154. උච්චාසයනමහාසයනපටික්ඛෙපකථා

254. උච්චං ආසයනං උච්චාසයනං. මහන්තං ආසයනං මහාසයනං. ආසන්දිආදීසු එවං විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බොති යොජනා. පමාණාතික්කන්තාසනන්ති දීඝාසනං. තඤ්හි ආගම්ම සදති නිසීදතීති එත්ථ, ආයතං වා සුට්ඨුං දදාතීති ආසන්දීති වුච්චති. වාළරූපානීති සීහබ්‍යග්ඝාදිවාළරූපානි. පාදෙසු වාළරූපානි පරිච්ඡින්දිත්වා අඞ්කීයති ලක්ඛීයතීති පල්ලඞ්කො. ගොනකොති ගවති දීඝලොමෙහි උග්ගච්ඡති එත්ථාති ගොනකො. කොජවොති කුයං භූමියං ජවති ගච්ඡතීති කොජවො. තස්සාති ගොනකස්ස. ලොමානි චතුරඞ්ගුලාධිකානි හොන්ති කිරාති යොජනා. වානචිත්‍රඋණ්ණාමයත්ථරණොති වානෙන සිබ්බනෙන සඤ්ජාතං චිත්‍රරූපමෙත්ථාති වානචිත්‍රං, උණ්ණාය නිබ්බත්තො උණ්ණාමයො, සොයෙව අත්ථරණො උණ්ණාමයත්ථරණො, වානචිත්‍රඤ්ච තං උණ්ණාමයත්ථරණො චෙති වානචිත්‍රඋණ්ණාමයත්ථරණො. සෙතත්ථරණොති සෙතත්ථිකෙහි සෙවීයතීති සොතො, සොයෙව අත්ථරණො සෙතත්ථරණො. ඉමිනා අත්ථෙන පටති සෙතභාවං ගච්ඡතීති පටිකාති කාතබ්බං. පටිකාසද්දොයං අඩ්ඪෙන්දුපාසාණෙපි පවත්තති. ඝනපුප්ඵකොති ඝනං කථිනං පුප්ඵමෙත්ථාති ඝනපුප්ඵකො. ඉමිනා ඝනපුප්ඵසඞ්ඛාතං පටලමෙත්ථ අත්ථීති පටලිකාති දස්සෙති. සොති අත්ථරණො. ආමලකපටොති ආමලකපුප්ඵං දස්සෙත්වා කතො පටො. තූලිකාති තූලං පූරෙත්වා කතා තූලිකා. විකතිකාති සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපෙහි (දී. නි. අට්ඨ. 1.15) විචිත්තාකාරෙන කරීයතීති විකතිකා. දීඝනිකායට්ඨකථායං ‘‘උද්දලොමීති උභතොදසං උණ්ණාමයත්ථරණං. එකන්තලොමීති එකතොදසං උණ්ණාමයත්ථරණ’’න්ති වුත්තං. ඉධ පන ‘‘උද්දලොමීති එකතො උග්ගතලොමං උණ්ණාමයත්ථරණං, එකන්තලොමීති උභතො උග්ගතලොමං උණ්ණාමයත්ථරණ’’න්ති වුත්තං. තස්මා ද්වෙ අට්ඨකථායො අඤ්ඤමඤ්ඤං විසදිසා හොන්ති. එත්ථ දීඝනිකායට්ඨකථානයෙන වචනත්ථං කරිස්සාමි. උට්ඨිතං ද්වීහි පක්ඛෙහි, ද්වීසු වා දසාසඞ්ඛාතං ලොමමෙත්ථාති උද්දලොමී. නිග්ගහිතාගමං කත්වා ‘‘උන්දලොමී’’තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. එකස්මිං අන්තෙ දසාසඞ්ඛාතං ලොමමෙත්ථාති එකන්තලොමීති. කොසෙය්‍යකට්ටිස්සමයන්ති එත්ථ කොසෙය්‍යන්ති කොසියසුත්තං. කට්ටිස්සන්ති කට්ටිස්සනාමකං වාකං. ඉමිනා කොසෙය්‍යඤ්ච කට්ටිස්සඤ්ච කට්ටිස්සානීති විරූපෙකසෙසං කත්වා කට්ටිස්සෙහි පකතං අත්ථරණං කට්ටිස්සන්ති අත්ථං දස්සෙති. සුද්ධකොසෙය්‍යන්ති රතනඅපරිසිබ්බිතං සුද්ධකොසෙය්‍යං. ඉමිනා සුද්ධකට්ටිස්සම්පි වට්ටතීති දස්සෙති.

සොළස නාටකිත්ථියො ඨත්වා නච්චං කරොන්ති එත්ථාති කුත්තකන්ති අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සොළසන්න’’න්තිආදි. අජිනචම්මෙහීති අජිනමිගචම්මෙහි, කතඉති සම්බන්ධො. පවෙණීති දුපට්ටතිපට්ටාදීහි පරංපරවසෙන කතත්තා ‘‘පවෙණී’’ති වුච්චති. අජිනචම්මානි හි සුඛුමතරානි, තස්මා දුපට්ටතිපට්ටාදීනි කත්වා පවෙණිවසෙන කතානි. තස්මා වුත්තං ‘‘අජිනපවෙණී’’ති. ‘‘කදලිමිගචම්මං නාමා’’ති ඉමිනා තස්ස චම්මං කදලිමිගඉති ගහෙතබ්බං උත්තරපදලොපවසෙන වා උපචාරෙන වාති දස්සෙති. පවරසද්දො උත්තමත්ථොති ආහ ‘‘උත්තමපච්චත්ථරණ’’න්ති. තන්ති කදලිමිගපවරපච්චත්ථරණං. සඋත්තරච්ඡදන්ති එත්ථ සකාරො සහසද්දකාරියොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සහ උත්තරච්ඡදෙනා’’ති. ‘‘උපරී’’ති ඉමිනා උත්තරසද්දස්ස සෙට්ඨාදයො නිවත්තෙති. ‘‘සද්ධි’’න්ති ඉමිනා සහසද්දස්ස තුල්‍යත්ථං නිවත්තෙති. ‘‘සෙත…පෙ… න වට්ටතී’’ති ඉමිනා රත්තවිතානං හෙට්ඨා කප්පියපච්චත්ථරණෙ සතිපි න වට්ටතීති දස්සෙති. කස්මා? රත්තවිතානස්ස අකප්පියත්තා. උභතොලොහිතකූපධානන්ති එත්ථ උභසරූපං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘සීසූපධානඤ්ච පාදූපධානඤ්චා’’ති. සීසො උපගන්ත්වා තිට්ඨති එත්ථාති උපධානං, උප භුසං වා සුඛං ධාරෙතීති උපධානං, බිබ්බොහනං. සචෙ පමාණයුත්තං, තං උපධානං වට්ටතීති යොජනා.