1. පඨමසඞ්ඝාදිසෙසසික්ඛාපද-අත්ථයොජනා

පාරාජිකානන්තරස්සාති පාරාජිකානං අනන්තරෙ ඨපිතස්ස, සඞ්ගීතස්ස වා, සඞ්ඝාදිසෙසකණ්ඩස්සාති සම්බන්ධො. අයං ඊදිසා අනුත්තානත්ථවණ්ණනා අනුත්තානානං පදානං අත්ථස්ස වණ්ණනා දානි ඉමස්මිංකාලෙ භවිස්සතීති යොජනා.

678. පඨමෙ උදකං වසිතං අච්ඡාදනං අනෙන කතන්ති උදොසිතොති වචනත්ථෙන භණ්ඩසාලා උදොසිතං නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උදොසිතන්ති භණ්ඩසාලා’’ති. එත්ථ හි උදසද්දො උදකපරියායො. සංයොගො න යුත්තොයෙව. භණ්ඩසාලාති යානාදීනං භණ්ඩානං ඨපනසාලා. අච්චාවදථාති එත්ථ අතීත්‍යූපසග්ගො අතික්කමනත්ථො, ආත්‍යූපසග්ගො ධාත්වත්ථානුවත්තකොති ආහ ‘‘අතික්කමිත්වා වදථා’’ති.

679. උස්සයවසෙන වදනං උස්සයවාදො, සොයෙව උස්සයවාදිකාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘උස්සයවාදිකා’’තිආදි. ‘‘මානුස්සයවසෙන කොධුස්සයවසෙනා’’ති ඉමිනා උස්සයභෙදං දස්සෙති. සාති උස්සයවාදිකා. අත්ථතොති සරූපතො. එත්ථාති පදභාජනෙ. අඩ්ඩනං අභියුඤ්ජනං අඩ්ඩොති කත්වා ද්වින්නං ජනානං අඩ්ඩො වොහාරිකානං විනිච්ඡයකාරණං හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘අඩ්ඩොති වොහාරිකවිනිච්ඡයො වුච්චතී’’ති, මුද්ධජතතියක්ඛරොයෙව. යන්ති අඩ්ඩං. යත්ථාති යස්මිං කිස්මිංචි ඨානෙ. ද්වින්නං අඩ්ඩකාරකානං වොහාරං ජානන්තීති වොහාරිකා, අක්ඛදස්සා, තෙසං. ද්වීසු ජනෙසූති අඩ්ඩකාරකෙසු ජනෙසු ද්වීසු. යො කොචීති අඩ්ඩකාරකො වා අඤ්ඤො වා යො කොචි.

එත්ථාති ‘‘එකස්ස ආරොචෙතී’’තිආදිවචනෙ. යත්ථ කත්ථචීති යංකිඤ්චි ඨානං ආගතෙපීති සම්බන්ධො. අථාති පච්ඡා. සාති භික්ඛුනී. සොති උපාසකො.

‘‘කප්පියකාරකෙනා’’තිපදං ‘‘කථාපෙතී’’තිපදෙ කාරිතකම්මං. තත්ථාති කප්පියකාරකඉතරෙසු. වොහාරිකෙහි කතෙති සම්බන්ධො. ගතිගතන්ති චිරකාලපත්තං. සුතපුබ්බන්ති පුබ්බෙ සුතං. අථාති සුතපුබ්බත්තා එව. තෙති වොහාරිකා, දෙන්තීති සම්බන්ධො.

පඨමන්ති සමනුභාසනතො පුබ්බං. ආපත්තීති ආපජ්ජනං. එතස්සාති සඞ්ඝාදිසෙසස්ස. අයං හීති අයං එව, වක්ඛමානො එවාති අත්ථො. එත්ථාති පදභාජනෙ. සහ වත්ථුජ්ඣාචාරාති වත්ථුජ්ඣාචාරෙන සහ, වාක්‍යමෙව, න සමාසො. වත්ථුජ්ඣාචාරාති කරණත්ථෙ නිස්සක්කවචනං දට්ඨබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘සහ වත්ථුජ්ඣාචාරෙනා’’ති. භික්ඛුනින්ති ආපත්තිමාපන්නං භික්ඛුනිං. සඞ්ඝතොති භික්ඛුනිසඞ්ඝම්හා. අනීයසද්දො හෙතුකත්තාභිධායකොති ආහ ‘‘නිස්සාරෙතීති නිස්සාරණීයො’’ති. භික්ඛුනිසඞ්ඝතො නිස්සරති, නිස්සාරියති වා අනෙනාති නිස්සාරණීයොති කරණත්ථොපි යුත්තොයෙව. තත්ථාති පදභාජනෙ. යන්ති සඞ්ඝාදිසෙසං. සොති සඞ්ඝාදිසෙසො. පදභාජනස්ස අත්ථො කාරණොපචාරෙන දට්ඨබ්බො. හීති සච්චං. කෙනචීති පුග්ගලෙන, න නිස්සාරීයතීති සම්බන්ධො. තෙන ධම්මෙන කරණභූතෙන, හෙතුභූතෙන වා. සොති ධම්මො.

අඩ්ඩකාරකමනුස්සෙහි වුච්චමානාති යොජනා. සයන්ති සාමං. තතොති ගමනතො, පරන්ති සම්බන්ධො. භික්ඛුනියා වා කතං ආරොචෙතූති යොජනා.

ධම්මිකන්ති ධම්මෙන සභාවෙන යුත්තං. යථාති යෙනාකාරෙන. තන්ති ආකාරං. තත්ථාති ‘‘අනොදිස්ස ආචික්ඛතී’’ති වචනෙ.

ධුත්තාදයොති ආදිසද්දෙන චොරාදයො සඞ්ගණ්හාති. සාති ආචික්ඛනා. තන්ති ආචික්ඛනං. තෙසන්ති ගාමදාරකාදීනං. දණ්ඩන්ති ධනදණ්ඩං. ගීවා හොතීති ඉණං හොති. අධිප්පායෙ සතිපීති යොජනා. තස්සාති අනාචාරං චරන්තස්ස.

කෙවලං හීති කෙවලමෙව. තන්ති රක්ඛං. කාරකෙති අනාචාරස්ස කාරකෙ. තෙස+?න්ති කාරකානං.

තෙසන්ති හරන්තානං. ‘‘අනත්ථකාමතායා’’ති ඉමිනා භයාදිනා වුත්තෙ නත්ථි දොසොති දස්සෙති. හීති ලද්ධදොසජොතකො. අත්තනො වචනකරං…පෙ… වත්තුං වට්ටතීති අත්තනො වචනං ආදියිස්සතීති වුත්තෙ වචනං අනාදියිත්වා දණ්ඩෙ ගහිතෙපි නත්ථි දොසො දණ්ඩගහණස්ස පටික්ඛිත්තත්තා. දාසදාසීවාපිආදීනන්ති ආදිසද්දෙන ඛෙත්තාදයො සඞ්ගය්හන්ති.

වුත්තනයෙනෙවාති අතීතං ආරබ්භ ආචික්ඛනෙ වුත්තනයෙන එව. ‘‘ආයතිං අකරණත්ථායා’’ති ඉමිනා අනාගතං ආරබ්භ ඔදිස්ස ආචික්ඛනං දස්සෙති. ‘‘කෙන එවං කත’’න්ති පුච්ඡාය අතීතෙ කතපුබ්බං පුච්ඡති. සාපීති පිසද්දො වුත්තසම්පිණ්ඩනත්ථො. හීති සච්චං, යස්මා වා.

වොහාරිකා දණ්ඩෙන්තීති සම්බන්ධො. දණ්ඩෙන්තීති වධදණ්ඩෙන ච ධනදණ්ඩෙන ච ආණං කරොන්ති.

යො චායන්ති යො ච අයං. භික්ඛුනීනං යො අයං නයො වුත්තො, එසෙව නයො භික්ඛූනම්පි නයොති යොජනා. ‘‘එසෙව නයො’’ති වුත්තවචනමෙව විත්ථාරෙන්තො ආහ ‘‘භික්ඛුනොපි හී’’තිආදි. ‘‘තථා’’තිඉමිනා ‘‘ඔදිස්සා’’තිපදං අතිදිසති. තෙ චාති තෙ ච වොහාරිකා. හීති සච්චං, යස්මා වාති. පඨමං.