තෙ’’ති. අයං පනාති වක්ඛමානො පන. එත්ථාති ‘‘ඡමායං චඞ්කමන්තෙ’’ති පාඨෙ. චඞ්කමන්තෙති පකතත්තෙ චඞ්කමන්තෙ. න චඞ්කමිතබ්බන්ති පාරිවාසිකෙන න චඞ්කමිතබ්බං. කො පන වාදො ඉට්ඨකාචයසම්පන්නෙ වෙදිකාපරික්ඛිත්තෙ ඉති අත්ථොති යොජනා. පබ්බතන්තරවනන්තරගුම්බන්තරෙසූති පබ්බතමජ්ඣවනමජ්ඣගුම්බමජ්ඣෙසු, පබ්බතවිවරවනවිවරගුම්බවිවරෙසු වා. උපචාරන්ති ද්වාදසහත්ථං උපචාරං.

82. ඉතරොති නවකො. අස්සාති නවකස්ස. න වත්තභෙදෙ දුක්කටන්ති අඤ්ඤාතත්තා න වත්තභෙදෙ දුක්කටං. එසෙව නයො සබ්බත්ථ. අපච්ඡාපුරිමන්ති අපච්ඡා අපුරිමං, එකපහාරෙනාති අත්ථො. සමවස්සා ද්වෙ පාරිවාසිකාති යොජනා. ද්වින්නං පාරිවාසිකානං එකතො වසනදොසං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සචෙ හි ද්වෙ’’තිආදි. නෙසන්ති ද්වින්නං පාරිවාසිකානං. එත්ථාති පාරිවාසිකාදීසු පඤ්චසු භික්ඛූසු. මූලායපටිකස්සනාරහාදයො චත්තාරොති යොජනා.

පරිවාසදානාදීනීති ආදිසද්දෙන මූලායපටිකස්සනමානත්තදානඅබ්භානානි සඞ්ගණ්හාති. එතෙස්වෙවාති පරිවාසදානාදීසු එව. අයන්ති පාරිවාසිකො.

83. ‘‘අථ ඛො ආයස්මා උපාලී’’තිආදිවචනස්ස අනුසන්ධිං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඉමං පනා’’තිආදි. රහොගතස්ස උපාලිත්ථෙරස්සාති යොජනා. අථ වා අනාදරෙ සාමිවචනං කත්වා උපාලිත්ථෙරස්ස රහොගතස්සාති යොජනා කාතබ්බා. එත්ථාති පාරිවාසිකවත්තෙ. සොති උපාලිත්ථෙරො. අස්සාති උපාලිත්ථෙරස්ස. තත්ථාති තීසු රත්තිච්ඡෙදෙසු. ය්වායන්ති යො අයං, එකතො වාසොති සම්බන්ධො. සො වාසො සහවාසො නාමාති යොජනා. විප්පවාසොති එත්ථ පකතත්තෙන විප්පයුත්තො හුත්වා වාසොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකකස්සෙව වාසො’’ති. ආගන්තුකාදීනන්ති ආදිසද්දෙන ආවාසිකා ගහෙතබ්බා.

84. තත්ථ තත්ථාති තං තං ඨානං. ද්වීසු පදෙසූති ද්වීසු වාක්‍යසඞ්ඛාතෙසු පදෙසු. එකෙනෙකෙනපීති එකෙන එකෙන වාක්‍යපදෙනපි. පරිවසියිත්ථාති පරිවුත්ථො, පරිවුත්ථො පරිවාසො එතස්සාති පරිවුත්ථපරිවාසො, තස්ස. හීති සච්චං. එසාති එසො භික්ඛූති සම්බන්ධො. සුද්ධන්තෙති සුද්ධකොට්ඨාසෙ. දුක්ඛස්සාති වට්ටදුක්ඛස්ස. අන්තන්ති අවසානං, විනාසං වා.

2. මූලායපටිකස්සනාරහවත්තකථා

86. නවකතරං මූලායපටිකස්සනාරහං ඨපෙත්වාති යොජනා. ඉමෙසං පඤ්චන්නං පකතත්තා එවාති සම්බන්ධො. නෙසන්ති මූලායපටිකස්සනාරහමානත්තාරහමානත්තචාරිකඅබ්භානාරහානං චතුන්නං, මූලායපටිකස්සනාරහාදිලක්ඛණන්ති සම්බන්ධො. එත්ථාති මූලායපටිකස්සනාරහස්ස වත්තෙ. ඉතොති මූලායපටිකස්සනාරහස්ස වත්තතො.

87. යථෙව පාරිවාසිකො ගණපූරකො න හොති, එවං එතෙපි න හොන්තීති යොජනා.

4. මානත්තාචාරිකවත්තකථා

92. ඌනෙ ගණෙති එත්ථ ගණො නාම ගණභොජනසික්ඛාපදෙ (පාචි. 217 ආදයො) විය හොතීති ආහ ‘‘චත්තාරො වා අතිරෙකා වා’’ති. සබ්බත්ථාති පාරිවාසිකක්ඛන්ධකෙ.

ඉති පාරිවාසිකක්ඛන්ධකවණ්ණනාය යොජනා සමත්තා.