25. අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බවත්ථුකථා

86. යො පනාති යො පන අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො. අඤ්ඤොපීති පසූරතො අපරොපි. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. තස්මින්ති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බෙ. තත්ථාති ‘‘යො සො භික්ඛවෙ අඤ්ඤොපී’’තිආදිවචනෙ. අයන්ති පරිවාසො. නග්ගපරිබ්බාජකස්සෙවාති වත්වා තස්ස භෙදං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘ආජීවකස්ස වා අචෙලකස්ස වා’’ති. තත්ථ ආජීවකො උපරි එකමෙව වත්ථං උපකච්ඡකෙ පවෙසෙත්වා පරිදහති, හෙට්ඨා නග්ගො. අචෙලකො පන සබ්බෙන සබ්බං නග්ගොයෙව. සොපීති =03 නග්ගපරිබ්බාජකොපි. වාලකම්බලාදීනන්ති වාලෙන කතං කම්බලං, ආදිසද්දෙන කෙසකම්බලාදයො සඞ්ගණ්හාති. අස්සාති පරිබ්බාජකස්ස. අඤ්ඤස්සාති නග්ගපරිබ්බාජකතො අපරස්ස. පණ්ඩරඞ්ගාදිකස්සාති පණ්ඩරං සෙතවත්ථං අඞ්ගෙ සරීරෙ එතස්සත්ථීති පණ්ඩරඞ්ගො, ආදිසද්දෙන නීලඞ්ගාදයො සඞ්ගණ්හාති.

එවන්ති ඉමිනා කෙසමස්සුඔරොපනාදිනා. පබ්බාජෙන්තෙහි භික්ඛූහීති සම්බන්ධො. තස්මින්ති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බෙ, නිසින්නෙයෙවාති යොජනා. අනාදරෙ චෙතං භුම්මවචනං. තස්සාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස. නයිමෙති න ඉමෙ, භික්ඛූති සම්බන්ධො. තන්ති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බං.

87. ‘‘එවං ඛො…පෙ… අනාරාධකො’’ති අයං කථා මාතිකාති යොජනා. අස්සාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස. තස්සෙවාති තස්සායෙව මාතිකාය. තත්ථාති විභඞ්ගෙ. අතිකාලෙනාති එත්ථ භත්තකිච්චං කත්වා වත්තකරණවෙලායෙව අතිකාලො නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘වත්තකරණවෙලායමෙවා’’ති. ඉමිනා භුම්මත්ථෙ කරණවචනන්තිපි දස්සෙති. තත්ථෙවාති කුලඝරෙසුයෙව. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසෙන, ‘‘කරොන්තො’’ති ඉමිනා පාඨසෙසං දස්සෙති. එවම්පි කරොන්තො අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බොති යොජනා. ‘‘සම්පාදකො’’ති ඉමිනා අනාරාධකොති එත්ථ ආරාධසද්දස්ස සාධනත්ථං දස්සෙති, තොසනත්ථාදයො නිවත්තෙති.

අජ්ඣාචාරත්ථිකා විසන්ති පවිසන්ති එත්ථාති වෙසියා, සොභණරූපසඞ්ඛාතං වෙසං ධාරෙතීති වා වෙසියා. තෙන වුත්තං ‘‘සුලභජ්ඣාචාරා’’තිආදි. ආමිසොයෙව කිඤ්ජක්ඛො අප්පමත්තකට්ඨෙනාති ආමිසකිඤ්ජක්ඛො, විසෙසනපරපදො. අථ වා ආමිසො ච තතො අඤ්ඤො කිඤ්ජක්ඛො ච ආමිසකිඤ්ජක්ඛං, තස්ස සම්පදානං ආමිසකිඤ්ජක්ඛසම්පදානං. කිඤ්ජක්ඛසද්දො කෙසරස්සෙව මුඛ්‍යතො වාචකො, අප්පමත්තකස්ස පන රූළ්හීවසෙන. විධවාති එත්ථ ධවසද්දො පතිනොයෙව වාචකො, න රුක්ඛවිසෙසස්සාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මතපතිකා වා’’තිආදි. ඉමෙහි පදෙහි මතවසෙන වා පවුත්ථවසෙන වා විගතො ධවො එතාසං, ධවෙන වා විගතාති විධවාති වචනත්ථං දස්සෙති. තාති විධවා. යොබ්බනපත්තත්තා වා යොබ්බනාතීතත්තා වා ථුල්ලා මහන්තා කුමාරිකාති ථුල්ලකුමාරිකාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යොබ්බනපත්තා’’තිආදි. පණ්ඩකාති එත්ථ ආසිත්තපණ්ඩකාදීසු පඤ්චසු පණ්ඩකෙසු නපුංසකපණ්ඩකොවාධිප්පෙතොති ආහ ‘‘නපුංසකා’’ති. සමානපබ්බජ්ජාති භික්ඛූහි සමානපබ්බජ්ජා. තතොති විස්සාසතො.

තත්ථාති වෙසියාදීසු. තාසන්ති වෙසියානං. සොති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු =04 විධවාදීසු. ගන්තබ්බතං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සචෙ පනා’’තිආදි. තථාති යථා ගන්තබ්බත්තං වුත්තං, තථා.

උච්චාවචානීති එත්ථ උද්ධං චයති වඩ්ඪතීති උච්චං, චයතො අවගතො වියොගොති අවචං. උච්චඤ්ච අවචඤ්ච උච්චාවචානීති වචනත්ථෙන මහන්තඛුද්දකත්ථොති ආහ ‘‘මහන්තඛුද්දකානී’’ති. ‘‘කම්මානී’’ති ඉමිනා ‘‘කරණීයානී’’තිපදස්ස සරූපං දස්සෙති. තංදස්සනෙන ච කත්තබ්බානීති කරණීයානීති වචනත්ථො කාතබ්බො. තත්ථාති මහන්තඛුද්දකෙසු කම්මෙසු. තත්ථ න දක්ඛොති එත්ථ තසද්දස්ස විසයං දස්සෙතුං වුත්තං ‘‘තෙසු තෙසු නවකම්මෙසූ’’ති. ‘‘උට්ඨානවීරියසම්පන්නො’’ති ඉමිනා නත්ථි අලසො කොසජ්ජං එතස්සාති අනලසොති වචනත්ථං දස්සෙති. තත්‍රාති එත්ථ ත්‍රපච්චයො සත්තම්‍යත්ථෙ විච්ඡාජොතකොති ආහ ‘‘තෙසු තෙසූ’’ති. ‘‘ඨානුප්පත්තිකාය වීමංසායා’’ති වුත්තවචනස්සත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඉදමෙව’’න්තිආදි. ‘‘තස්මිංයෙව ඛණෙ උප්පන්නපඤ්ඤායා’’ති ඉමිනා ‘‘ඨානුප්පත්තිකායා’’ති එත්ථ ඨානසද්දො තඞ්ඛණත්ථොති දස්සෙති. අලං කාතුන්ති එත්ථ අලංසද්දො භූසනවාරණපරියත්තසඞ්ඛාතෙසු තීසු අත්ථෙසු පරියත්තත්ථොති ආහ ‘‘කාතුං සමත්ථො’’ති.

තිබ්බච්ඡන්දොති තිඛිණඡන්දො. ‘‘බලවච්ඡන්දො’’ති ඉමිනා අධිප්පායත්ථං දස්සෙති. ලොකියසමාධිභාවනායාති ලොකියාය අට්ඨසමාපත්තිසඞ්ඛාතාය සමාධිභාවනාය.

ඉධාගතොති ඉමස්මිං සාසනෙ ආගතො. තිත්ථායතනසාමිකස්සාති තරන්ති උප්ලවන්ති සත්තා උම්මුජ්ජනිමුජ්ජං කරොන්ති එත්ථාති තිත්ථං, ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො. තමෙව ආයතනං දිට්ඨිගතිකානන්ති තිත්ථායතනං. අථ වා තිත්ථමෙතෙසමත්ථීති තිත්ථිනො, තෙසමායතනං තිත්ථායතනං, තස්ස සාමිකො තිත්ථායතනසාමිකො, තස්ස. තස්ස දිට්ඨියාති එත්ථ දිට්ඨිසද්දො ලද්ධිපරියායොති ආහ ‘‘තස්ස සන්තකාය ලද්ධියා’’ති. කස්මා සා ලද්ධි ‘‘ඛන්තී’’ති ච ‘‘රුචී’’ති ච ‘‘ආදායො’’ති ච වුච්චතීති ආහ ‘‘ඉදානී’’තිආදි. සායෙව ලද්ධි ඛමති චෙව රුච්චති ච ගහිතා චාති යොජනා. තස්ස තිත්ථකරස්සාති කත්වත්ථෙ සාමිවචනං. තස්සාති තිත්ථායතනසාමිකස්ස. භඤ්ඤමානායාති භණියමානාය. අනභිරද්ධොති එත්ථ අනභිරාධිතො අපරිතොසිතචිත්තොති අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අපරිපුණ්ණසඞ්කප්පො, නො පග්ගහිතචිත්තො’’ති. යදිදන්ති යං ඉදං ‘‘අනත්තමනත්ත’’න්ති වා ‘‘අත්තමනත්ත’’න්ති වා සම්බන්ධො. ඉමිනා ‘‘ඉද’’න්තිපදස්ස අනියමං දස්සෙති. ඉමෙති භික්ඛූ. යඤ්ච අනත්තමනත්තන්ති යොජනා. තස්සෙවාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස එව අනත්තමනත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉදන්ති ද්වෙ අත්තමනත්තානි, ද්වෙ අනත්තමනත්තානීති චතුබ්බිධං ඉදං ධම්මජාතං. සඞ්ඝාටනීයන්ති සඞ්ඝටිතබ්බං, සන්නිචයං කාතබ්බන්ති අත්ථො. ‘‘අනාරාධකෙ’’තිආදිනා අනාරාධනීයස්මින්ති =05 එත්ථ න ආරාධෙති වත්තං අනෙන කම්මෙනාති අනාරාධනීයන්ති වචනත්ථං දස්සෙති. ඉදන්ති චතුබ්බිධං. ලිඞ්ගන්ති කාරණං. ලක්ඛණන්ති චිහනං. ඉතොති අට්ඨඞ්ගතො නීහටෙනාති සම්බන්ධො. වුත්තවිපල්ලාසෙනාති කණ්හපක්ඛෙ වුත්තවිපරීතෙන.

සුක්කපක්ඛෙ අට්ඨඞ්ගානි සමොධානෙත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘නාතිකාලෙන ගාමපවෙසනං නාතිදිවා පටික්කමන’’න්තිආදි. කණ්හපක්ඛෙපි ඉමිනා නයෙන අට්ඨඞ්ගානි සමොධානෙතබ්බානි. ‘‘පරිතොසකො’’ති ඉමිනා ආරාධකසද්දස්ස තොසනත්ථං දස්සෙති. හෙට්ඨා පන ‘‘සම්පාදකො’’ති වුත්තත්තා සාධනත්ථං දස්සෙතීති දට්ඨබ්බං.

උපසම්පදමාළකෙපීති උපසම්පාදට්ඨානෙ එකකූටයුත්තෙ අනෙකකොණෙ පතිස්සයවිසෙසෙපි. සො හි එකකූටං කත්වා අනෙකෙහි කොණෙහි මලීයති විභූසීයතීති මාළොති වුච්චති. ‘‘චත්තාරො මාසෙ පරිවසිතබ්බ’’න්තිවචනං අසදිසූපමාය පාකටං කරොන්තො ‘‘යථා පනා’’තිආදිමාහ. හීති සච්චං. අස්සාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස. පරිවසන්තො අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බොති සම්බන්ධො. අන්තරාති චතුමාසස්ස අබ්භන්තරෙ. කුප්පනසභාවොති නස්සනසභාවො. පරිග්ගණ්හාතීති පරිච්ඡින්දිත්වා ගණ්හාති. නාමරූපං වවත්ථපෙතීති ‘‘ඉදං නාමං, ඉදං රූප’’න්ති වවත්ථපෙති. ලක්ඛණන්ති නමනරුප්පනලක්ඛණං, අනිච්චාදිලක්ඛණං වා. සොතාපත්තිමග්ගස්ස දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාපහානං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සමූහතානි…පෙ… සල්ල’’න්ති. අබ්බුළ්හන්ති ආවහියිත්ථාති අබ්බුළ්හං, උද්ධං වහියිත්ථාති අත්ථො. ආත්‍යූපසග්ගො හි උද්ධඞ්ගමත්ථො. තංදිවසමෙවාති තස්මිං සොතාපත්තිමග්ගස්ස පටිලභනදිවසෙයෙව. භුම්මත්ථෙ චෙතං උපයොගවචනං. තදහෙවාති තස්මිං සොතාපන්නභවනඅහනි එව.

තස්සාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස. පාළියං පත්තස්ස අනාගතත්තා වුත්තං ‘‘පත්තම්පි තථෙවා’’ති. යථා උපජ්ඣායමූලකං චීවරං පරියෙසිතබ්බං, පත්තම්පි තථෙවාති අත්ථො. ඉදන්ති පත්තචීවරං. ඉමස්සාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස. අඤ්ඤෙති උපජ්ඣායතො අපරෙ. තෙහිපීති අඤ්ඤෙහිපි. විලොමාති පටිලොමා. ආයත්තන්ති අධීනං. ආයත්තජීවිකත්තාති අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බස්ස උපජ්ඣායෙන ආයත්තජීවිකත්තා. තස්සාති උපජ්ඣායස්ස. වචනකරොති වචනං කරො. වාක්‍යෙපි සමාසෙපි වචනසද්දස්ස ‘‘තස්සා’’ති පදමෙව අපෙක්ඛත්තා ‘‘වචනකරො’’ති සමාසො හොති. එසෙව නයො ‘‘උපජ්ඣායෙන ආයත්තජීවකත්තා’’ති එත්ථාපි. තෙනාති වචනකරහෙතුනා.

අග්ගිපරිචරණකාති =06 අග්ගිපූජකා. ඉමිනා අග්ගිං පරිචරන්තීති අග්ගිකාති වචනත්ථං දස්සෙති. තාපසාති ජටාධරා. තෙ හි යස්මා ජටා ච තපො ච එතෙසමත්ථි, තස්මා ‘‘ජටිලා’’ති ච ‘‘තාපසා’’ති ච වුච්චන්ති. එතෙති ජටිලකා. ‘‘කිරියං න පටිබාහන්තී’’ති වුත්තවචනස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අත්ථි කම්මං, අත්ථි කම්මවිපාකො’’ති. එතදෙව පබ්බජ්ජන්ති එතං එව තාපසපබ්බජ්ජං. එතෙසන්ති ජටිලානං. සාසනෙති බුද්ධස්ස සාසනෙ. තෙසන්ති ඤාතීනං, ඉමං පරිහාරන්ති සම්බන්ධො. තෙති ඤාතයො. හීති සච්චං, යස්මා වා. ඤාතිසෙට්ඨස්සාති ඤාතියෙව සෙට්ඨො, ඤාතීනං වාති ඤාතිසෙට්ඨො, තස්ස, බුද්ධස්සාති සම්බන්ධො.