78. පාතිමොක්ඛුද්දෙසකථා

150. ඉමං නිදානන්ති පාතිමොක්ඛස්ස ඉමං නිදානං. සුතා ඛො පනාති එත්ථ සුය්‍යිත්ථාති සුතා, සුය්‍යස්සන්තීති වා සුතා, පාරාජිකුද්දෙසාදයො. සුතා ච සුතා ච සුතාති සරූපෙකසෙසො කාතබ්බො. අවසෙසන්ති නිදානුද්දෙසාදිතො අවසෙසං පාරාජිකුද්දෙසාදි. සුතෙනාති සුතසද්දෙන. ‘‘අත්ථෙ අසම්භවතො සද්දෙ වුත්තවිධානං හොතී’’ති හි පරිභාසතො ‘‘සුතෙනා’’ති එත්ථ සද්දොව ගහෙතබ්බො. තෙන නයෙනාති තෙන නිදානුද්දෙසනයෙන.

අටවිමනුස්සභයන්ති අටවියං නිවසන්තස්ස මනුස්සස්ස භයං, වනචරකභයන්ති අත්ථො. රාජන්තරායොතිආදීසු එවං විසෙසො වෙදිතබ්බොති යොජනා. දවදාහොති දායං දහතීති දවදාහො ආකාරස්ස රස්සං, යකාරස්ස ච වකාරං කත්වා. නන්ති භික්ඛුං. එකං වා භික්ඛුන්ති යොජනා. පඨමො වා උද්දෙසොති නිදානුද්දෙසො. එත්ථාති පඤ්චසු උද්දෙසෙසු. යස්මින්ති උද්දෙසෙ. සොපීති උද්දෙසොපි. සුතෙනෙව සාවෙතබ්බොති සුතපදෙනෙව සඞ්ඝස්ස සාවෙතබ්බොති එවසද්දො ‘‘න විත්ථාරෙනා’’ති දස්සෙති.

අනජ්ඣිට්ඨාති එත්ථ උපසග්ගවසෙන ඉසුධාතුස්ස ඉච්ඡාකන්තිතො අඤ්ඤමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අනාණත්තා, අයාචිතා වා’’ති. එත්ථ ‘‘අනාණත්තා’’ති ඉදං ථෙරෙන අනාණත්තභාවං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘අයාචිතා’’ති ඉදං සම්මුතිලද්ධෙන නවකෙන අයාචිතභාවං සන්ධාය වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. එත්ථාති ‘‘අනජ්ඣිට්ඨා ධම්මං භාසන්තී’’ති වචනෙ. ධම්මජ්ඣෙසකෙති ධම්මකථනත්ථාය අජ්ඣෙසතීති ධම්මජ්ඣෙසකො, තස්මිං. ආපුච්ඡිත්වා වා තෙන සඞ්ඝත්ථෙරෙන යාචිතො හුත්වා වාති යොජනා. වාරපටිපාටියාති වාරානුක්කමෙන. දෙහීති වාති එත්ථ ඉති-වා-සද්දො ‘‘භණ’’ ඉතිපදෙන ච ‘‘කථෙහි’’ ඉතිපදෙන ච යොජෙතබ්බො. ‘‘භණ’’ ඉති වා ‘‘කථෙහි’’ඉති වා ‘‘දෙහි’’ඉති වා වත්තබ්බාති යොජනා. තීහිපි විධීහීති ඔසාරණකථනසරභඤ්ඤසඞ්ඛාතෙහි තීහි සජ්ජනෙහි. එත්ථ ච සුත්තස්ස ඔසාරියතෙ උච්චාරියතෙ ඔසාරණං, අත්ථස්ස කථියතෙ කථනං, සුත්තස්ස ච තදත්ථස්ස ච සරෙන භණියතෙ සරභඤ්ඤං. ඔසාරෙහීති සුත්තං උච්චාරෙහි. කථෙහීති අත්ථං කථෙහි. සරභඤ්ඤන්ති සුත්තස්ස ච තදත්ථස්ස ච සරෙන භණනං. නන්ති සද්ධිවිහාරිකං. සජ්ඣායං අධිට්ඨහිත්වාති ‘‘සජ්ඣායං කරොමී’’ති අධිට්ඨහිත්වා. එත්ථාති අජ්ඣෙසනට්ඨානෙ.

නිස්සිතකෙති සද්ධිවිහාරිකාදයො. සොති සඞ්ඝත්ථෙරො, ‘‘වත්තබ්බො’’තිපදෙ කම්මං, ‘‘වදතී’’තිආදීසු පදෙසු කත්තා. ආරද්ධන්ති සඞ්ඝෙන ආරද්ධං. ඨපෙත්වාති ධම්මසවනං ඨපෙත්වා. ඔසාරෙත්වාති පඨමං සුත්තං ඔසාරෙත්වා. පුන කථෙන්තෙනාති පච්ඡා අත්ථං කථෙන්තෙන. අට්ඨපෙත්වායෙව වාති සුත්තස්ස ච අත්ථස්ස ච අන්තරා අට්ඨත්වා එව වා. කථෙතබ්බන්ති අත්ථජාතං කථෙතබ්බං. කථෙන්තස්ස…පෙ… නයොති පඨමං අත්ථං කථෙත්වා පුන සුත්තඤ්ච අත්ථඤ්ච සරෙන භණන්තස්ස පුන ආගතෙපි එසෙව නයොති අත්ථො.

උපනිසින්නකථායපීති සමීපෙ නිසින්නෙන කථායපි. තෙනාති සඞ්ඝත්ථෙරෙන. වත්තුං වට්ටතීති විසෙසෙත්වා වත්තුං වට්ටති. තෙනාති මනුස්සෙහි ජානනභික්ඛුනා. සඞ්ඝත්ථෙරො භණති, තුණ්හී වා හොතීති සම්බන්ධො. ‘‘පුච්ඡන්තී’’ති වුත්තෙති යොජනා. අනුමොදනාදීසුපීතිආදිසද්දෙන ධම්මකථාදයො සඞ්ගණ්හාති. සඞ්ඝත්ථෙරො අනුජානාතීති සම්බන්ධො. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු විහාරඅන්තරඝරෙසු.

සජ්ඣායන්ති සයං ඉස්සරෙන අයනං උච්චාරණං, කෙනචි අනජ්ඣිට්ඨො සයං අධිඉස්සරෙන අයනං උච්චාරණන්ති අත්ථො. ථෙරොති සද්ධිවිහාරො ථෙරො. විස්සමිස්සාමීති ඛෙදවිරහිතං ගමිස්සාමි. ආපුච්ඡිතබ්බන්ති පඨමථෙරම්පි පුන ආගතත්ථෙරම්පි ආපුච්ඡිතබ්බං. එකෙන සඞ්ඝත්ථෙරෙන අනුඤ්ඤාතෙනාති සම්බන්ධො. අඤ්ඤස්මීන්ති අනුඤ්ඤාතත්ථෙරතො අඤ්ඤස්මිං ථෙරෙති සම්බන්ධො. තන්ති පුන ආගතං ථෙරං. අත්තානං සම්මනිතබ්බන්ති එත්ථ පච්චත්තෙ උපයොගවචනන්ති ආහ ‘‘අත්තා සම්මනිතබ්බො’’ති. කිං සම්මතෙන පරිසං අනොලොකෙත්වා පුච්ඡිතබ්බොති ආහ ‘‘පුච්ඡන්තෙන පනා’’තිආදි.

153. මෙති මය්හං. ඉතොති පුග්ගලතො, උප්පන්නොති සම්බන්ධො. පුරම්හාකන්ති පදස්ස පුරෙ අම්හාකන්ති පදච්ඡෙදං කත්වා පුරෙසද්දො පඨමත්ථොති ආහ ‘‘පඨමං අම්හාක’’න්ති. පටිකච්චෙවසද්දො පගෙවපරියායො, ‘‘පඨමතරමෙවා’’ති ඉමිනා තස්ස අත්ථං දස්සෙති. භූතමෙවාති විජ්ජමානමෙව, තථමෙව වා.