59. ගමිකාදිනිස්සයවත්ථුකථා

121. ‘‘කරණීයනිස්සයො’’ති ඉමිනා නිස්සයගහණං නිස්සයො උත්තරපදලොපවසෙන, සො කරණීයො ඉමස්සාති නිස්සයකරණීයොති විසෙසනපරනිපාතභාවං දස්සෙති. නිස්සයං අලභමානෙනාති එත්ථ කිං නිස්සයස්ස අලභනං නාමාති ආහ ‘‘අත්තනා’’තිආදි. වුත්ථපුබ්බන්ති වසිතපුබ්බං. එකරත්තං වසන්තෙනාපීති පිසද්දො ද්විරත්තාදිකෙ කා නාම කථාති දස්සෙති. විස්සමන්තො වා සත්ථං පරියෙසන්තො වා හුත්වාති යොජනා. නාවාය ගච්ඡන්තස්සාති නාවාය අද්ධානමග්ගං පටිපන්නස්ස.

යාචියමානෙනාති එත්ථ බහුකත්තුපසඞ්ගත්තා වුත්තං ‘‘තෙන ගිලානෙනා’’ති. ‘‘මානෙනා’’ති ඉමිනා යාචිතුමසක්කුණෙය්‍යතාදීනි නිවත්තෙති.

ඵාසු හොතීති එත්ථ ආවාසසප්පායාදිවසෙන ඵාසු හොතීති ආසඞ්කා භවෙය්‍යාති ආහ ‘‘සමථවිපස්සනානං පටිලාභවසෙනා’’ති. හීති සච්චං. ඉමං පරිහාරන්ති ඉමං ඵාසුවිහාරපරිහාරං. ථාමගතාය විපස්සනායාති යොජනා. සමථො වා තරුණො හොතීති යොජනා. එතස්සෙවාති තරුණසමථවිපස්සනිකස්සෙව භික්ඛුනො. තස්ස නිස්සායාති එත්ථ තස්ස ඔවාදං නිස්සායාති යොජනා. අථ වා උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං. තං නිස්සයදායකං නිස්සායාති හි අත්ථො. යත්තකො කාලො ආසළ්හීපුණ්ණමා අත්ථි, තත්තකං කාලන්ති යොජනා. ‘‘ආසළ්හීපුණ්ණමා’’ති එත්ථ ‘‘යාවා’’ති නිපාතපයොගත්තා අභිවිධිඅවඣත්ථෙ නිස්සක්කවචනං දට්ඨබ්බං. යත්ථාති යස්මිං ඨානෙ.

122. පාළියං ගොත්තෙනපීති එත්ථ පිසද්දෙන න කෙවලං නාමෙනෙව, අථ ඛො ගොත්තෙනපි සාවෙතුන්ති දස්සෙති. තස්මා ‘‘ආයස්මතො පිප්පලිස්සා’’ති නාමං සාවෙත්වාතිපි ‘‘ආයස්මතො මහාකස්සපස්සා’’ති ගොත්තං සාවෙත්වාපි අනුසාවෙතබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘මහාකස්සපස්සා’’තිආදි. ඉමිනා ‘‘කොනාමො තෙ උපජ්ඣායො? උපජ්ඣායො මෙ භන්තෙ ආයස්මා මහාකස්සපො නාමා’’තිආදීසු ගොත්තම්පි නාමෙනෙව සඞ්ගහිතන්ති සිද්ධං හොති.

123. එකානුසාවනෙති පදස්ස සමානාධිකරණබාහිරත්ථසමාසභාවං නිවත්තෙන්තො ආහ ‘‘එකතො අනුසාවනෙ’’ති. තත්ථ එකතොති එකක්ඛණෙ, එකපහාරෙන වා. වක්ඛති හි ‘‘එකක්ඛණෙ’’ති ච ‘‘එකපහාරෙනෙවා’’ති ච. ඉමිනා එකතො අනුසාවනමෙතෙසන්ති එකානුසාවනාති අසමානාධිකරණබාහිරත්ථසමාසං දස්සෙති. එකෙනාති එකෙන අනුසාවනාචරියෙන. එකස්සාති එකස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛස්ස. ‘‘එකක්ඛණෙ’’ති ඉමිනා ‘‘එකතො’’ති පදස්ස අත්ථං දස්සෙති. ‘‘උපසම්පාදෙතු’’න්ති ද්වින්නං උපසම්පදාපෙක්ඛානං උපසම්පාදෙතුං.

පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘එකෙන එකස්ස, අඤ්ඤෙන ඉතරස්සා’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව. එකතො අනුසාවනෙ කාතුන්ති ‘‘එකෙන එකස්ස, අඤ්ඤෙන අඤ්ඤස්ස, ඉතරෙන ඉතරස්සා’’ති එවං තීහි ආචරියෙහි තිණ්ණං උපසම්පදාපෙක්ඛානං එකක්ඛණෙ අනුසාවනෙ කාතුං. තඤ්ච ඛොති එත්ථ තසද්දස්ස ‘‘අනුසාවනෙ කාතු’’න්ති පදස්සෙව අත්ථවිසයතං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘අනුසාවනකිරිය’’න්ති. ද්වෙ වා තයො වාති එත්ථ වාසද්දො අනියමවිකප්පත්ථො. සචෙ එකෙනාචරියෙන ද්වෙ අනුසාවෙති, ‘‘අයං බුද්ධරක්ඛිතො ච අයං ධම්මරක්ඛිතො චා’’ති අනුසාවෙතබ්බා. සචෙ තයො අනුසාවෙති, ‘‘අයං බුද්ධරක්ඛිතො ච අයං ධම්මරක්ඛිතො ච අයං සඞ්ඝරක්ඛිතො චා’’ති අනුසාවෙතබ්බා. යථා එකෙනාචරියෙන ද්වෙ වා තයො වා එකතො අනුසාවෙතබ්බා, එවං ද්වීහි වා තීහි වා ආචරියෙහි එකො අනුසාවෙතබ්බොතිපි වදන්ති. එකෙන උපජ්ඣායෙන කරණභූතෙන, එකො උපජ්ඣායො හුත්වාති වා අත්ථො. ‘‘එකපහාරෙනෙවා’’ති ඉමිනා ‘‘එකතො’’ති පදස්ස අත්ථං දස්සෙති. ද්වෙ තිස්සො කම්මවාචාති ද්වීහි ආචරියෙහි ද්වෙ, තීහි ආචරියෙහි තිස්සො කම්මවාචා. එකෙන උපජ්ඣායෙන අනුසාවනෙ එකො වා ද්වෙ වා තයො වා ආචරියා වට්ටන්ති, නානුපජ්ඣායෙන අනුසාවනෙ පන නානාචරියා එව වට්ටන්තීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි. තිස්සත්ථෙරොති කම්මවාචාචරියභූතො තිස්සත්ථෙරො. සුමනත්ථෙරස්සාති උපජ්ඣායභූතස්ස සුමනත්ථෙරස්ස. ඉදන්ති නානුපජ්ඣායෙන එකස්සාචරියස්සානුසාවනං. එස පටික්ඛෙපොති ‘‘න ත්වෙව නානුපජ්ඣායෙනා’’ති එසො පටික්ඛෙපො.