1. පඨමසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

තිංසකානන්තරං තිංසකානං අනන්තරෙ කාලෙ ඡසට්ඨිසතසඞ්ගහා ඡඋත්තරසට්ඨිඅධිකසතෙහි සික්ඛාපදෙහි සඞ්ගහිතා යෙ ධම්මා සඞ්ගීතිකාරෙහි සඞ්ගීතා, දානි ඉමස්මිං කාලෙ තෙසම්පි ධම්මානං අයං වණ්ණනා හොතීති යොජනා.

793. තත්ථාති තෙසු ඡසට්ඨිසතසඞ්ගහෙසු සික්ඛාපදෙසු, පඨමසික්ඛාපදෙති සම්බන්ධො. ‘‘ද්වෙ තයො’’ති එත්ථ වාසද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨොති ආහ ‘‘ද්වෙ වා තයො වා’’ති. ඵොටලකෙති කන්දෙ, මිඤ්ජෙ වා. එතන්ති ‘‘ගණ්ඩිකෙ’’ති එතං නාමං. ‘‘පමාණ’’න්තිඉමිනා මත්තසද්දො පමාණත්ථොව, න අප්පත්ථො, නාපි අවධාරණත්ථොති දස්සෙති. ලසුණන්ති සෙතවණ්ණමූලං මහාකන්දං. මහාකන්දො හි බ්‍යඤ්ජනසම්පාකාදීසු ආමගන්ධානං අභිභවනත්තා ලසීයති කන්තීයතීති ලසුණන්ති වුච්චති.

සුවණ්ණහංසයොනින්ති සුවණ්ණමයෙන පත්තෙන යුත්තං හංසයොනිං. ජාතිස්සරොති ජාතිං භවං සරති ජානාතීති ජාතිස්සරො. අථාති ජාතිස්සරස්ස නිප්ඵන්නත්තා. නිප්ඵන්නත්ථො හි අථසද්දො. පුබ්බසිනෙහෙනාති පුබ්බෙ මනුස්සභවෙ භාවිතෙන සිනෙහෙන. තාසන්ති පජාපතියා ච තිස්සන්නං ධීතරානඤ්ච. තං පනාති පත්තං පන.

795. මගධෙසූති මගධරට්ඨෙ ඨිතෙසු ජනපදෙසු. හීති සච්චං, යස්මා වා. ඉධාති ‘‘ලසුණං ඛාදෙය්‍යා’’තිපදෙ. තම්පීති මාගධකම්පි. ගණ්ඩිකලසුණමෙවාති ගණ්ඩො ඵොටො එතස්සත්ථීති ගණ්ඩිකං. ගණ්ඩසද්දො හි ඵොටපරියායො, බහුත්ථෙ ඉකපච්චයො. බහුගණ්ඩිකලසුණන්ති හි වුත්තං හොති. ගණ්ඩසද්දො හි ඵොටෙ ච කපොලෙ චාති ද්වීසු අත්ථෙසු වත්තති, ඉධ පන ඵොටෙ වත්තතීති දට්ඨබ්බං. පොත්ථකෙසු පන ඔට්ඨජෙන චතුත්ථක්ඛරෙන පාඨො අත්ථි, සො වීමංසිත්වා ගහෙතබ්බො. බහූසු හි පුබ්බපොත්ථකෙසු කණ්ඨජො තතියක්ඛරො ච ඔට්ඨජො චතුත්ථක්ඛරො චාති ද්වෙ අක්ඛරා අඤ්ඤමඤ්ඤං පරිවත්තිත්වා තිට්ඨන්ති. න එකද්විතිමිඤ්ජකන්ති එකමිඤ්ජො පලණ්ඩුකො න හොති, ද්විමිඤ්ජො භඤ්ජනකො න හොති, තිමිඤ්ජො හරිතකො න හොතීති අත්ථො. කුරුන්දියං පන වුත්තන්ති සම්බන්ධො. සඞ්ඛාදිත්වාති දන්තෙහි චුණ්ණවිචුණ්ණං කත්වා.

797. පලණ්ඩුකොති සුකන්දකො එකො ලසුණවිසෙසො. භඤ්ජනකාදීනි ලොකසඞ්කෙතොපදෙසතො දට්ඨබ්බානි. හීති සච්චං. තස්සාති චාපලසුණස්ස. සභාවෙනෙවාති සූපසම්පාකාදිං විනා අත්තනො සභාවතො එව. තන්ති මාගධකං, පක්ඛිපිතුන්ති සම්බන්ධො. හීති සච්චං. යත්ථ කත්ථචීති යෙසු කෙසුචීති. පඨමං.